Naam Ll-nummer Klas Inleverdatum. Danny de Ruiter ZB 4 vrijdag 28 maart Stagesector Stagelocatie Stagebegeleiders

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Naam Ll-nummer Klas Inleverdatum. Danny de Ruiter 3506712 ZB 4 vrijdag 28 maart 2008. Stagesector Stagelocatie Stagebegeleiders"

Transcriptie

1 Naam Ll-nummer Klas Inleverdatum Stagesector Stagelocatie Stagebegeleiders Danny de Ruiter ZB 4 vrijdag 28 maart 2008 Beheer Icp+ Consult Martijn Vermeulen & Sander van den Hoogen

2 Gevels Danny de Ruiter vrijdag 28 maart 2007 Gevels vrijdag 28 maart

3 Voorwoord Als onderdeel van een stageperiode ligt vast dat er een aantal verslagen moeten worden overlegd. Dit betreft de tweede van een tweetal verslagen in deze periode (maandag 4 februari vrijdag 18 april). Deze verslagen onder de sector beheer. Daarin ben ik deze periode actief. Dit tweede verslag schrijf ik over gevels. Ik wil hierover vakinhoudelijke diepgang opdoen, naar aanleiding van een kort onderzoekje waarbij ik aanwezig ben geweest met betrekking tot voeghardheid. Ik heb daarbij zelf ook enkele metingen mogen verrichten met het hamertje von Schmidt. Er blijk veel mee gemoeid te zijn. Het gaat daarbij bijvoorbeeld niet alleen om materialen en om vormen, maar ook de opbouw en energie zijn een significant onderwerp. Een ander interessant onderdeel is het opplussen van gevels. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om het na-isoleren van steensmuren of isolatieloze spouwmuren. Gevels vrijdag 28 maart

4 Inhoudsopgave Voorwoord... 2 Inhoudsopgave... 3 Inleiding Opbouw & Materialen Regelgeving Vormen Onderhoud Kwaliteit,- / conditiemeting Regelgeving Monumentenzorg Nederland Regelgeving voor niet-monumenten Energie & EPA s Regelgeving Opplussen Ouderenwoningen Energie,- & Geluidsverbeteringen...14 Samenvatting Nawoord Evaluatie Gegevens Brongegevens Internet...19 Boeken...20 Akkoord en waardering Opmerkingen Gevels vrijdag 28 maart

5 Inleiding Een voeghardheidsmeting is de aanleiding geweest tot het schrijven van dit verslag over gevels. Er is veel over te schrijven, met name over de ontwikkeling van vormen van gevels en bruikbare materialen. Naast de ontwikkeling is ook onderhoud aan de gevels van belang. Het is daarom ook onderdeel van dit verslag. Verder is het interessant om ook de link tussen energieprestatie-labels, zogenoemde EPA s en gevels te leggen. Een uitwerking van deze deelonderwerpen zal als volgt verlopen: 1. Opbouw & Materialen 1.1. Regelgeving 2. Onderhoud 2.1. Kwaliteit,-/Conditiemeting 2.2. Regelgeving Monumentenzorg Nederland 3. Energie & EPA s 3.1. Regelgeving 4. Opplussen 4.1. Ouderen Woningen 4.2. Energie,- & Geluidsverbeteringen Interessant voor het gehele verslag is de ontwikkeling in de loop der jaren. Deze opbouw van het verslag zal dan ook per deelonderwerp worden aangehouden. Gevels vrijdag 28 maart

6 1 Opbouw & Materialen In de loop der jaren is er niet alleen qua gevels, maar ook qua bouw veel veranderd. Woonde men vroeger in een grot, zo wonen we nu in gigantische woontorens. Daartussen zit een hele ontwikkeling. Toen de mens richting het huidige Nederland trok ontdekte men dat er geen grotten waren om te schuilen. Om zichzelf toch van onderdak te voorzien maakte men huizen. Feitelijk een groot woord, omdat het eigenlijk niet meer was dan een viertal muren met daarop een dak. In dat dak zat ook nog een gat voor de afvoer van rook. Toen men begon met het maken van zulke schuilhuizen was dat in eerste instantie puur voor het schuilen van de mens. Later werden ook ruimtes gemaakt voor het vee dat men had. Deze ruimtes waren direct gekoppeld aan die van de mens. In deze eenvoudige woningen werden de muren opgebouwd met een frame van takken en dichtgemaakt met leem. Leem bestaat uit silt, zand en klei. Het voorzag in een goede dichtheid, waardoor wind buiten bleef. Hierdoor ontstond een prima beschutting. Een probleem van leem was dat het in de zon kon uitdrogen, en bij hevige regen wegspoelde. Het moest dan ook regelmatig worden vervangen. Aanvankelijk zat er slechts in één van de vier muren een opening. Deze was voor toetreding van de woning en werd vaak met een doek afgesloten. Drie van de vier muren waren dan ook zogenoemde blinde muren, omdat daarin geen muuropeningen zaten. Pas later kwamen er meerdere openingen in de muren. In eerste Fig. 1 Leem Huis De eerste vormen van beschutting instantie waren die bedoeld voor de afvoer van rook en de aanvoer van verse lucht. Dit ter vervanging van het gat in het dak. Hierdoor kwam neerslag gemakkelijk naar binnen. Het aanzicht veranderde hierdoor aanzienlijk. Een groot probleem bij deze openingen was uiteraard dat zij zorgden voor tocht, terwijl men juist de woning had gebouwd ter beschutting. Om er voor te zorgen dat men dat kon reduceren vond er een ontwikkeling plaats naar wat wij nu kennen als ramen en kozijnen. In het begin maakte men gebruik van vast glas, later maakte men door gebruik te maken van kozijnen de overstap naar ramen. Op deze manier konden de muuropeningen worden gebruikt voor verse lucht. Het hoofddoel was inmiddels veranderd van luchttoevoer naar lichttoetreding. Met deze ontwikkeling ontstond ook de (open)haard zoals wij dat heden ten dagen in verbeterde vorm kennen. Door de rook via een kanaal door het dak te voeren had men geen last meer van inkomende neerslag. De overgang naar stenen had als voornaamste reden dat door de toenemende wensen groter en zwaarder werd gebouwd. Een tweede reden was het verschil in onderhoud. Aanvankelijk werden de stenen los op elkaar gestapeld. Eigenlijk waren het grote rotsblokken, die allen anders van vorm en grootte waren. Later maakte men gebruik van een soort specie om te voorzien in stevigheid. De brokken werden aan elkaar geplakt. Een stap verder was het voegen van de kieren tussen deze stenen. Dit werd gedaan om windoorslag te vermijden en het binnendringen van vocht terug te dringen. Door de behoefte aan gelijkvormige stenen is men begonnen met het maken van bakstenen uit gebakken klei. Uiteraard had dat ook te maken met de krimpende voorraad aan rotsblokken. In de loop der jaren kwamen er steeds betere technieken om bakstenen te vervaardigen, hierdoor kennen wij onze huidige bakstenen. Zij zijn van een hele andere kwaliteit dan de bakstenen van vroeger. Wij kennen bovendien andere vormen van bakstenen, zoals bijvoorbeeld gipsblokken. Het bouwen van huizen met een houten gevel is een ontwikkeling die hierop volgde en vloeide voort uit het gebruik van grote houten balken om grote constructies, overbruggingen en verdiepingen te kunnen maken. Beton was in die tijd namelijk een nog onbekend materiaal, hoewel de Romeinen hier wel gebruik van maakte. De kennis voor het vervaardigen van beton is echter verloren gegaan. Door gebruik te maken van hout was het opbouwen van een huis sneller gerealiseerd. Gedurende deze ontwikkelingen werden de wanden altijd enkelvoudig uitgevoerd. Er bevond zich dus geen spouw in de muren. Vochtdoorslag was dan ook een probleem. Pas eeuwen later, is men Gevels vrijdag 28 maart

7 overgegaan tot het dubbelbladig uitvoeren van stenen muren. Een spouwmuur is feitelijk niks meer dan twee muren waartussen een luchtruimte zit. Die luchtruimte wordt spouw genoemd. 1.1 Regelgeving Door heftige stadsbranden in onder andere Amsterdam werd in de vijftiende en zestiende eeuw de huizenbouw onderhevig aan een soort regelgeving. Het hield in dat men niet meer met hout mocht bouwen. Er zijn een aantal aanpassingen geweest op die regelgeving. Aanvankelijk betrof het alleen voorgevels, maar later moesten wanden van steen worden vervaardigd. Eén van de wetten bepaalde ook dat bestaande gevels moesten worden vervangen voor steen. Omdat de regels alleen betrekking hadden op de buitenzijde werd vaak de buitenschil gemaakt van steen en werd de constructie t.b.v. van bijvoorbeeld de verdiepingen nog altijd van hout gemaakt. In de loop der jaren zijn er steeds meer regels en voorwaarden bijgekomen. Hieruit is het bouwbesluit ontstaan. Een groot boekwerk (dat tegenwoordig ook online staat) dat bedoeld is voor zowel de woning als de utiliteitsbouw. Het is op een juridische manier geschreven en is opgebouwd uit leden. Een deel van het bouwbesluit is te zien in Onderdeel 1 op pagina 13. Later in dit verslag wordt het bouwbesluit nog verder uitgewerkt. Eigenlijk zijn pas laat in de ontwikkeling van huizen spouwmuren ontstaan. De voornaamste reden daarvoor was het voorkomen van vochtdoorslag. De eerste spouwmuren waren dan ook niet meer dan twee muren met een beperkte luchtlaag. De twee muren waren bovendien niet met elkaar verbonden voor stevigheid. Later ontstond de behoefte om de warmte beter binnen te houden. Het gebruik van isolatiemateriaal is daarbij ontstaan. Het bracht ook een tweede voordeel met zicht mee. Namelijk een betere geluidswering. Een ontwikkeling die daarop volgde was het gebruik van dubbelglas. Het beter isoleren van woningen is een ontwikkeling die nog altijd voorduurt en waarschijnlijk nooit zal stoppen, zeker met het oog op het milieu en energiebesparing. Nog voor het ontstaan van spouwmuren heeft de steen zoals we deze tegenwoordig kennen een grote ontwikkeling doorgemaakt. Waren het vroeger grote steenblokken, bijna rotsen, die werden gebruikt, maken we nu gebruik van strengpers stenen. Deze worden door een fabriek gemaakt en zijn allen nagenoeg gelijk van maat en vorm. Voordat het zover kwam heeft men eerst nog stenen met de hand vervaardigd, in eerste instantie nog in leem. Deze stenen leken veel op elkaar en maakte het makkelijker een muur te metselen. Toch verschilde ze veel van maat. De huidige steen wordt in vorm gedrukt en op lengte afgesneden om vervolgens afgebakken te worden. Tegenwoordig is het ook mogelijk stenen hierdoor vele malen minder poreus te maken dan zoals dat vroeger het geval was. Het gebruik van andere gevelmaterialen dan bakstenen of hout is iets van de laatste decennia. Roestvaste stalen, glazen of zinken Fig. 2 Burj Al Arab in Dubai - Een gevel van zeil gevels of zelfs buitenbladen van een speciaal zei, zoals in Fig. 2 is afgebeeld, zijn daarom in het huidige straatbeeld geen uitzondering meer. Het combineren van materialen, zoals dat vroeger met hout en stenen gebeurde, is een logisch vervolg. De Burj Dubai is ook daar een mooi voorbeeld van. Gevels vrijdag 28 maart

8 1.2 Vormen Aanvankelijk werden huizen en ook gebouwen over het algemeen alleen gemaakt voor een bepaald doel. Veel waarde aan hoe het gebouw eruit zag werd niet gehecht. Met de ontwikkeling van nieuwe materialen en nieuwe manieren van bouwen ontstond ook de behoefte tot het creëren van mooie panden. Een mooi voorbeeld van zo n ontwikkeling zijn de Amsterdamse grachtenpanden, zoals te zien is in onderstaande afbeeldingen. Fig. 6 Grachtenpand in Amsterdam (±1618) Fig. 5 Grachtenpand in Amsterdam (±1656) Fig. 4 Grachtenpand in Amsterdam (±1750) Fig. 3 Grachtenpand in Amsterdam (19 e eeuw) Verschillende vormen vloeien voort uit verschillende stijlperiode binnen culturen en landen. Te denken aan bijvoorbeeld de Renaissance en de industriële revolutie. In die eerste periode is bijvoorbeeld de barokstijl ontstaan. Door de materialen die er tegenwoordig beschikbaar zijn kunnen we gebouwen in bijna elk denkbare vorm maken en daar tevens een bepaalde look aan geven. Fig. 2 is daar wederom een goed voorbeeld van. Een universele stijl, die eigenlijk niet meer aan een bepaald land of cultuur gekoppeld hoeft te worden, is zo ontstaan. Opvallend is wel dat daarin weer de ontwikkeling is om gebouwen dan een link te geven met oudere klassieke panden, zodat duidelijk zichtbaar wordt waar of door wie het is ontworpen. Gevels vrijdag 28 maart

9 2 Onderhoud Onderhoud aan woningen is er eigenlijk al vanaf de eerste beschuttingen die mensen bouwde. De lemen muren moesten met enige regelmaat worden vervangen of bijgewerkt om te zorgen dat ze hun functie behielden. In der tijd was onderhoud alleen noodzaak; de functie moest niet worden aangetast. Een groot deel van onderhoud is nog altijd het in functie houden van onderdelen. Echter een nieuw deel in onderhoud is het schoonmaken van onderdelen. Het is iets van de laatste decennia. Waar men vroeger pas ingreep wanneer een onderdeel niet meer functioneerde probeert men nu doormiddel van onder andere conserveringsmiddelen, zoals verf, en het schoonmaken, zoals het verwijderen van mos,- en algenaangroei, de levensduur van een onderdeel te verlengen. 2.1 Kwaliteit,- / conditiemeting Een manier om objectief vast te leggen wat de conditie en/of kwaliteit van een onderdeel is, is een conditiemeting. Doormiddel van een gebrekenlijst per onderdeel kan nauwkeurig worden vastgelegd wat er aan een onderdeel mankeert. De intensiteit bepaald vervolgens hoe ernstig het gebrek is. Er zijn verschillende uitwerkingen om een conditiemeting uit te voeren, maar het idee er achter blijft het zelfde. Een grotere en betere beschrijving van een methode voor conditiemeten is te vinden in het eerste verslag, daarin is conditiemeting uitgebreid uitgewerkt. Toepassingsklasse Voorbeelden Toepasbare voeghardheid I waterkerend werk werk niet afgeschermd tegen weer en wind, sterk verwerende omstandigheden werk hoog mechanisch belast - Kade- en grondkeringsmuren - horizontale metselwerk inclusie de bovenkant van niet afgedekt metselwerk, schoorstenen en bovendaks metselwerk - metselwerk waarbij afstroming van hemelwatermoet worden verwacht (ongunstige detaillering en/of weinig absorberende metselsteen) - metselwerk waarbij kans op veelvuldige bekladding bestaat VH 45 II III IV werk binnen, normale mechanische belasting werk buiten, met normale vochtbelasting (niet afgeschermd tegen weer en wind) en/of normale mechanische belasting werk binnen, wel eisen (geringe mechanische belasting) werk buiten, geringe vochtbelasting (afgeschermd tegen weer en wind) en/of geringe mechanische belasting werk binnen, geen eisen ( te verwaarlozen mechanisme belasting) - Metselwerk aan de tegenzijde waarbij geen afstromend regenwater wordt verwacht (gunstige detaillering en/of normaal absorberende stenen) - schoorstenen, vrijstaande muren en bovendakse muren die goed zijn afgedekt of anderzins zodanig zijn gedetailleerd dat geconcentreerd afstromen van hemelwater wordt vermeden - metselwerk waarbij de kans op veelvuldig bekladden gering is - binnen, inclusief publieke ruimten onder afdak - in tunnels, met uitzondering van voetgangers/fietstunnels deze vallen onder klasse II - metselwerk aan de niet regenzijde waar geen bekladding wordt verwacht - aan de regenzijde, echter gehydrofobeerd en waar geen bekladding wordt verwacht - binnen, maar niet in publieke ruimten - gangen met schroblint VH35, VH45 VH25, VH35, VH45 VH15, VH25, VH35, VH45 Tabel 1 Voeghardheidsoverzicht van de-gevel.nl Voor bakstenen gevels bestaan er kwaliteitsmetingen voor de voegen. De voegen moeten aan een bepaalde hardheid voldoen, afhankelijk van hun functie. Voor (natte) buitenmuren gelden strengere regels dan voor (droge) binnenmuren. Een overzicht dat de klasse in één oogopslag duidelijk maakt is te zien in Tabel 1. De reden voor het voegen is, zoals eerder vermeld, in eerste instantie het buitenhouden van vocht en tocht. In de tweede plaats is het een esthetisch element. De kwaliteit/hardheid wordt alleen bepaald om haar eerste functie, namelijk het buiten houden van vocht. Men maakt hiervoor gebruik van een speciaal apparaat; De Pendelhammer von Schmidt. Een voorbeeld staat in Fig. 7. Fig. 7 Pendelhammer von Schmidt Een hardheidsmeter Door de terugslag van het hamertje in de halve maan vorm wordt Gevels vrijdag 28 maart

10 een waarde zichtbaar. Hoe hoger het hamertje terug slaat hoe hoger de waarde is die wordt aangeduid. Deze waarde bepaald welke hardheid de voeg heeft. Wanneer het hamertje een waarde aangeeft van 34 valt deze in VH25, zoals te zien is in Tabel 1. In een vlak van één vierkante meter moeten negen metingen worden verricht. De mediaan van deze metingen geldt als maatgevend. Het is gebruikelijk op elke gevel minimaal één meetvlak te hebben. Afhankelijk van de grote van het gebouw wordt een minimaal aantal meetvlakken vast gesteld. De uitslag kan slechts twee kanten op: Het is in orde of het is onvoldoende van sterkte. Wanneer er sprake is van de laatste uitkomst zal men overgaan tot het, al dan niet gedeeltelijk, vervangen van de voegen. Het kan zijn dat op één gevel meerdere meetvlakken andere uitkomsten geven. Zodoende kan het mogelijk zijn dat slechts een deel van de voegen in die gevel vervangen dienen te worden. 2.2 Regelgeving In Nederland bestaan er een aantal regels met betrekking tot onderhoud. Een groot onderdeel daarin zijn de monumenten. Die worden bewaakt door monumentenzorg. De overheid is bijvoorbeeld vrij terughoudend met gevelreiniging, vooral omdat het ook een hoop schade met zich mee kan brengen. Zoals het uitspoelen van voegwerk, maar ook schade aan de stenen door het afslijten van de harde buitenlaag, en het afbrokkelen van stenen. Kleurverschillen is ook een van die schades. Op den duur zouden door het verdwijnen van de harde laag en het afbrokkelen van stenen vochtschade ontstaan Monumentenzorg Monumentenzorg behelst de bescherming, de instandhouding, het onderhoud en het herstel van onroerende goederen die van algemeen belang zijn door hun historische, volkskundige, artistieke, wetenschappelijke, industrieelarcheologische of andere sociaal-culturele waarde (monument). Bron: Wikipedia.nl Doormiddel van een aantal wetten worden monumenten in bescherming genomen. Een voorwaarden bij het renoveren van een monumentaal pand is bijvoorbeeld het in oude staat terug brengen. Onder andere UNESCO wil er op deze wijze op toezien dat cultureel erfgoed wereldwijd niet verloren gaat. UNESCO is een internationale organisatie die als doel heeft een duurzame en vreedzame ontwikkeling door middel van onderwijs, wetenschap, cultuur en onderwijs. De afkorting staat dan ook voor United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. Zo n 190 landen zijn op dit moment lid van deze organisatie, waarvan het hoofdkantoor in de Franse hoofdstad is gevestigd. Bovendien zijn er een aantal voorwaarden waaraan een goed moet voldoen voordat het als monument wordt erkent. Internationaal gezien zijn er daarover een aantal afspraken gemaakt, die eventueel op landelijk niveau nog worden aangevuld. De basis hiervoor is reeds in 1809 gelegd door Napoleon. Kerkfabrieken werden door hem verantwoordelijk gesteld de kerkgebouwen te onderhouden. De eerste internationale plannen, die zijn vastgelegd in Athene, stammen uit Tot nu toe zijn daar een aantal aanpassingen en aanvullingen uit voort gevloeid. Het is internationaal bijvoorbeeld vastgelegd dat monumenten het bekende blauwwitte schildje op de voorgevel moeten hebben, zoals is afgebeeld in Fig. 8. Zo zijn zij herkenbaar als monument Nederland In andere landen ligt de grens anders, maar in Nederland is er de voorwaarden dat een onroerend goed minimaal vijftig jaar oud moet zijn om als rijksmonument te worden erkend. Ons land telt inmiddels rijksmonumenten en daarnaast nog een groot aantal regionaal of gemeentelijk vastgelegde monumenten. Fig. 8 Monumenten Schildje Het bekende blauw-wit Monumenten en stads- en dorpsgezichten die onder de bescherming van de monumentenwet van 1988 vallen noemt men rijksmonumenten. Stadsen dorpsgezichten zijn groepen van onroerende zaken die van algemeen belang zijn wegens hun schoonheid, hun onderlinge ruimtelijke of structurele samenhang dan wel hun wetenschappelijke of cultuurhistorische waarde en in welke groepen zich één of meer Gevels vrijdag 28 maart

11 monumenten bevinden. Beschermde stads,- en dorpsgezichten zijn panden die als zodanig zijn aangewezen door de toepassing van art. 35 van de monumentenwet. In de Nederlandse wetgeving wordt een monument gedefinieerd als: 1. alle tenminste vijftig jaar oude zaken welke van algemeen belang zijn wegens hun schoonheid, hun betekenis voor de wetenschap of hun cultuurhistorische waarde, 2. terreinen welke van algemeen belang zijn wegens daar aanwezige zaken als bedoeld onder 1, ook archeologische monumenten genoemd. Beschermde monumenten zijn voornoemde monumenten die ingeschreven zijn in de door de monumentenwet vastgestelde registers. Daarnaast is er ook een lagere graad van bescherming: - Provinciale monumenten. Deze monumenten hebben een bovenlokale maar niet landelijke betekenis en zijn representatief voor een stuk provinciale geschiedenis. De monumenten worden aangewezen door de Provinciale Staten. Provinciale monumenten komen alleen voor in de provincies Noord Holland, Drenthe en Limburg. - Gemeentemonumenten. De bescherming hiervan wordt geregeld in de gemeentelijke monumentenverordening. Deze monumenten zijn van lokaal belang en er wordt hier geen leeftijdsgrens gehanteerd. Het is bijvoorbeeld noodzakelijk een vergunning aan te vragen wanneer men wil overgaan tot het reinigen van de gevel van een monument. Dit omdat gevelreiniging ook veel schade kan aanrichten en zodoende botst met de monumentenwet Regelgeving voor niet-monumenten Een vorm van hedendaagse regelgeving voor niet-monumenten is de woningwet. De woningwet is ingevoerd in 1901 met als doel de bewoning van slechte woningen onmogelijk te maken en de bouw van goede woningen te bevorderen. De wet stelt daarom bouwtechnische eisen aan alle bouwwerken. Ook is in de woningwet een stelsel opgenomen voor bouwvergunningen. Verder verplicht het gemeenten ondermeer een welstandsnota op te stellen. Daarin moet voor ieder gebied dat een gemeente 'welstandsgevoelig' vindt zo concreet mogelijk aangegeven zijn wat de welstandseisen zijn. Grote objectiviteit wordt hiermee bereikt. De woningwet vormt de kern van de bouwregelgeving en dan met name de bouwparagraaf van deze wet. Het is een juridisch stuk dat er voor zorgt dat bepaalde wegen worden doorlopen. Een voorbeeld uit deze wet: Hoofdstuk II. Voorschriften betreffende het bouwen, de staat van bestaande bouwwerken en standplaatsen, het gebruik, het slopen en de welstand Afdeling 1. Voorschriften betreffende het bouwen en de staat van bestaande bouwwerken en standplaatsen Artikel 1b 1. Tenzij een bouwvergunning als bedoeld in artikel 40 het uitdrukkelijk toestaat, is het verboden: a. een gebouw te bouwen, voor zover daarbij niet wordt voldaan aan de op dat bouwen van toepassing zijnde voorschriften, bedoeld in artikel 2, eerste lid; b. een bouwwerk, niet zijnde een gebouw, te bouwen, voor zover daarbij niet wordt voldaan aan de op dat bouwen van toepassing zijnde voorschriften, bedoeld in artikel 2, derde lid; c. een standplaats te bouwen, voor zover daarbij niet wordt voldaan aan de op dat bouwen van toepassing zijnde voorschriften, bedoeld in artikel 2, vijfde lid. Onder deze wet valt het bouwbesluit. Ook dit is een juridisch stuk tekst, maar beschrijft aan welke voorwaarden moet worden voldaan, per onderdeel. Er wordt bijvoorbeeld bepaald bij welke hoogte een randbeveiliging aanwezig moet zijn en welke hoogte deze moet hebben. Een ander voorbeeld is te zien op pagina 13, Onderdeel 1. Het beschrijft aan welke isolatiewaarde en/of warmtegeleidingcoëfficiënten voldaan moet worden. Beide zorgen voor veiligheid, bruikbaarheid en kwaliteit. Vooral in de woningwet staat beschreven hoe men daarop moet toezien. Een belangrijk kenmerk aan de woningwet is dat het bouwbesluit Gevels vrijdag 28 maart

12 aanwijst als regelgeving (AmvB). Belangrijk daaraan is dat het bouwbesluit geen wet, maar regelgeving is. Hierdoor is zij gemakkelijk door de minister aan te passen. Dit in tegenstelling tot de woningwet. Deze moet een traject door eerste kamer, tweede kamer, etc. doorlopen voordat deze ingevoegd kan worden. Afhankelijk van de situatie kan dat oplopen tot ongeveer vijf jaar. Gevels vrijdag 28 maart

13 3 Energie & EPA s Ook energiebesparing is iets van de afgelopen decennia. Het is onderdeel van het milieubewust leven en bouwen, maar draagt ook bij aan een stuk comfort. Betere isolatie zorgt niet alleen voor energiebesparing, maar het zorgt er ook voor dat de warmte beter op zijn plaatst blijft en het verwarmen minder tijd in beslag neemt Regelgeving De overheid heeft bepaald dat wanneer iemand een huis betrekt deze een energielabel (EPcertificaat) van de bewuste woning dient te krijgen. Dat geldt voor zowel koop,- als huurwoningen. Die regel is dit jaar (1 januari 2008) in gebruik genomen. Het energielabel is ingesteld zodat direct inzicht wordt verkregen in de energieprestaties van een huis. Die zijn uiteraard direct gerelateerd aan de energiekosten. Voor huiseigenaren is dat uiteraard een meerwaarde. Corporaties kunnen het label in de toekomst gebruiken bij het aanpassen van de huurprijs, al zal dat in de praktijk maar zelden het geval zijn. Het kan voor corporaties bijdragen de stap te nemen om over te gaan tot het opplussen van woningen, waardoor de verhuurbaarheid steigt. Een ander belangrijk punt zijn de bouwbedrijven die zich aan het bouwbesluit moeten houden. In het begin, tijdens het ontstaan van de eerste huizen was er nauwelijks sprake van energiebewustheid. Vanzelfsprekend was men al wel bezig om te proberen de beschutting zo comfortabel mogelijk te maken. De ontwikkeling tot energiebewustheid is eigenlijk pas na de industriële revolutie op gang gekomen, hoewel dit aanvankelijk niet direct om de huizen markt ging. Met de ontwikkeling van de samenleving is ook de ontwikkeling van regelgeving op gang gekomen. Daaruit is het huidige bouwbesluit ontstaan. Hierin worden prestatie-eisen beschreven die worden gesteld aan bouwonderdelen. Dat is in Onderdeel 1 op pagina 13 te zien. Hierin wordt veelvuldig gebruik gemaakt van NEN-normen. De NEN is verantwoordelijk voor standaardnormen. Zij doet dit niet alleen op het gebied van bouw, maar eigenlijk op alle gebieden waar een standaardisering op toepasbaar is. Het aanscherpen van deze wetten en regels maakt dat huizen aan steeds hogere energieprestaties moeten voldoen. Dit met bedoeling tot de besparing van energie en daarmee het beperken van schade aan het milieu, door vermindering aan stookvervuiling van energiecentrales. Een verandering in het binnenmilieu door de steeds hogere energie prestatie-eisen is daardoor logisch. Wat de gevolgen daarvan zijn voor de mens is nog niet geheel duidelijk. Wel blijkt steeds vaker uit onderzoek dat meer mensen aandoeningen aan de luchtwegen hebben dan vroeger. Dat heeft echter in veel gevallen met de manier van ventileren te maken. In feite is dat het doorslaan in het besparen van energie. Mensen houden de ramen en deuren dicht om te voorkomen dat er warme lucht ontsnapt. Het gevolg is dat er geen verse lucht binnen treedt. Ook niet onbelangrijk is dat er geen aanvulling is van vocht, althans als er niet gekookt of gedoucht wordt in die ruimte. Gevels vrijdag 28 maart

14 Afdeling 5.1. Thermische isolatie, nieuwbouw - Bouwbesluit Artikel 5.1 stuurartikel Lid 1. Een te bouwen bouwwerk is zodanig dat warmteverlies door overdracht of geleiding voldoende is beperkt. Lid 2. Voor zover voor een gebruiksfunctie in tabel 5.1 voorschriften zijn aangewezen, wordt voor die gebruiksfunctie aan de in het eerste lid gestelde eis voldaan door toepassing van die voorschriften. Lid 3. Het eerste lid is niet van toepassing op de gebruiksfuncties waarvoor in tabel 5.1 geen voorschrift is aangewezen. Artikel 5.2 algemeen Lid 1. Een uitwendige scheidingsconstructie van een verblijfsgebied, een toiletruimte of een badruimte, heeft een volgens NEN 1068 bepaalde warmteweerstand van ten minste 2,5 m² K/W. Lid 2. Een constructie die de scheiding vormt tussen een verblijfsgebied, een toiletruimte of een badruimte en een kruipruimte, met inbegrip van de op die constructie aansluitende delen van andere constructies, voor zover die delen van invloed zijn op de warmteweerstand, heeft een volgens NEN 1068 bepaalde warmteweerstand van ten minste 2,5 m² K/W. Lid 3. Een inwendige scheidingsconstructie die de scheiding vormt tussen een verblijfsgebied, een toiletruimte of een badruimte, en een ruimte die niet wordt verwarmd of die wordt verwarmd voor uitsluitend een ander doel dan het verblijven van mensen, heeft een volgens NEN 1068 bepaalde warmteweerstand van ten minste 2,5 m² K/W. Lid 4. De uitwendige scheidingsconstructie van een woonwagen heeft een volgens NEN 1068 bepaalde warmteweerstand van ten minste 2 m² K/W. Lid 5. Het eerste tot en met derde lid gelden niet, indien het verblijfsgebied uitsluitend wordt verwarmd voor een ander doel dan het verblijven van mensen of niet wordt verwarmd. Artikel 5.3 deur, raam, kozijn Lid 1. In afwijking van artikel 5.2, hebben ramen, deuren, kozijnen en daarmee gelijk te stellen constructieonderdelen, gelegen in een scheidingsconstructie als bedoeld in dat artikel, een volgens NEN 1068 bepaalde warmtedoorgangscoëfficiënt van ten hoogste 4,2 W/m² K. Lid 2. De oppervlakte van ramen, deuren, kozijnen en daarmee gelijk te stellen constructieonderdelen, gelegen in een uitwendige scheidingsconstructie van een woonwagen is niet meer dan 50% van de gebruiksoppervlakte van de woonwagen. Artikel 5.4 thermische isolatie-index Op een woonwagen met een volgens NEN 1068 bepaalde thermische isolatie-index van ten minste 8 zijn de artikelen 5.2 en 5.3 niet van toepassing. Artikel 5.5 vrijgesteld Lid 1. Artikel 5.2, eerste tot en met derde lid, en artikel 5.3 zijn niet van toepassing voor een deel van de totale oppervlakte aan scheidingsconstructies, dat overeenkomt met ten hoogste 2% van de gebruiksoppervlakte van de gebruiksfunctie. Lid 2. Artikel 5.2, vierde lid, en artikel 5.3, eerste lid, zijn niet van toepassing voor een deel van de totale oppervlakte aan scheidingsconstructies, dat overeenkomt met ten hoogste 2% van de gebruiksoppervlakte van de woonwagen. Artikel 5.6 verbouw Lid 1. Burgemeester en wethouders kunnen voor het gedeeltelijk veranderen of het vergroten van een bouwwerk ontheffing verlenen van artikel 5.2, eerste tot en met derde lid, voor de ten minste aan te houden warmteweerstand tot een niveau dat niet meer dan 1,2 m² K/W lager is. Voor ramen, deuren, kozijnen en daarmee gelijk te stellen constructieonderdelen geldt geen voorschrift voor de warmtedoorgangscoëfficiënt. Lid 2. Burgemeester en wethouders verlenen bij het geheel vernieuwen van een bouwwerk geen ontheffing van de artikelen 5.2 tot en met 5.5. Lid 3. Burgemeester en wethouders kunnen bij het geheel of gedeeltelijk veranderen of het vergroten van een woonwagen ontheffing verlenen van artikel 5.2, vierde lid, voor de ten minste aan te houden warmteweerstand tot een niveau dat niet meer dan 1 m² K/W lager is. Voor ramen, deuren, kozijnen en daarmee gelijk te stellen constructieonderdelen geldt geen voorschrift voor de warmtedoorgangscoëfficiënt. Lid 4. Burgemeester en wethouders kunnen bij het geheel of gedeeltelijk veranderen of het vergroten van een woonwagen ontheffing verlenen van artikel 5.4 tot een niveau dat niet meer dan 4 lager is. Artikel 5.7 tijdelijk bouw Op het bouwen van een niet-permanent bouwwerk is artikel 5.2 van overeenkomstige toepassing, waarbij de warmteweerstand ten minste 1,3 m² K/W bedraagt. Voor ramen, deuren, kozijnen en daarmee gelijk te stellen constructieonderdelen geldt geen voorschrift voor de warmtedoorgangscoëfficiënt. Onderdeel 1 Isolatie, bouwbesluit Gevels vrijdag 28 maart

15 4 Opplussen 4.1 Ouderenwoningen In Nederland is een enorme vergrijzing aan de gang. De bestaande woningvoorraad moet daarop worden berekend, maar ook in de huidige woningen is een aanpassing noodzakelijk. Voorral omdat mensen meer en meer de behoefte hebben zolang mogelijk zelfstandig in hun huidige en/of eigen woning te leven. Het ontstaan van deze ontwikkeling is ook iets dat nog geen lange voorgeschiedenis heeft. Gemeenten zijn vanaf 1 januari 2007 verantwoordelijk voor aanpassingen in woningen. Onder andere VROM is toen begonnen met het informeren van gemeenten over deze ontwikkeling. Uit onderzoeken blijkt dat veel ouderen pas laat denken aan aanpassingen in hun woning. Wanneer men er dan eindelijk toe overgaat is de hoeveelheid aanpassingen enorm, wat voor de gemeenten grote kosten met zich meebrengt. VROM probeert de gemeenten duidelijk te maken dat het van belang is deze groep mensen tijdig te informeren over onder andere de subsidieregelingen. Men hoopt hiermee te bereiken dat ouderen in een eerder stadium overgaan tot aanpassingen. Gemeenten kunnen hierdoor de uitkering van subsidies uitsmeren en verdelen. Het brengt bovendien voor bewoners een stuk comfort. Het verplicht verhuizen kan door de behoefte aan zorg hierdoor te niet worden gedaan, er ontstaat het levensbestendig wonen. Voor de overheid levert dat kosten besparingen op. 4.2 Energie,- & Geluidsverbeteringen Opplussen gaat uiteraard niet alleen om aanpassingen aan woningen voor ouderen, maar het heeft ook te maken met het aanpassen van bijvoorbeeld energieprestaties en geluidsoverdracht. In veel oudere woningen is niet nagedacht over geluidsoverdracht. Het aanbrengen van isolatie kan er aan bijdragen dat de overdracht wordt verminderd. Het niet meer horen hoesten van de buurman werkt mee aan het wooncomfort. Iets dat direct gerelateerd is aan de ontwikkelingen op het gebied van energie is natuurlijk het beter isoleren van woningen. Het aanbrengen van dubbelglas is daarvan een goed voorbeeld. Verder is het aanbrengen van isolatie op steensmuren of isolatieloze spouwmuren ook een prima voorbeeld. Er zijn verschillende oplossingen ontwikkeld om dergelijke woningen alsnog te isoleren. Zo is het mogelijk om in een woning waar een spouwmuur aanwezig is, gebruik te maken van een volledige spouwmuurvulling. Het is vakwerk om na-isolatie aan te brengen en het is beslist geen doehetzelf-klus. Het na isoleren van spouwmuren wordt gedaan door specialisten, welke gebruikmaken van grofweg drie typen isolatie. Afhankelijk Fig. 9 Na isoleren in spouwmuur van de situatie worden de voor,- en nadelen van deze materialen afgewogen om de meest geschikte te kunnen kiezen. De methode van inbrengen van deze materialen staat afgebeeld in Fig. 9 en wordt op de kruising tussen lint en stootvoeg uitgevoerd. De drie typen materialen zijn de volgende: - Schuimstoffen (Bijv. Polyurethaan-schuim) - Vezelvormige materialen (Bijv. Glaswolvlokken) - Korrelvormige materialen (Bijv. Polystyreen schuimparels) Allemaal maken ze gebruik van stilstaande lucht. Toch hebben ze verschillende eigenschappen, die voor,- en nadelen met zich meebrengen. Schuimstoffen maken gebruik van gas in hun cellen. Ze hebben het nadeel dat ze ter plekken worden vervaardigd. In eerste instantie zijn ze vloeibaar, maar na verloop van tijd worden zij vast in de spouw. Een groot voordeel van dit materiaal is echter dat er maar kleine gaten in de gevel worden gemaakt (op de kruising tussen lint en stootvoeg), zodat er nauwelijks schade aan de gevel ontstaat. De vezelvormige materialen hadden het nadeel dat zij door middel van grotere gaten de spouw moesten betreden, grotere schade aan gevels waren het gevolg. Door de ontwikkeling van kleinere vlokken is het mogelijk om deze stoffen middels kleine gaten de spouw te doen betreden. Het grote Gevels vrijdag 28 maart

16 voordeel van vezelmaterialen is dat zij kant en klaar zijn. Danny de Ruiter Icp+ Consult :18:17 Als laatste zijn er de korrelvormige materialen. Deze hebben als groot voordeel dat ze volledig damp doorlatend zijn en dat zij bijvoorbeeld kozijnhout de gelegenheid geven om te ademen. Bovendien is het kozijn zo volledig bestand tegen schimmels en zwammen vanuit de spouw. Grote temperaturen (±80ºC) hebben echter uitwerkingen op deze stoffen, dit door hun plastische karakter. Het gebruik in muren op de zonzijde kan dus onverstandig zijn. Er zijn woningen die niet voorzien zijn van een spouw: steensmuren. Daarvoor zijn twee oplossingen ontwikkeld. Het is afhankelijk van de situatie en mogelijkheden welke van deze oplossingen het meest geschikt is. Men kan zogenaamde buitengevelisolatie toepassen. Daarbij brengt men aan de buitenzijde een isolatielaag rechtstreeks op de muur, afgewerkt met een pleisterlaag. Een tweede oplossing vergt grotere aanpassingen. Hierbij wordt aan de binnenzijde alsnog een luchtspouw gecreëerd, tegen een rachelwerk wordt daarna isolatiemateriaal bevestigd. Een afwerkplaat volgt dan nog. Deze kan worden afgewerkt door bijvoorbeeld stucwerk of behang. Er is een groot nadeel aan het gebruik van een voorzetwand aan de binnenzijde, namelijk het verlies aan ruimte. Het is bovendien een erg intensieve ingreep. Alle drie de methoden staan afgebeeld in Fig. 10.De drie methoden hebben alleen hun voor en nadelen. Fig. 10 Na isoleren van steensmuren en spouwmuren Het na isoleren aan de buitengevel vergt bijvoorbeeld een hoge investering en vergunningen zijn onvermijdelijk. Het is bovendien niet altijd toepasbaar, omdat het beeld van de woning veranderd. Verder is de kans op vochtproblemen relatief klein. Verstandig is het echter wel om het risico op dergelijk problemen zo klein mogelijk te maken door het na isoleren door een gespecialiseerd en deskundig bedrijf te laten uitvoeren. De tweede oplossing is alleen mogelijk wanneer de woning is voorzien van een spouw. Door gebruik te maken van een van de voorgenoemde materialen kan deze spouw worden gevuld ter isolatie. In het verleden bracht deze uitvoering nog al eens vochtproblemen met zich mee, maar tegenwoordig is het risico daarop klein. Ook hierbij is het verstandig gebruik te maken van een deskundig bedrijf. De investeringskosten in deze oplossing zijn in verhouding niet hoog en bovendien op korte termijn terug te verdienen, middels besparingen. De laatste oplossing heeft minder invloed op besparing en kan bovendien vochtproblemen met zich mee brengen op bepaalde aansluitpunten. Bovendien is het vrijwel onvermijdelijk dat bepaalde muurdelen niet geïsoleerd kunnen worden en het verplaatsen van elektra is ook een punt van aandacht. Het brengt veel hinder met zich. Het voordeel bij deze oplossing is dat men de klus voor een groot deel zelf kan uitvoeren waardoor aanzienlijk in investeringskosten wordt bespaard. De terugverdien tijd is daardoor zichtbaar korter. Wanneer men het laat uitvoeren zal een gelijk investeringsniveau en terugverdien termijn ontstaan als in de eerste oplossing. Gevels vrijdag 28 maart

17 Samenvatting De ontwikkeling van huizen/woningen is al begonnen toen men uit de grotten trok, door de ontwikkeling van nieuwe denkwijzen en manieren van bouwen, alsmede nieuwe materialen werd het mogelijk om anders, groter en beter te bouwen. De behoefte en strengere eisen en regels wat betreft materialen, afmetingen en energieprestatie hebben er aan bijgedragen dat woningen nu worden opgebouwd zoals wij dat kennen. Tevens hebben deze er voor gezorgd dat woningen een totaal ander uiterlijk hebben dan dat zij in het begin van hun ontstaan hadden. Door de wens ook met oudere woningen te voldoen aan huidige energieprestaties heeft het na isoleren zijn vlucht genomen. Verschillende methoden zijn ontwikkeld om dat te bewerkstelligen. Gevels vrijdag 28 maart

18 Nawoord Een groot leerpunt bij dit verslag is niet zozeer de informatie die ik er door heb ingewonnen, maar vooral de vraag of het voldoet aan de eisen van een verslag, het van een voldoende niveau is, het niet te breed en vlak is en of het voldoende diepgang heeft. Bovendien geeft het tevens een idee en gevoel voor de toekomst; ben ik voorbereid op HBO/HTS-niveau, sluit het al aan? Hoe doet men zoiets op HBO/HTS? Het heeft hierdoor goed bijgedragen aan mijn blikveld, maar heeft mij, in elk geval naar mijn gevoel, naar de volgende trede op een grote trap geholpen. Gevels vrijdag 28 maart

19 Evaluatie Een goed en vloeiende begin heeft dit keer geleid tot een uitstekende basis. Gedurende de duur van dit verslag verdween de vloeiendheid, het werd lastig informatie bij te schrijven en om tot een goed niveau te komen. De uiteindelijke uitwerking is echter van een voldoende niveau en sluit aan bij mijn ideeën en mijn gevoel. Het heeft bijgedragen aan de volgende stap. De opmaak is in sommige gevallen niet helemaal naar mijn zin. Door automatische functies in Word (2003) is het niet mogelijk tot een beter resultaat te komen. Goede punten: Structuur vooraf bepaald Vooronderzoek/informatie verzamelen Gedegen fundering tot schrijven verslag Blik op de toekomst duidelijker geworden door slechte punten Slechte punten: Soms een tekort aan diepgang Te uitgebreid Weinig verbetering ten opzichte van vorige verslag Gegevens Normaal (Normaal) Lettertype: Trebuchet MS (zwart) Bijschriften (Bijschriften) Lettertype: Trebuchet MS (zwart) Grootte: Grootte: 10 8 Hoofdstukken (Hoofdstukken) Lettertype: Trebuchet MS (vet)(zwart) Voet & Kop (Voet & Kop) Lettertype: Trebuchet MS (grijs)(ged. cursief) Grootte: Grootte: Tussenkoppen (Tussenkoppen) Lettertype: Trebuchet MS (vet)(zwart) Grootte: 10 Gevels vrijdag 28 maart

20 Brongegevens Internet Historieschetuinen.nl informatie afbeelding jpg Wikipedia informatie Vrom informatie pdf Rijksdienst Monumentenzorg Informatie zeist%5crdmz_info_rb_ pdf Bmz.amsterdam.nl informatie Sbr.nl informatie Architectenweb.nl informatie etail.asp?intypeid=59&inid=3569&ilist=1 Erasmusmc.nl informatie 03/NieuwbouwErasmsMC.doc Euro-inox.org informatie Buildingcontrol.nl informatie f Google afbeelding a/spec.%20burj%20al%20arab%20web%20lay-out.jpg rj-al-arab-at-night-from-jumeirah-beach-hotel.jpg Station-schild.jpg unbedbouwers.jpg De-gevel.nl informatie afbeelding Gevels vrijdag 28 maart

Spouwmuurisolatie. Tips spouwmuurisolatie

Spouwmuurisolatie. Tips spouwmuurisolatie Spouwmuurisolatie Wilt u besparen op uw stookkosten maar heeft u geen groot budget voor gevelisolatie? Overweeg dan spouwmuurisolatie. U doet daarmee ook het milieu een groot plezier. Energie besparen

Nadere informatie

BRL 1332 "Het sprayen van de onderkant van begane grondvloeren met CFK-vrij polyurethaanschuim"

BRL 1332 Het sprayen van de onderkant van begane grondvloeren met CFK-vrij polyurethaanschuim ISOLATIE, VLOER, SPRAY-SYSTEEM (attest, procescertificaat) BRL 1332 "Het sprayen van de onderkant van begane grondvloeren met CFK-vrij polyurethaanschuim" (2003-11) Beschouwde afdelingen van het Bouwbesluit

Nadere informatie

SPOUWMUUR, BESTAAND, THERMISCH ISOLEREN (procescertificaat) BRL 2110 "Thermisch isoleren van bestaande spouwmuren" (2003-11)

SPOUWMUUR, BESTAAND, THERMISCH ISOLEREN (procescertificaat) BRL 2110 Thermisch isoleren van bestaande spouwmuren (2003-11) SPOUWMUUR, BESTAAND, THERMISCH ISOLEREN (procescertificaat) BRL 2110 "Thermisch isoleren van bestaande spouwmuren" (2003-11) Beschouwde afdelingen van het Bouwbesluit afdeling artikel; leden Wering van

Nadere informatie

Rgd. Dichtheid. Voor het aspect dichtheid van bouwconstructies wordt onderscheid gemaakt in:

Rgd. Dichtheid. Voor het aspect dichtheid van bouwconstructies wordt onderscheid gemaakt in: Rgd 5 Dichtheid Voor het aspect dichtheid van bouwconstructies wordt onderscheid gemaakt in: Dichtheid wet Rgd 5.1 Waterdichtheid 5.1.1 Wering vocht van buiten 5.1.2 Wering vocht van binnen 5.2 Luchtdichtheid

Nadere informatie

deur, raam, kozijn 1 woonfunctie b andere woonfunctie 1 2 3 - - 1 - - 1-1 2 - - * 2 bijeenkomstfunctie 1 2 3 - - 1 - - 1-1 2 - - *

deur, raam, kozijn 1 woonfunctie b andere woonfunctie 1 2 3 - - 1 - - 1-1 2 - - * 2 bijeenkomstfunctie 1 2 3 - - 1 - - 1-1 2 - - * hermische isolatie gebruiksfunctie leden van toepassing algemeen deur, raam, kozijn thermische isolatie-index vrijgesteld verbouw tijdelijk bouw artikel 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7 lid 1 2 3 4 5 1 2 * 1 2

Nadere informatie

Alles over verbouwen en renoveren!

Alles over verbouwen en renoveren! 1. Algemeen Alles over verbouwen en renoveren! Belangrijkste functie van thermische isolatie is het beperken van het energieverbruik en de reductie van de CO 2 uitstoot (milieu). Voor het isoleren van

Nadere informatie

WAND, BINNEN, NIET DRAGENDE, MONTAGEWAND, GIPSPLATEN (attest, productcertificaat)

WAND, BINNEN, NIET DRAGENDE, MONTAGEWAND, GIPSPLATEN (attest, productcertificaat) WAND, BINNEN, NIET DRAGENDE, MONTAGEWAND, GIPSPLATEN (attest, productcertificaat) BRL 1003 "Niet dragende -binnenwanden" (2003-12) BRL 2212 "Montage van systeemwanden en/of systeemplafonds" (2000-01) Beschouwde

Nadere informatie

VLOER, BEGANE GROND, COMBINATIEVLOER, BETONBALKEN en EPS- VULELEMENTEN (attest, productcertificaat)

VLOER, BEGANE GROND, COMBINATIEVLOER, BETONBALKEN en EPS- VULELEMENTEN (attest, productcertificaat) VLOER, BEGANE GROND, COMBINATIEVLOER, BETONBALKEN en EPS- VULELEMENTEN (attest, productcertificaat) BRL 0203 "Vrijdragende systeemvloeren van vooraf vervaardigd constructief beton" (2003-12) + wijzigingsblad

Nadere informatie

Beschouwde afdelingen van het Bouwbesluit afdeling artikel; leden

Beschouwde afdelingen van het Bouwbesluit afdeling artikel; leden BINNENDEUR EN -KOZIJN (attest, productcertificaat) BRL 2211 "Binnendeuren en -kozijnen" (2002-11) Beschouwde afdelingen van het Bouwbesluit afdeling artikel; leden Beperking van ontwikkeling van brand

Nadere informatie

Bouwbesluit en Passief Bouwen

Bouwbesluit en Passief Bouwen Bouwbesluit en Passief Bouwen Welke (on)mogelijkheden zijn er vanuit de bouwregelgeving? ir. H.J.J. (Harm) Valk senior adviseur Energie & Duurzaamheid Programma Bouwbesluiteisen en Passief Bouwen Gezondheid

Nadere informatie

Inblaaswol. Losse rotswolvulling voor na-isolatie van spouwmuren

Inblaaswol. Losse rotswolvulling voor na-isolatie van spouwmuren Inblaaswol Losse rotswolvulling voor na-isolatie van spouwmuren NA-ISOLEREN: MEER COMFORT, LAGERE KOSTEN In woningen van voor de energiecrisis in 1973 zijn de stookkosten vaak hoog, omdat ze niet zijn

Nadere informatie

DIERBAAR IS DUURZAAM 5/6/2013 INHOUD ENERGIEBESPARING IN HOF VAN DELFT BIJ VOOROORLOGSE WONINGEN. Ilse Rijneveld

DIERBAAR IS DUURZAAM 5/6/2013 INHOUD ENERGIEBESPARING IN HOF VAN DELFT BIJ VOOROORLOGSE WONINGEN. Ilse Rijneveld DIERBAAR IS DUURZAAM ENERGIEBESPARING IN HOF VAN DELFT BIJ VOOROORLOGSE WONINGEN Ilse Rijneveld afdeling Veiligheid, Advies monumenten Gemeente Delft INHOUD ENERGIEBESPARING HOF VAN DELFT: VOOROORLOGSE

Nadere informatie

Rapport Bouwbesluiteisen

Rapport Bouwbesluiteisen BOUWADVIESBUREAU RAATJES HEIN LEEMHUISSTRAAT 5 9744 DR GRONINGEN TELEFOON: 050-5 25 37 51 E-MAIL: INFO@RAATJES.NL INTERNET : WWW.RAATJES.NL BANKNR : NL84INGB0009395868 KVK GRONINGEN : 02078129 Rapport

Nadere informatie

Hoe kan ik energie besparen? De Woningstichting helpt u!

Hoe kan ik energie besparen? De Woningstichting helpt u! energie besparen = woonlasten verlagen VRAGEN? Bent u geïnteresseerd in één van de mogelijkheden die in deze brochure zijn beschreven, heeft u nog vragen of wilt u meer weten over de kosten? Vul dan het

Nadere informatie

Bij deze isolatietechniek wordt de isolatie aan de buitenzijde van de gevelmuren geplaatst. Op deze isolatie wordt een nieuwe afwerking geplaatst.

Bij deze isolatietechniek wordt de isolatie aan de buitenzijde van de gevelmuren geplaatst. Op deze isolatie wordt een nieuwe afwerking geplaatst. Wat is buitenmuurisolatie? De meeste woningen, gebouwd voor 1960, hebben geen spouwmuren, maar volle muren. In deze gevallen is een spouwmuurisolatie geen optie en moet u kiezen voor de isolatie van buitenmuren

Nadere informatie

Rgd. 8 Begripsbepalingen, vrijstellingen en slotbepalingen Bouwbesluit

Rgd. 8 Begripsbepalingen, vrijstellingen en slotbepalingen Bouwbesluit 8 Begripsbepalingen, vrijstellingen en slotbepalingen Bouwbesluit Rgd Bouwbesluit, begripsbepalingen 8.1 Begripsbepalingen Bouwbesluit Artikel 1 lid 1: Voor de toepassing van de bij of krachtens dit besluit

Nadere informatie

ISOLEER UW HUIS BINNEN 1 DAG EN BESPAAR TOT 30% ENERGIE!

ISOLEER UW HUIS BINNEN 1 DAG EN BESPAAR TOT 30% ENERGIE! ISOLEER UW HUIS BINNEN 1 DAG EN BESPAAR TOT 30% ENERGIE! GECERTIFICEERD KOMO NA-ISOLATIE BEDRIJF 10 JAAR GARANTIE SPOUWMUURISOLATIE VLOERISOLATIE DAKISOLATIE GELUIDSISOLATIE ISOLATIEHERSTEL SPOUWMUURISOLATIE

Nadere informatie

INDIVIDUELE TAAK OPLEIDINSONDERDEEL CONSTRUCTIES 1. JULIE VANDENBULCKE MAK 1 E Aannemer: Luc Vandermeulen

INDIVIDUELE TAAK OPLEIDINSONDERDEEL CONSTRUCTIES 1. JULIE VANDENBULCKE MAK 1 E Aannemer: Luc Vandermeulen INDIVIDUELE TAAK OPLEIDINSONDERDEEL CONSTRUCTIES 1 JULIE VANDENBULCKE MAK 1 E Aannemer: Luc Vandermeulen Inhoud 1. 1 ste constructiedetail... 2 2. 2 de constructiedetail... 3 3. Beschrijving van de opbouw

Nadere informatie

Isolerende beglazing. effecten op het milieu. voor- en nadelen van isolerend glas. glassoorten. raamkaders. voorzetramen

Isolerende beglazing. effecten op het milieu. voor- en nadelen van isolerend glas. glassoorten. raamkaders. voorzetramen Isolerende beglazing effecten op het milieu voor- en nadelen van isolerend glas glassoorten raamkaders voorzetramen effecten op het milieu Het vervangen van enkel glas door isolerende beglazing heeft impact

Nadere informatie

Beschouwde afdelingen van het Bouwbesluit afdeling artikel; leden

Beschouwde afdelingen van het Bouwbesluit afdeling artikel; leden DAKISOLATIE, THERMISCHE (attest, productcertificaat) BRL 1309 "Thermische isolatie voor platte of hellende daken op een onderconstructie in combinatie met een gesloten dakbedekkingssysteem" (2004-01) BRL

Nadere informatie

Inblaaswol. Losse steenwolvulling voor na-isolatie van spouwmuren

Inblaaswol. Losse steenwolvulling voor na-isolatie van spouwmuren Inblaaswol Losse steenwolvulling voor na-isolatie van spouwmuren Na-isoleren: meer comfort, lagere kosten In woningen van voor de energiecrisis in 1973 zijn de stookkosten vaak hoog, omdat ze niet zijn

Nadere informatie

Inspectie rapport. Opname rapport Bosrand 16 Dwingeloo. Ing. B. Wortelboer

Inspectie rapport. Opname rapport Bosrand 16 Dwingeloo. Ing. B. Wortelboer Inspectie rapport Opname rapport Bosrand 16 Dwingeloo Ing. B. Wortelboer 28 mei 2015 Inhoudsopgave Voorwoord... 3 Inleiding... 4 1. Historische weging... 5 1.1. Opname binnenzijde voorhuis... 5 1.2. Opname

Nadere informatie

Bespaar op energie én uw woonlasten samen met Woonpartners

Bespaar op energie én uw woonlasten samen met Woonpartners ENERGIE ZUINIGER WONEN! Bespaar op energie én uw woonlasten samen met Woonpartners 1 Energiebesparingsproject Energie besparen is een zaak van iedereen. Daarom investeert Woonpartners samen met haar huurders

Nadere informatie

GLASISOLATIE Algemeen Inleiding

GLASISOLATIE Algemeen Inleiding GLASISOLATIE Algemeen Zelf energie opwekken en een dak isoleren met een groen dak zijn prachtige methodes om te verduurzamen. Tijdens de uitvoer van onze werkzaamheden werden wij geregeld geconfronteerd

Nadere informatie

nee nee nee Trans missiegegevens rekenzone gehele woning conslructie A[m* RcţrrŕKAV] UfW/nťK] 3oi H zonwering beschaduwing toelichting

nee nee nee Trans missiegegevens rekenzone gehele woning conslructie A[m* RcţrrŕKAV] UfW/nťK] 3oi H zonwering beschaduwing toelichting 34 woningen Ooslmera la Berkel en Rodenrijs D.R. van Dongen, Nex2us Trans missiegegevens rekenzone gehele woning conslructie A[m* RcţrrŕKAV] UfW/nťK] 3oi H zonwering beschaduwing toelichting gevel 30.04

Nadere informatie

Zelf je zolder isoleren? Doe het met isoeasy

Zelf je zolder isoleren? Doe het met isoeasy Zelf je zolder isoleren? Doe het met isoeasy hellend dak ISOLEREN ÉN AFWERKEN IN ÉÉN HANDELING! isoeasy De nummer 1 in zolderisolatie Het snelste systeem Isoleren met isoeasy is zo makkelijk. In slechts

Nadere informatie

Isolatie. Bedrijven realiseren forse Energiewinst met Isolatie. Heel simpel.

Isolatie. Bedrijven realiseren forse Energiewinst met Isolatie. Heel simpel. Bedrijven realiseren forse Energiewinst met Isolatie. Heel simpel. Isolatie Nog altijd prijkt verwarming hoog op de lijst energiekostenposten voor bedrijven: met maar liefst 45 procent* is het verreweg

Nadere informatie

Thermografisch onderzoek Fam Hokke --------------------------- ---------------------------

Thermografisch onderzoek Fam Hokke --------------------------- --------------------------- Op deze klus in opdracht van een isolatiebedrijf en naar aanleiding van comfortklachten een energiescan uitgevoerd om te kijken waar de probleemplekken in de constructie zich bevonden. Thermografisch onderzoek

Nadere informatie

Aanvraag bouwvergunning NEN-normen in de praktijk

Aanvraag bouwvergunning NEN-normen in de praktijk Aanvraag bouwvergunning NEN-normen in de praktijk Is het mogelijk een bouwvergunning te verkrijgen zonder dat u NEN-normen koopt en toepast? Hoe gaat het in de praktijk? De meest relevante NEN-regeltjes,

Nadere informatie

Vocht & Ventilatie. Nummer 25

Vocht & Ventilatie. Nummer 25 Nummer 25 Art.nr. 912697 In deze KlusZo Vocht & Ventilatie Folder beschrijven we stapsgewijs waar u rekening mee moet houden als u vocht in uw huis gaat bestrijden en waarom u moet ventileren. In deze

Nadere informatie

Beschermd monument of beeldbepalend pand?

Beschermd monument of beeldbepalend pand? 6 e Cultuur n e e t historisch Apeldoorn e m g Beschermd monument of beeldbepalend pand? Van aanwijzing tot restauratie Bent u (toekomstig) bezitter van een monument, beeldbepalend pand of maakt uw pand

Nadere informatie

EGM adviseurs B09123.00. Renovatie 2 flats Groenoord KOUDEBRUG TER PLAATSE VAN GALERIJVLOEREN. Opdrachtgever: Woonplus Schiedam. Valeriusstraat 3-5

EGM adviseurs B09123.00. Renovatie 2 flats Groenoord KOUDEBRUG TER PLAATSE VAN GALERIJVLOEREN. Opdrachtgever: Woonplus Schiedam. Valeriusstraat 3-5 B09123.00 EGM adviseurs Wilgenbos 20 3311 JX Dordrecht postbus 298 3300 AG Dordrecht telefoon (078) 633 07 50 telefax (078) 614 00 71 e-mail egmadviseurs@egm.nl www.egm.nl gecertificeerd ISO 9001:2008

Nadere informatie

Monumenten en beschermde gezichten Vergunningvrije werkzaamheden. Informatieblad

Monumenten en beschermde gezichten Vergunningvrije werkzaamheden. Informatieblad Informatieblad Monumenten en beschermde gezichten Vergunningvrije werkzaamheden Bent u eigenaar van een rijksmonument of van een pand in een beschermd stads- of dorpsgezicht? Wilt u het pand opknappen,

Nadere informatie

Huis & Erf steekt energie in uw woning. Isolatiemaatregelen

Huis & Erf steekt energie in uw woning. Isolatiemaatregelen Huis & Erf steekt energie in uw woning Isolatiemaatregelen Huis & Erf steekt energie in uw woning Huis & Erf steekt energie in uw woning in de vorm van een compleet isolatiepakket voor uw hele woning.

Nadere informatie

zaak die van algemeen belang is wegens zijn schoonheid, betekenis voor de wetenschap of cultuurhistorische

zaak die van algemeen belang is wegens zijn schoonheid, betekenis voor de wetenschap of cultuurhistorische GEMEENTEBLAD Officiële uitgave van gemeente Amsterdam. Nr. 18715 3 april 2014 Erfgoedverordening Stadsdeel Zuidoost 2013 Hoofdstuk 1 Algemene bepalingen Artikel 1 Begripsbepalingen Deze verordening verstaat

Nadere informatie

Over isoleren, besparen en comfort

Over isoleren, besparen en comfort Warm voor Weinig Over isoleren, besparen en comfort WARM VOOR WEINIG U woont in een huurwoning, en heeft er waarschijnlijk een aangename plek van gemaakt. Maar misschien kan het nog veel comfortabeler!

Nadere informatie

Het isolatiemateriaal voor nieuwbouw en renovatie. *Houtskeletbouw

Het isolatiemateriaal voor nieuwbouw en renovatie. *Houtskeletbouw HSB* isolatie *Houtskeletbouw PIF isolatiefolie toegepast in houtbouwconstructies ALGEMEEN Het isoleren van een woning zorgt voor een beter comfort, lagere energielasten, een waardestijging van de woning

Nadere informatie

In slechts 1 dag creëren wij het comfort voor de rest van uw leven!

In slechts 1 dag creëren wij het comfort voor de rest van uw leven! In slechts 1 dag creëren wij het comfort voor de rest van uw leven! Over ISOMO+ Onze vakbekwame technici kunnen op eenvoudige wijze uw spouw na-isoleren door het inblazen van ISOMOPEARL silver. Op deze

Nadere informatie

Dakkapellen Door H. Koelemij (TNO Bouw)

Dakkapellen Door H. Koelemij (TNO Bouw) Dakkapellen Door H. Koelemij (TNO Bouw) Algemeen Belangrijkste functie van een dakkapel is het creëren van extra leefruimte in een woning. De dakkapel wordt geplaatst op een hellend dak. wat is het verschil?

Nadere informatie

11 oktober 2012 W2.4: Constructieve aspecten van transformatie. Imagine the result

11 oktober 2012 W2.4: Constructieve aspecten van transformatie. Imagine the result 11 oktober 2012 W2.4: Constructieve aspecten van transformatie Imagine the result Wie zijn wij? Jeroen Bunschoten Senior adviseur bouwregelgeving ARCADIS Nederland BV Gerard van Engelen Senior adviseur

Nadere informatie

Bescherming bouwhistorie monumenten 2e groep

Bescherming bouwhistorie monumenten 2e groep Embargo tot 7 juni 2015 Onderwerp Bescherming bouwhistorie monumenten 2e groep Programma Cultuur & Cultuurhistorie & Citymarketing Portefeuillehouder B. van Hees Samenvatting Op 27 januari 2010 heeft de

Nadere informatie

makkelijk aan te brengen kruipruimte 4 (30 cm) 14 3,38 Piepschuimplaat (EPS) licht, goedkoop vloer, schuin dak 2,75 7 2,58

makkelijk aan te brengen kruipruimte 4 (30 cm) 14 3,38 Piepschuimplaat (EPS) licht, goedkoop vloer, schuin dak 2,75 7 2,58 Isoleren Door het isoleren van een huis wordt het verlies van warmte naar buiten toe verminderd. Dit betekent een lagere energierekening (verwarming verbruikt het meeste energie in huis), maar ook meer

Nadere informatie

6IWc Volbouw 1. Deel 2: Volbouw

6IWc Volbouw 1. Deel 2: Volbouw 6IWc Volbouw 1 Inleiding Deel 2: Volbouw Er zijn verschillende manieren voor het bouwen van een passief huis. Een van die technieken is de volbouw techniek. Het wordt ook wel soms de traditionele manier

Nadere informatie

Vernieuwingsplan voor 102 appartementen gelegen aan de Engelandlaan te Haarlem

Vernieuwingsplan voor 102 appartementen gelegen aan de Engelandlaan te Haarlem Vernieuwingsplan voor 102 appartementen gelegen aan de Engelandlaan te Haarlem project nr. 116 referentielijst architektenburo hans wagner bv renovatie 102 appartementen sociale huur opdrachtgever : Ymere,

Nadere informatie

Gevel & Dak onderhoud

Gevel & Dak onderhoud Gevel & Dak onderhoud Gevel en dak betekenen alles voor de woning De conditie van de gevel en het dak bepaalt niet alleen de uitstraling van een woning. Ze heeft ook een grote invloed op de energieprestatie

Nadere informatie

Algemeen Heeft de monumentenstatus alleen betrekking op de buitenkant of ook op de binnenkant?

Algemeen Heeft de monumentenstatus alleen betrekking op de buitenkant of ook op de binnenkant? Veelgestelde vragen Uw pand is voorgedragen als gemeentelijk monument. Wat betekent dit voor u? De gemeente Venlo heeft de meest gestelde vragen en antwoorden op een rij gezet. Staat uw vraag er niet bij,

Nadere informatie

12 duurzaamheidstips voor monumenten. Tips voor het verlagen van uw energiegebruik en het verbeteren van het comfort.

12 duurzaamheidstips voor monumenten. Tips voor het verlagen van uw energiegebruik en het verbeteren van het comfort. 12 duurzaamheidstips voor monumenten Tips voor het verlagen van uw energiegebruik en het verbeteren van het comfort. 1 12 duurzaamheidstips voor monumenten Woont u in een monument of ander karakteristiek

Nadere informatie

Notitie 4111199.N02. Akoestisch advies voor de verbouw van het fabrieks- annex kerkgebouw aan de Oudeweg te Ter Apel tot woongebouw.

Notitie 4111199.N02. Akoestisch advies voor de verbouw van het fabrieks- annex kerkgebouw aan de Oudeweg te Ter Apel tot woongebouw. Akoestisch advies voor de verbouw van het fabrieks- annex kerkgebouw aan de Oudeweg te Ter Apel tot woongebouw Inleiding In opdracht van B.B.A.W. Bouwmanagement te Norg is ten behoeve van de verdere planuitwerking

Nadere informatie

05 Bouwfysische aspecten 01 Thermisch gedrag van een spouwmuur

05 Bouwfysische aspecten 01 Thermisch gedrag van een spouwmuur 05 Bouwfysische aspecten 01 Thermisch gedrag van een spouwmuur Doel Deze informatie beoogt duidelijk te maken hoe de warmte-isolerende functie van een spouwmuur wordt verzekerd. Zij geeft onder ander antwoord

Nadere informatie

Via onze website worden tal van vragen over uiteenlopende monumentenzaken gesteld. Bewoond Bewaard weet vaak het antwoord.

Via onze website worden tal van vragen over uiteenlopende monumentenzaken gesteld. Bewoond Bewaard weet vaak het antwoord. Bewoond Bewaard weet raad Via onze website worden tal van vragen over uiteenlopende monumentenzaken gesteld. Bewoond Bewaard weet vaak het antwoord. Een bloemlezing: Mijn woning staat in het oude centrum

Nadere informatie

HR-isolatie. voor de spouw

HR-isolatie. voor de spouw HR-isolatie voor de spouw Over de noodzaak van isolatie in de bouw bestaat allang geen discussie Waarom isoleren? meer. Voor de hedendaagse nieuwbouw gelden op dit vlak allerlei wettelijke voorschriften

Nadere informatie

basis college bouwkunde bok5

basis college bouwkunde bok5 basis college bouwkunde bok5 lesweek 7 gevels Instituut Bouwkunde & Civiele Techniek docent: ir.m.marynissen beëindiging gemetselde muren muurafdekker met minimaal 40mm overstek en voorzien van een waterhol

Nadere informatie

Zolder isoleren? Doe het met isoeasy Pro

Zolder isoleren? Doe het met isoeasy Pro Zolder isoleren? Doe het met isoeasy Pro hellend dak ISOLEREN ÉN AFWERKEN IN ÉÉN HANDELING! isoeasy Pro De nummer 1 in zolderisolatie Het snelste systeem Het is zo eenvoudig, isoleren met isoeasy Pro.

Nadere informatie

verbindt consument met bedrijf

verbindt consument met bedrijf Voorwoord Er zijn heel veel soorten glas. Wanneer je je huis wilt isoleren, is glasisolatie een van de mogelijkheden. Maar welk glas moet je kiezen? In dit ebookje geeft Houhetwarm.nl je informatie over

Nadere informatie

CONSTRUCTIES 1: BZL-TAAK

CONSTRUCTIES 1: BZL-TAAK CONSTRUCTIES 1: BZL-TAAK Adres werf: Vaartstraat 22, 9870 Zulte 19 mei 2015 Sirien Keeta en Athina Themistocleous Bouwheer Architect Aannemer De heer en mevrouw Van Nevel Korterijksesteenweg 195 9800 Petegem-aan-de-Leie

Nadere informatie

Onderbouw. Brandveiligheidseisen ONDERBOUW. Om voor optoppen in aanmerking te komen moet een woongebouw aan

Onderbouw. Brandveiligheidseisen ONDERBOUW. Om voor optoppen in aanmerking te komen moet een woongebouw aan 3 Onderbouw Om voor optoppen in aanmerking te komen moet een woongebouw aan een aantal voorwaarden voldoen. Het is belangrijk dat het gebouw in goede bouwkundige staat verkeert, gunstig gelegen is en dat

Nadere informatie

Thermisch isolerende voorzetramen Warmte isolatie

Thermisch isolerende voorzetramen Warmte isolatie Thermisch isolerende voorzetramen Warmte isolatie 2. Thermisch isolerende voorzetramen Warmte isolatie Isoglas streeft ernaar het wooncomfort voor de bewoners of gebruikers van een gebouw maximaal op te

Nadere informatie

De feiten over uw woning

De feiten over uw woning De feiten over uw woning spindiagram van uw woning Kosten & baten 1 Verhuurbaarheid 0-1 Techniek Comfort Leefbaarheid Score per woonblok Eengezins gemiddeld ALGEMEEN PMC-83524 Woning Gemiddelde in de dorpen

Nadere informatie

Vragen uit de zaal. V1. Welk Rechtens verkregen niveau kan aangehouden worden wanneer bij een pand alles gesloopt wordt, behalve de voorgevel?

Vragen uit de zaal. V1. Welk Rechtens verkregen niveau kan aangehouden worden wanneer bij een pand alles gesloopt wordt, behalve de voorgevel? Vanuit de presentatie gehouden op 23 oktober 2012 door BOUWSTAD Projectmanagement B.V. zijn aanvullend nog enkele vragen gesteld. Onderstaande geeft deze vragen en antwoorden daarop weer: Vragen uit de

Nadere informatie

Algemeen: door het toepassen van gevelisolatie is dan ook veel energie te besparen.

Algemeen: door het toepassen van gevelisolatie is dan ook veel energie te besparen. Gevelisolatie Dit verhaal bevat: een korte beschrijving van een aantal voor gevelisolatie belangrijke bouwfysische principes. een uitleg over de berekening van de warmteweerstand uitleg diverse soorten

Nadere informatie

Na-isoleren. Meer comfort met minder energie.

Na-isoleren. Meer comfort met minder energie. Na-isoleren Meer comfort met minder energie. Besparen met woningisolatie Volta Limburg, voelt altijd beter, een belofte die Volta Limburg betrouwbaar en innovatief waarmaakt in heel Limburg. 7 dagen per

Nadere informatie

Na-isolatie, Yello-by-Isover Maximaal rendement met minimale inspanningen.

Na-isolatie, Yello-by-Isover Maximaal rendement met minimale inspanningen. Na-isolatie, Yello-by-Isover Maximaal rendement met minimale inspanningen. Waarom uw bestaande muur na-isoleren? EVIDENTE VOORDELEN Met spouwmuurisolatie geniet een gebouw in de eerste plaats van alle

Nadere informatie

Zolder isoleren? Doe het met isoeasy Pro. isoeasy Pro

Zolder isoleren? Doe het met isoeasy Pro. isoeasy Pro Zolder isoleren? Doe het met isoeasy Pro isoeasy Pro isoeasy Pro De nummer 1 in zolderisolatie Het snelste systeem Het is zo eenvoudig, isoleren met isoeasy Pro. In slechts vijf stappen bevestigt u zowel

Nadere informatie

Onderhoud en vergunningplicht

Onderhoud en vergunningplicht Onderhoud en vergunningplicht MONUMENTENRECHT 1. Wat wordt er beschermd? 2. Door wie wordt er beschermd? 3. Hoe wordt er beschermd? a) Aanwijzing b) Reikwijdte bescherming c) Vergunningplicht d) Vergunningvrij

Nadere informatie

Vocht & Ventilatie. 10000560_KlusZo_25_Vocht/Ventil 13-05-2003 14:46 Pagina 1. Nummer 25 Art.nr. 912697

Vocht & Ventilatie. 10000560_KlusZo_25_Vocht/Ventil 13-05-2003 14:46 Pagina 1. Nummer 25 Art.nr. 912697 0000560_KlusZo_25_Vocht/Ventil 3-05-2003 4:46 Pagina Nummer 25 Art.nr. 92697 In deze KlusZo Vocht & Folder beschrijven we stapsgewijs waar u rekening mee moet houden als u vocht in uw huis gaat bestrijden

Nadere informatie

Goed isoleren is vakwerk. Wat u moet weten over na-isolatie

Goed isoleren is vakwerk. Wat u moet weten over na-isolatie BRANCHEORGANISATIE NA-ISOLATIE Goed isoleren is vakwerk Wat u moet weten over na-isolatie INLEIDING GOED ISOLEREN IS VAKWERK Een goed geïsoleerd huis is prettig om in te wonen. Het is goed voor het wooncomfort,

Nadere informatie

Innovatief Systeem - KOMO-klasse A! Wij besparen héél veel energie!

Innovatief Systeem - KOMO-klasse A! Wij besparen héél veel energie! Innovatief Systeem - bewezen kwaliteit: KOMO-klasse A! Wij besparen héél veel energie! A Warmte-isolatie en stabiliteit Of het nu gaat om zekerheid, functionaliteit en isolatie: SOFTLINE 82 voldoet aan

Nadere informatie

Gelselaar beschermd dorpsgezicht Wat betekent dat?

Gelselaar beschermd dorpsgezicht Wat betekent dat? Gelselaar beschermd dorpsgezicht Wat betekent dat? Het duurt niet lang meer of Gelselaar krijgt de status van beschermd dorpsgezicht. Het zal het tweede beschermde gezicht zijn in de gemeente Berkelland.

Nadere informatie

ALGEMENE OMSCHRIJVING AANPAK:

ALGEMENE OMSCHRIJVING AANPAK: ALGEMENE OMSCHRIJVING AANPAK: 00 Algemeen Indeling pand blijft ongewijzigd. Gevelbeeld zoveel mogelijk terug brengen in originele staat. Alles binnen de schil is voor rekening en uitvoering van de koper

Nadere informatie

Na-Isoleren van Bestaande Spouwmuren

Na-Isoleren van Bestaande Spouwmuren Na-Isoleren van Bestaande Spouwmuren Bespaar tot 30% op uw energiefactuur, uw leven lang Wist u dat in een woning tot 30% warmte verloren gaat door niet-geïsoleerde muren? Het hoeft dan ook geen betoog

Nadere informatie

C (zie toelichting in bijlage)

C (zie toelichting in bijlage) Energielabel woning Afgegeven conform de Regeling energieprestatie gebouwen. Veel besparingsmogelijkheden C (zie toelichting in bijlage) Uw woning Weinig besparingsmogelijkheden Labelklasse maakt vergelijking

Nadere informatie

Beschermd stadsgezicht Noordwestelijk Villagebied

Beschermd stadsgezicht Noordwestelijk Villagebied Beschermd stadsgezicht Noordwestelijk Villagebied Ons cultureel erfgoed is de moeite waard om zuinig op te zijn Wethouder Erik Boog Het Noordwestelijk villagebied is van algemeen belang vanwege de bijzondere

Nadere informatie

Nijverdal, 13 maart 2012. Gezien het voorstel van het college van Burgemeester en Wethouders van 7 februari 2012

Nijverdal, 13 maart 2012. Gezien het voorstel van het college van Burgemeester en Wethouders van 7 februari 2012 Gemeente Hellendoorn Besluit Nijverdal, 13 maart 2012 Nr. 12INT00289 De raad van de gemeente Hellendoorn; Gezien het voorstel van het college van Burgemeester en Wethouders van 7 februari 2012 Besluit

Nadere informatie

Kwaliteitsverklaringen, afgegeven op basis van BRL 3300 Vloerluiken d.d. 15-08-2003 behouden hun geldigheid tot 01-10-2013.

Kwaliteitsverklaringen, afgegeven op basis van BRL 3300 Vloerluiken d.d. 15-08-2003 behouden hun geldigheid tot 01-10-2013. Wijzigingsblad d.d. 08-03-2013-2013 behorende bij BRL 3300 VLOERLUIKEN d.d. 15-08-2003 Vastgesteld door het College van Deskundigen d.d. 24-01-2013 Aanvaard door de Harmonisatiecommissie Bouw van de Stichting

Nadere informatie

Vloer- en. Vloer- en gevelventilatie. De standaard in bouwproducten.

Vloer- en. Vloer- en gevelventilatie. De standaard in bouwproducten. Vloer- en gevelventilatie vloervent VLOERVENTILATIEKOKER RENOVATIEKOKER STOOTVOEGVENTILATIEROOSTER Vloer- en gevelventilatie De standaard in bouwproducten. De vooruitgang in kruipruimteventilatie Er worden

Nadere informatie

Ventileren... Waarom? 1. 't voorkomt vochtoverlast 2. 't zorgt voor frisse lucht en zuurstof voor u, uw huisdieren, uw planten en uw gasapparaten

Ventileren... Waarom? 1. 't voorkomt vochtoverlast 2. 't zorgt voor frisse lucht en zuurstof voor u, uw huisdieren, uw planten en uw gasapparaten Ventileren... Waarom? 1. 't voorkomt vochtoverlast 2. 't zorgt voor frisse lucht en zuurstof voor u, uw huisdieren, uw planten en uw gasapparaten Vochtproblemen: hoe komen we er aan? Vee! mensen hebben

Nadere informatie

Buitenkozijnen Thema 3

Buitenkozijnen Thema 3 Buitenkozijnen Thema 3 Historie Gevelopeningen schijnen ontstaan te zijn toen een groepje ijverige bouwvakkers zichzelf ingemetseld had. Tot de dertiende eeuw was in ons land het aparte raamkozijn onbekend.

Nadere informatie

Prefab licht beton PRINS. Prefab licht betonnen gevel elementen. gevel producten

Prefab licht beton PRINS. Prefab licht betonnen gevel elementen. gevel producten Prefab licht beton Prefab licht beton Prefab licht betonnen gevel elementen PRINS gevel producten Thermodur en Prins Gevel Producten De economische oplossing voor uw creatieve vrijheid Thermodur gevel

Nadere informatie

HR-isolatie. voor het hellende dak

HR-isolatie. voor het hellende dak HR-isolatie voor het hellende dak Over de noodzaak van isolatie in de bouw bestaat allang geen discussie Waarom isoleren? meer. Voor de hedendaagse nieuwbouw gelden op dit vlak allerlei wettelijke voorschriften

Nadere informatie

Energiescan. van: De Brink 6 te: 9999 DM Ons Dorp op: 15 maart 2014 door: Matthes Advies

Energiescan. van: De Brink 6 te: 9999 DM Ons Dorp op: 15 maart 2014 door: Matthes Advies Energiescan van: De Brink 6 te: 9999 DM Ons Dorp op: 15 maart 2014 door: Matthes Advies Energiescan voor woningen in opdracht van: de heer E. Scanner Straat en nr. gekeurde woning: De Brink 6 Postcode:

Nadere informatie

Brochure isolatie. oktober 2014. Oktober 2014 Woonstichting VechtHorst

Brochure isolatie. oktober 2014. Oktober 2014 Woonstichting VechtHorst oktober 2014 Inleiding Misschien staat u er niet bij stil, maar het is heel goed mogelijk om in uw bestaande woning uw muren, dak en vloeren te isoleren. Welk comfort deze isolatie met zich meebrengt vertellen

Nadere informatie

In 3 stappen naar een energievriendelijk huis. Samen kunnen we dit realiseren.

In 3 stappen naar een energievriendelijk huis. Samen kunnen we dit realiseren. In 3 stappen naar een energievriendelijk huis Samen kunnen we dit realiseren. Energievriendelijk huis 30 oktober > Stap 1 Zorg ervoor dat er zo weinig mogelijk energie (warmte) verloren gaat Isoleren waar

Nadere informatie

Na-isolatie, Yello-by-ISOVER Maximaal rendement met minimale inspanningen.

Na-isolatie, Yello-by-ISOVER Maximaal rendement met minimale inspanningen. Na-isolatie, Yello-by-ISOVER Maximaal rendement met minimale inspanningen. Waarom uw bestaande muur na-isoleren? EVIDENTE VOORDELEN Met spouwmuurisolatie geniet een gebouw in de eerste plaats van alle

Nadere informatie

Voor beide soorten aanbouwen geldt dat Woonlinie geen vergoedingen verstrekt voor het aanbrengen en/of verwijderen ervan.

Voor beide soorten aanbouwen geldt dat Woonlinie geen vergoedingen verstrekt voor het aanbrengen en/of verwijderen ervan. KLUSWIJZER 11 Zelf een aanbouw plaatsen Woont u naar uw zin, maar wilt u toch meer ruimte in de woning? Als verhuizen voor u geen optie is, kan een aanbouw uitkomst bieden. U kunt bijvoorbeeld de wasmachine

Nadere informatie

3 S1 5. situatie sloop

3 S1 5. situatie sloop S2 3 S1 5 1 S2 3 S1 5 1 situatie sloop sport mensa 5 studenten huisvesting studenten huisvesting 1 situatie na sloop nieuwbouw tbv. afbakening plein sport mensa 5 studenten huisvesting studenten huisvesting

Nadere informatie

Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid. Energiebesparende maatregelen. informatie. Kenmerken van project Het Oude Ambacht

Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid. Energiebesparende maatregelen. informatie. Kenmerken van project Het Oude Ambacht informatie HET OUDE AMBACHT MAART 2015 Energiebesparende maatregelen Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid In 2015 wil Intermaris bij 118 woningen aan Het Oude Ambacht in Hoorn de vloer

Nadere informatie

Wijzigingen Bouwbesluit 2012. ing. A. de Jong Maart 2013

Wijzigingen Bouwbesluit 2012. ing. A. de Jong Maart 2013 Wijzigingen Bouwbesluit 2012 ing. A. de Jong Maart 2013 Introductie algemeen Nieman Raadgevende Ingenieurs BV Onderdeel van de Nieman Groep Sinds 1988 actief in de bouw Bouwfysica, bouwregelgeving, brand,

Nadere informatie

Dakkapel. Voldoet uw bouwplan aan de vergunningvrije criteria op grond van de Woningwet? Zie ook folder van VROM

Dakkapel. Voldoet uw bouwplan aan de vergunningvrije criteria op grond van de Woningwet? Zie ook folder van VROM Dakkapel Voldoet uw bouwplan aan de vergunningvrije criteria op grond van de Woningwet? Zie ook folder van VROM ja nee U kunt direct gaan bouwen. De bouw moet veilig (bijv. stevige constructie) en gezond

Nadere informatie

gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 23 februari 2012, nr. 9A;

gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 23 februari 2012, nr. 9A; Gemeenteblad Elektronisch uitgegeven van de gemeente Tubbergen Jaargang: 2012 Nummer: 16 Uitgifte: 10 maart 2012 Bekendmaking van het besluit van de gemeenteraad d.d. 5 maart 2012, nr. 9B, tot vaststelling

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO BB 2004

Examenopgaven VMBO BB 2004 Examenopgaven VMBO BB 2004 tijdvak 2 woensdag 23 juni 9:00-10:30 uur BOUWTECHNIEK-METSELEN CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Dit examen bestaat uit 44 vragen.

Nadere informatie

Artikel 1 Begrippen 2. Artikel 3 Verkeer 4. Artikel 8 Slotregel 7

Artikel 1 Begrippen 2. Artikel 3 Verkeer 4. Artikel 8 Slotregel 7 Regels Inhoud Blz. Hoofdstuk I Inleidende regels 2 Artikel 1 Begrippen 2 Artikel 2 Wijze van meten 3 Hoofdstuk II Bestemmingsregels 4 Artikel 3 Verkeer 4 Hoofdstuk III Algemene regels 5 Artikel 4 Anti-dubbeltelregel

Nadere informatie

Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid. Energiebesparende maatregelen. informatie HOLENWEG EN VENENLAAN

Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid. Energiebesparende maatregelen. informatie HOLENWEG EN VENENLAAN informatie HOLENWEG EN VENENLAAN APRIL 2015 Energiebesparende maatregelen Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid In 2015 wil Intermaris bij 34 woningen aan de Holenweg en Venenlaan in Hoorn

Nadere informatie

Duurzaam, kostenbesparend en een hoog wooncomfort

Duurzaam, kostenbesparend en een hoog wooncomfort Duurzaam, kostenbesparend en een hoog wooncomfort De geschiedenis, ervaring en een hoogwaardige kwaliteit... Het CombiElement is een uniek, betaalbaar en kostenbesparend bouwsysteem op basis van natuurlijke

Nadere informatie

Het bouwen van een erfafscheiding in afwijking van het bestemmingsplan

Het bouwen van een erfafscheiding in afwijking van het bestemmingsplan Zaaknummer: 253498 Het bouwen van een erfafscheiding in afwijking van het bestemmingsplan Collegevoorstel Inleiding Op 23 april 2011 is er een aanvraag om omgevingsvergunning ingekomen voor het bouwen

Nadere informatie

Toplocatie Tolberg. Ruim 8.550 m² aan mogelijkheden

Toplocatie Tolberg. Ruim 8.550 m² aan mogelijkheden Toplocatie Tolberg Ruim 8.550 m² aan mogelijkheden Algemeen Aan de rand van Roosendaal is in de jaren 70 van de vorige eeuw de wijk Tolberg ontwikkeld. De boerderij en de bijgebouwen met aangrenzende buitenruimten,

Nadere informatie

Na-isolatie, Yello-by-ISOVER Maximaal rendement met minimale inspanningen.

Na-isolatie, Yello-by-ISOVER Maximaal rendement met minimale inspanningen. Na-isolatie, Yello-by-ISOVER Maximaal rendement met minimale inspanningen. Waarom uw bestaande muur na-isoleren? Evidente voordelen Met spouwmuurisolatie geniet een gebouw in de eerste plaats van alle

Nadere informatie

2. Spouw- en vloerisolatie nader toegelicht

2. Spouw- en vloerisolatie nader toegelicht 2. Spouw- en vloerisolatie nader toegelicht 2.1 Huishoudelijk energieverbruik Wat verbruik je waar? Hoe kan je dit verminderen? Waarom spouw- en vloerisolatie? 2.2 Spouwisolatie Technische aspecten Wat

Nadere informatie

Algemeen: door het toepassen van gevelisolatie is dan ook veel energie te besparen.

Algemeen: door het toepassen van gevelisolatie is dan ook veel energie te besparen. Gevelisolatie Dit verhaal bevat: een korte beschrijving van een aantal voor gevelisolatie belangrijke bouwfysische principes. een uitleg over de berekening van de warmteweerstand uitleg diverse soorten

Nadere informatie

Algemene Monumenten informatie

Algemene Monumenten informatie Informatiemap deel A Algemene Monumenten informatie In dit deel A van de informatiemap wordt kort ingegaan op de volgende algemene onderwerpen betreffende monumenten en het eilandelijke monumentenbeleid.

Nadere informatie