SnoeiCursus Muurfruit (Muurfruit is een populaire benaming voor laagstam leifruit)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "SnoeiCursus Muurfruit (Muurfruit is een populaire benaming voor laagstam leifruit)"

Transcriptie

1 Reader 2015 Alles over Vormsnoei, Vruchtsnoei en Herstelsnoei en hoe je zelf Pruimenwaaiers, Perenmuren en Appeltorens kunt bouwen Pruimenwaaier Perenmuur Appeltorens l x h x d = 200 x 200 x 30 cm l x h x d = 200 x 200 x 30 cm doorsnede 30 cm x h 200 cm SnoeiCursus Muurfruit (Muurfruit is een populaire benaming voor laagstam leifruit) Ton Sandig SnoeiCursus Muurfruit Jan van Arkelweg AB Achterveld Telefoon Website Copyright Ton Sandig - Achterveld Muurfruit is een gedeponeerd handelsmerk van Ton Sandig

2 Lessen van Opa Paul In 1983 ben ik super enthousiast gestart met de aanleg van een grote boomgaard. Ik had alle boeken over dit onderwerp bestudeerd. Maar dat bleek niet de oplossing. Alles ging fout en de lol was er af. Waarom ging het niet goed? Géén idee. Pas toen realiseerde ik mij hoe vrolijk mijn grootvader met zijn fruitbomen omging. Zonder boeken. Hij genoot er van. Hij was ook bijna elke dag op zijn tuin aanwezig. Dàt was zijn sterke kracht: liefde en aandacht! Laagstam leifruit vraagt véél aandacht gedurende het gehele groeiseizoen.. Natuurlijk komt er ook techniek bij kijken. Niet veel. Slechts 3 basisregels en 3 snoeitechnieken. Dat is alles! Nu snap ik waarom en wanneer ik iets moet doen of moet laten. De schoonheid van de eenvoud. Dat is de kern van deze cursus. Paul F. Sandig sr. Zó zagen mijn fruitbomen er de eerste jaren uit: een steeds groter wordende warboel van takken. En weinig fruit. Zó zien mijn fruitbomen er nu uit. Bloesem en vruchten keurig langs de gesteltakken. Plus de vreugde dat ik het kan. Uw Personal Fruit Coach U kunt altijd op mijn steun en support rekenen. Dus heeft u vragen, stuur een , bel of kom langs. Wilt u dat ik n keer naar uw boompjes kom kijken? Dat doe ik graag! Inhoud van deze Reader: 1) Boomvormen 2) 3 Basis technieken 3) 3 Snoei technieken 4) Overige onderwerpen

3 (1) BOOMVORMEN Laagstam leiboom Laagstam bolvorm Hoogstam bolvorm Hoogstam leiboom Laagstam versus Hoogstam (1a) Plaats van de ent Bij Laagstam = ent op 5 à 10 cm van de grond Bij Hoogstam = ent op circa 200 cm van de grond (meestal dubbele ent, één laag / één hoog) (1b) Onderstam Voor laagstam fruitbomen worden traag groeiende onderstammen gebruikt. Voor hoogstam worden snel groeiende onderstammen gebruikt. Laagstam bomen verschillen dus van hoogstam bomen. Bij goede verkoopadressen hangen zogenaamde waarmerkstrookjes van NAKtuinbouw Nederland aan de bomen. Hierop staat nauwkeurig vermeld welke onderstammen gebruikt zijn.

4 (1c) Meest gebruikte onderstammen bij laagstam leifruit Appel M 27, M 9, M 26, MM 106 Peer Kwee C, Pyrodwarf, Kwee Adams, Kwee A, Kwee BA29 Kers Gisela 4, Weiroot 158, Gisela 5, Colt Pruim St.Julien-A Van een hoogstamboom kan je geen laagstamboom maken. Andersom ook niet. Let dus goed op bij het kopen van een boompje dat je zeker krijgt wat je hebben wilt. (1d) n Boompje kopen Kan ik overal een fruitboompje planten? Ook op het noorden, oosten of westen? Kleine tuinen worden bijna altijd omringd door muren, schuren, heggen of andere tuinafscheidingen. In die tuinen heerst een microklimaat waardoor u overal een boompje kunt planten. Vooral peren, pruimen en perziken. Er moet wel voldoende licht zijn. Is mijn grond wel goed genoeg voor fruitboompjes? Op veel plaatsen in Nederland is de grond niet geschikt voor fruitboompjes, zoals bijvoorbeeld bij mij in Achterveld. Maar ja, ik kan moeilijk voor n paar appelboompjes naar de Betuwe of Zeeland verhuizen. Géén nood: ik maak extra grote plantgaten en vul die met goede bladaarde en gemeste kompost. Als u dat ook doet krijgt u (net als ik) een fantastisch resultaat. Boomvormen, bestuiven en soorten fruit Eenvoudige boomvormen zoals een perenmuur of pruimenwaaier geven het beste resultaat. Zeker bij de start met laagstam leifruit. Zelfbestuivende soorten kiezen is ook een aanrader. Moeten het appels, peren, pruimen of kersen zijn? Ach dat bepaalt u zelf. Wanneer kopen en planten? November is de beste maand om gerooide boompjes te planten. Die zijn ook het laagst in prijs. Boompjes in containers (kunststof potten) kunt u het hele jaar door kopen en planten. U kunt van éénjarige boompjes zelf de gewenste leivorm bouwen. Er zijn ook oudere, reeds voorgevormde boompjes in de handel. Daarvan is de vorm al bepaald en zorgt u zelf voor verdere groei en onderhoud. Deze boompjes zijn aanzienlijk duurder! Bij wie de bomen kopen? Mijn advies: koop fruitboompjes bij een kweker van fruitboompjes. Veel fruitboompjes bij tuincentra, bouwmarkten en (soms ook) supermarkten zijn of van slechte kwaliteit of veel te duur of praktisch niet bruikbaar. De productinformatie klopt vaak niet, met name over bestuiven en onderstammen. Ook kinderen volgen deze cursus met plezier en succes

5 (1e) Voorgevormde boompjes kopen of ze zelf vorm geven? Dit is een pagina uit de catalogus van Boomkwekerij De Linde in België te Kemmel (bij Ieper) U kunt de complete cataloog downloaden en Deze boomkweker biedt een zeer groot assortiment. Warm aanbevolen. Zoals u in de cataloog kunt zien levert hij ongesnoeide laagstam boompjes die u zelf elke gewenste vorm kan geven. Daarnaast levert hij boompjes die zijn voorgevormd, zoals dubbele vlakke snoer, schuine palmet en Verrier palmet. Ik kocht bij De Linde in 2011 ongesnoeide boompjes. 3 Appels voor appeltorens en 2 pruimen om er pruimenwaaiers van te maken. Ieper is een stukje rijden, maar wel de moeite waard

6 (1f) Bestuiving Er zijn zelfbestuivers en niet-zelfbestuivers, bomen die door andere bomen moeten worden bestoven. Meestal is dit goed aangegeven op kaarten met productinformatie of in catalogi. Zo niet, dan biedt Google uitkomst: of Van alle bomen in mijn boomgaard heb ik de bestuivingssituatie in een schema vastgelegd. Hieronder een drietal voorbeelden. Namen in het rood = bestuivers die in mijn boomgaard staan. Ik kan dus bij aanschaf van nieuwe boompjes onmiddellijk zien wat de consequenties voor het bestuiven zijn. Ik probeer steeds méér dan één bestuiver in mijn boomgaard te hebben. Met name om verschillen in bloeimomenten te kunnen opvangen. Bomen bij naaste buren kunnen helpen bij de bestuiving. Ga dus op zoek naar andere fruitbomen in een straal van 500 à 1000 meter vanaf uw boomgaard. DuoAppel Elstar + Golden Delicious Plantdatum 2011 Vorm Waaier Oogsttijd september / oktober Zelfbestuiver Elstar : ja Golden Delicious: min of meer Bestoven door Elstar : Alkmene, Breaburn, Delblush, Delcorf, Discovery, Elise, Elan, Benoni, Gloster, James Grieve, Lombarts Calville, Melrose, Odin, Sumerred, Tydemans Early, Golden Delicious: Discovery, Elstar, James Grieve, Lombarts Calville, Melrose, Winston, Benoni, Gloster, Jonared, Santana, (Alkmene), (Sumerred) Peer Beurré Alexandre Lucas Plantdatum 1998 Vorm U-vorm Oogsttijd september / oktober Zelfbestuiver nee Bestoven door Bonne Louise d Avranches, Comtesse de Paris, Supertrévoux, Précoce de Trévoux, Beurré Hardy, Conference, Bon Chrétien, Williams, Legipont, Triomphe de Vienne, Calebasse Bosc, Bergamotte Esperen, Joséphine de Malines, (Clapp s Favourite), (Doyenné du Comice) Pruim Sanctus Hubertus Plantdatum 1998 Bloeitijd midden tot laat Oogsttijd juli augustus Zelfbestuiver ja Bestoven door Bleu de Belgique, Opal, Monsieur Hatif, Belle de Louvain, Czar, Reine Claude d Althan, Reine Claude dóullins, Queen Victoria (1g) Microklimaat in kleine tuinen Vroeger bouwde men slangenmuren in tuinen van kastelen en buitenplaatsen om beter fruit te telen. Veel stadstuinen hebben een zelfde microklimaat en bieden beschutting tegen wind en vorst. De stenen houden warmte vast. Laagstam leifruitbomen passen prima in kleine stadstuinen. Bijna overal is er plaats voor dit type fruitboompjes. Langs een schuurtje of muurtje. Als een hekje of op gespannen draden tussen steunpalen. Heerlijk fruit uit eigen tuin!

7 (1h) Oude of nieuw rassen? Sterappeltjes in mijn boomgaard Vaak worden oude rassen gekozen als herinnering aan vroeger tijden. Erg leuk! Ik heb meerdere oude rassen gekozen om andere redenen: plukmoment en bewaren. Het bewaren van fruit en het over grote afstanden vervoeren ervan heeft tot ontwikkeling van nieuwe rassen geleid. Daarnaast was er behoefte aan hogere resistentie tegen schimmels en ziekten. Oude rassen geven vroeg rijp fruit dat meestal direct na het plukken gegeten kan worden. Lang bewaren is niet of nauwelijks mogelijk. Deze bomen zijn gevoelig voor schimmels en ziekten. Nieuwe rassen geven later fruit, dat soms moet rijpen. Lang bewaren is goed mogelijk. De meeste soorten zijn min of meer resistent tegen schimmels en ziekten. Alle oude en nieuwe rassen kunnen als laagstam leifruitboompjes worden geleverd. Desnoods worden ze speciaal voor u gemaakt. Door zelf enten aan te leveren van uw lievelingsboom Plukmoment De vroegste appels en peren in mijn boomgaard kan ik eind juli al plukken en eten. De laatsten pluk ik in november. Die gaan de bewaarkast in en blijven goed tot januari / februari. Ik heb 6 maanden verse appels en peren. Bij pruimen is die periode iets korter. Maar ook hier zijn vroege en late soorten. Soms vertelt de naam het oogstmoment, zoals Anna Späth (pruim). Geschiedenis van het Leifruit in de Lage Landen Wybe Kuitert herschreef in 1994 het boekje Hovenierskunst in Palmet en Pauwstaart. Een interessant verhaal dat u via Google kunt downloaden Geschiedenis van het Leifruit in de Lage Landen. of (1i) Zó koop ik mijn nieuwe boompjes Meestal bestel ik nieuwe boompjes bij een kweker in de buurt. Ik moet zeker weten dat het een laagstam boompje is, met de ent zo laag mogelijk. In elk geval lager dan 30 cm. Bij voorkeur met twee laag geplaatste gesteltakken, ongeveer op 30 cm van de grond. Daarmee vorm ik de onderste leggers, één tak naar links één tak naar rechts en één omhoog. Dat wordt de nieuwe harttak voor een hogere verdieping. Op deze werkwijze krijg ik echte muren van fruit, vanaf circa 30 cm van de grond. Boompjes bestel ik in september. Ze worden dan (met kale wortel) begin november geleverd. Soms zie ik gedurende het jaar een aardig boompje bij een tuincentrum. Omdat die in een container (bloempot) goed geworteld zijn, kan ik ze elk moment in het jaar planten. Uiteraard let ik scherp op prijsverschillen, kwaliteit en goede productinformatie. Er wordt veel rommel verkocht!!!

8 (2) DE 3 BASIS TECHNIEKEN 2a) BALANS Er is altijd balans tussen wat zich boven de grond bevindt en wat er onder de grond zit. Die balans moet in takt blijven. Wordt de balans verstoord, dan proberen we die te herstellen. Anders doet de boom dat zelf! Toppunt van balans zijn de beroemde bonsai boompjes Een boom communiceert Signalen schieten van beneden naar boven en omgekeerd. Wanneer we takken wegsnoeien, gaat er een signaal naar de wortels om meer groeistof te produceren en naar boven te voeren om de balans te herstellen. Daardoor heeft te rigoureus snoeien vaak een negatief effect. Het is dan beter om wortels te snoeien. Een ringsnede in de bast van de boom heeft ook een remmend effect. Bovendien houdt het suikers in de top van de boom, die het jaar er op voor meer bloesem en fruitvorming zorgen. en heeft een geheugen Wanneer in juni de vruchtvorming heeft plaatsgevonden, oordeelt de boom of dat te veel of te weinig is. Te veel vruchten kunnen bedreigend zijn voor het voortbestaan van de boom. Is dat het geval, dan besluit de boom (in juni dus) om het volgend jaar geen of weinig vrucht te geven. Veel amateur fruittelers hebben het ene jaar heel veel fruit van een boom en het jaar erop niks of heel weinig. Dat heet beurtjaren. Vruchtjes dunnen in juni is de oplossing. Bij voldoend dunnen ervaart de boom dat levensgevaar geweken is en zet alle seinen op groen om ook volgend jaar weer bloesem en vruchten te produceren Professionele fruitkwekers hebben elk jaar een goede oogst, natuurrampen daar gelaten Ook wortels sterven af in de herfst In de herfst sterft het blad. Onder de grond sterft dan ongeveer eenzelfde hoeveelheid organisch materiaal aan wortels. Wanneer in het voorjaar de knoppen uitlopen, lopen ook de wortels weer uit. Ook hier evenwicht. Wanneer we een boom of struik uit de grond steken, blijven veel wortels achter in de grond. Meestal meer dan 70%. De boom is dan uit balans. Daarom snoeien we bij het herplanten veel takken en blad weg, om de balans te herstellen. Daarmee zorgen wij voor een frisse, nieuwe groeiperiode. Snoeien en buigen: een boom heeft alles in de gaten! Alles wat we aan een boom doen: snoeien of buigen van takken, de boom heeft het in de gaten en reageert. Daarin zit (dus) het sturingsmechanisme. Alles gaat goed wanneer we dit begrijpen. Alles gaat fout als we de consequenties van ons handelen niet begrijpen en zo maar wat doen Afbeelding boom met wortels uit Fragment nummer 2 najaar 2012 HET DEPOT Beeldengalerij

9 (2b) VOORRANGREGELS Alles wat omhoog gaat (verticaal groeit) krijgt voorrang. Alles wat opzij gaat (horizontaal groeit) wordt geremd. Je gaat het pas zien, als je het door hebt zei Johan Cruijff en gelijk heeft ie Ik moet toegeven dat ik telkens weer verbaasd ben hoe verpletterend waar deze voorrangsregel is. Gesteltakken die horizontaal liggen, maar te kort zijn, buig ik vroeg in het seizoen om hoog en hup. de groeispurt start. Is de gewenste lengte bereikt, dan buig ik de gesteltak naar beneden en bevestig hem op de juiste plaats aan één van de horizontale spandraden. Dat naar beneden buigen is niet zonder risico. Soms breekt zo n tak af, vooral als hij te dik is geworden en kan ik weer opnieuw beginnen. Vooraf die tak omwinden met draad kan de spanning over de gehele tak verdelen waardoor de breukkans afneemt. Over breken gesproken. Is een tak echt helemaal afgebroken, dan is herstel niet mogelijk. Is een tak gedeeltelijk afgebroken, maar heeft nog wel verbinding, dan ga ik spalken. En smeer de breuk in met wondbalsem. Na enkele maanden is de breuk geheeld. Niks aan de hand (2c) INSNEDES = Versnellen of Remmen: u stuurt! Een insnede boven een bladknop versnelt de groei van die knop. Een insnede onder een bladknop remt de groei van die knop. Ook deze basisregel is mirakels en past in de uitspraak van ons aller Johan. Ik pas insnedes vooral toe om nieuwe uitlopers exact op de gewenste plaats te krijgen. Vaak is er dan nog geen bladknop te zien. Géén nood, er zijn bijna altijd slapende bladknoppen. Die worden dan geactiveerd en komen te voorschijn. Komen er meerdere bladknoppen uit, terwijl ik er maar één nodig heb, dan snij ik het overtollig aantal weg Voorrangregels + Insnedes gecombineerd. Bij vormsnoei kom het vaak neer op het verlengen van gesteltakken. Dat lukt het beste door de twee technieken op deze pagina te combineren. Stap 1: de te verlengen tak circa 20 cm inkorten. Stap 2: deze ingekorte tak schuin of recht omhoog vast zetten Stap 3: na voldoende groei deze tak terug in de gewenste stand buigen

10 (3) DE 3 SNOEI TECHNIEKEN (3a) VORMSNOEI = Snoeien in de opbouwfase Traditionele opbouw van een spalier In onderstaand model wordt gewerkt naar een boom van 210 cm hoog, 210 cm lang en 30 cm breed Jaar 1 november Nieuw boompje met lage ent (onder de 30 cm) wordt gesnoeid op circa 45 cm Jaar 2 - februari Uit de kale harttak komen meerdere bladknoppen. Drie bladknoppen worden geselecteerd: 1 voor omhoog, 1 voor naar links en 1 voor naar rechts. Alle andere bladknoppen worden weggesneden. Jaar 2 najaar De 3 bladknoppen zijn uitgegroeid tot: één harttak, en twee gesteltakken > 1 naar links en 1 naar rechts De eerste / onderste verdieping is gereed! Jaar 3 februari De harttak wordt opnieuw teruggesnoeid maar nu hoger, op circa 75 cm Start van de bouw van de tweede verdieping

11 Jaar 3 februari Jaar 3 najaar Uit de hogere kale harttak komen weer bladknoppen. De drie bladknoppen zijn uitgegroeid tot: een langere harttak Drie bladknoppen selecteren > 1 omhoog, 1 naar links, en tot twee gesteltakken > 1 naar links en 1 naar rechts 1 naar rechts. Alle overige bladknoppen wegsnijden. De tweede verdieping is gereed! Jaar 4 - februari De verlengde harttak weer terug knippen nu nog hoger op circa 105 cm Start van de bouw van de derde verdieping Jaar 4 - februari Uit de weer hogere kale harttak komen meerdere bladknoppen en de geschiedenis herhaalt zich net zo vaak totdat de bovenste verdieping is bereikt! Het resultaat: een schitterende perenmuur. Omdat de gesteltakken op 30 cm van elkaar staan, blijft de vorm van de boom goed zichtbaar, ook in de zomer. Deze open structuur is goed voor de vorming van bloesem en fruit en vermindert de kans op ziekten en plagen.

12 Zelfde principe voor bijvoorbeeld een Pruimenwaaier Tegen een warme zuidmuur geeft een pruimenwaaier een geweldig goed resultaat.

13 Zelfde principe voor een Appeltoren (snoer) Bij een appeltoren worden er veel meer gesteltakjes (naar links en naar rechts) geselecteerd dan bij een pruimenwaaier of perenmuur. Maar het opbouwprincipe is gelijk. Iedereen valt voor appeltorens. Natuurlijk kunnen dat ook perentorens of pruimentorens zijn In mijn boomgaard staan 3 appeltorens in de steigers: Santana, Pinova en James Grieve.

14 Volgorde van handelingen tijdens de vormgroei/snoei Voor een leiboom werk je van onderen naar boven en van buiten naar binnen. De stappen in schema: 1) Laagste etage vormen 2) Laagste etage op gewenste breedte brengen 3) Bovenliggende etage vormen 4) Bovenliggende etage op gewenste breedte brengen 5) Idem met andere bovenliggende etages 6) Buitenste horizontale takken vormen, indien van toepassing 7) Binnenste horizontale takken vormen, indien van toepassing Schema: Wanneer snoeien? Appel en Peer eind februari/maart wintersnoei indien nodig niet bij vorst mei concurrerende scheuten uit spoortjes verwijderen jonge scheuten bestemd voor spoorvorming laten staan juni na langste dag scheutdunning (nijpen) en vruchtdunning augustus blijven nijpen waar nodig Pruim mei-juni jonge scheuten nijpen voorbij 6 e blaadje juli ongewenste scheuten verwijderen jonge scheuten verder nijpen - voorbij 2 e blaadje vruchtdunning direct na de oogst snoeien Wat is Waterlot? Éénjarige scheuten die ik niet nodig heb om er volgend jaar vruchtspoortjes van te maken, snoei ik na de langste dag weg. Dat is waterlot. Je kunt ze ook al eerder nijpen. Preventief snoeien wekelijks kijken en nijpen! Veel dingen in de tuin en in de boomgaard doen we (het liefst) PREVENTIEF. Zoals bijvoorbeeld schoffelen en bespuiten. Preventief snoeien kan ook. Met name bij laagstam leifruit, want je moet er wel makkelijk bij kunnen. Voor hoogstam bomen is dit dus niet geschikt. Laagstam leifruit vraagt veel aandacht. In het groeiseizoen wekelijks. Het groeiseizoen loopt van de lente tot voorbij de langste dag.

15 Wanneer je regelmatig nijpt, hoef je weinig te snoeien! Je kunt jonge, groene scheutjes (die nog niet verhout zijn) makkelijk met je nagels nijpen (er uit knijpen) of met een scherp mesje glad langs de tak wegsnijden. Voor alle duidelijkheid: het zijn nieuwe scheutjes die overbodig en ongewenst zijn. De boom reageert niet om deze lichte vorm van snoeien. Anders gezegd: je houdt de boom in balans Laat je die jonge scheutjes staan, dan ontwikkelen ze zich in één seizoen tot takken, langer dan 1 meter. Die je dan weer met veel moeite moet wegsnoeien, waardoor je de boom uit balans brengt. Een impuls om weer harder te gaan groeien. Nijpen of snijden kan je doen vanaf de lente tot in de zomer. Je moet dus regelmatig in de boomgaard zijn om te kijken en te nijpen! Ik snoei pas wanneer de bloemknoppen goed zichtbaar zijn. Hier maak ik een te groot geworden spoortje van een peer kleiner.

16 (3b) VRUCHTSNOEI = Spoortjes kweken om fruit te krijgen Bloemknoppen komen op tweejarig hout Snoeien van spoortjes om appels en peren te krijgen is gebaseerd op het feit dat op tweejarige twijgen bloemknoppen komen. Het duurt twee jaar om vruchtdragende spoortjes te ontwikkelen. Voor pruimen gaat het makkelijker. Het kort houden van jonge scheuten (nijpen) is voldoende voor fruitvorming in het volgende jaar.. (Bron: Snoeien door Christopher Brickell) In de Cursus Muurfruit gebruik ik het NS-logo om de techniek van spoortjesgroei te demonstreren

17 (3c) HERSTELSNOEI = Oude bomen renoveren Wanneer een oudere tak niet meer functioneert, omdat hij in de weg zit, beschadigd is of weinig fruit geeft, wordt hij in de winter weggesnoeid. Doe je dat vlak en glad langs de stam, dan is de kans klein dat op die plek een slapende bladknop tot ontwikkeling komt. Laat je bij het snoeien een klein stompje (circa 5 cm) staan, dan ontwikkelen zich in de oksel bladknoppen. Hieruit groeit een nieuwe tak waarop je spoortjessnoei kan toepassen. Na twee jaar krijg je dan weer fruit op die spoortjes (bij appels en peren). Laagstam leifruitbomen hebben een beperkte levensduur. Afhankelijk van allerlei omstandigheden, zoals bodemgesteldheid, ziektes en zo, gaat n boom gemiddeld 15 jaar mee. Dan rooien en opnieuw beginnen. Het voordeel van deze relatief snelle wisseling is dat kennis en ervaring ten volle tot zijn recht komen. Anders gezegd: het gaat steeds beter! Wortelsnoei & Ringsnede Om de balans in een boom te herstellen zonder ingrijpend aan de bovenzijde in takken te snoeien kan wortelsnoei uitkomst bieden. Je graaft een lange geul (één spa breed en twee spa diep) langs de voet van de boom, ongeveer 30 cm van de stam. Na het graven gooi je de geul weer dicht. Je kunt dit eerst aan één zijde doen en kijken wat het resultaat is. Daarna, indien nodig, doe je de andere kant. Wortelsnoei kan je het beste in de winter doen. Wortelsnoei. Op circa 30 cm van de stam wordt Ringsnede, Op circa 30 cm van de grond wordt n sleuf gegraven. Een spa breed en twee of drie spiraalsgewijs een reep uit de bast gebeiteld. spa diep. Over de volle lengte van de boom. Ik heb de snede wit geschilderd voor beter zicht. Alle kleine en grote wortels worden doorgesneden. Twee slapende bladknoppen kwamen tot ontwikkeling Het kan eerst aan één kant worden uitgevoerd, onder de ringsnede. later wellicht ook aan de andere zijde. Daar waar je knipt, loopt het uit!

18 (4) Overige items Plantgaten Bij het maken van nieuwe plantgaten ga ik steeds zorgvuldiger te werk. Ik heb in het verleden te weinig oog gehad voor zaken, als ontwatering, voldoende zuurstof en bodemmoeheid. Plantgaten graaf ik tot minimaal 60 cm diep, bij 100 x 100 cm (breedte x lengte). Ik verwijder alle oude wortelrestanten, omdat die bij het verteren zuurstof aan de bodem en dus aan het nieuwe boompje onttrekken. In dat plantgat boor ik met de grondboor 2 of 3 diepe gaten over de volle lengte van de boor. Die gaten vul ik met gedroogd brekerzand. Dit ruwe zand vormt een dikke kolom die goed water doorlaat. Prima Plantaarde Per plantgat prepareer ik één kruiwagen met 50% goede bladaarde, 50% kompost + Bentoniet, een fijnkorrelige klei, die voedzaam is en water vast houdt in mijn zanderige tuin. Ik koop Bentoniet in de vorm van kattenbakvulling (!) Mycorrhiza-schimmels Op steeds meer plekken in mijn boomgaard plant ik nieuwe bomen waar oude stonden. Ik pas wisselteelt toe en experimenteer met het aanbrengen van natuurlijke mycorrhiza-schimmels: circa 70 gram per boompje. De merknaam is Rootgrow Meststoffen In december strooi ik kalkmeststof (Dologran) 8 kilo per 100m2. Dat kan iets meer zijn (10 kilo) voor zuurdere gronden en iets minder (5 kilo) voor kalkhoudende grondsoorten. In het voorjaar strooi ik patenkali 10 kilo per 100m2 voor kleine boompjes en 15 kilo voor grotere. Ook oude, goed verteerde stalmest gaat over de spiegels, zeker bij de jonge boompjes. Niet onder pitvruchten, die krijgen bladaarde. Goede artikelen over Het Perfecte Plantgat en Bemesten vind je in het maart- en aprilnummer van Groei & Bloei 2014

19 Ziekten & Plagen: Voorkomen is beter dan genezen! Hoe gezonder de boom, des te minder heb je last van vervelende kwalen. Geef dus voorrang aan goede kwaliteit. Let op bij wat je koopt, soms zijn de boompjes al aangetast met (bijvoorbeeld) bloedluis of boomkanker. Die dus niet kopen. Zorg steeds voor voldoende voeding, dan krijg je goede groei en krachtige, gezonde bomen. Herkennen van ziekten en plagen. Hoe herken je ziekten en plagen? Er zijn handige (gratis) gidsjes in de winkel. Bijvoorbeeld die van Bayer. Kijk ook eens op Dat is echt een fantastische site! Preventief spuiten: doen Preventief spuiten is aan te bevelen. Bijvoorbeeld na half januari met Boomcleaner van Luxan, of VBC Ultra van Bayer. Middelen, samengesteld uit zepen om diverse overwinteringsstadia van tal van insecten te bestrijden. Zodra in maart/april de blaadjes aan rozen en fruitbomen zichtbaar zijn, spuit ik preventief tegen luis en schimmels. Mijn recept: op 1 liter water + 10 gram vloeibare zeep (bijvoorbeeld Driehoek) + 15 gram spiritus. Ik doe er Microsulfo (spuitzwavel van Bayer) bij tegen schimmels. Andere middelen tegen luis zijn Pyrethrum van Bayer en Luizenspray Concentraat van Luxan. Ziekten & Plagen in mijn boomgaard Ondanks alle aandacht en zorg kom ik (helaas) zo nu en dan ziekten en plagen tegen. Zoals: Boomkanker, Bacteriekanker, Witte luis (pruimen), Zwarte luis (appels), Bloedluis (appels), Appelgrasluis, Roze appelluis, Groene appeltakluis, Perenroest, diverse Schimmels, Perebladvlo en Wespen. Over wespen gesproken. Ik hang de boomgaard vol met zelfgemaakte wespenvallen. Daarnaast experimenteer ik met nepnesten om wespen in een vroeg stadium te ontraden om in mijn buurt nesten te maken. Ik vraag me af of wespen dit snappen. Het enige afdoende middel is om (vooral) vroege peren in fijnmazige netjes in te pakken. Waardoor de wespen de vruchten niet kunnen aan tasten. Snoeigereedschap ontsmetten! Niet van boom tot boom gaan zonder eerst het snoeigereedschap goed te ontsmetten. Bijvoorbeeld met Dettol, spiritus of water met een scheutje bleekwater. Geldt ook voor zagen!

20 Waar kan je leifruitbomen zien? Doesburg - t Olde Ras Kapelle Fruitteeltmuseum Frederiksoord Fruithof Dordrecht Villa Augustus Interessante website: van Nynke Zijlstra en Frits Doornenbal (oud cursisten) Waar fruitboompjes kopen? Nederland Fruitbomen.net/Kwekerij Houweling Boskoop Kwekerij Ten Elsen Neede (bij Haaksbergen) Kwekerij Gert Snel Naarden België Kwekerij De Linde Kemmel (onder Ieper) Boekenlijst Snoeien Christopher Brickel ISBN De teelt van leifruitbomen Jan Freriks bestellen per Snoeien en Leiden Terra s handboek Christopher Brickel ISBN Catalogus boomkwekerij De Linde of Jouw mening is van harte welkom! Ik sta open voor jouw commentaar en tips, zowel over de snoeicursus als deze reader. Laat me weten wat je er van vindt. Mis je dingen? Waaraan heb je behoefte? Kom je nog ns kijken? Mijn boomgaard en tuin zijn het hele jaar open voor bezoek. Kom gerust kijken, in andere jaargetijden of om dingen te bespreken. Bel je wel even van te voren? Publicaties waaraan ik heb mogen meewerken: Groei & Bloei februari 2004 Tuinjournaal Nederlandse TuinenStichting maart 2011 Groei & Bloei mei 2012 Bloem & Plant september 2012 Groei & Bloei Special voorjaar 2013 Groei & Bloei maart 2014 (Het Ideale Plantgat) Groei & Bloei april 2014 (Meststoffen) Lid van: Groei en Bloei Barneveld Nederlandse TuinenSichting Stichting Vrienden op de Fiets Copyright Ton Sandig 2013 Muurfruit is een gedeponeerd handelsmerk Ton Sandig Jan van Arkelweg AB Achterveld Telefoon

Beknopte snoeiinstructie door Leo van Mierlo voor Boomgaard De Steenen Camer, januari 2015

Beknopte snoeiinstructie door Leo van Mierlo voor Boomgaard De Steenen Camer, januari 2015 1 Snoeien doet groeien Beknopte snoeiinstructie door Leo van Mierlo voor Boomgaard De Steenen Camer, januari 2015 Botanische termen De STAM is de hoofdstengel van een boom. Een SCHEUT (of LOOT) is een

Nadere informatie

Op YouTube zijn een aantal goede instructie video s beschikbaar:

Op YouTube zijn een aantal goede instructie video s beschikbaar: Fruitsoort Wanneer snoeien? Abrikoos Appel Kers Peer Perzik Pruim Vóór half september, direct na de pluk en/of direct na de bloei Jonge bomen: januari t/m eind maart. Oude bomen: juli t/m eind augustus

Nadere informatie

Klein-en groter fruit

Klein-en groter fruit Klein-en groter fruit In de moestuin Gevorderdencursus dl 3 TT Boxtel Volkstuinvereniging Ceres 2013-2014 Plaats van fruit in de tuin Vaste plek Zonnig Als haag tussen tuinen Als afscheiding tussen tuindelen

Nadere informatie

Snoeien van (fruit)bomen. De basisbeginselen

Snoeien van (fruit)bomen. De basisbeginselen Snoeien van (fruit)bomen De basisbeginselen Zaterdag 23 februari 2008 ZWN, februari 2008 Els en Bert Vrenegoor, Evert van Huijssteeden 2 1. De onderdelen van de fruitboom Een normale fruitboom bestaat

Nadere informatie

Elk deel van de puzzel moet kloppen. Wat verbruikt een volwassen aanplant?? Ontwikkelingen in de teelt. Wat is beschikbaar voor de boom?

Elk deel van de puzzel moet kloppen. Wat verbruikt een volwassen aanplant?? Ontwikkelingen in de teelt. Wat is beschikbaar voor de boom? Ontwikkelingen in de teelt Programma - Voeding - bestuiving - boomopbouw Rene Albers, Fruitconsult Elk deel van de puzzel moet kloppen Gewasbescherming Bestuiving Wat verbruikt een volwassen aanplant??

Nadere informatie

Thee- en soortgelijke hybriden

Thee- en soortgelijke hybriden Thee- en soortgelijke hybriden Theehybriden en andere grootbloemige rozen worden zo gesnoeid, dat er sterke basisscheuten, een komvormige plant met een open centrum worden gevormd. Theehybriden bloeien

Nadere informatie

Presentatie. Afsterven steenfruitbomen. Klantendag Stonefruitconsult. Echteld Donderdag 7 maart. Met medewerking van Marcel Wenneker van PPO

Presentatie. Afsterven steenfruitbomen. Klantendag Stonefruitconsult. Echteld Donderdag 7 maart. Met medewerking van Marcel Wenneker van PPO oetermeer Presentatie Afsterven steenfruitbomen Klantendag Stonefruitconsult Echteld Donderdag 7 maart Met medewerking van Marcel Wenneker van PPO Boomuitval Grotere verliezen aan bomen binnen steenfruit

Nadere informatie

POMologische Vereniging Noord-Holland. Fruitbomen. Planten. www.hoogstamfruitnh.com

POMologische Vereniging Noord-Holland. Fruitbomen. Planten. www.hoogstamfruitnh.com POMologische Vereniging Noord-Holland Fruitbomen www.hoogstamfruitnh.com Planten 12 Dit werkboekje is een uitgave van de POMologische Vereniging Noord-Holland INHOUD 1. Wanneer fruitbomen planten? 2. Gaat

Nadere informatie

Snoeien. Snoeien van hagen: worden meestal gesnoeid in mei en augustus - september Bodembedekkers: alle 2 jaren bij snoeien tot op 5 cm.

Snoeien. Snoeien van hagen: worden meestal gesnoeid in mei en augustus - september Bodembedekkers: alle 2 jaren bij snoeien tot op 5 cm. Snoeien Dode en zieke takken zullen bij alle heesters weggesnoeid worden; lucht en licht moeten in de gesteltakken kunnen doordringen. Uitzondering voor de heesters die een schaduw of halfschaduwplaats

Nadere informatie

Groene Detailhandel. Een- en tweejarigen antwoorden 1. Een- en tweejarige tuinplanten Antwoorden

Groene Detailhandel. Een- en tweejarigen antwoorden 1. Een- en tweejarige tuinplanten Antwoorden Een- en tweejarige tuinplanten Antwoorden 1 Omschrijf met eigen woorden wat eenjarige planten zijn. Aan het einde van het seizoen vormen ze zaad en sterven af. Met andere woorden de meeste eenjarige kun

Nadere informatie

Enten Fruitbomen. Waarom enten?

Enten Fruitbomen. Waarom enten? Enten Fruitbomen Al onze fruitbomen worden geënt. Waarom is dat eigenlijk? En hoe gaat dat enten in zijn werk? Op onderstaande pagina wordt hier dieper op ingegaan, plus wat tips om veel voorkomende problemen

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF 37 September 2010. Beste,

NIEUWSBRIEF 37 September 2010. Beste, NIEUWSBRIEF 37 September 2010 Beste, Je hebt via www.atelierartisjok.be ingetekend op de nieuwsbrief. De nieuwsbrief zal je wat meer wegwijs maken in diverse thema's rond planten en tuinarchitectuur. Suggesties

Nadere informatie

Bodem. Bodemleven. Bodemverzorging. Gevorderdencursus dl 1 TT Boxtel Volkstuinvereniging Ceres 2013-2014

Bodem. Bodemleven. Bodemverzorging. Gevorderdencursus dl 1 TT Boxtel Volkstuinvereniging Ceres 2013-2014 Bodem Bodemleven Composteren Bodemverzorging Gevorderdencursus dl 1 TT Boxtel Volkstuinvereniging Ceres 2013-2014 Vanavond. Bodem: leer je bodem kennen Bodemvoedselweb Composteren Bodem verbeteren en voeden

Nadere informatie

Lente. groep 3, 4 en 5

Lente. groep 3, 4 en 5 Lente groep 3, 4 en 5 Inhoud Lente 3 1. Langer licht 4 2. Bollen 5 3. Wakker worden 6 4. Frisse blaadjes 7 5. Kikkerdril 8 6. Op reis 9 7. In de wei 10 8. Er op uit! 11 9. Filmpjes 12 Werkblad lente 14

Nadere informatie

Vertaling van het December nummer 2014 van The Satsuki Kenkyu. Deze les wordt u gepresenteerd voor diegene die graag Satsuki bomen willen vormen in

Vertaling van het December nummer 2014 van The Satsuki Kenkyu. Deze les wordt u gepresenteerd voor diegene die graag Satsuki bomen willen vormen in Vertaling van het December nummer 2014 van The Satsuki Kenkyu. Deze les wordt u gepresenteerd voor diegene die graag Satsuki bomen willen vormen in goede stijlen vanaf het eerste begin. Hoe echte Satsuki

Nadere informatie

BEUKENHAAG INFORMATIE GIDS

BEUKENHAAG INFORMATIE GIDS GRATIS HANDIGE GIDS! beukenhaag.nl BEUKENHAAG INFORMATIE GIDS NIEUW PINNEN BIJ BEZORGING! NIEUW: PINNEN BIJ BEZORGING! In dit voorbeeld leggen we uit van welke afmetingen u uit kunt gaan bij het graven

Nadere informatie

Snoei van Steenfruit

Snoei van Steenfruit VELT Dijlevallei Roger Verlinden 22/05/2012 Roger.Verlinden2@telenet.be Snoei van Steenfruit 1. Wat is snoeien Snoeien is het wegnemen of vervormen van plantendelen. 2. Waarom snoeien zieke, verkeerd ingeplante,

Nadere informatie

Kersen telen nu ook voor de amateurtuinder!

Kersen telen nu ook voor de amateurtuinder! Kersen telen nu ook voor de amateurtuinder! Wie lust ze niet? Dat is maar een enkeling, die vinden de pitten erin maar niks. Het eten van de kersen gaat menigeen goed af, maar het telen van de kersen is

Nadere informatie

12 October 2012 FRUITTEELTBERICHT NO. 109

12 October 2012 FRUITTEELTBERICHT NO. 109 Centrale Adviesdienst Fruitteelt BV Zandweistraat 20 / Postbus 42 4180 BA WAARDENBURG T : (0418) 655 927 F : (0418) 655 941 E : info@caf.nl I : www.caf.nl 12 October 2012 FRUITTEELTBERICHT NO. 109 Special:

Nadere informatie

De plant is een Miki no mai van 52cm hoog en is vijf jaar oud. De stam heeft goede bewegingen naar rechts en links en veel scheuten.

De plant is een Miki no mai van 52cm hoog en is vijf jaar oud. De stam heeft goede bewegingen naar rechts en links en veel scheuten. Vertaling Uitgave Juni 2014 Bonsaiblad Satsuki Kenkyu Geschreven door Isamu Enomoto (officieel lector van de Japanse Satsuki vereniging). Handleiding om Satsuki azalea s te kweken en te vormen in alle

Nadere informatie

Er staan een paar zaaibakken in de hoek van de tuin waar een aantal scheuten eerder in gepoot werden.

Er staan een paar zaaibakken in de hoek van de tuin waar een aantal scheuten eerder in gepoot werden. Vertaling Les 8 augustus 2014 Bonsaiblad Satsuki Kenkyu Geschreven door Isamu Enomoto (officieel lector van de Japanse Satsuki vereniging). Handleiding om Satsuki azalea s te kweken en te vormen in alle

Nadere informatie

beukenhaag.nl BEUKENHAAG INFORMATIE GIDS HANDIGE GIDS! beukenhaag.nl NIEUW: PINNEN BIJ BEZORGING! NIEUW: PINNEN BIJ BEZORGING!

beukenhaag.nl BEUKENHAAG INFORMATIE GIDS HANDIGE GIDS! beukenhaag.nl NIEUW: PINNEN BIJ BEZORGING! NIEUW: PINNEN BIJ BEZORGING! GRATIS HANDIGE GIDS! beukenhaag.nl BEUKENHAAG INFORMATIE GIDS NIEUW: PINNEN BIJ BEZORGING! NIEUW: PINNEN BIJ BEZORGING! beukenhaag.nl In dit voorbeeld leggen we uit van welke afmetingen u uit kunt gaan

Nadere informatie

Je kunt nu de heesters snoeien die al zijn uitgebloeid. Ook buxushaagjes kun je alvast knippen. Geef ze daarna extra mest voor goede hergroei.

Je kunt nu de heesters snoeien die al zijn uitgebloeid. Ook buxushaagjes kun je alvast knippen. Geef ze daarna extra mest voor goede hergroei. Lentetips April Vroegbloeiende struiken kan u na de bloei snoeien. Vanaf april ziet onkruid vaak zijn kans. Onbeplante oppervlaktes zijn snel bedekt met ongewenst groen. Schoffelen is dus de boodschap!

Nadere informatie

WERK VAN DEN AKKER Afdeling Herentals PELARGONIUM EN GERANIUM.

WERK VAN DEN AKKER Afdeling Herentals PELARGONIUM EN GERANIUM. WERK VAN DEN AKKER Afdeling Herentals PELARGONIUM EN GERANIUM. Lesgever: Bart Peers 29-01 - 2012 Verslag: Michel Peeters 1. PELARGONIUM. 1.1 Inleiding Pelargonium ofwel in de volksmond geranium is een

Nadere informatie

Overzicht cursusaanbod Groen en Doen

Overzicht cursusaanbod Groen en Doen Overzicht cursusaanbod Groen en Doen Veilig werken als basis voor vrijwilligerswerk (1 module) 1 Maaien met de zeis (3 modules) 1 Leren zeisen 2 Leren haren 3 Zeistechnieken voor gevorderden Snoeien fruitbomen

Nadere informatie

DE ZES SNOEIVORMEN VOOR BOMEN EN HEESTERS

DE ZES SNOEIVORMEN VOOR BOMEN EN HEESTERS DE ZES SNOEIVORMEN VOOR BOMEN EN HEESTERS De zes snoeivormen voor bomen en heesters www.tuinvriend.nl Auteur: Jan de With Alle rechten voorbehouden Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd of openbaar

Nadere informatie

Maak geen moorduil van de meterput of het keldergat!

Maak geen moorduil van de meterput of het keldergat! Maak geen moorduil van de meterput of het keldergat! Deurroosters en keldergaten: valkuilen voor kleine dieren, maar wie kijkt er wel eens in? Het blijken valkuilen te zijn voor kleine dieren zoals kikkers,

Nadere informatie

contains recycled plastics

contains recycled plastics contains recycled plastics by we are elho Elho verrast je telkens weer met vrolijke, functionele en creatieve producten die je blijven inspireren en je huis of tuin nog gezelliger maken. by we all love

Nadere informatie

Begin van het moestuinseizoen

Begin van het moestuinseizoen Begin van het moestuinseizoen 1. Buiten Zaaien in volle grond Algemene regel : de hoeveelheid aarde waarmee je het zaadje bedekt, mag maximaal drie maal de breedte van het zaad zijn. Zaai periode : is

Nadere informatie

Bio Fruit Advies. Marc Trapman Dorpsstraat 32 4111 KT Zoelmond

Bio Fruit Advies. Marc Trapman Dorpsstraat 32 4111 KT Zoelmond Bio Fruit Advies Marc Trapman Dorpsstraat 32 4111 KT Zoelmond Geleide schurftbestrijding met RIMpro in geïntegreerde of biologische appel- en perenteelt Marc Trapman 29 februari 2004 Tel: +31 (0)345 502627

Nadere informatie

Kiwi DE KIWI (ACTINIDIA CHINENSIS EN ANDERE SOORTEN) HIER CHINESE KRUISBES GENOEMD, IS EEN STERK GROEIENDE KLIMPLANT.

Kiwi DE KIWI (ACTINIDIA CHINENSIS EN ANDERE SOORTEN) HIER CHINESE KRUISBES GENOEMD, IS EEN STERK GROEIENDE KLIMPLANT. Kiwi DE KIWI (ACTINIDIA CHINENSIS EN ANDERE SOORTEN) HIER CHINESE KRUISBES GENOEMD, IS EEN STERK GROEIENDE KLIMPLANT. Herkomst Uit wilde kiwiplanten hebben Nieuw Zeelandse Kiwi-bloemen fruitkwekers groot

Nadere informatie

: Otakumi die 3 jaar oud is. Hoogte 65 cm.

: Otakumi die 3 jaar oud is. Hoogte 65 cm. Vertaling Uitgave April 2014 Bonsaiblad Satsuki Kenkyu Geschreven door Isamu Enomoto (officieel lector van de Japanse Satsuki vereniging). Handleiding om Satsuki azalea s te kweken en te vormen in alle

Nadere informatie

Kopieer dit e-boek en stuur het door naar anderen.

Kopieer dit e-boek en stuur het door naar anderen. Lente groep 3/4 inhoud blz Lente 3 1 Langer licht 4 2 Bollen 5 3 Wakker worden 6 4 Frisse blaadjes 7 5 Kikkerdril 8 6 Op reis 9 7 In de wei 10 8 Er op uit! 11 9 Filmpjes 12 Werkblad winter 13 Schrijf je

Nadere informatie

SNOEI INSTRUCTIE 2011. n SNOEIEN VAN VOORAL DE HOUTIGE GEWASSEN. v HALFHEESTERS. v STRUIKEN/ HEESTERS. v BOMEN. v CONIFEREN

SNOEI INSTRUCTIE 2011. n SNOEIEN VAN VOORAL DE HOUTIGE GEWASSEN. v HALFHEESTERS. v STRUIKEN/ HEESTERS. v BOMEN. v CONIFEREN SNOEI INSTRUCTIE 2011 n SNOEIEN VAN VOORAL DE HOUTIGE GEWASSEN v HALFHEESTERS v STRUIKEN/ HEESTERS v BOMEN v CONIFEREN 1 SNOEI INSTRUCTIE 2011 KNOPPEN (syn. OGEN) Ø Bladknoppen 2 SNOEI INSTRUCTIE 2011

Nadere informatie

7. KLEINFRUITSTRUIKEN: FRAMBOZEN, BRAAMBESSEN, AALBESSEN

7. KLEINFRUITSTRUIKEN: FRAMBOZEN, BRAAMBESSEN, AALBESSEN 7. KLEINFRUITSTRUIKEN: FRAMBOZEN, BRAAMBESSEN, AALBESSEN 1. WAT HEBT U NODIG 1.1. LICHT De meeste kleinfruitplanten zijn bosrandplanten en verdragen dus wel wat schaduw. Het fruit is dan klein en wordt

Nadere informatie

Kennisbank Hoogstamfruit

Kennisbank Hoogstamfruit Kennisbank Hoogstamfruit Alles over de geschiedenis, het aanplanten, juiste keuze en beheren van hoogstamfuit Auteur: Datum: RIGO-projectgroep Groen Salland 20 juli 2012 Kennisbank hoogstamfruit - 1 -

Nadere informatie

Vitamientje op zoek naar het Witte Goud

Vitamientje op zoek naar het Witte Goud Vitamientje op zoek naar het Witte Goud Het begin van de maand april is elk jaar weer een bijzonder moment We kunnen dan namelijk steeds meer van het mooie en zonnige weer genieten En met het stijgen van

Nadere informatie

2016 Snoei, Bloei, Bestrijding, Waarnemingen Geschreven door Erwin - 05/01/2016 19:48

2016 Snoei, Bloei, Bestrijding, Waarnemingen Geschreven door Erwin - 05/01/2016 19:48 2016 Snoei, Bloei, Bestrijding, Waarnemingen Geschreven door Erwin - 05/01/2016 19:48 Snoei 28 januari 2016 Start voorjaarssnoei bij 10.3 C en een TSom van 107.9 C 18 februari 2016 laatste fruitbomen gesnoeid.

Nadere informatie

1.1 Wat bepaalt de bladhoeveelheid aan een tomatenplant.

1.1 Wat bepaalt de bladhoeveelheid aan een tomatenplant. 1.1 Wat bepaalt de bladhoeveelheid aan een tomatenplant. Niets zo moeilijk als de hoeveelheid blad aan een tomatenplant omschrijven. Het gaat ook niet altijd om de bladhoeveelheid, maar ook over de afstand

Nadere informatie

Het begin van de winter

Het begin van de winter WINTER 21 december WINTER 2 Het begin van de winter Vanaf 21 juni worden de dagen weer langzaam korter. De zomer duurt tot 22 of 23 september. Dan zijn de dag en de nacht overal even lang. Met andere woorden:

Nadere informatie

Vertaling van het November 2014 nummer van Satsuki Kenkyu Les 11

Vertaling van het November 2014 nummer van Satsuki Kenkyu Les 11 Vertaling van het November 2014 nummer van Satsuki Kenkyu Les 11 Deze les wordt u gepresenteerd voor diegene die graag Satsuki bomen willen vormen in goede stijlen vanaf het eerste begin. Les 11 Ik wil

Nadere informatie

Informatie reader. Over bomen

Informatie reader. Over bomen Informatie reader Over bomen Bron: een selectie uit folders van de bomenstichting Hoe groeit een boom? blz. 1 t/m 4 Bomen en mensen blz. 5 t/m 7 Bomen en feesten blz. 8 t/m 10 Bomen en medicijnen blz.

Nadere informatie

LEVEN IN DE BIO-APPELBOOMGAARD FICHES

LEVEN IN DE BIO-APPELBOOMGAARD FICHES LEVEN IN DE BIO-APPELBOOMGAARD FICHES LEVEN IN DE BIO-APPELBOOMGAARD - FICHES PRO 7 GROTE BOMEN & KLEINE BOMEN GROTE BOMEN... Vroeger plantten de boeren hoogstamfruitbomen. Elke boerderij had zijn hoogstamboomgaard

Nadere informatie

1.Inleiding De beheerder van een productiebos wil voordat de bomen gekapt worden

1.Inleiding De beheerder van een productiebos wil voordat de bomen gekapt worden BO 6 Tijdsinvestering: Bomen meten Tijdstip: lente, zomer of herfst 1.Inleiding De beheerder van een productiebos wil voordat de bomen gekapt worden Nodig: Materiaal hoogtemeter Meetlint werkbladen potloden

Nadere informatie

Tobi en. de wilde bijen

Tobi en. de wilde bijen Tobi en de wilde bijen Het is eindelijk paasvakantie en Tobi komt aan op de boerderij van zijn oom. Zijn nichtje Hanna wacht al op hem. Ze knuffelt Tobi en lacht: Kom, we gaan spelen! Lachend en pratend

Nadere informatie

WERKBLAD OPDRACHTEN. Locatie: De Drie Linden Giersbergen 8 Drunen. 2008 Nationaal Park De Loonse en Drunense Duinen

WERKBLAD OPDRACHTEN. Locatie: De Drie Linden Giersbergen 8 Drunen. 2008 Nationaal Park De Loonse en Drunense Duinen Dassenwerk WERKBLAD OPDRACHTEN Locatie: De Drie Linden Giersbergen 8 Drunen 2008 Nationaal Park De Loonse en Drunense Duinen 1. Waar ben je? Je gaat een onderzoek doen in een klein gebied van Nationaal

Nadere informatie

Vertaling Uitgave maart 2014 Bonsaiblad Satsuki Kenkyu

Vertaling Uitgave maart 2014 Bonsaiblad Satsuki Kenkyu Vertaling Uitgave maart 2014 Bonsaiblad Satsuki Kenkyu Les 3: De basis methodes om jonge planten te vormen door bedrading(deel 2) Door Isamu Enomoto (officieel lector van de Japanse Satsuki Vereniging)

Nadere informatie

Opbouw verhaal. Foto: Zoete renet, 80 jaar. 4 hoogtetakken met zij-etages.

Opbouw verhaal. Foto: Zoete renet, 80 jaar. 4 hoogtetakken met zij-etages. Opbouw appelbomen Opbouw verhaal Dit verhaal over de opbouw en vormen van appelbomen, gaat van oude bomen naar jongere bomen van 40, naar 20, naar 10 en uiteindelijk naar hele jonge. Het gaat vooral om

Nadere informatie

Snoeien. Doel van het snoeien. Eigenschappen van planten

Snoeien. Doel van het snoeien. Eigenschappen van planten Snoeien Af en toe moet het gebeuren: snoeien. Het is helaas niet zo simpel dat je gewoon met je snoeischaar willekeurig takken kunt wegknippen. Sommige planten moeten regelmatig gesnoeid worden, anderen

Nadere informatie

Trots op hun oogst IK KWEEK MIJN GROENTEN LIEVER ZELF. MOESTUIN / Vijf tuiniers over schoffelen, zaaien, oogsten en genieten.

Trots op hun oogst IK KWEEK MIJN GROENTEN LIEVER ZELF. MOESTUIN / Vijf tuiniers over schoffelen, zaaien, oogsten en genieten. 112 12 JULI 2014 ELSEVIER Trots op hun oogst MOESTUIN / Vijf tuiniers over schoffelen, zaaien, oogsten en genieten. Liza Karsemeijer Foto s René van der Hulst IK KWEEK MIJN GROENTEN LIEVER ZELF JOHN VAN

Nadere informatie

CURSUS AANPLANT SNOEIEN EN ONDERHOUD DE ECOLOGISCHE FRUITTUIN.

CURSUS AANPLANT SNOEIEN EN ONDERHOUD DE ECOLOGISCHE FRUITTUIN. AFDELING HERENTALS CURSUS AANPLANT SNOEIEN EN ONDERHOUD IN DE ECOLOGISCHE FRUITTUIN. LESGEVER: EDDY VETS CURSUS: MICHEL PEETERS 1 HOOFDSTUK 1 INLEIDING EN SITUERING VAN DE CURSUS. 1.1 Inleiding. Het opzet

Nadere informatie

HISTORISCHE GROENTEN HOREN BIJ DEZE TUIN. Traditionele moestuin keert terug bij Kasteel Renswoude

HISTORISCHE GROENTEN HOREN BIJ DEZE TUIN. Traditionele moestuin keert terug bij Kasteel Renswoude Traditionele moestuin keert terug bij Kasteel Renswoude HISTORISCHE GROENTEN HOREN BIJ DEZE TUIN De voormalige moestuin van kasteel Renswoude ligt pal naast het huis van Patrica en Paul, die een gedeelte

Nadere informatie

Helleborus Hybriden. Teeltbeschrijving Helleborus Hybriden

Helleborus Hybriden. Teeltbeschrijving Helleborus Hybriden Witte Paal 341 1742 LE Schagen the Netherlands Tel.: 0031 (0)224-590 173 Fax: 0031 (0)224-590 925 E-mail; info@green-works.nl www.green-works.nl Helleborus Hybriden Teeltbeschrijving Helleborus Hybriden

Nadere informatie

Paddenstoelen kweken in de klas

Paddenstoelen kweken in de klas Paddenstoelen kweken in de klas Werkbladen 1. Woordweb 2. Hoe groeien onze paddenstoelen? Werkbladen groep 5 t/m 8 3. Hoe ziet mijn paddenstoel eruit? Versie: groep 5/6 en versie: groep 7/8 4. Recept:

Nadere informatie

2015 Snoei, Bloei, Bestrijding, Waarnemingen Geschreven door Erwin - 05/01/2015 21:08

2015 Snoei, Bloei, Bestrijding, Waarnemingen Geschreven door Erwin - 05/01/2015 21:08 2015 Snoei, Bloei, Bestrijding, Waarnemingen Geschreven door Erwin - 05/01/2015 21:08 Snoei 17 januari 2015 Snoei gehele fruithaag bij 5.8 C en een TSom van 90.6 C 13 februari 2015 Start voorjaarssnoei

Nadere informatie

Bomen. Plantgoed en kwaliteit

Bomen. Plantgoed en kwaliteit Bomen Plantgoed en kwaliteit bosplantsoen; spil; veer; hoogstam (halfstam, laagstam); solitair; meerstammig. Type plantgoed Het type plantgoed is afhankelijk van de standplaats, de soort, de aangeplante

Nadere informatie

9. SCHADUWTUIN. Op het einde van de dag kunt u dan het aantal uren zon berekenen. Minder dan 3 uur zon:

9. SCHADUWTUIN. Op het einde van de dag kunt u dan het aantal uren zon berekenen. Minder dan 3 uur zon: 9. SCHADUWTUIN De meeste groenten en kruiden hebben nood aan zon, maar in de stad hebt u niet altijd zon in uw tuin. In deze fiche bekijken we wat de mogelijkheden zijn in de schaduw of halfschaduw. Om

Nadere informatie

LEER SCHILDEREN ALS EEN MEESTER

LEER SCHILDEREN ALS EEN MEESTER LEER SCHILDEREN ALS EEN MEESTER DE STRUCTUUR VAN BOMEN door Michel van den Einden Tekenoefening Winter is voor landschapschilders een geweldige tijd. Niet alleen vanwege het effect dat de laagstaande zon

Nadere informatie

De lente! Werkboekje leeftijd: 10+

De lente! Werkboekje leeftijd: 10+ De lente! Werkboekje leeftijd: 10+ Seizoenen De lente begint meestal op 21 maart. Soms kan het begin van de lente ook vallen op 20 maart. Dat heeft te maken met de stand van de zon. Afgesproken is dat

Nadere informatie

te veel bloemen en fruit te veel nieuwe scheuten

te veel bloemen en fruit te veel nieuwe scheuten duktie van nieuwe groei en de produktie van bloemen en fruit. Een overproduktie van nieuwe, sappige scheuten zal ten koste gaan van het fruit. Aan de andere kant gaan te veel vruchtknoppen ten koste van

Nadere informatie

zaaien in zaaibakken zaaibakken maken voor binnen op warmte in maart en voor buiten in april

zaaien in zaaibakken zaaibakken maken voor binnen op warmte in maart en voor buiten in april zaaien in zaaibakken zaaibakken maken voor binnen op warmte in maart en voor buiten in april benodigdheden: - potgrond zonder klontjes, grof zand - schone emmer - schone zaaibak van b.v. piepschuim of

Nadere informatie

Van Hallstraat. Prunus avium Plena

Van Hallstraat. Prunus avium Plena Van Hallstraat Prunus avium Plena Deze middelgrote boom heeft een ronde en regelmatig vertakte dichte kroon. De boom kan een uiteindelijke hoogte bereiken van 8-12 m. De glanzende schors is bruinrood van

Nadere informatie

Hydrangea macrophylla Magical selectie

Hydrangea macrophylla Magical selectie Hydrangea macrophylla Magical selectie Magical Four Seasons Speciaal geselecteerd Kleurverandering per seizoen Prachtig geschenk De vier seizoenen van de Magical De Hydrangea macrophylla Magical is een

Nadere informatie

Opdrachtgever. : Gemeente Breda : Toezichthouder. : J.L. de Jong Deelopdracht / perceel. : Mechelenstraat NTO-formulier nummer : -

Opdrachtgever. : Gemeente Breda : Toezichthouder. : J.L. de Jong Deelopdracht / perceel. : Mechelenstraat NTO-formulier nummer : - WORTELS STAM / STAMVOET KROON Opdrachtgever : Gemeente Breda : Toezichthouder : J.L. de Jong Deelopdracht / perceel : Mechelenstraat NTO-formulier nummer : - 1. ALGEMENE GEGEVENS Boom nr. : 1 t/m 7 Opname

Nadere informatie

Stappenplannen Schutting plaatsen

Stappenplannen Schutting plaatsen Stappenplannen Schutting plaatsen Type tuinafscheidingen Draadafscheiding Een draadafscheiding kan redelijk snel geplaatst worden. Dit is één van de goedkoopste en meest onderhoudsvriendelijke tuinafscheidingen.

Nadere informatie

ALLES WAT JE WILT WETEN OVER BOMEN

ALLES WAT JE WILT WETEN OVER BOMEN 3 8 6 10 ALLES WAT JE WILT WETEN OVER BOMEN Een boom is...... een vaste plant met een houten stam en een kruin, alleen noemen de onderdelen anders dan bij een plant. Delen van de boom Laat de kinderen

Nadere informatie

Klassieke groentetuin

Klassieke groentetuin DE EETBARE TUIN Klassieke groentetuin De verwaarloosde groentetuin VERSE GROENTEN LEKKER!!! Maar er zijn een heleboel redenen te verzinnen waarom je niet met een groentetuin zou willen beginnen. Geen tijd

Nadere informatie

Atelier Artisjok planten&zo

Atelier Artisjok planten&zo Atelier Artisjok planten&zo Nieuwsbrief n 21 - mei 2009 Beste, Je hebt via www.atelierartisjok.be ingetekend op de nieuwsbrief. De nieuwsbrief zal je wat meer wegwijs maken in diverse thema's rond planten

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-BB 2004

Examenopgaven VMBO-BB 2004 Examenopgaven VMBO-BB 2004 tijdvak 2 woensdag 23 juni 09:00 10:30 uur LANDBOUW EN NATUURLIJKE OMGEVING GROENE RUIMTE CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Gebruik

Nadere informatie

LEVEN IN DE BIO-APPELBOOMGAARD WERKBLADEN

LEVEN IN DE BIO-APPELBOOMGAARD WERKBLADEN LEVEN IN DE BIO-APPELBOOMGAARD WERKBLADEN 2 LEVEN IN DE BIO-APPELBOOMGAARD - WERKBLADEN GROTE BOMEN & KLEINE BOMEN Grote bomen... of kleine bomen? Zijn de bomen in deze boomgaard hoogstammen of laagstammen?

Nadere informatie

Kenmerkend voor alle coniferen is de typische lucht die vrijkomt als de tak of de bladeren beschadigd worden. Deze geur wordt veroorzaakt door hars.

Kenmerkend voor alle coniferen is de typische lucht die vrijkomt als de tak of de bladeren beschadigd worden. Deze geur wordt veroorzaakt door hars. Coniferen Kenmerken Algemeen Letterlijk vertaald betekent conifeer kegeldragende. De zaden van de coniferen zitten verpakt in de kegels, die vele vormen en grootten kunnen aannemen. Elke conifeer heeft

Nadere informatie

De milieu-impact van al deze overbodige kilometers verschilt van voertuig tot voertuig. Dit komt omdat niet elk voertuig evenveel CO 2

De milieu-impact van al deze overbodige kilometers verschilt van voertuig tot voertuig. Dit komt omdat niet elk voertuig evenveel CO 2 Groenten en fruit van het seizoen Wie door de groenten- en fruitafdeling van de lokale supermarkt loopt, krijgt vaak het gevoel dat de wereld aan zijn voeten ligt. Je vindt er boontjes uit Kenia, tomaten

Nadere informatie

Bos & milieu. Bomen 2013/12

Bos & milieu. Bomen 2013/12 2013/12 Bos & milieu Bomen In een boom speelt zich een aantal levensprocessen af die zorgen voor de groei. Dit verschijnsel heet fysiologie en komt bij alle levende organismen voor. De belangrijkste levensprocessen

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF 51 December 2011. Beste,

NIEUWSBRIEF 51 December 2011. Beste, NIEUWSBRIEF 51 December 2011 Beste, Je hebt via www.atelierartisjok.be ingetekend op de nieuwsbrief. De nieuwsbrief zal je wat meer wegwijs maken in diverse thema's rond planten en tuinarchitectuur. Suggesties

Nadere informatie

4 verschillende kweekmethoden

4 verschillende kweekmethoden 4 verschillende kweekmethoden Kweken met turfpotjes Turfpotjes zijn gemaakt van een samengeperst mengsel van houtvezels, turf en kalkzandsteen (natuurlijke voedingsstoffen). Deze zijn biologisch afbreekbaar

Nadere informatie

Overzicht haagconiferen

Overzicht haagconiferen Bureel: Beekstraat 14-9920 Lovendegem Toonpark: Pyramidestraat 25A 9920 Lovendegem Tel/fax: 09/377.85.25 Mail: info@kendevos.be - Web: www.kendevos.be Overzicht haagconiferen Een flink aantal coniferen

Nadere informatie

Lespakket Lente. Instructieblad groep 3 & 4. Begrippen:

Lespakket Lente. Instructieblad groep 3 & 4. Begrippen: Lespakket Lente Instructieblad groep 3 & 4 Inhoud pakket - Achtergrondinformatie vindt u op: www.rotterdam.nl/lesmateriaalnatuuronderwijs - Instructieblad groep 3 & 4 - Materialen van het pakket: Voor

Nadere informatie

www.vostersboomverzorging.be

www.vostersboomverzorging.be www.vostersboomverzorging.be Bomen zijn onmisbaar en een waardevol element in uw tuin. Ze vragen om een goede verzorging en begeleiding. Door deskundige snoei en controle kunnen bomen veilig oud worden.

Nadere informatie

Uw tuin goed onderhouden

Uw tuin goed onderhouden Uw tuin goed onderhouden Een goed onderhouden tuin is een lust voor het oog en een kostbaar bezit. Het vereist de nodige kennis en kunde om het onderhoud goed uit te voeren. Bijvoorbeeld wat, wanneer en

Nadere informatie

Een midden- en bovenbouwproject van het IVN Veldhoven Eindhoven Vessem najaar 2015

Een midden- en bovenbouwproject van het IVN Veldhoven Eindhoven Vessem najaar 2015 Een midden- en bovenbouwproject van het IVN Veldhoven Eindhoven Vessem najaar 2015 Doelgroep: Midden- en bovenbouw basisonderwijs: groep 5-8 Jaargetijde: Herfst, winter, lente en een stukje zomer. Plaats:

Nadere informatie

Lessuggesties voor groep 3 & 4

Lessuggesties voor groep 3 & 4 Lessuggesties voor groep 3 & 4 1 Inhoud pakket - Achtergrondinformatie vindt u op: www.rotterdam.nl/downloadslesmateriaal - Leskaarten met lessuggesties groep 3 & 4 - Materialen van het pakket: Leskaart

Nadere informatie

in het huishouden in de tuin FilOsOFie OVeriGe ActiViteiten & slot

in het huishouden in de tuin FilOsOFie OVeriGe ActiViteiten & slot In het huishouden Onderhoud vloeren, wandtegels, keuken en badkamermeubels............................................ p 19 Geurvermindering, afvoerbuizen en afvoerputjes (septische put)...........................................

Nadere informatie

Samen maken we het groen!

Samen maken we het groen! Samen maken we het groen! 10 tips voor meer natuur in je omgeving Een groene omgeving is leuk om naar te kijken, maar ook gezonder om in te leven en wonen en beter voor het klimaat. Planten en bomen houden

Nadere informatie

landbouw en natuurlijke omgeving groene ruimte CSPE BB

landbouw en natuurlijke omgeving groene ruimte CSPE BB Examen VMBO-BB 2013 gedurende 240 minuten landbouw en natuurlijke omgeving groene ruimte CSPE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Bij dit examen horen digitale bestanden. Dit examen bestaat uit 8 opdrachten.

Nadere informatie

Groene Detailhandel. Bladverliezende heesters

Groene Detailhandel. Bladverliezende heesters Bladverliezende heesters Inleiding We vinden het in onze streek normaal dat heesters in het najaar hun bladeren afstoten. Planten die dat niet doen zijn in de meeste gevallen uitheems. Door het afstoten

Nadere informatie

RAPPORT BEHORENDE BIJ BEPLANTINGSPLAN VAN: Broks Bloemen BV, Corsica 13 a, 5465 PS Zijtaart. Beplanting bij Corsica 13.

RAPPORT BEHORENDE BIJ BEPLANTINGSPLAN VAN: Broks Bloemen BV, Corsica 13 a, 5465 PS Zijtaart. Beplanting bij Corsica 13. Gemeente: Veghel. RAPPORT BEHORENDE BIJ BEPLANTINGSPLAN VAN: Broks Bloemen BV, Corsica 13 a, 5465 PS Zijtaart. Beplanting bij Corsica 13. Huidige situatie. Het object is gelegen aan de rand van de dorpskern

Nadere informatie

antwoorden en uitleg bij Micropia-onderwijsmateriaal primair onderwijs (groep 7-8)

antwoorden en uitleg bij Micropia-onderwijsmateriaal primair onderwijs (groep 7-8) antwoorden en uitleg bij Micropia-onderwijsmateriaal primair onderwijs (groep 7-8) onzichtbaar leven In dit document vindt u de vragen uit het Micropia-opdrachtenboekje voor de bovenbouw van het primair

Nadere informatie

ALLES WAT JE WILT WETEN OVER BOMEN

ALLES WAT JE WILT WETEN OVER BOMEN ALLES WAT JE WILT WETEN OVER BOMEN Een boom is... Een boom is een plant, alleen noemen de onderdelen anders. Een boom is namelijk een vaste plant met een houten stam en een kruin. Delen van de boom Laat

Nadere informatie

DAT VERDIENT EEN BLOEMETJE!

DAT VERDIENT EEN BLOEMETJE! 1B DAT VERDIENT EEN BLOEMETJE! - Tuinbouw - "ik hoor en ik vergeet, ik zie en ik onthoud, maar ik doe en ik begrijp" Naam:... Klas:... 1 Probleem Binnen enkele weken is het weer infodag en de directie

Nadere informatie

Kleuren in bloemstukken

Kleuren in bloemstukken Kleuren in bloemstukken Vooruitblik op de praktijk Kleuren kiezen Als je een bloemstuk maakt, kun je niet altijd de kleuren gebruiken die je mooi vindt. Ten eerste moet je rekening houden met het soort

Nadere informatie

Achtergrondinformatie

Achtergrondinformatie Inhoudsopgave: Achtergrondinformatie... 3 Historie... 3 Algemene... 3 informatie... 3 Productiviteit... 4 Groeikracht... 5 Vruchtgrootte... 5 Economische vergelijking... 6 Aanleg perceel... 6 Aanleg kosten...

Nadere informatie

Snoeien is wel knippen, maar knippen nog geen snoeien

Snoeien is wel knippen, maar knippen nog geen snoeien Met deze wat cryptische titel willen wij in deze webpublicatie duidelijk maken dat snoeien weliswaar niet echt moeilijk is, maar men ook niet in het wilde weg kan knippen. Over snoeien zijn al ontelbare

Nadere informatie

VRUCHTWISSELING OP KINDERTUINEN BIJ SCHOOL EN BIJ HUIS

VRUCHTWISSELING OP KINDERTUINEN BIJ SCHOOL EN BIJ HUIS VRUCHTWISSELING OP KINDERTUINEN BIJ SCHOOL EN BIJ HUIS 1.V R U C H T W I S S E L I N G Dit verhaal gaat over vruchtwisseling. Vruchtwisseling betekent dat je planten niet steeds op dezelfde plek zaait

Nadere informatie

Geral Overbeek. Onkruid de baas. Overbeek - Gardendesign Maasoord 17 0348-424305 [Geef het faxnummer op] 25 Tips voor duurzaam onderhoud (onkruid)

Geral Overbeek. Onkruid de baas. Overbeek - Gardendesign Maasoord 17 0348-424305 [Geef het faxnummer op] 25 Tips voor duurzaam onderhoud (onkruid) Onkruid de baas Geral Overbeek 2011 Overbeek - Gardendesign Maasoord 17 0348-424305 [Geef het faxnummer op] 25 Tips voor duurzaam onderhoud (onkruid) 25 TUINTIPS ONKRUID DE BAAS Wil jij ook een tuin zonder

Nadere informatie

Acanthuskusjes- zomer 2015

Acanthuskusjes- zomer 2015 Acanthuskusjes- zomer 2015 Een nieuwe trend zet door! Kies voor een Prairietuin! Schoorvoetend, maar toch, sinds de mooie promotietuin, die Tuinontwerp de Weieven in Zijtaart had bij Geert van Boxmeer

Nadere informatie

Het leven krijgt weer kleur.

Het leven krijgt weer kleur. Het leven krijgt weer kleur. Geel van de zon, de warmte die je nodig hebt, het licht voor jou en mij: het donker gaat voorbij. Rood van de liefde, die mensen aan elkaar verbindt. Die is oneindig groot

Nadere informatie

LANDBOUW EN NATUURLIJKE OMGEVING. Het examen landbouw en natuurlijke omgeving CSE KB bestaat uit twee deelexamens waarvan dit er één is.

LANDBOUW EN NATUURLIJKE OMGEVING. Het examen landbouw en natuurlijke omgeving CSE KB bestaat uit twee deelexamens waarvan dit er één is. Examen VMBO-KB 2006 tijdvak 1 vrijdag 19 mei 9.00-11.00 uur LANDBOUW EN NATUURLIJKE OMGEVING GROENE RUIMTE CSE KB Het examen landbouw en natuurlijke omgeving CSE KB bestaat uit twee deelexamens waarvan

Nadere informatie

De vier seizoenen in de boomgaard

De vier seizoenen in de boomgaard Verantwoordelijke uitgever: Ann Cloet - Tel 056.860.150 De vier seizoenen in de boomgaard Draaiboek de animatie rond «Boomgaard» Voornaam:... Realisatie : CRIE Moeskroen en (Stad Moeskroen) Editie Jaar

Nadere informatie

VOORBEELD WETENSCHAPPELIJK VERSLAG

VOORBEELD WETENSCHAPPELIJK VERSLAG VOORBEELD WETENSCHAPPELIJK VERSLAG LET OP: DIT IS EEN VOORBEELDVERSLAG EN IS DUS ERG BEKNOPT! NAAM: VOORNAAM & ACHTERNAAM KLAS: 1M1 - SCHOOL VAK: BIOLOGIE DOCENT: MEVROUW SMIT INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding..

Nadere informatie