Nederlandse milieu- Europarlementariërs eensgezind

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Nederlandse milieu- Europarlementariërs eensgezind"

Transcriptie

1 HOLLAND HOUSE POSITIEF OVER DE EUROPESE AGENDA VAN VERENIGING AFVALBEDRIJVEN Nederlandse milieu- Europarlementariërs eensgezind Esther de Lange, Kartika Tamara Liotard, Bas Eickhout en Gerben-Jan Gerbrandy. Zeven maanden zijn ze inmiddels in functie, de vier nieuwe vaste Nederlandse leden van de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid van het Europarlement. Wat kan de Nederlandse afvalsector van hen verwachten? Hoe kijken ze aan tegen de Europese Agenda van de Vereniging Afvalbedrijven? Kennismaking met een opvallend eensgezind Holland House. DOOR MICHEL ROBLES Om maar direct in majeur te beginnen. Het nieuwe Nederlandse contingent in de milieucommissie van het Europarlement kan zich prima vinden in de Europese Agenda van de Vereniging Afvalbedrijven. Van centrum rechts (De Lange: CDA, EVP), via gematigd liberaal (Gerbrandy: D66, ALDE) tot groen (Eickhout: GroenLinks, GREENS/EFA) en rood (Liotard: SP, GUE/ NGL); rond afval ontlopen hun meningen elkaar en die van de Nederlandse sector niet zo veel. Dat is wel eens anders geweest. Gerben-Jan Gerbrandy zegt op dezelfde lijn als de Europese Agenda te zitten van zoveel mogelijk hergebruik, met als belangrijk thema de zogeheten eindeafvalstatus (End of Waste; EoW) van herbruikbare afvalcategorieën. Kartika Tamara Liotard oppert als enige bedenking dat recycling niet altijd per definitie - de meeste - milieuwinst geeft. Je moet ook kijken naar bijvoorbeeld energiegebruik, waterzuivering en transport. Op die bredere levenscyclusbenadering had wat meer focus mogen liggen. Ook Esther de Lange heeft enkele kanttekeningen. Als de afvalsector vreest dat het mis gaat met de einde afval -status van bepaalde potentiële grondstoffen, laat ze dan met concrete voorbeelden komen. Dat werkt, abstracties niet. Verder beklemtoont ze dat je als Europarlementariër steeds de vertaalslag moet maken naar de andere landen. Met name op het gebied van sluiting van materiaalkringlopen is nog het nodige missiewerk te verrichten. In andere lidstaten zijn onze innovatieve technieken vaak onbekend. Ook als het gaat om afvaltechnologie. Er liggen kansen, meent De Lange, zeker nu dossiers weer wat opener komen te liggen in de aanloop naar de meerjarenbegroting vanaf 2013 en met een nieuwe Europese Commissie op het pluche. De relatie met de Nederlandse afvalsector wordt geprezen. De Lange: Ze zijn alert. Heel goed dat in Brussel permanent lees verder op pagina 6» GERBEN-JAN GERBRANDY (D66): Toepassing van secundaire grondstoffen beperkt ons gezoek naar primaire grondstoffen. ESTHER DE LANGE (CDA): In andere lidstaten zijn onze innovatieve technieken vaak onbekend. 4 afvalforum maart 2010

2 (foto/photo: Dirk Hol) ESTHER DE LANGE (EVP): Our innovative techniques are often unknown in other member states. HOLLAND HOUSE POSITIVE ABOUT THE DUTCH WASTE MANAGEMENT ASSOCIATION S EUROPEAN AGENDA Dutch environment MEPs united Esther de Lange, Kartika Tamara Liotard, Bas Eickhout and Gerben-Jan Gerbrandy, the four new permanent Dutch members of the Committee on Environment, Public Health and Food Safety of the European Parliament, have been in their new positions for seven months. What can the Dutch waste sector expect from them? What do they think of the Dutch Waste Management Association s European Agenda? An introduction to a remarkably unanimous Holland House. GERBEN-JAN GERBRANDY (ALDE): Using secondary materials reduces our hunger for primary raw materials. BY MICHEL ROBLES To start on a high note, the new Dutch contingent on the European Parliament s environment committee is in wholehearted agreement with the Dutch Waste Management Association s European Agenda. From centre-right (De Lange: CDA, EVP) via moderate liberal (Gerbrandy: D66, ALDE) to green (Eickhout: GroenLinks, GREENS/EFA) and socialist (Liotard: SP, GUE/NGL), their opinions about waste do not differ much from each other or from those of the Dutch waste sector. This is quite different from most previous years. Gerben-Jan Gerbrandy says he agrees with the European Agenda on recycling as much as possible, a key theme being the endof-waste (EoW) status for the categories of recyclable wastes. Kartika Tamara Liotard s only misgiving is that recycling does not always by definition deliver the greatest environmental benefits. You should also consider aspects like energy consumption, water treatment and transport. More attention could have been given to this broader life cycle approach. Esther de Lange also has a few reservations. If the waste sector fears that for certain potential raw materials the end-of-waste status will lead to problems, they should come up with concrete proposals of their own. That works; abstractions do not. Further, she stresses that an MEP always has to consider the situation in other countries. Much still needs to be done to promote closing materials cycles in particular. Our innovative techniques are often unknown in other member states, including those go to page 7» (foto/photo: Landelijk Bureau D66) afvalforum maart

3 (foto/photo: Suzanne van de Kerk / SP) iemand zit die desnoods gisteren nog zorgt dat je terecht kunt bij een specialist. Eickhout vindt dat afvalbedrijven hun maatschappelijk belang nog beter zouden moeten uitdragen. Laat nadrukkelijker zien wat met afval tegenwoordig mogelijk is. Je bent wel eventjes de hele tweede helft van de productieketen. Vier commissieleden, vier uiteenlopende achtergronden. Natuurlijk, er zijn verschillen, stelt De Lange: Misschien kiezen andere fracties iets makkelijker voor nieuwe regelgeving, terwijl ik vind dat we eerst maar eens goed moeten implementeren wat we hebben. Maar het zijn nuances. Samen met plaatsvervangster Judith Merkies (PvdA, PASD) vormen ze een opmerkelijk hecht gezelschap. De Lange: We proberen gezamenlijk op te trekken. Nederland heeft er alle belang bij dat anderen op hetzelfde niveau komen als wij. BETERE UITVOERING Stuk voor stuk beklemtonen de commissieleden dat betere uitvoering van bestaande regelgeving het efficiëntst is, dus voorrang heeft. Met op één de bedroevende implementatie van de Stortrichtlijn. Te snel wordt KARTIKA TAMARA LIOTARD (SP): Afval is voor ons de rode draad die bij ieder onderwerp aandacht krijgt. in het Europarlement geroepen om nieuwe regelgeving, stelt Liotard. De snelle roep komt voort uit onbekendheid met bestaande Europese regels. Politici zullen het niet gauw toegeven, maar minder ervaren collega s zien vaak door de bomen het bos niet meer. Ik studeer snel, en als je dan voorafgaand aan een debat drie nachten moet blokken om alles te doorgronden, dan is dat een slecht teken. Betere implementatie is één van de prioriteiten van de Vereniging Afvalbedrijven in hun Europese Agenda. Ook de andere prioriteiten, zoals duidelijker recyclingtargets, energie uit afval en de broodnodige nieuwe Biowaste richtlijn, staan hoog op de verlanglijstjes van de vier Parlementariërs. METEN IS WETEN Gerbrandy bekijkt thema s als recycling, de implementatie-problematiek en Energy from Waste voor een belangrijk deel vanuit de optiek van grondstoffenbeheer. Het steekt hem dat grondstoffenbehoud vooralsnog niet afdwingbaar is. De voordelen zijn zó onmiskenbaar, qua klimaat, lees verder op pagina 8» EUROPESE AGENDA: KRINGLOPEN SLUITEN IN EEN OPEN (EERLIJKE) MARKT Vorig jaar presenteerde de Vereniging Afvalbedrijven haar nieuwe Europese Agenda. Het zijn slechte en goede tijden. Enerzijds bieden innovatietechnologie en de uitbreiding van de Europese Unie kansen. Anderzijds vormen de interne marktverschillen en economische crisis behoorlijke obstakels. Naast een gelijkwaardig speelveld is sluiting van materiaalkringlopen het voornaamste streven van de sector, verduidelijkt directeur Dick Hoogendoorn. Dat sluit aan bij actuele ontwikkelingen binnen de Europese Unie. Langzaam zie je een Europese recyclingmaatschappij vorm krijgen, al loop je onvermijdelijk aan tegen technische én sociale grenzen. Ook energiewinning uit afval wint terrein, en de Europese Commissie is actief met terugdringen van storten. Tot slot begint het idee van preventie door productdesign te leven. VIJF KERNPUNTEN De agenda bevat actiepunten op al deze zaken. Zo moeten er snel heldere criteria voor einde afval -status komen om de recycling te ondersteunen, onder meer binnen de Kaderrichtlijn Afvalstoffen en het REACH-dossier. Het moet geen slepende zaak worden, waarschuwt Hoogendoorn. Als landen productenlijsten zelfstandig gaan invullen krijg je onwerkbare situaties en moet je achteraf weer gaan corrigeren. Dat hebben we bijvoorbeeld gezien met de afvalstoffenlijsten. UIT EUROPESE AGENDA: 1. Stap voor stap naar een gelijkwaardig speelveld in Europa 2. Bevorder recyclen 3. Stimuleer energieterugwinning 4. Werk aan uitvoerbare regels, standaarden en toezicht op implementatie 5. Afvalmanagement heeft een sleutelrol op het vlak van duurzaamheid Op energiegebied krijgt het klimaat nadrukkelijk aandacht en wordt gewerkt aan eenduidige Europese handleiding voor de berekening van energie-efficiency. Ook volgt de Vereniging Afvalbedrijven nadrukkelijk de discussie over duurzaamheidscriteria voor biomassa. Samen met verschillende Europese partners wordt tevens gewerkt aan een protocol om de koolstofprestaties van afvalbedrijven uniform te kunnen meten. De Vereniging Afvalbedrijven ijvert krachtig voor betere implementatie van de stortrichtlijn. Mede daarom worden aanpassingen bepleit in de technische bijlagen, zoals ondubbelzinnige emissiedoelen en gedragsregels rond best practices. Nog actueler is de lobby voor een Biowaste richtlijn. Hoogendoorn: Plastic gescheiden inzamelen en recyclen is aardig, maar het weegt nul-komma-niks. Voor hergebruikdoelstellingen van 60 procent voor huishoudelijk afval moet je echt met organisch afval aan de slag. De Europese Commissie aarzelt om met een Initiatief te komen. We zijn teleurgesteld dat ook Nederland ambivalent, om niet te zeggen negatief, staat tegenover regelgeving die maximaal recyclen en vergisten van bioafval bevordert. 6 afvalforum maart 2010

4 EUROPEAN AGENDA: CLOSING RECYCLING LOOPS IN AN OPEN (AND FAIR) MARKET Last year the Dutch Waste Management Association presented its new European Agenda. It is a time of difficulties and opportunities. On the one hand, innovative technologies and the expansion of the European Union offer opportunities. On the other hand, differences within the internal market and the economic crisis throw up considerable obstacles. Besides a level playing field, closing raw materials cycles is the sector s main goal, explains director Dick Hoogendoorn. This is consistent with current developments within the European Union. The European recycling society is gradually taking shape, although progress inevitably runs up against technical and social constraints. Energy from waste is also gaining ground and the European Commission is taking active steps to reduce landfill. Finally, the idea of preventing waste through product design is starting to take root. The agenda contains points of action for all these issues. Clear criteria for end-of-waste status are urgently needed to support recycling efforts, for example in the Waste Framework Directive and to facilitate implementation of the REACH Regulation. This must not become a long dragged-out business, warns Hoogendoorn. If countries make their own product lists we will end up with unworkable situations, which will then have to put right. We saw this happen with the European Waste Catalogue. On the energy front, due attention is being given to climate change and an explicit European handbook is being prepared on achieving energy efficiency. The Dutch Waste Management Association is also closely following the debate on sustainability criteria for biomass. Likewise, it is working with various European partners on a protocol for a standard measurement of the carbon performance of waste companies. KARTIKA TAMARA LIOTARD (GUE/NGL): For us, waste is a recurrent theme that should be addressed as each new subject arises. The Dutch Waste Management Association is making strenuous efforts to improve implementation of the Landfill Directive, including amending the technical annexes to create unambiguous emission targets and codes of conduct for best practices. Of more topical interest is the lobby for a Biowaste Directive. Hoogendoorn: Separate collection and recycling of plastics is all well and good, but it weighs next to nothing. To achieve the 60% recycling target for household waste you need to reroute organic waste. The European Commission is dragging its feet on preparing a new Initiative. We are disappointed that the Netherlands is also ambivalent, not to say negative, about legislation that promotes maximum recycling and anaerobic digestion of biowaste. in waste technology. De Lange believes there are opportunities, especially now that positions on some issues are more open to discussion in the run-up to the multiyear budgets from 2013, and following the installation of a new European Commission. The four MEPs applaud the good relations with the Dutch waste sector. De Lange: They are alert. It s very good that there is someone permanently in Brussels who can put you in touch with an expert, if necessary at a moment s notice. Eickhout thinks that waste companies should express their importance to society more forcefully. Be more forthright about what can be done with waste nowadays. After all, you represent just about half of the whole supply chain. The four committee members have very different backgrounds. Of course there are differences, says de Lange. Perhaps other parliamentary groups are more comfortable with new regulations, whereas I think we should first concentrate on implementing what we already have in place. But these are subtle differences. Together with alternate member Judith Merkies (PvdA, PASD), they are a surprisingly close-knit team. De Lange: We try to coordinate our efforts. The Netherlands has every interest in other countries coming up to the same level as us. BETTER IMPLEMENTATION Each of the committee members stresses that better implementation of existing legislation is the most efficient way forward, and should be given priority. At the top of their list is the woefully inadequate implementation of the Landfill Directive. Calls for new legislation in the European Parliament are premature, argues Liotard. These hasty demands stem from unfamiliarity with existing European legislation. Politicians are reluctant to admit it, but less experienced FIVE KEY AIMS OF THE EUROPEAN AGENDA: 1. Stepwise progress towards a level playing field across Europe 2. Promote recycling 3. Stimulate energy recovery 4. Work for practicable rules, standards and overseeing implementation 5. Waste management has a key role to play in sustainability colleagues often can t see the wood for the trees. I learn quickly, and if you have to study hard for three nights before a debate to understand everything, that is a bad sign. Better implementation is one of the priorities in the Dutch Waste Management Association s European Agenda. The other priorities, such as clearer recycling targets, energy from waste and the muchneeded new Biowaste Directive, are also high on the four MEPs wish lists. go to page 9» afvalforum maart

5 TOEZICHT-AGENTSCHAP NIET POPULAIR Afgelopen februari lanceerde de Europese Commissie een voorstel voor een speciaal toezichthoudend agentschap. De Nederlandse leden van de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid hebben er weinig mee. De Europese Commissie zou het onderwerp implementatie meer naar zich toe moeten trekken, vindt Europarlementariër Bas Eickhout, maar ik ben geen voorstander van nóg meer agentschappen. De inzet moet niet zijn: méér ambtenaren, maar ambtenaren anders inzetten, namelijk op handhaving. Evenmin overtuigd is zijn collega Esther de Lange: De ervaring is dat allerlei bestaande agentschappen toch een beetje ongeleide projectielen zijn. In de begrotingscontrolecommissie merk ik dat hun begroting vaak ondoorzichtig is. Dat er meer controle moet komen, is duidelijk. Maar we moeten eerst af van de situatie dat iedere lidstaat zichzelf controleert. Bas Eickhout suggereert om het bestaande milieuagentschap aanvullend te laten toezien op de afvalstoffen- en stortrichtlijn. De Lange ziet een internationaal opererende equipe voor zich, een mobiel controleteam met bevoegdheden, functionerend binnen de huidige structuur van de Europese Unie. Waar ik wel sympathie voor heb, is het idee om zo n instantie in Nederland te stationeren. Hier zitten tenslotte ook Europol en Eurojust. milieu en economisch. Daar blijven we de Europese Commissie op aanspreken. Toch reageren de Europarlementariërs zuinigjes op het meest recente Commissie-voorstel dat die afdwingbaarheid moet verbeteren. De Commissie wil een speciaal agentschap in het leven roepen, dat belast wordt met toezicht op de uitvoering van Europese afvalregels (zie kader). De Nederlandse handen gaan er niet van op elkaar. Ze zien het als het zoveelste agentschap. Meer heil zien onze milieucommissieleden in positieve financiële prikkels. Om een voorbeeld te noemen. Volgens Gerbrandy zit het probleem met de stortrichtlijn, behalve in gebrekkig toezicht, in de hoge initiële kosten. Europa kan daarbij helpen door kennisoverdracht en door innovatie te stimuleren; vanuit directe fondsen of via goedkope leningen bij de Europese Investeringsbank. In breder verband geldt voor Liotard als leidraad: de vervuiler - en niet alleen de weggooier - betaalt. Ook producenten moeten meebetalen aan alternatieven voor plastic voedselverpakking. Bas Eickhout denkt daarbij aan gunstiger BTW-tarieven voor productontwerpen die rekening houden met recycleerbaarheid. Allereerst willen Eickhout en De Lange echter nauwkeuriger cijfers zien over wat eigenlijk de recycling performance is van lidstaten. De Lange: Hoe mooi onze doelstellingen ook zijn, we kunnen momenteel niet meten of ze worden gehaald. Meten is weten, stelt De Lange. Ik wil niet tot zes cijfers achter de komma voorschrijven hoe landen de afgesproken doelstellingen halen, maar wel of dat gebeurt en of ze voldoende tempo maken. Een beetje naming and shaming kan geen kwaad. Eickhout: Lidstaten moeten met de billen bloot. PRAGMATISCH MET BIOWASTE Dan de Biowaste richtlijn, ook een belangrijk thema in de Europese Agenda. Den Haag is niet enthousiast over een Biowaste richtlijn, zegt De Lange. Gemeenten en Kamerfracties, ook het CDA, redeneren: waarom nóg een nieuw keurslijf, we doen het toch al goed? Maar ik denk pragmatisch. Nederland loopt voorop. Bouw in de richtlijn flexibiliteit in. Dan kan iedereen ermee uit de voeten, terwijl lidstaten toch meer gaan composteren en CO 2 besparen en minder verbranden en storten. Wat betreft een Biowaste richtlijn koestert Gerbrandy, naast de economische waarde van organisch afval, met name het verband met - wederom - biodiversiteit en grondstoffenmanagement: Toepassing van secundaire grondstoffen beperkt ons BAS EICKHOUT (GROENLINKS): Gft-afval gescheiden inzamelen moet verplicht gesteld worden. gezoek naar primaire grondstoffen, dat veel schade toebrengt aan ecosystemen. Eickhout gaat het meer om de omvorming van een emissiebron van broeikasgassen naar energiebron. Gft-afval gescheiden inzamelen moet verplicht gesteld worden. Compost als bodemverbeteraar vergroot de CO 2 -opname in de bodem. Het Groenboek van de Commissie is te aftastend. Ik ga inzetten op scherpere sturing. Ondanks alle overeenkomsten hebben de Europarlementariërs ieder hun eigen afval-stokpaardjes. Gerbrandy hamert op het aloude D66-thema innovatie, waaronder thermische energie uit biologisch afval. Eickhout pleit voor duurzaamheidscriteria voor bioenergie. Ook wil hij een krachtiger beleidsfocus op concrete onderwerpen. Liotard is net als Gerbrandy extra alert op illegaliteits-thema s als sloopschepen, sluikhandel en de opengaande Europese asbest-beerput. Afval, zegt ze, is voor ons niet zozeer een apart hoofdstuk, als wel een rode draad die bij ieder nieuw onderwerp aandacht krijgt. Uiteindelijk gaat het om brede duurzaamheidscriteria. Het nieuwste onderwerp waar dat speelt zijn nanomaterialen. Welk afval ontstaat er bij de productie en waar moeten we heen met afgedankte nanoproducten, vragen wij ons dan af. 8 afvalforum maart 2010 (foto/photo: GroenLinks)

6 MEASURING WORKS Gerbrandy approaches topics like recycling, the implementation problem and energy from waste largely from the perspective of raw materials management. It galls him that raw materials conservation is still not enforceable. The advantages for the climate, the environment and the economy are undeniable. We continue to press the European Commission on this issue. Nevertheless, the MEPs reacted somewhat indifferently to the most recent proposal by the Commission on improving this enforceability. The Commission wants to establish a special agency to oversee and enforce European waste legislation (see text box), but the Dutch committee members are not overly enthusiastic about this. They see it as just another in a long list of European agencies. Our environment committee members have more faith in positive financial incentives, to give just one example. According to Gerbrandy, the problem with the Landfill Directive, apart from the poor supervision and enforcement, lies in the high initial costs. Europe can help by stimulating knowledge transfer and innovation, either with direct funding or via low-interest loans from the European Investment Bank. In broader terms, Liotard endorses the principle that the polluter and not just the disposer pays. Producers should also make financial contributions to developing alternatives to plastic packaging. Bas Eickhout suggests more favourable VAT rates for the development and design of products that can be recycled more easily. But first, Eickhout and de Lange want to see more accurate figures on the recycling performance of the member states. De Lange: It doesn t matter how good our targets are, because at the moment we can t measure the progress being made towards them. What s measured, gets done, he contends. I don t want to specify how countries should achieve the agreed targets right down to the last detail, but that they do so and whether they are making sufficient progress. A bit of naming and shaming would do no harm. Eickhout: Member states should come clean. PRAGMATIC WITH BIOWASTE Then there s the Biowaste Directive, another topic in the European Agenda. The Dutch government is not enthusiastic about the Biowaste Directive, says de Lange. The local authorities and parliamentary parties, including the CDA, argue that we don t need yet another straightjacket because we are already doing the right thing. But I take a pragmatic view. The Netherlands is leading the way, so build flexibility into the directive, and then everyone can work with it; the member states will compost more waste, cut CO 2 emissions and incinerate and landfill less waste. Gerbrandy s greatest hopes for a Biowaste Directive, besides the economic value of organic waste, lie in the link between biodiversity and raw materials management. Using secondary materials reduces our hunger for primary raw materials, which causes much damage to ecosystems. Eickhout is more concerned about transforming sources of greenhouse gases to sources of energy. Separate collection of VGF waste must be made obligatory. As a soil conditioner, compost increases carbon sequestration in soils. The Commission s Green Paper is too tentative. I ll be making the case for more rigorous steering. Despite all they have in common, the MEPs each have their own pet topic. Gerbrandy reiterates the time-honoured D66 theme of innovation, including thermal energy from biological waste. Eickhout argues for sustainability criteria for bioenergy, and also wants to see a stronger policy focus on concrete topics. Liotard, like Gerbrandy, is particularly alert to illegal activities, such as waste ships, illicit trafficking and the unfurling European asbestos scandal. For us, she says, waste is not so much a separate topic, but a recurrent theme that should be addressed as each new subject arises. In the final analysis, it boils down to applying broad sustainability criteria. The latest topic this applies to is nanomaterials. What type of waste arises when these materials are produced, and what do we do with discarded nanoproducts? BAS EICKHOUT (GREENS/EFA): Separate collection of VGF waste must be made obligatory. WASTE IMPLEMENTATION AGENCY NOT POPULAR Last February the European Commission launched a proposal to establish a dedicated agency to oversee the implementation and enforcement of EU waste law. The Dutch members of the Committee on Environment, Public Health and Food Safety are not enthusiastic about this proposal. The European Commission should take the issue of implementation more to heart, thinks MEP Bas Eickhout, but I do not support the idea of creating yet more agencies. The way to do this is not to take on more civil servants, but to have them work differently, with more focus on enforcement. His colleague Esther de Lange is just as unconvinced. Experience shows that the existing agencies are more or less loose cannons. As a member of the Committee on Budgetary Control I see that their budgets are often nontransparent. It is evident that more control is needed, but we first have to abandon the practice of each country regulating itself. Bas Eickhout suggests that the remit of the existing environment agency be expanded to include supervision of the waste and landfill directives. De Lange envisages an internationally operating team, a mobile enforcement team with real powers and operating within the current structure of the European Union. I am in favour of locating such a body in the Netherlands, though. After all, we also have Europol and Eurojust. afvalforum maart

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

Warm zwembad dankzij explosieve groei gft-vergisting

Warm zwembad dankzij explosieve groei gft-vergisting a f v a l fo r u m jaargang 14 maart 2010 1 Convenant blust verhitte verbrandingsmarkt Afvalsector als grondstoffenleverancier English summary included Warm zwembad dankzij explosieve groei gft-vergisting

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad.

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. DATUM: 22-09-2009 (You will find the English version below) Beste allen, Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. NIEUWSBRIEF No. 1 Dit is de eerste

Nadere informatie

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen?

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? De firewall van de Speedtouch 789 (wl) kan niet volledig uitgeschakeld worden via de Web interface: De firewall blijft namelijk op stateful staan

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

Comics FILE 4 COMICS BK 2

Comics FILE 4 COMICS BK 2 Comics FILE 4 COMICS BK 2 The funny characters in comic books or animation films can put smiles on people s faces all over the world. Wouldn t it be great to create your own funny character that will give

Nadere informatie

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages 22/03/2013 Housing market in crisis House prices down Number of transactions

Nadere informatie

Vlaams afval- en materialencongres 6 april

Vlaams afval- en materialencongres 6 april Vlaams afval- en materialencongres 6 april Erik de Baedts Directeur NVRD President MWE Board member ISWA Strategisch omgaan met grondstoffen Nederlandse vereniging van gemeenten ogv afvalbeheer & reiniging

Nadere informatie

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland?

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland? First part of the Inburgering examination - the KNS-test Of course, the questions in this exam you will hear in Dutch and you have to answer in Dutch. Solutions and English version on last page 1. In welk

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant #polis14 Northeast-Brabant: a region in the Province of Noord-Brabant Innovative Poly SUMP 20 Municipalities Province Rijkswaterstaat Several companies Schools

Nadere informatie

Vandaagafval morgengrondstof!

Vandaagafval morgengrondstof! Vandaagafval morgengrondstof! 5de Vlaams Milieucongres IFEST 21 October 2008 Florens Slob Manager Sustainable Business Solutions Van Gansewinkel Group Agenda Korte verkenning Cradle to Cradle concept &

Nadere informatie

Informatiefolder. Het afschaffen van kinderbijschrijvingen in paspoorten en andere reisdocumenten met ingang van 26 juni 2012

Informatiefolder. Het afschaffen van kinderbijschrijvingen in paspoorten en andere reisdocumenten met ingang van 26 juni 2012 Informatiefolder Het afschaffen van kinderbijschrijvingen in paspoorten en andere reisdocumenten met ingang van 26 juni 2012 Kinderbijschrijvingen worden afgeschaft Met ingang van 26 juni 2012 kunnen kinderen

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Free Electives (15 ects)

Free Electives (15 ects) Free Electives (15 ects) Information about the Master RE&H (and the free electives) can be found at the following page: http://www.bk.tudelft.nl/en/about-faculty/departments/real-estate-and-housing/education/masterreh/free-electives/

Nadere informatie

Echt duurzaam hoeft niet duur te zijn!

Echt duurzaam hoeft niet duur te zijn! Echt duurzaam hoeft niet duur te zijn! Roadmap DURABILIT Drivers and barriers Refurbishment, hergebruik en grondstoffen Footprint reductie door hergebruik Value matrix Succesfactoren Discussie DURABILIT

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Future of the Financial Industry

Future of the Financial Industry Future of the Financial Industry Herman Dijkhuizen 22 June 2012 0 FS environment Regulatory & political pressure and economic and euro crisis 1 Developments in the sector Deleveraging, regulation and too

Nadere informatie

Synergia - Individueel rapport

Synergia - Individueel rapport DOELSTELLING : Ensuring sufficient funding for projects in cost-generating departments of 16.04.2014 16.04.2014 13:53 1. Inleiding Deze inleiding is vrij te bepalen bij de aanmaak van het rapport. 16.04.2014

Nadere informatie

Talentmanagement in tijden van crisis

Talentmanagement in tijden van crisis Talentmanagement in tijden van crisis Drs. Bas Puts Page 1 Copyright Siemens 2009. All rights reserved Mission: Achieving the perfect fit Organisatie Finance Sales Customer Engineering Project management

Nadere informatie

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment project Awasi Kenya Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment*van* kinderen*in*kenia De#afgelopen#drie#jaren# hebben#we#met#steun#van#de# Rotaryclub##Rhenen: Veenendaal#een#

Nadere informatie

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Vraagzinnen: Je kunt in het Engels vraagzinnen maken door vaak het werkwoord vooraan de zin te zetten. Bijv. She is nice. Bijv. I am late. Bijv. They are

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Het project en de doelstellingen:

Het project en de doelstellingen: Het project en de doelstellingen: Wit.h heeft al heel wat ervaring met sociaal artistieke projecten als deze. De Erasmus studenten daarentegen hebben elk een andere achtergrond en voor sommige onder hen

Nadere informatie

Themasessie vluchtelingen. Frans van Hoek Marieke Hanekamp

Themasessie vluchtelingen. Frans van Hoek Marieke Hanekamp Themasessie vluchtelingen Frans van Hoek Marieke Hanekamp Wat in deze sessie? Strategisch Kader Terugkoppeling sessie in Brussel Brainstormen in subgroepen Strategisch Kader EU-beleid en doelstellingen

Nadere informatie

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl ARTIST Assessment and Review Tool for Innovation Systems of Technologies Koen Schoots, Michiel Hekkenberg, Bert Daniëls, Ton van Dril Agentschap NL: Joost Koch, Dick Both Petten 24 September 2012 www.ecn.nl

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept 7 juni 2012 KNX Professionals bijeenkomst Nieuwegein Annemieke van Dorland KNX trainingscentrum ABB Ede (in collaboration with KNX Association) 12/06/12 Folie 1 ETS

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *0535502859* DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2010 No Additional

Nadere informatie

Parkstad Limburg Energy Transition Implementation Program PALET 3.0. Discussie en vragen

Parkstad Limburg Energy Transition Implementation Program PALET 3.0. Discussie en vragen Parkstad Limburg Energy Transition Implementation Program PALET 3.0 Discussie en vragen Ambition Document 1.0 2.0 Potention Research Parkstad Limburg Energy Transition (PALET 3.0) Basic principles PALET

Nadere informatie

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering The Relationship between Daily Hassles and Depressive Symptoms and the Mediating Influence

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

Working with Authorities

Working with Authorities Working with Authorities Finding the balance in the force field of MUSTs, SHOULDs, CANs, SHOULD-NEVERs, CANNOTs Jacques Schuurman SURFnet-CERT Amsterdam, 24 February 2006 Hoogwaardig internet voor hoger

Nadere informatie

Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis

Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis Contact opleiding: Marc Spiller (marc.spiller@wur.nl) Integrale

Nadere informatie

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education *3745107457* Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2015 Approx. 15 minutes

Nadere informatie

DE VERLEDEN TOEKOMENDE TIJD

DE VERLEDEN TOEKOMENDE TIJD 1 Grammatica les 12 THE FUTURE PAST TENSE DE VERLEDEN TOEKOMENDE TIJD 12.1 FUTURE PAST Als je over het verleden praat, maar iets wilt vertellen over wat toen in de toekomst was, gebruik je ook de Future,

Nadere informatie

Business as an engine for change.

Business as an engine for change. Business as an engine for change. In the end, the success of our efforts will be measured against how we answered what we have found to be the fundamental question: how do we love all the children, of

Nadere informatie

Educational Design as Conversation

Educational Design as Conversation 1 Educational Design as Conversation Inter-professional dialogue about the teaching of academic communications skills EATAW 2011 - Jacqueline van Kruiningen, University of Groningen Grading papers collaboratively

Nadere informatie

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder?

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University De wereld wordt steeds complexer Dit vraagt om

Nadere informatie

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet. Expert at a distance Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.nl Working together for education

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

HEGRID EIT ICT LABS HEGRID 2013-2014 TNO. Hybrid Energy GRID Management. TNO, Siemens, KIT, Deutsche Telekom, UT, TU/e, VTT, CWI

HEGRID EIT ICT LABS HEGRID 2013-2014 TNO. Hybrid Energy GRID Management. TNO, Siemens, KIT, Deutsche Telekom, UT, TU/e, VTT, CWI HEGRID Hybrid Energy GRID Management EIT ICT LABS HEGRID 2013-2014 TNO TNO, Siemens, KIT, Deutsche Telekom, UT, TU/e, VTT, CWI 1 Doel en verwachte resultaten Doel: realiseren van een Open HybridEnergy

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One For Examination from 2015 SPECIMEN ROLE PLAY Approx.

Nadere informatie

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst De Levende Gevel Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst A letter from nature Dear., Our life knows no boundaries, we live together. You live in me and I live in you! I not only

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *7261263430* DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2011 No Additional

Nadere informatie

Interaction Design for the Semantic Web

Interaction Design for the Semantic Web Interaction Design for the Semantic Web Lynda Hardman http://www.cwi.nl/~lynda/courses/usi08/ CWI, Semantic Media Interfaces Presentation of Google results: text 2 1 Presentation of Google results: image

Nadere informatie

LDA Topic Modeling. Informa5ekunde als hulpwetenschap. 9 maart 2015

LDA Topic Modeling. Informa5ekunde als hulpwetenschap. 9 maart 2015 LDA Topic Modeling Informa5ekunde als hulpwetenschap 9 maart 2015 LDA Voor de pauze: Wat is LDA? Wat kan je er mee? Hoe werkt het (Gibbs sampling)? Na de pauze Achterliggende concepten à Dirichlet distribu5e

Nadere informatie

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW)

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) 14 november 2014 2 PROGRAMMA ESFRI Roadmap, wat is het en waar doen we het voor? Roadmap 2016 Verschillen met vorige Schets

Nadere informatie

From Padua to Groningen

From Padua to Groningen From Padua to Groningen The effects of the CercleS Seminar in Padua in 2009 on writing Nederlands in gang (0-A2) Berna de Boer Benvenuti a tutti! Contents I. State of affairs in September 2009 II. The

Nadere informatie

Wat is Interaction Design?

Wat is Interaction Design? Wat is Interaction Design? Wat is interaction design? Designing interactive products to support the way people communicate and interact in their everyday and working lives. Preece, Sharp and Rogers (2015)

Nadere informatie

Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2

Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2 Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2 Every day we see them during the commercial break: the best products in the world. Whether they are a pair of sneakers, new mascara or the latest smartphone, they all seem to

Nadere informatie

The role of local municipalities and labor market regions in adult education: monitoring quality

The role of local municipalities and labor market regions in adult education: monitoring quality Deze dia-indeling is zo gemaakt dat zelf een afbeelding kan worden geplaatst. Klik met de rechtermuisknop in de achtergrond en kies Achtergrond opmaken. Klik op Opvulling met figuur of bitmappatroon en

Nadere informatie

DUURZAAM overheidsgebouw. Slim ontwerpen : duurzaamheidscriteria dd. 2015.12.01

DUURZAAM overheidsgebouw. Slim ontwerpen : duurzaamheidscriteria dd. 2015.12.01 DUURZAAM overheidsgebouw Slim ontwerpen : duurzaamheidscriteria dd. 2015.12.01 AGENDA : duurzaamheidscriteria 2 Grontmij Belgium NV part of Sweco Interactieve presentatie met twee kernvragen : 1. Wat is

Nadere informatie

LCA, wat kan je er mee. Sustainability consultant gaasbeek@pre sustainability.com

LCA, wat kan je er mee. Sustainability consultant gaasbeek@pre sustainability.com LCA, wat kan je er mee Anne Gaasbeek Anne Gaasbeek Sustainability consultant gaasbeek@pre sustainability.com PRé Consultants PRé is pionier i van LCA sinds 1990; ontwikkelaar van Ecoindicator and ReCiPe

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

Melding Loonbelasting en premies Aanmelding werkgever. Registration for loonbelasting en premies Registration as an employer

Melding Loonbelasting en premies Aanmelding werkgever. Registration for loonbelasting en premies Registration as an employer Melding Loonbelasting en premies Aanmelding werkgever Registration for loonbelasting en premies Registration as an employer Over dit formulier About this form Waarom dit formulier? Dit formulier is bestemd

Nadere informatie

IDENTITEIT IN DE METHODE?

IDENTITEIT IN DE METHODE? 74 IDENTITEIT IN DE METHODE? ONDERZOEK DOOR EEN LERAAR IN OPLEIDING Bram de Muynck en Esther Langerak 75 Van lectoraten wordt gevraagd om ook studenten te betrekken bij onderzoek. Dit gebeurt bij het lectoraat

Nadere informatie

Rethinking leadership and middle management

Rethinking leadership and middle management Rethinking leadership and middle management 17 October 2013 Prof. dr. Jesse Segers The Future Leadership Initiative @Segersjesse challenging thoughts about leadership. Ego-dominant ( macht ) Rationeel

Nadere informatie

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008 Competencies atlas Self service instrument to support jobsearch Naam auteur 19-9-2008 Definitie competency The aggregate of knowledge, skills, qualities and personal characteristics needed to successfully

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *2942209982* UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2012 15 minutes

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: 55 miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen

EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: 55 miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen IP/8/899 Brussel, 9 december 8 EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen Vanaf januari 9 zal de EU een nieuw programma voor een veiliger

Nadere informatie

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Difference in Perception about Parenting between Parents and Adolescents and Alcohol Use of Adolescents

Nadere informatie

Introduction to KM. Kampala CIKM Workshop 2013 Joost Lieshout

Introduction to KM. Kampala CIKM Workshop 2013 Joost Lieshout Introduction to KM Kampala CIKM Workshop 2013 Joost Lieshout Good to know Introductions Your CIKM experience Outline CIKM Sessions Tuesday Introduction to KM & Groupwork Introduction to (CI)KM Strategy

Nadere informatie

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Frans Mofers Nederland cursusmateriaal & CAA's alle cursusmateriaal vrij downloadbaar als PDF betalen voor volgen cursus cursussite

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

Chemie & ICT ICT en Chemie: samen naar een duurzame toekomst?

Chemie & ICT ICT en Chemie: samen naar een duurzame toekomst? on behalf of Chemie & ICT ICT en Chemie: samen naar een duurzame toekomst? Symposium Groene ICT en Duurzaamheid in het hoger onderwijs 30-01-2014 Ger Fischer Woord vooraf Nieuwe start cartoon? 2 Onderwerpen

Nadere informatie

Screen Design. Deliverable 3 - Visual Design. Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014. Docent: Jasper Schelling

Screen Design. Deliverable 3 - Visual Design. Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014. Docent: Jasper Schelling Screen Design Deliverable 3 - Visual Design Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014 Docent: Jasper Schelling Hulp bij het inloggen Inloggen Particulier Personal Banking Private Banking Zakelijk Zoeken in Particulier

Nadere informatie

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training 9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training In 9 dagen jezelf volledig op de kaart zetten Je energie aangevuld en in staat om die batterij op peil te houden. Aan het eind heb jij Een goed gevoel in je

Nadere informatie

1.3 DUURZAAM ONTWIKKELEN IN DE PRAKTIJK

1.3 DUURZAAM ONTWIKKELEN IN DE PRAKTIJK 1.3 DUURZAAM ONTWIKKELEN IN DE PRAKTIJK Coert Zachariasse, CEO Delta Development Group Stefan Schuwer, lid Raad van Bestuur Ymere Paul Splinter, medewerker communicatie en professionalisering NEPROM Gespreksleider:

Nadere informatie

Next-Generation Youth Care If we knew what we are doing, we wouldn t call it innovation!

Next-Generation Youth Care If we knew what we are doing, we wouldn t call it innovation! Next-Generation Youth Care If we knew what we are doing, we wouldn t call it innovation! Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University Internationaal Instituut voor

Nadere informatie

Wat heeft een tester aan ASL en BiSL?

Wat heeft een tester aan ASL en BiSL? TestNet Noord, Heerenveen, 20 november 2012 Wat heeft een tester aan ASL en BiSL? Eibert Dijkgraaf Intro Wie zit er in een typische beheer omgeving? Wat is kenmerkend voor testen : IN BEHEER? IN ONDERHOUD?

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

Een nieuwe rol voor het auditcomité en een aangepast audit rapport

Een nieuwe rol voor het auditcomité en een aangepast audit rapport Een nieuwe rol voor het auditcomité en een aangepast audit rapport Jean-François CATS Inhoud van de uiteenzetting Nieuwe opdrachten van het auditcomité ingevoerd door de Audit Directieve en het Audit Reglement

Nadere informatie

Introduction Henk Schwietert

Introduction Henk Schwietert Introduction Henk Schwietert Evalan develops, markets and sells services that use remote monitoring and telemetry solutions. Our Company Evalan develops hard- and software to support these services: mobile

Nadere informatie

Consumer billing Best practices

Consumer billing Best practices Consumer billing Best practices Jaap Jan Nienhuis 20 March 2013 tomorrow s transactions today Welcome 2 Titel subtitel. Auteur(s) datum voluit. Innopay BV. Alle rechten voorbehouden. Jaap Jan Nienhuis

Nadere informatie

ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement

ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement Learnings from 2011 case for: Erdee Media Group Cebuco, Amsterdam BY Martin Leeflang (Validators) Esomar Paper Augustus 2011

Nadere informatie

Duurzaamheid in Agrologistiek; CO2 labeling

Duurzaamheid in Agrologistiek; CO2 labeling Duurzaamheid in Agrologistiek; CO2 labeling Chris E. Dutilh Stichting DuVo/Unilever Benelux Conferentie Winst uit Agrologistiek Monster, 16 februari 2009 Doelstelling DuVo-studie In beeld brengen of, en

Nadere informatie

Innovatie. prof.dr.ir. Han Gerrits. Vrije Universiteit Amsterdam Innovation Factory INNOVATION FACTORY

Innovatie. prof.dr.ir. Han Gerrits. Vrije Universiteit Amsterdam Innovation Factory INNOVATION FACTORY Innovatie prof.dr.ir. Han Gerrits Vrije Universiteit Amsterdam Innovation Factory Inhoud Wat is innovatie? Waarom is innovatie zo moeilijk? Innovatie in Banking Hoe kan een organisatie innovatiever worden?

Nadere informatie

Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Management

Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Management Policy Aspects of Storm Surge Warning Systems Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Contents Water in the Netherlands What kind of information and models do we need? Flood System

Nadere informatie

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14)

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14) Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of (09.09.14) Content: 1. Requirements on sticks 2. Requirements on placing sticks 3. Requirements on construction pallets 4. Stick length and

Nadere informatie

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Leading in Learning -> studiesucces Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Implementatie van matchingsinstrument Matching na de poort wordt aan de poort Vooropleiding Bachelor

Nadere informatie

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Date 7-12-2011 1 Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Prof. Dr. Inge Hutter Demographer, anthropologist Coordinator Healthy Ageing Alpha Gamma RUG Dean Faculty Spatial Sciences Date 7-12-2011

Nadere informatie

ROTTERDAM CLIMATE INITIATIVE

ROTTERDAM CLIMATE INITIATIVE ROTTERDAM CLIMATE INITIATIVE Fred Akerboom January 29th 2014 Het Rotterdam Climate Initiative is het klimaatprogramma van de gemeente Rotterdam, Deltalinqs, DCMR Milieudienst Rijnmond en Havenbedrijf Rotterdam

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

Meet your mentor and coach

Meet your mentor and coach Young Professional Program The importance of having a mentor in business Meet your mentor and coach What do Larry Page, and Steve Jobs have in common? They ve all received guidance from mentors. Yes even

Nadere informatie