ADMINISTRATEUR OF CHIEF GOVERNANCE OFFICER?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ADMINISTRATEUR OF CHIEF GOVERNANCE OFFICER?"

Transcriptie

1 ADMINISTRATEUR OF CHIEF GOVERNANCE OFFICER? DE ROL VAN DE SECRETARIS IN CORPORATE GOVERNANCE Erasmus Instituut Toezicht & Compliance Dr. Mijntje Lückerath-Rovers Mr. Perry Oostdam

2 Administrateur of Chief Governance Officer? De rol van de secretaris in corporate governance Dr. Mijntje Lückerath-Rovers Mr. Perry Oostdam

3 Colofon Dit rapport is een uitgave van het Erasmus Instituut Toezicht & Compliance. Dit instituut is een initiatief van verschillende faculteiten binnen de Erasmus Universiteit Rotterdam en beoogt onderzoek en onderwijs op het gebied van toezicht en compliance op een interdisciplinaire, maatschappelijk relevante wijze te stimuleren en uit te voeren. Contactgegevens Erasmus Instituut Toezicht & Compliance Erasmus Universiteit Postbus 1738 Kamer L DR Rotterdam Tel: / Fax: Eerder in deze reeks verschenen: 1. Nationaal Commissarissen Onderzoek A. de Bos, M. Lückerath-Rovers, en L.M. Quadackers. November ISBN De Nederlandse Female Board Index M. Lückerath-Rovers. Februari ISBN Overheidstoezicht op buitenlandse rechtspersonen. H.G. van de Bunt, T.J. van Koningsveld, M.J. Kroeze, B. van der Vorm, J.B. Wezeman, C.G. van Wingerde en A. Zonnenberg. Oktober ISBN Nationaal Commissarissen Onderzoek A. de Bos en M. Lückerath-Rovers. November ISBN The Dutch Female Board Index M. Lückerath-Rovers. January ISBN De Agenda van de Compliance-officer: Wat zijn de issues? N. den Nieuwenboer, H.G. van de Bunt, M. Kaptein en H. van Eeren. Februari ISBN Relative Performance Evaluation in the Netherlands. G. Mertens en N. Knop. April ISBN Trustkantoren in Nederland: trustdienstverlening en misbruik. M.T. van der Wulp. Juli ISBN Toezicht door private partijen: panacee voor alle kwalen? A. Mein, K. van Wingerde, A. Ottow, F. van der Lecq, K. de Ridder, R. Pollmann, K. Raaijmakers en J. Blenkers. September ISBN Gedragscode voor Commissarissen en Toezichthouders. Discussiedocument. A. de Bos en M. Lückerath-Rovers. Oktober ISBN The Dutch Female Board Index M. Lückerath-Rovers. October ISBN Nationaal Commissarissen Onderzoek A. de Bos, en M. Lückerath-Rovers. December ISBN Media attention & executive pay in The Netherlands. J. Otten. Maart ISBN The Dutch Female Board Index M.Lückerath-Rovers. September ISBN Systeemtoezicht in de procesindustrie. Een symposiumverslag. Martin de Bree & Karin van Wignerde (Red.) ISBN ISBN Lückerath-Rovers All rights reserved. No part of this publication may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical, including photocopying, recording, or by any information storage and retrieval system, without explicit permission from the authors.

4 Voorwoord De afgelopen tijd is er wel wat veranderd in de aandacht voor de functie van de bestuurssecretaris. Natuurlijk de functie bestaat al lang, maar de ontwikkelingen de laatste jaren op het gebied van goed ondernemingsbestuur (de Nederlandse Corporate Governance Code) hebben de schijnwerper meer gericht op de rol van deze functionaris die opereert in het bestuurlijke hart van bedrijven en instellingen. Op zich is dat wennen voor secretarissen omdat zij in hun ondersteunende en dienstverlenende rol niet direct de personen zijn die de belangstelling graag op zich zelf gericht zien, maar er vooral voor anderen zijn. En dan met name voor hun bestuur en raad van commissarissen / raad van toezicht. Maar o.a. door het toenemende belang van een goede organisatie en naleving van de governance in een onderneming of instelling komen er meer (en andere) verantwoordelijkheden op het bordje van de secretaris. En hoe gaat men nu om met die meer uitgesproken rol tegen de achtergrond van de service - gerichte instelling van de secretaris die vaak het best tot zijn recht komt in een positie op de achtergrond (als regisseur in de coulissen van de macht zoals het heette in het rapport Boardroom insider van PwC /NIVE uit 2009). Binnen het NIVE Netwerk en gespreksgroepen voor secretarissen tekende deze ontwikkeling zich de laatste jaren al af. In de discussies werden de dilemma s benoemd en ook de verschillende manieren zichtbaar waarop de functie wordt ingevuld. Maar wat is die rol dan precies (geworden) en hoe kijkt de secretaris tegen zijn taken en verantwoordelijkheden aan. En wat valt daaruit op te maken over het belang en de effectiviteit van zijn werkzaamheden. De Erasmus Universiteit heeft hier nu nader onderzoek naar gedaan en NIVE heeft daar graag aan mee gewerkt. Het resultaat ligt thans voor u. In het onderzoek wordt ingegaan op het door de secretarissen zelf aangereikte (enquête-) materiaal over de wijze waarop men de functie vervult. Er wordt een beeld geschetst van een veelzijdig functionaris die een cruciale positie inneemt in het soepel en naar behoren laten verlopen van de governance binnen de onderneming /instelling. De vraag rijst of de positionering van de secretaris binnen het krachtenveld van de governance voldoende helder en sterk is om hem die belangrijke rol te kunnen laten spelen. Zou het bijvoorbeeld niet wenselijk zijn om meer expliciet vast te leggen wat zijn verantwoordelijkheden en bevoegdheden op dit gebied (zouden moeten) zijn. De resultaten van het onderzoek bieden daarvoor aanknopingspunten en dagen uit om daarvoor voorstellen te doen. Dat maakt het rapport extra boeiend en zal ongetwijfeld leiden tot interessante discussies. Thijme Huurman, coördinator NIVE Netwerk en gespreksgroepen voor bestuurssecretarissen NIVE, het Nederlandse Platform voor Managers houdt zich bezig met professionele en managementontwikkeling en organiseert ondermeer gespreksgroepen voor company secretaries /bestuurssecretarissen. De Rol van de Secretaris in Corporate Governance 3

5 De Rol van de Secretaris in Corporate Governance 4

6 Voorwoord... 3 Inleiding De secretaris in governance De wettelijke rol van de secretaris Internationale omschrijving rol secretaris Eerdere onderzoeken over de rol van de secretaris Mogelijke dilemma s in de functie van de secretaris Verschil beursgenoteerde-, niet-beursgenoteerde- en (semi-) publieke organisaties Resultaten onderzoek Onderzoeksopzet en resultaten Afsluiting en aanbeveling Referenties/literatuur Bijlage: De Enquête De Rol van de Secretaris in Corporate Governance 5

7 De Rol van de Secretaris in Corporate Governance 6

8 Inleiding Voor u ligt een onderzoek naar de rol van de secretaris in corporate governance. De rol van de secretaris in corporate governance is tot op heden onderbelicht en wordt onderschat. Er is een enorme hoeveelheid onderzoek in de governance literatuur naar de rol van bestuurders, commissarissen en toezichthouders maar vrijwel niet naar de secretaris. Corporate governance codes zijn tegenwoordig voor alle sectoren aanwezig, maar de secretaris is daarin vrijwel onzichtbaar terwijl hij of zij in het governance proces een belangrijk rol speelt. De eerste aanleiding van dit onderzoek kwam dan ook voort uit de presentatie begin 2010 van het Nationaal Commissarissen Onderzoek 1 waarin de rol van de commissaris centraal stond. Daarbij aanwezig was ook Nicolaas Weeda, secretaris bij Conquaestor, en hij opperde het idee een soortgelijk onderzoek te doen naar de secretaris. Vervolgens is met behulp van Thijme Huurman van de Nederlandse Vereniging voor Managers (NIVE) een werkgroep geformeerd bestaande uit secretarissen bij verschillende soorten organisaties: Thijme Huurman Nicolaas Weeda Frans Scheefhals Alfred Ranzijn coördinator NIVE secretaris en legal counsel Conquaestor secretaris en hoofd juridische zaken Mediq secretaris Woonzorg Nederland Met behulp van deze werkgroep zijn de vragen in het onderzoek opgesteld en naderhand geanalyseerd en geïnterpreteerd. Perry Oostdam heeft als student van de Master Financieel Recht aan de Erasmus Universiteit zijn afstudeerscriptie aan het onderzoek gewijd. In het voorliggende onderzoek wordt ook voor Nederland de internationale trend omtrent de corporate secretary bevestigd. De secretaris is meegegroeid in de ontwikkelingen rondom governance. Was de secretaris voorheen vooral een administrateur, met een ondersteunende rol bij (de voorbereiding van) vergaderingen en de verslaglegging daarvan, tegenwoordig dient de secretaris daarnaast te beschikken over uitgebreide kennis van de governance principes, dient hij deze te toetsen en is hij een spil in de communicatie tussen bestuur en toezichthouders. Hij heeft meer informatie dan wie ook over de verhouding tussen deze twee organen, over de communicatie, over dilemma s die wel of niet gedeeld worden, over principes en best practices die wel of niet worden nageleefd. Daarnaast kan hij een doorslaggevende rol spelen in het verstrekken van informatie, in de kennisontwikkeling van commissarissen en in het evaluatieproces van bestuur en toezicht. Tot slot heeft hij een belangrijke rol in het opstellen van zowel de corporate governance paragraaf en het RvC-verslag in het jaarverslag. 1 Het Nationaal Commissarissen Onderzoek is een jaarlijks onderzoek onder ruim 400 commissarissen en toezichthouders. Het onderzoek wordt uitgevoerd door Prof. dr. Auke de Bos en Dr. Mijntje Lückerath-Rovers, met medewerking van het Nederlands Kenniscentrum voor Commissarissen en Toezichthouders, zie De Rol van de Secretaris in Corporate Governance 7

9 De secretaris treedt bij voorkeur niet op de voorgrond. Toch zijn bovenstaande ontwikkelingen aanleiding tot twee aanbevelingen te komen om de rol van de secretaris in governance meer expliciet te maken en te formaliseren. Dit kan allereerst door de titel Chief Governance Officer (of Corporate Governance Officer) te introduceren. Dit sluit beter aan bij zijn huidige rol en geeft aan dat de secretaris de rol van administrateur is ontstegen. Ten tweede dient de rol van de secretaris geborgd te worden in de governance codes. Dit geeft zowel houvast voor de secretaris zelf als voor de personen voor wie hij werkt. Dit zal de secretaris ook helpen bij eventuele loyaliteitsproblemen als gevolg van de dubbele pet zodat hij het belang van de organisatie kan laten prevaleren boven eventuele tegengestelde belangen van bestuur en raad van toezicht. De gesprekken en de aanvullingen van de werkgroep hebben het onderzoek de juiste richting gegeven alsmede voor voldoende deelnemers aan de enquête gezorgd. De conclusies en de aanbevelingen zijn echter door de onderzoekers geformuleerd en worden niet noodzakelijkerwijs onderschreven door de secretarissen in de werkgroep. Het NIVE organiseert op 23 november 2010 een symposium over dit thema waarbij de aanbevelingen ter discussie zullen staan. Oktober 2010, Dr. Mijntje Lückerath-Rovers Erasmus Universiteit Rotterdam De Rol van de Secretaris in Corporate Governance 8

10 1. De secretaris in governance 1.1 De wettelijke rol van de secretaris De rol van de secretaris is niet wettelijk vastgelegd, wel wordt sinds 2003 in de Nederlandse Corporate Governance Code (de Code) aandacht besteed aan de functie van de secretaris. Principe III.4. betreft de voorzitter van de raad van commissarissen en de secretaris van de vennootschap. Alhoewel het principe vooral ingaat op de rol van de voorzitter, sluit het principe af met de zin dat de voorzitter in zijn rol ondersteund wordt door de secretaris van de vennootschap. Principe III.4 De voorzitter van de raad van commissarissen en de secretaris van de vennootschap De voorzitter van de raad van commissarissen draagt zorg voor het goed functioneren van de raad en zijn commissies en is namens de raad het voornaamste aanspreekpunt voor het bestuur en voor aandeelhouders over het functioneren van bestuurders en commissarissen. Hij draagt als voorzitter zorg voor een ordelijk en efficiënt verloop van de algemene vergadering. De voorzitter van de raad van commissarissen wordt in zijn rol ondersteund door de secretaris van de vennootschap. Het betreft in dit principe het ondersteunen van de voorzitter als aanspreekpunt voor het bestuur en aandeelhouders over het functioneren van bestuurders en commissarissen. In best practice (hierna: BP) III.4.1 wordt vervolgens een nadere invulling van de rol van de voorzitter gegeven, terwijl vervolgens BP III.4.3 verder ingaat op de rol van de secretaris zelf. Best Practice III.4.3. De raad van commissarissen wordt ondersteund door de secretaris van de vennootschap. De secretaris ziet er op toe dat juiste procedures worden gevolgd en dat wordt gehandeld in overeenstemming met de wettelijke en statutaire verplichtingen. Hij ondersteunt de voorzitter van de raad van commissarissen in de daadwerkelijke organisatie van de raad van commissarissen (informatie, agendering, evaluatie, opleidingsprogramma, etc.). De secretaris wordt, al dan niet op initiatief van de raad van commissarissen, benoemd en ontslagen door het bestuur, na verkregen goedkeuring door de raad van commissarissen. Oud-secretaris van Ahold, Paul Butzelaar, verbaasde zich in het Het Financieele Dagblad 2 over de introductie en vanzelfsprekendheid van de term secretaris van de vennootschap waarbij dit volgens hem haaks staat op het gebrek aan aandacht door wetgeving en vakliteratuur. Daarnaast 2 Toen was er opeens een secretaris van de vennootschap, Het Financieele Dagblad, 1 augustus De Rol van de Secretaris in Corporate Governance 9

11 stelt Butzelaar dat de Code vooral ingaat op de rol van de secretaris voor de RvC en gaat de Code voorbij aan de taakinhoud van de secretaris van de vennootschap, die toch breder is dan alleen het assisteren van de raad van commissarissen. De kerntaak van de secretaris van de vennootschap bestaat uit het voorbereiden van de besluitvorming door alle organen van de vennootschap waaronder onder andere de RvB, RvC en AvA. Overigens wordt in de toelichting op BP III.4.3. aangegeven dat de secretaris meerdere rollen kan vervullen: de werkzaamheden van de secretaris van de vennootschap hoeven zich niet te beperken tot ondersteuning van commissarissen. Hij kan eveneens werkzaamheden verrichten voor het bestuur. Ook wordt vermeld dat de secretaris niet noodzakelijkerwijs een medewerker van de vennootschap dient te zijn; een aangestelde advocaat kan bijvoorbeeld ook de werkzaamheden uitvoeren. Opvallend aan deze bepaling is dat het lijkt of de secretaris is aangesteld ten behoeve van de RvC en daarnaast ook werkzaamheden kan verrichten voor het bestuur. In de praktijk lijkt het omgekeerde eerder van toepassing, de secretaris voert werkzaamheden uit voor het bestuur en ondersteunt daarnaast de RvC. De commissie-tabaksblat heeft in 2003 aanbevolen om de positie van de secretaris van de vennootschap wettelijk te verankeren in het BW, maar dit is door het kabinet niet overgenomen in de uiteindelijke Code. (Commissie-Tabaksblat 2003, p. 62) Bij de aanpassing van de Code in 2009 door de Commissie Frijns is de aanbeveling niet opnieuw gedaan. Liem (2003) stelt dat het weinig nut heeft de rol van secretarissen slechts in de Corporate Governance Code vast te leggen, omdat de mogelijkheid bestaat hier van af te wijken middels het pas-toe of leg-uitprincipe. Hij maakt daarbij een vergelijking met de UK waar wel een verplichting in de wet is opgenomen. Voor een optimale werking van een secretaris moeten drie zaken in de wet worden opgenomen: de verplichting van beursvennootschappen om een secretaris te benoemen, de bepaling welke instantie bevoegd is tot benoeming en ontslag de secretaris en tevens een omschrijving van wat de kerntaken van de secretaris zijn. Butzelaar daarentegen zag helemaal geen nut in de wettelijke verankering van de functie van de secretaris. Hij stelt dat zolang we niet willen voorschrijven dat iedere vennootschap een secretaris van de vennootschap moet hebben en deze geen formele taken heeft in het besluitvormingsproces van de vennootschap, die ertoe zouden kunnen leiden dat bepaalde besluiten van vennootschapsorganen zonder zijn medewerking nietig of vernietigbaar zijn, zie ik niet in waarom we de positie van de secretaris in de wet zouden moeten verankeren. Vervolgens stelt Butzelaar dat de functie van secretaris van de vennootschap verantwoordelijkheden creëert bij alle organen van de vennootschap en dat het daarom wenselijk zou zijn de taakomschrijving van de secretaris vast te leggen in de Corporate Governance Code waarin de benoeming, de taakomschrijving en aan wie hij rapporteert wordt vastgelegd. Taken van de secretaris BP III.4.3 stelt dat de secretaris toe ziet op juiste procedures en handelingen in overeenstemming met wettelijke en statutaire verplichtingen en dit vraagt een zekere juridische kennis van de secretaris. Hij moet op de hoogte zijn van wettelijke en statutaire verplichtingen om op naleving De Rol van de Secretaris in Corporate Governance 10

12 hiervan toe te kunnen zien. Dat de secretaris daarnaast de voorzitter van de RvC ondersteunt in de organisatie geeft een organisatorische taak aan de secretaris. De secretaris dient te weten wat het takenpakket en het kennisniveau is binnen de RvC om hun bij te kunnen staan met advies, agendering, opleidingsprogramma s, evaluatie en als aanspreekpunt te fungeren. Naast deze directe rol van de secretaris in de Code, is het mogelijk diverse rollen en verantwoordelijkheden van de secretaris uit de Code af te leiden als gevolg van zijn assisterende rol aan bestuurders en commissarissen. Door de melding ondersteuning bieden aan de RvC en ondersteuning bieden aan de voorzitter van de RvC vallen veel taken van commissarissen uit de Code onder het indirecte takenpakket van de secretaris. Dit onderzoek richt zich op de bijdrage van de secretaris aan governance en zal daarom alleen de bepalingen uit de Code beschrijven die van invloed kunnen zijn op de governance van een organisatie. Hier vallen in ieder geval onder: de evaluatie van de RvC of zijn commissies, informatievoorziening naar de RvB/RvC, agendering, opleidingsprogramma s voor de commissarissen, conflicten vermijden tussen de RvC/RvB (door als aanspreekpunt te fungeren) en toezicht op het beleid van de RvB en het beleid van de vennootschap. 1.2 Internationale omschrijving rol secretaris Beroepsorganisaties The Institute of Chartered Secretaries and Administrators (ISCA) uit het VK heeft wereldwijd meer dan leden, een vertegenwoordiging in meer dan zeventig landen, en is daarmee een erkende beroepsorganisatie voor secretarissen. Het ISCA geeft door middel van een Best Practice Guide invulling aan de taken van een secretaris. Het naleven van beursregels en het bijhouden van diverse registers worden hier als belangrijkste taken aangegeven. Voordat men zichzelf een chartered secretary kan noemen, dient de secretaris een postacademische opleiding afgerond te ronden op het gebied van bedrijfskunde, ondernemingsrecht, management, financiering administratie en bestuurssecretariaat. Deze brede oriëntatie stelt de secretarissen in staat om in diverse sectoren werkzaam te kunnen zijn en genoeg kennis in huis te hebben om eventueel door te stromen naar het bestuur of het senior management (www.isca.org.uk, 2009). Deze doorstroming wordt expliciet genoemd op de website bij de omschrijving van de voordelen van de titel chartered secretary. De focus op een (eventuele) doorstroming naar een hogere functie binnen het bedrijf geeft een nauwe betrokkenheid bij de governance van een organisatie aan. Hoewel deze ambitie niet per definitie op gaat voor alle chartered secretaries, geeft de ISCA aan dat de kwalificatie chartered secretary een snelle weg naar het bestuur of senior management kan zijn. Een soortgelijke organisatie is The Society of Corporate Secretaries and Governance Professionals in de VS. Ook deze organisatie stelt de informatievoorziening over wet- en regelgeving aan het bestuur of aan commissarissen als een van de belangrijkste taken van een secretaris: A key responsibility for the Corporate Secretary is to ensure that the Board has the De Rol van de Secretaris in Corporate Governance 11

13 proper advice and resources for discharging its fiduciary duty under state law 3. Overige taken kunnen zijn: het registreren van diverse gegevens, informatieplicht over vergaderingen en het organiseren van bestuursvergaderingen, alsmede het opstellen van het verslag van de raad van commissarissen (www.sfsgo.com, 2009). Naast een omschrijving van de taken van een bestuurssecretaris, vermeldt de website enkele belangrijke competenties van een succesvolle bestuurssecretaris: understanding the company's business thoroughly; having a basic knowledge of corporate and securities law; demonstrating a "presence" and being able to back it up with solid communication skills; being sensitive and intuitive to what the CEO and directors are thinking and feeling; being able to read signals on the horizon and provide early warning to management; being able to mediate and achieve consensus; knowing how to overcome bureaucratic thinking in the company; being detail-oriented; being flexible and creative; and, finally, maintaining a sense of humor and balance no matter how pressured a situation. Bovenstaande definitie van een ideale secretaris toont een hoge mate van betrokkenheid bij de governance van een organisatie. Hoewel bovenstaande definitie geen uitspraak doet over de invloed van de bestuurssecretaris in de governance van een organisatie, geeft zij wel weer wat van de secretaris verwacht wordt. In een rapport van The Conference Board (2007, p.42) wordt beschreven dat steeds meer ondernemingen de secretaris benoemen als Chief Governance Officer om zodoende de verantwoordelijkheden van de organisaties ten opzichte van governance te centraliseren en daarnaast kan deze persoon dienen als een verbinding tussen de organisatie en de aandeelhouders. Zij constateren dat in ondernemingen waar niet expliciet een CGO is aangewezen, toch blijkt de secretaris deze rol de facto wel vervuld. Voorbeelden van ondernemingen met een CGO zijn Eatsman Kodak, Gilette, Motorola en Pfizer. The Companies act (vennootschapswetgeving in VK) De Companies Act is in 2006 ingrijpend herzien. 4 Sinds 1948 waren Britse vennootschappen onder deze wetegving verplicht een secretaris te benoemen, maar deze verplichting is in de nieuwste wet komen te vervallen voor private ondernemingen. Beursgenoteerde ondernemingen zijn nog wel verplicht een secretaris aan te stellen. De act bestaat uit 47 onderdelen, elk onderverdeeld in hoofdstukken. Deel 12, bepalingen , is volledig aan de secretaris van de onderneming gewijd. In tegenstelling tot de Nederlandse wetgeving, vermeldt de Companies Act een aantal eisen dat aan secretarissen van beursgenoteerde ondernemingen gesteld wordt. Hoewel een concrete invulling van taken en verantwoordelijkheden ontbreekt, meldt de Companies Act wel dat De nieuwe Companies Act 2006 trad vanaf 2007 in vier fasen in werking, waarbij de laatste fase van kracht is geworden op 1 oktober De Rol van de Secretaris in Corporate Governance 12

14 bestuurders zich ervan vergewissen dat de secretaris beschikt over de noodzakelijke kennis en ervaring. Daar komt bij dat hij moet beschikken over de juiste kwalificaties, welke in Artikel 273 staan opgesomd. Part 12. Section 273, Qualifications of secretaries of public companies (1) It is the duty of the directors of a public company to take all reasonable steps to secure that the secretary (or each joint secretary) of the company. (a) is a person who appears to them to have the requisite knowledge and experience to discharge the functions of secretary of the company, and. (b) has one or more of the following qualifications.. (2) The qualifications are. (a) that he has held the office of secretary of a public company for at least three of the five years immediately preceding his appointment as secretary;. (b) that he is a member of any of the bodies specified in subsection (3);. (c) that he is a barrister, advocate or solicitor called or admitted in any part of the United Kingdom;. (d) that he is a person who, by virtue of his holding or having held any other position or his being a member of any other body, appears to the directors to be capable of discharging the functions of secretary of the company. De daaropvolgende artikelen in de Companies Act zijn voornamelijk gericht op administratieve eisen, zoals het bijhouden van een register van secretarissen. Sarbanes-Oxly Op 30 juli 2002 werd in Amerika de Sarbanes-Oxley Act (SOX) ingevoerd. De wet heeft voornamelijk betrekking op het besturen van bedrijven, de financiële verslaglegging en de benodigde transparantie. SOX maakt geen concrete vermelding van de rol of verantwoordelijkheid van de secretaris, wel legt zij extra nadruk op onafhankelijk toezicht op de cijfers en controle hierop. Volgens hoogleraar ondernemingrecht in de VS Warren Rave 5 heeft de rol van secretaris van de vennootschap in een groot aantal bedrijven zich ontwikkeld tot iets van een "disclosure czar" positie. Naast de traditionele rol van notuleren, spelen ze tegenwoordig een cruciale rol bij alle facetten van de informatievoorziening, interne controle en procedures. Andere verantwoordelijkheden omvatten ook de (wettelijke) periodieke SEC 6 rapportageverplichtingen, (wettelijke) rapportage controles en het bijstaan van de benoemingsen remuneratie commissie in overeenstemming met de SEC regels. Als gevolg daarvan heeft de Corporate Secretary positie zich ontwikkeld tot een positie van grote verantwoordelijkheid. De secretaris van de vennootschap is vaak de poortwachter van informatie en zorgt ervoor dat alle zakelijke aangelegenheden adequaat worden gedocumenteerd binnen een organisatie, zodat de openbaarmaking correct en tijdig plaatsvindt. 5 Interview in The Metropolitan Corporate Counsel: Corporate Secretaries - Law FirmsThe Role Of The Corporate Secretary In The New Post-Sarbanes/Oxley Arena, February Securities and Exchange Commission De Rol van de Secretaris in Corporate Governance 13

15 Een onderscheid kan gemaakt worden tussen de traditionele rol van secretarissen en de, meer recente, strategische rol. Het verschil tussen beide rollen in weergegeven in onderstaande tabel. Tabel 1 Verschillen tussen traditionele rol en strategische rol secretaris (Afgeleid van: Canadian Co-operative Association, 2005) Traditionele rol Nieuwe/strategische rol (Administrateur) (Corporate Governance Officer) Onderzoeken en bijhouden van corporate governance Logistiek van bijeenkomsten taken Bijdrage aan ontwikkeling van governance kennis van Verslaglegging bijeenkomsten Bijhouden openstaande aktiepunten Voorbereiden correspondentie Voorbereiden jaarvergadering Archivering belangrijke ondernemings documenten Ondersteunen voorzitter RvB en RvC Ontwikkelen en voorstellen van corporate governance beleid Adviseren en aanbelenen op breed gebeid van corporate governance aangelegenheden Bevorderen en faciliteren van een open communicatie tussen RvB, RvC en anderen Optreden als pleitbezorger van bepaalde rollen en verantwoordelijkheden van RvB, RvC en management Toezien en evalueren van de implementatie van governance beleid Bijstaan in governance processen waaronder, benoemingsproces, kennisontwikkeling en evaluatie Opbouwen van kennisnetwerk om zodoende best practices te begrijpen en de ontwikkelen In de groeiende strategische rol is een secretaris ook verantwoordelijk voor het up-daten van het RvB en RvC met betrekking tot corporate governance ontwikkelingen. Deze specifieke ontwikkeling brengt met zich mee dat er hogere eisen aan de secretaris gesteld worden als het om kennis gaat. Als een secretaris aan de RvB rapporteert kan de RvC zich afvragen of hij wel onafhankelijk governance advies krijgt. De secretaris moet bij zijn functie rekening houden met de pet die hij op heeft, die afhankelijk is van de persoon of groep die hij adviseert. Ook de communicatie tussen diverse organen (het bestuur, de commissarissen en de aandeelhouders) is een belangrijke taak van de secretaris. Door diverse groepen met uiteenlopende belangen kan zijn onafhankelijkheid in het geding komen (Liem, E., 2003). 1.3 Eerdere onderzoeken over de rol van de secretaris Onderzoek naar de rol van de secretaris in governance staat in schril contract met de enorme hoeveelheid onderzoek naar de rol van de bestuurder en de commissaris. Ook in relatie tot het verschil tussen one-tier en two-tier board is het opvallend hoe weinig aandacht er is voor de secretaris. Dit terwijl het waarschijnlijk is dat ook zijn rol anders zal worden ingevuld in beide bestuursmodellen. Deze paragraaf zal een drietal onderzoeken kort beschrijven. Erismann-Peyer, Steger en Salzman (2008) In samenwerking met het International Institute of Management Development (IMD) hebben Erismann-Peyer, Steger en Salzman (2008) ruim 330 secretarissen uit zeven landen geënquêteerd De Rol van de Secretaris in Corporate Governance 14

16 en met ongeveer 70 secretarissen een diepte-interview gehouden (hierna: het IMD-onderzoek). Vanwege de international setting waren dit zowel secretarissen van een one-tier board (56%) als van een two-tier board (44%). Uit het onderzoek bleek dat secretarissen de ondersteuning van de vergaderingen van de board als de belangrijkste taak zien van hun functie, met een score van 4,7 op een schaal van 5. Bijdragen aan de jaarvergadering en het jaarverslag staan op de tweede en derde plek. Ook de ondersteuning van board commissies en het continue informeren van de board worden als belangrijke taken gezien (4,2 en 3,9). Verder toont het onderzoek uiteenlopende taken en verantwoordelijkheden van secretarissen, van de continue informatievoorziening richting de aandeelhouders tot de dagelijkse ondersteuning van de board. Ondanks dat de onderzoekers een grote diversiteit zien in de rol en positie van de secretaris, voorziet het IMD-onderzoek een duidelijke verschuiving van een secretaris rol naar een corporate governance officer rol. Afhankelijk van de rapportagelijn (rapportage aan bestuur of top-management) en het competentieniveau (hoog versus laag), deelt het IMD-onderzoek de secretarissen in van administrateur tot gevolmachtigde van de voorzitter (Erismann-Peyer, e.a., 2008). (zie figuur 1). De laatste is een secretaris met hoge competenties en een directe rapportage verplichting aan de board: hij is de ogen en oren van de voorzitter. Vanzelfsprekend heeft dit type secretaris ook de meest (mogelijke) invloed op de beslissingen in de board. De administrateur is een tegenovergesteld type secretaris, met slechts een administratieve taak. Voor deze functie zijn dan ook weinig competenties vereist en de rapportagelijn gaat eerder in de richting van het overige management. Figuur 1: Rol van de secretaris (uit: Erismann-Peyer e.a., 2008, p.154) Competentie-niveau: Hoog Gevolmachtigde van de bestuursvoorzitter Bemiddelaar Laag Nalevingscontroleur Administrateur Verantwoording aan: Bestuur Management Cras en van Berkel (2008) Het onderzoek van Cras en van Berkel (2008) richtte zich op de sturende functie van secretarissen. Zij hebben hiervoor elf secretarissen geïnterviewd verdeeld over verschillende sectoren. De auteurs betogen dat de bestuurssecretaris een belangrijke rol op de achtergrond De Rol van de Secretaris in Corporate Governance 15

17 speelt als het om verdere professionalisering van het bestuur, de bedrijfsvoering en het toezicht gaat. Het merendeel van de ondervraagde secretarissen had ten tijden van het onderzoek een combinatiefunctie. Dat betekent dat de functie van bestuurssecretaris gecombineerd wordt met een inhoudelijke expertiserol, bijvoorbeeld beleidsadviseur of hoofd juridische zaken. Opmerkelijk is ook dat de functie van bestuurssecretaris soms een voorportaal voor de bestuursfunctie blijkt (p. 34). Cras en Van Berkel (p. 37) bespreken ook de effecten van het feit dat de secretaris door de organisatie vaak gezien wordt als verlengstuk van het bestuur. Ten eerste kan hij voor een aantal mensen minder bedreigend of toegankelijker zijn omdat de bestuurssecretaris zelf geen bestuurder is. Ten tweede, kan men soms ook minder open zijn naar de secretaris (en vice versa) in de veronderstelling dat die informatie met het bestuur wordt gedeeld. Om de secretaris te kunnen positioneren binnen de onderneming geven zij vervolgens tien generieke dimensies. Afhankelijk van het type organisatie en de fase van organisatieontwikkeling, kan door middel van functiekarakteristieken en persoonlijkheidskenmerken de secretaris een rol worden toebedeeld binnen het bedrijf (lees: binnen corporate governance). De topvier competenties van een bestuurssecretaris zijn: communiceren, loyaliteit, analytisch vermogen en organisatiebewustzijn. Daarnaast zijn belangrijke competenties volgen Cras en Van Berkel: samenwerken, flexibiliteit, omgevingsbewustzijn, plannen en organiseren en accuratesse, en tot slot zal een secretaris in staat moeten zijn om zich constructief te verhouden tot de intrinsieke tegenstellingen die de functie met zich meebrengt. PWC/NIVE (2009) Ook het onderzoek van PWC en NIVE vangt aan met de erkenning dat het takenpakket van de secretaris zeer divers is. Naast de ondersteuning van de RvB en RvC, de interactie tussen beide organen en zaken als risicobeheersing en compliance, is de secretaris soms ook verantwoordelijk voor uiteenlopende taken als de archieffunctie, beveiliging, gebouwenbeheer en interne dienst, investors relations, externe communicatie en/of issuemanagement (PWC/NIVE, 2009). Deze definitie ligt in lijn met de omschrijving van de aangehaalde beroepsorganisaties, welke vermelden dat diverse administratieve taken soms ook tot de verantwoordelijkheid van de secretaris behoren. Het rapport spreekt ook wel van de regisseur van het spel dat corporate governance heet als het gaat om de invulling die secretarissen aan de onderneming geven. Ook erkennen zij de directe betrokkenheid bij het functioneren van de raad van bestuur en de raad van commissarissen, alsmede de betrokkenheid bij de interactie tussen beide organen (p. 11). Ook de secretarissen beschouwen zichzelf als het corporate governance geweten van de onderneming (p. 23). In het onderzoek geven secretarissen zelf aan 80% van hun tijd aan corporate governance te besteden, zowel voor het bestuur, de RvC als de vennootschap als geheel. Verder zien de secretarissen voor zichzelf een concrete rol weggelegd bij de professionalisering van de RvC/RvT (p. 27). De ondersteuning van de raad van commissarissen voor een effectieve rolvervulling lijkt daarmee De Rol van de Secretaris in Corporate Governance 16

18 vooral achter de schermen plaats te vinden, wat in lijn ligt met de bevindingen van Cras en van Berkel (2008). Daarnaast maakt het onderzoek van PWC en NIVE duidelijk dat secretarissen zichzelf betrokken zouden willen zien bij de evaluatie van de raad van commissarissen, de introductie van nieuwe leden, permanente educatie van de commissarissen en informatievoorziening. Op de vraag wat secretarissen belangrijke kenmerken vinden van effectief intern toezicht, scoorde formele onafhankelijkheid het hoogst met 94% (p. 22). 1.4 Mogelijke dilemma s in de functie van de secretaris Een dubbele pet De dubbelrol van een secretaris, die zowel het bestuur als de commissarissen adviseert, wordt door diverse onderzoeken en rganisaties erkend. Cras en van Berkel (2007, p. 36) signaleren loyaliteitsrisico s door intrinsieke tegenstellingen die de functie van secretaris met zich meebrengt. Hij zal in staat moeten zijn zich constructief te verhouden tot deze tegenstellingen, om zo een belangenconflict te voorkomen. Als mogelijk knelpunt, waar de onafhankelijkheid van de secretaris aangetast kan worden, noemen zij onder andere de invloed op de besluitvorming. Doordat het regelmatig voorkomt dat de secretaris meer weet dan het bestuur, heeft hij een zekere informatiemacht. Met deze macht kan gestuurd worden, door bijvoorbeeld zaken uit te stellen, anders te formuleren, invloed uit te oefenen op de agendering of voorrang te prioteren. Deze link met het bestuur is een noodzakelijke randvoorwaarde om goed te kunnen functioneren: de chemie tussen de bestuurder en de bestuurssecretaris moet goed zijn, aldus Cras en van Berkel (2007). Deze chemie brengt echter wel risico s met zich mee voor de onafhankelijkheid van de secretaris omdat hij een zekere professionele distantie dient te hebben. Zij spreken ook wel van een spagaatfunctie als het om intrinsieke verbondenheid en tegelijkertijd onafhankelijkheid gaat. Ook het eerder aangehaalde onderzoek van PWC/NIVE constateert inherente loyaliteitsconflicten. De spagaatfunctie omvat hier de afhankelijkheidsrelatie van de secretaris met het bestuur en tegelijkertijd de ondersteuning van de raad van commissarissen bij het uitoefenen van onafhankelijk toezicht op het bestuur (PWC/NIVE, 2009, p. 19). Deze dubbelfunctie kan leiden tot solidariteitsdilemma s of loyaliteitsdilemma s. PWC/NIVE meldt een groeiende behoefte aan onafhankelijk toezicht. De secretaris valt daar ook onder door zijn adviserende functie de RvC. Het rapport geeft tevens concrete loyaliteitsconflicten weer bij zelfevaluatie, het bepalen van de agenda, de opvolging en de informatievoorziening aan de commissarissen. Feitelijk komt dit op hetzelfde neer als het eerder vermelde onderzoek van Cras en van Berkel: de secretaris heeft een zekere informatiemacht. In de interviews gaf 62% van de secretarissen aan dat het werken voor zowel het bestuur als de raad van commissarissen een inherent belangenconflict met zich meebrengt. (PWC/NIVE, 2009, p. 18). Opmerkelijk is dat slechts 40% van de ondervraagde secretarissen denkt dat een eigen secretaris voor de RvC/RvT zou bijdragen aan effectiever toezicht. Het ervaren of gepercipieerde loyaliteitsconflict zou, volgens de secretarissen zelf, dus geen reden zijn een aparte secretaris voor de raad van commissarissen in te stellen. Wel geven de secretarissen aan dat een splitsing van de rollen zou leiden tot een effectiever functionerende RvC. De belangrijkste reden, welke tevens door De Rol van de Secretaris in Corporate Governance 17

19 bestuurders en commissarissen gegeven wordt, is dat een splitsing zou leiden tot een kennisachterstand bij de RvC. Een ander punt waar een loyaliteitsconflict op zou kunnen treden, is bij de interactie tussen het bestuur en de raad van commissarissen. Bestuurders ervaren het als onprettig als commissarissen contact leggen met functionarissen in de vennootschap om zich op die manier zelf op de hoogte te stellen van bepaalde zaken of ontwikkelingen. Zij zien dit als een motie van wantrouwen. De secretaris komt echter in een lastige situatie terecht als de commissarissen hem dergelijk verzoek doen buiten de kennis van het bestuur om. De secretarissen geven dan ook aan dat zij het vertrouwen tussen het bestuur en de raad van commissarissen erg belangrijk vinden (PWC/NIVE, 2009, p. 36). Het is van belang te erkennen dat deze inzichten berusten op de perceptie van de secretarissen, verder onderzoek zal uitwijzen of hun standpunt terecht is. Het IMD-onderzoek laat zien dat er bij de RvC gemakkelijk twijfel kan ontstaan over de onafhankelijkheid van de informatie, als dit van een secretaris komt die aan de CEO rapporteert. De informatie kan daardoor niet neutraal zijn, maar een verkapte visie van het management (Erismann-Peyer e.a. 2008). In het onderzoek geven secretarissen zelf aan niet in een conflict tussen het management en de board te zitten. Als mogelijk loyaliteitsconflict geeft het IMDonderzoek als voorbeeld het vertrek van een CEO. Als commissarissen aansturen op een vertrek, kan dit een loyaliteitsconflict opleveren voor de secretaris die aan de CEO rapporteert. In dergelijke gevallen wordt gekozen voor de oplossing om de secretaris niet bij de vergadering, waarin over het lot van de CEO wordt beslist, aanwezig te laten zijn (Erismann-Peyer e.a., 2008). 1.5 Verschil beursgenoteerde-, niet-beursgenoteerde- en (semi-) publieke organisaties Het is denkbaar dat de rol van de secretaris, welke een ondersteunende rol heeft bij de taakuitoefening van de RvC/RvT, anders uit kan pakken als gevolg van de sector waarin het bedrijf zich bevindt. Een dergelijk verschil bestaat ook tussen de commissarissen van profitorganisaties en non-profit organisaties (Lückerath-Rovers e.a., 2009). De meest formele omschrijving van de functie van de secretaris is te vinden bij beursgenoteerde ondernemingen. De taak van de secretaris richt zich in beursgenoteerde ondernemingen vooral op het beheersen van de procesgang van het ondernemingsbestuur en de interactie tussen de raad van bestuur en raad van commissarissen (PWC/NIVE 2009). De secretaris heeft bij alle soorten organisaties te maken met juridische complicaties, soms ook met een algemene vergadering van aandeelhouders waar hij contact mee moet onderhouden, een ondernemingraad, externe toezichthouders en diverse investeerders, maar bij beursgenoteerde ondernemingen zijn deze eerder publiekelijk bekend. Bij niet-beursgenoteerde ondernemingen, vaak kleiner in omvang, heeft de secretaris vaak meer ruimte om zijn taak naar eigen inzicht uit te oefenen (PWC/NIVE 2009). Deze ondernemingen hebben doorgaans met minder toezicht, regels en belanghebbenden te maken, wat het besturen minder complex maakt. Als gevolg hiervan kan de secretaris naast zijn administratieve taak tevens operationele verantwoordelijkheden hebben, zoals het begeleiden van fusies en overnames en het betreden van een vertrouwenspositie (PWC/NIVE 2009). Ook in de publieke sector krijgt corporate governance steeds meer aandacht en gelden weer andere De Rol van de Secretaris in Corporate Governance 18

20 specifieke regels. Waar men in de private sector over de raad van commissarissen spreekt, wordt dit in de (semi-) publieke sector ook wel aangeduid als de Raad van Toezicht (hierna RvT). Voorbeelden van instanties die met dergelijke raden te maken hebben zijn: universiteiten, woningcorporaties, ziekenhuizen, hogescholen en culturele instellingen. Ook bij zelfstandige bestuursorganen komen dergelijke toezichtorganen voor. De rol, taakvervulling, samenstelling en mate van regulering loopt per soort instelling uiteen (Luursema et al., 2003). Het onderzoek van PWC/NIVE maakt melding van een hogere mate van in- en extern relatiebeheer voor de secretaris in de (semi-) publieke sector. Ook erkennen zij dat de (semi-) publieke sector steeds vaker met de implementatie van corporate governance Codes te maken krijgt. Met betrekking tot deze Codes zijn diverse adviesrapporten over corporate governance in de publieke sector relevant. De Commissie Meurs zegt het volgende over het verschil tussen de governance van non-profit organisaties en die van ondernemingen: non-profit organisaties kennen geen aandeelhouders, zodat de vraag is aan wie hun bestuurders en toezichthouders verantwoording afleggen. De maatschappelijke taak van non-profitorganisaties, en in het bijzonder zorgorganisaties, stelt bovendien extra eisen aan goed bestuur van en adequaat toezicht op die organisaties en vereist methoden voor het afleggen van maatschappelijke verantwoording aan de belanghebbenden. Analoog hieraan is volgens Aartsen, Keet en Peij (2006) bij woningcorporaties de verantwoording naar de minister en andere instanties een lastig punt. De meeste corporaties werken in stichtingsvorm waarbij het bestuur zelf de partij is waaraan verantwoording dient te worden afgelegd. Daarnaast is het voor woningcorporaties ook lastiger dan bij een onderneming om te bepalen wie de belanghebbenden zijn. Hoewel de rol, taken en bevoegdheden van de raad van toezicht in diverse aanbevelingen en codes naar voren komt, ontbreekt van de rol van de secretaris elke spoor. Een enkel aanknopingspunt is de uiteenlopende taakomschrijving van de RvT. De secretaris zal, als gevolg van een afwijkende rol, verantwoordelijkheid of bevoegdheid van de raad van toezicht ook zijn werkzaamheden moeten aanpassen. Een belangrijk verschil met de private sector is de spanning tussen instellingsbelang en maatschappelijk belang. Waar een private onderneming bij spanningsvelden voor de onderneming kan kiezen, dient een (semi-) publieke instelling rekening te houden met een maatschappelijk belang. In het onderzoek van Lückerath-Rovers e.a. (2009) uit dit verschil in maatschappelijk belang zich in de samenstelling van primaire stakeholders. Ook zij doelen daarmee op een bredere focus van non-profit organisaties, waar profit organisaties zich primair op aandeelhouders richten. Voor de secretaris betekent dit dat hij vaker kleine brandjes zal moeten blussen in (semi-) publieke instellingen, aangezien zij met een grotere mate van onvoorspelbaarheid te maken hebben (PWC/NIVE, 2008, p. 15). De Rol van de Secretaris in Corporate Governance 19

EMANCIPATIE VAN DE BESTUURSSECRETARIS

EMANCIPATIE VAN DE BESTUURSSECRETARIS De bestuurssecretaris kan uiteenlopende taken hebben, maar de belangrijkste zijn ondersteuning van bestuur en toezicht, plus het bijdragen aan de jaarvergadering en aan het jaarverslag. Deze functie zal

Nadere informatie

12 De rol van de secretaris in Corporate Governance

12 De rol van de secretaris in Corporate Governance 12 De rol van de secretaris in Corporate Governance Gwendolyn van Tunen 1. Inleiding De secretaris is wellicht de minst besproken en beschreven functie in de Nederlandse context van Corporate Governance.

Nadere informatie

De secretaris, functie of beroep?

De secretaris, functie of beroep? De secretaris, functie of beroep? De rol en positie van de Nederlandse bestuurssecretaris / company secretary, nu en in de toekomst Met tips & trics van ervaringsdeskundigen Auteur: Dr. S.C. Peij Uitgevoerd

Nadere informatie

Notitie Pas toe of leg uit

Notitie Pas toe of leg uit Notitie Pas toe of leg uit Deze notitie is vastgesteld in de gezamenlijke vergadering Bestuur en RvT d.d.10 april 2015. Gelijk met de vaststelling van deze notitie is ook de Governancecode Het Grootslag

Nadere informatie

RvC-verslagen geven weinig inzicht

RvC-verslagen geven weinig inzicht RvC-verslagen geven weinig inzicht Erasmus Universiteit Rotterdam September 2010 Dr. Mijntje Lückerath-Rovers Drs. Margot Scheltema contact: luckerath@frg.eur.nl Het onderzoek Ondernemingen : Van 60 ondernemingen

Nadere informatie

8 juni, 2011 inaugurele rede

8 juni, 2011 inaugurele rede Nationaal Commissarissen Onderzoek 2011 Nationaal Nationaal Commissarissen Commissarissen Onderzoek Onderzoek 2011 2011 prof. dr. Mijntje Lückerath-Rovers prof. prof. dr. dr. Mijntje Mijntje Lückerath-Rovers

Nadere informatie

De Agenda van de Compliance-officer: Wat zijn de issues?

De Agenda van de Compliance-officer: Wat zijn de issues? Erasmus Instituut Toezicht & Compliance De Agenda van de Compliance-officer: Wat zijn de issues? Niki den Nieuwenboer Henk van de Bunt Muel Kaptein Hester van Eeren De Agenda van de Compliance-officer:

Nadere informatie

REGLEMENT VOOR DE AUDIT, COMPLIANCE EN RISICO COMMISSIE VAN PROPERTIZE B.V.

REGLEMENT VOOR DE AUDIT, COMPLIANCE EN RISICO COMMISSIE VAN PROPERTIZE B.V. REGLEMENT VOOR DE AUDIT, COMPLIANCE EN RISICO COMMISSIE VAN PROPERTIZE B.V. Datum: 11 mei 2015 Artikel 1. Definities AvA: Commissie: Reglement: RvB: RvC: Vennootschap: de algemene vergadering van aandeelhouders

Nadere informatie

PROFIELSCHETS RVC ALLIANDER N.V.

PROFIELSCHETS RVC ALLIANDER N.V. BIJLAGE B BIJ DE TOELICHTING OP DE AGENDA VOOR DE EERSTE ALGEMENE VERGADERING VAN AANDEELHOUDERS VAN ALLIANDER N.V. TE HOUDEN OP 12 MEI 2011 PROFIELSCHETS RVC ALLIANDER N.V. 1. OMVANG EN SAMENSTELLING

Nadere informatie

STARTFLEX. Onderzoek naar ondernemerschap onder studenten in Amsterdam

STARTFLEX. Onderzoek naar ondernemerschap onder studenten in Amsterdam Onderzoek naar ondernemerschap onder studenten in Amsterdam Colofon ONDERZOEKER StartFlex B.V. CONSULTANCY Centre for applied research on economics & management (CAREM) ENQETEUR Alexander Sölkner EINDREDACTIE

Nadere informatie

HEIJMANS N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE

HEIJMANS N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE HEIJMANS N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE Vastgesteld door de RvC op 10 maart 2010 1 10 maart 2010 INHOUDSOPGAVE Blz. 0. Inleiding... 3 1. Samenstelling... 3 2. Taken en bevoegdheden... 3 3. Taken betreffende

Nadere informatie

Reglement Auditcommissie Raad van Commissarissen MN

Reglement Auditcommissie Raad van Commissarissen MN Reglement Auditcommissie Raad van Commissarissen MN Dit reglement is op grond van artikel 8.3 het reglement van de Raad van Commissarissen vastgesteld door middel van een besluit van de Raad van Commissarissen

Nadere informatie

Persoonlijke effectiviteit van toezichthouders en de Code: twee werelden apart? Drs. H. Linkels Managing partner Linkels & Partners

Persoonlijke effectiviteit van toezichthouders en de Code: twee werelden apart? Drs. H. Linkels Managing partner Linkels & Partners Persoonlijke effectiviteit van toezichthouders en de Code: twee werelden apart? Drs. H. Linkels Managing partner Linkels & Partners Persoonlijke effectiviteit van toezichthouders en de Code 2 werelden

Nadere informatie

Reglement voor de Commissie Publiek Belang van de Raad van Commissarissen Deloitte Holding B.V.

Reglement voor de Commissie Publiek Belang van de Raad van Commissarissen Deloitte Holding B.V. Reglement voor de Commissie Publiek Belang van de Raad van Commissarissen Deloitte Holding B.V. Dit reglement is op 3 april 2013 door de Raad van Commissarissen vastgesteld. Achtergrond en inleiding De

Nadere informatie

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V.

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V. Dit Reglement is goedgekeurd door de Raad van Commissarissen van Telegraaf Media Groep N.V. op 17 september 2013. 1. Inleiding De Auditcommissie is een

Nadere informatie

REGLEMENT AUDIT, RISK & COMPLIANCE COMMISSIE PGGM N.V. 26 november 2013

REGLEMENT AUDIT, RISK & COMPLIANCE COMMISSIE PGGM N.V. 26 november 2013 REGLEMENT AUDIT, RISK & COMPLIANCE COMMISSIE PGGM N.V. 26 november 2013 Inhoudsopgave 1. Algemeen... 3 2. Taken en bevoegdheden... 3 3. Samenstelling... 6 4. De voorzitter... 7 5. De secretaris... 7 6.

Nadere informatie

Corporate governance code Caparis NV

Corporate governance code Caparis NV Corporate governance code Caparis NV De brancheorganisatie sociale werkgelegenheid en arbeidsintegratie Cedris heeft in het voorjaar van 2010 een branchecode aangenomen. In de inleiding van deze branchecode

Nadere informatie

BEST PRACTICES VOOR DE ZELFEVALUATIE VAN UW RVC

BEST PRACTICES VOOR DE ZELFEVALUATIE VAN UW RVC Improve your boardroom performance BEST PRACTICES VOOR DE ZELFEVALUATIE VAN UW RVC Als lid van de raad van commissarissen wilt u actief een bijdrage leveren aan het succes van uw organisatie. U en uw collega

Nadere informatie

ALGEMENE PROFIELSCHETS ADVIESGROEP BESTUURLIJKE VRAAGSTUKKEN

ALGEMENE PROFIELSCHETS ADVIESGROEP BESTUURLIJKE VRAAGSTUKKEN NA/60009382 ALGEMENE PROFIELSCHETS ADVIESGROEP BESTUURLIJKE VRAAGSTUKKEN Profielschets Adviesgroep Bestuurlijke Vraagstukken 1 Algemeen 1.1 Leidend voor het functioneren van de Adviesgroep Bestuurlijke

Nadere informatie

Dit reglement is opgesteld en vastgesteld ingevolge artikel 5.5. van de statuten van Stichting Vocallis.

Dit reglement is opgesteld en vastgesteld ingevolge artikel 5.5. van de statuten van Stichting Vocallis. BESTUURSREGLEMENT Vastgesteld door het bestuur op 6 mei 2015. Hoofdstuk I. Algemeen. Artikel 1. Begrippen en terminologie. Dit reglement is opgesteld en vastgesteld ingevolge artikel 5.5. van de statuten

Nadere informatie

Update ' toezicht op bestuur in relatie tot de rol van participatiemaatschappijen in hun portefeuillebedrijven'

Update ' toezicht op bestuur in relatie tot de rol van participatiemaatschappijen in hun portefeuillebedrijven' Update ' toezicht op bestuur in relatie tot de rol van participatiemaatschappijen in hun portefeuillebedrijven' 1 Toezicht op bestuur Op 31 mei 2011 is het wetsvoorstel bestuur en toezicht (het "Wetsvoorstel")

Nadere informatie

Overzicht van de afwijkingen van PGGM N.V. ten opzichte van de Nederlandse Corporate Governance Code

Overzicht van de afwijkingen van PGGM N.V. ten opzichte van de Nederlandse Corporate Governance Code Overzicht van de afwijkingen van PGGM N.V. ten opzichte van de Nederlandse Corporate Governance Code De Nederlandse Corporate Governance Code ( Code ) is van toepassing op alle Nederlandse beursgenoteerde

Nadere informatie

REGLEMENT RAAD VAN TOEZICHT FULDAUERSTICHTING

REGLEMENT RAAD VAN TOEZICHT FULDAUERSTICHTING REGLEMENT RAAD VAN TOEZICHT FULDAUERSTICHTING ARTIKEL 1 DEFINITIES In dit reglement wordt verstaan onder: - Bestuur : het bestuur van de Stichting, zijnde het orgaan dat de dagelijkse en algemene leiding

Nadere informatie

REGLEMENT VOOR DE RAAD VAN COMMISSARISSEN VAN SOURCE GROUP N.V. (de Vennootschap ) Vastgesteld door de raad van commissarissen

REGLEMENT VOOR DE RAAD VAN COMMISSARISSEN VAN SOURCE GROUP N.V. (de Vennootschap ) Vastgesteld door de raad van commissarissen REGLEMENT VOOR DE RAAD VAN COMMISSARISSEN VAN SOURCE GROUP N.V. (de Vennootschap ) Vastgesteld door de raad van commissarissen Versie 1.1 dd. 15 januari 2014 Artikel 1 - Algemene taak 1.1 De raad van commissarissen

Nadere informatie

COMPLIANCE MET DE NEDERLANDSE CORPORATE GOVERNANCE CODE

COMPLIANCE MET DE NEDERLANDSE CORPORATE GOVERNANCE CODE COMPLIANCE MET DE NEDERLANDSE CORPORATE GOVERNANCE CODE Corporate Governance Novisource streeft naar een organisatiestructuur die onder meer recht doet aan de belangen van de onderneming, haar klanten,

Nadere informatie

REGLEMENT AUDIT- EN COMPLIANCECOMMISSIE VAN LANSCHOT N.V. Vastgesteld door de RvC op 25 augustus 2014

REGLEMENT AUDIT- EN COMPLIANCECOMMISSIE VAN LANSCHOT N.V. Vastgesteld door de RvC op 25 augustus 2014 0. INLEIDING REGLEMENT AUDIT- EN COMPLIANCECOMMISSIE VAN LANSCHOT N.V. Vastgesteld door de RvC op 25 augustus 2014 0.1 Dit reglement is opgesteld door de RvC ingevolge artikel 5 van het Reglement van de

Nadere informatie

FAS/REA Utrecht. Governance en risicomanagement bij corporaties. Actieve rol van de RvC vereist!

FAS/REA Utrecht. Governance en risicomanagement bij corporaties. Actieve rol van de RvC vereist! FAS/REA Utrecht Governance en risicomanagement bij corporaties Actieve rol van de RvC vereist! Gerda Groeneveld, Rotterdam, 16 02 2012 Onderwerpen Veranderde rol van de commissaris Uitgangspunten voor

Nadere informatie

Reglement voor de Audit Commissie Stichting WSW

Reglement voor de Audit Commissie Stichting WSW Reglement voor de Audit Commissie Stichting WSW Vastgesteld door de Raad van Commissarissen bij besluit van d.d. 27 maart 2013 Artikel 1 Vaststelling en reikwijdte reglement 1. Dit reglement is vastgesteld

Nadere informatie

De Authentieke en Effectieve Commissaris- Speciale Curaçao editie

De Authentieke en Effectieve Commissaris- Speciale Curaçao editie De Authentieke en Effectieve Commissaris- Speciale Curaçao editie 2014 Governance University en de University of the Dutch Caribbean (UDC) organiseren van 28 april 2014 t/m 2 mei 2014 (Week 18) opnieuw

Nadere informatie

REGLEMENT VAN DE AUDITCOMMISSIE VAN DE RAAD VAN COMMISSARISSEN

REGLEMENT VAN DE AUDITCOMMISSIE VAN DE RAAD VAN COMMISSARISSEN REGLEMENT VAN DE AUDITCOMMISSIE VAN DE RAAD VAN COMMISSARISSEN Dit reglement is op 11 mei 2012 vastgesteld door de raad van commissarissen van Koninklijke FrieslandCampina N.V. (de "Vennootschap"). Artikel

Nadere informatie

Best Practice-bepalingen 0.1 Met enige regelmaat wordt een zorgvuldige analyse gemaakt van het gewenste besturingsmodel.

Best Practice-bepalingen 0.1 Met enige regelmaat wordt een zorgvuldige analyse gemaakt van het gewenste besturingsmodel. Bijlage Code Cultural Goverance: Principes en uitwerkingen Nummer Principe De organen van de culturele instelling zijn verantwoordelijk voor de keuze van het besturingsmodel en de naleving van deze code.

Nadere informatie

NATIONAAL COMMISSARISSEN ONDERZOEK 2015. Prof. dr. Mijntje Lückerath-Rovers Prof. dr. Auke de Bos RA

NATIONAAL COMMISSARISSEN ONDERZOEK 2015. Prof. dr. Mijntje Lückerath-Rovers Prof. dr. Auke de Bos RA NATIONAAL COMMISSARISSEN ONDERZOEK 2015 Prof. dr. Mijntje Lückerath-Rovers Prof. dr. Auke de Bos RA Het Nationaal Commissarissen Onderzoek is een jaarlijkse uitgave. De rapporten vanaf 2007, inclusief

Nadere informatie

Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants t.a.v. Adviescollege voor Beroepsreglementeting Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM

Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants t.a.v. Adviescollege voor Beroepsreglementeting Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM E Ernst & Young Accountants LLP Telt +31 88 407 1000 Boompjes 258 Faxt +31 88407 8970 3011 XZ Rotterdam, Netherlands ey.corn Postbus 2295 3000 CG Rotterdam, Netherlands Nederlandse Beroepsorganisatie van

Nadere informatie

REGLEMENT VAN DE RAAD VAN COMMISSARISSEN VAN BEVER HOLDING N.V.

REGLEMENT VAN DE RAAD VAN COMMISSARISSEN VAN BEVER HOLDING N.V. REGLEMENT VAN DE RAAD VAN COMMISSARISSEN VAN BEVER HOLDING N.V. Definities de Vennootschap de RVC de voorzitter Directie : Bever Holding N.V. : De raad van commissarissen van de vennootschap : De voorzitter

Nadere informatie

4. Bij voorkeur zal de raad van toezicht van Stichting P60 bij de werving van nieuwe toezichthouders buiten het eigen netwerk zoeken.

4. Bij voorkeur zal de raad van toezicht van Stichting P60 bij de werving van nieuwe toezichthouders buiten het eigen netwerk zoeken. REGLEMENT RAAD VAN TOEZICHT Opgesteld door de voorzitter op 25.03.2013 Vastgesteld door de raad van toezicht op: 27.05.2013 te Amstelveen HOOFDSTUK I. ALGEMEEN Artikel 1. Begrippen en terminologie Dit

Nadere informatie

Governancestructuur WonenBreburg. januari 2012, geactualiseerd augustus 2015

Governancestructuur WonenBreburg. januari 2012, geactualiseerd augustus 2015 Governancestructuur WonenBreburg januari 2012, geactualiseerd augustus 2015 1 Inhoud 1. Inleiding 3 2. Bestuur 3 2.1 Taak en werkwijze 3 2.2 Rechtspositie en bezoldiging bestuur 4 2.3 Tegenstrijdige belangen

Nadere informatie

Toegepast in 2014. Principe 1. Het bestuur is verantwoordelijk voor het in acht nemen van de Governance Code Cultuur

Toegepast in 2014. Principe 1. Het bestuur is verantwoordelijk voor het in acht nemen van de Governance Code Cultuur Appendi 105 Het Nieuwe Instituut Jaarverslag Verantwoording Governance Code Cultuur Toegepast in Principe 1 Het bestuur is verantwoordelijk voor het in acht nemen van de Governance Code Cultuur De organisatie

Nadere informatie

Compliance- verklaring

Compliance- verklaring Compliance- verklaring 23 januari 2013 1 van 6 Inleiding Spaarnelanden en de Code Goed Bestuur Publieke Dienstverleners Spaarnelanden wenst haar governance in lijn te brengen met de laatste inzichten op

Nadere informatie

Bestuurssecretaris en...

Bestuurssecretaris en... het Zijlstra Center for Public Control and Governance www.hetzijlstracenter.nl Bestuurssecretaris en... Oriëntatie op de functie bestuurssecretaris het Zijlstra Center for Public Control and Governance

Nadere informatie

Aansprakelijkheid commissarissen

Aansprakelijkheid commissarissen 1 november 2012 Aansprakelijkheid commissarissen Suzan Winkels-Koerselman Turnaround Advocaten Een klein, modern en gespecialiseerd advocatenkantoor Digitaal dossier Wij bieden de inzet van ervaren onafhankelijke

Nadere informatie

REGLEMENT DIRECTIE/RAAD VAN BESTUUR FONDS VOOR CULTUURPARTICIPATIE

REGLEMENT DIRECTIE/RAAD VAN BESTUUR FONDS VOOR CULTUURPARTICIPATIE REGLEMENT DIRECTIE/RAAD VAN BESTUUR FONDS VOOR CULTUURPARTICIPATIE Vastgesteld door het bestuur op: 4 juni 2014 Goedgekeurd door de raad van toezicht op: 4 juni 2014 HOOFDSTUK I. ALGEMEEN Artikel 1. Begrippen

Nadere informatie

Het Nationaal Commissarissen Onderzoek 2014 werd mede mogelijk gemaakt door de Stichting Accountantsfonds

Het Nationaal Commissarissen Onderzoek 2014 werd mede mogelijk gemaakt door de Stichting Accountantsfonds NATIONAAL COMMISSARISSEN ONDERZOEK 2014 Prof. dr. Mijntje Lückerath-Rovers Prof. dr. Auke de Bos RA Het Nationaal Commissarissen Onderzoek 2014 werd mede mogelijk gemaakt door de Stichting Accountantsfonds

Nadere informatie

Directiestatuut Domijn

Directiestatuut Domijn Directiestatuut Domijn 4 mei 2012 Diskisnr.: 1972042 Inhoudsopgave 1. Directiestatuut Domijn 3 1.1. Inleiding 3 1.2. Doel van de functies 3 1.3. Plaats in de organisatie 4 1.4. Taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden

Nadere informatie

De definitieve Code Corporate Governance, enige beschouwingen vanuit risicoperspectief.

De definitieve Code Corporate Governance, enige beschouwingen vanuit risicoperspectief. De definitieve Code Corporate Governance, enige beschouwingen vanuit risicoperspectief. In de Code van Commissie Peters De Veertig Aanbevelingen (juni 1997) staat in zeer algemene termen iets over risicobeheersing.

Nadere informatie

Verder dan 1 mei 2015

Verder dan 1 mei 2015 4.2.2 Governance Tabel 20. Resultaten maatregelen governance Overzicht resultaten maatregelen uit het rapport 'In het publiek belang' Verder dan 1 mei 2015 Governance 2.1 - Instellen rvc + * * + + + +

Nadere informatie

Werkveld Datum Instemming/Advies GMR Vastgesteld R v T

Werkveld Datum Instemming/Advies GMR Vastgesteld R v T Werkveld Datum Instemming/Advies GMR Vastgesteld R v T Organisatie Januari 2012 nvt 18 Januari 2012 Zelfevaluatie Raad van Toezicht Organisatie/Zelfevaluatie Inhoudsopgave 1. PROCEDURE ZELFEVALUATIE RAAD

Nadere informatie

REGLEMENT AUDIT COMMISSIE BALLAST NEDAM N.V.

REGLEMENT AUDIT COMMISSIE BALLAST NEDAM N.V. REGLEMENT AUDIT COMMISSIE BALLAST NEDAM N.V. Vastgesteld door de RvC op 13 december 2007 Reglement Audit Commissie Ballast Nedam N.V. d.d. 13 december 2007 1 / 10 INLEIDING 3 1. SAMENSTELLING 3 2. TAKEN

Nadere informatie

Zelfevaluatie Raad van Toezicht RvT

Zelfevaluatie Raad van Toezicht RvT werkveld datum Instemming/advies GMR Vaststelling RvT Vastgesteld CvB Organisatie 28-11-2012 n.v.t. 28-11-2012 n.v.t. Zelfevaluatie Raad van Toezicht RvT Inhoudsopgave 1. Procedure zelfevaluatie Raad van

Nadere informatie

Auditcommissie wettelijk verplicht voor organisaties van openbaar belang

Auditcommissie wettelijk verplicht voor organisaties van openbaar belang Auditcommissie wettelijk verplicht voor organisaties van openbaar belang Jos de Groot, Assurance Organisaties van openbaar belang (OOBs) dienen een auditcommissie in te stellen of als alternatief hiervoor

Nadere informatie

TOEZICHT BIJ MAATSCHAPPELIJKE ORGANISATIES Een bewerkelijk werkje

TOEZICHT BIJ MAATSCHAPPELIJKE ORGANISATIES Een bewerkelijk werkje TOEZICHT BIJ MAATSCHAPPELIJKE ORGANISATIES Een bewerkelijk werkje 4 juli 2011 Bijeenkomst KPMG door Marry de Gaay Fortman Partner HouthoffBuruma m.fortman@houthoff.com Tel: 020 6056365 Toezicht bij maatschappelijke

Nadere informatie

ONE-TIER BOARD IS GEEN PANACEE

ONE-TIER BOARD IS GEEN PANACEE Uit het dit voorjaar uitgevoerde (vervolg)onderzoek naar problemen in de raad van commissarissen, genaamd Weg met de muur tussen u en uw bestuur, blijkt opnieuw dat de belangrijkste problemen niet binnen

Nadere informatie

Boardroom professional development. Boardroom insider. Invloed en visie van de bestuurssecretaris op effectieve governance

Boardroom professional development. Boardroom insider. Invloed en visie van de bestuurssecretaris op effectieve governance Boardroom professional development Boardroom insider Invloed en visie van de bestuurssecretaris op effectieve governance *connectedthinking PricewaterhouseCoopers verleent sectorspecifieke diensten op

Nadere informatie

Drie raden balans tussen strategie en toezicht. WissemaGroup

Drie raden balans tussen strategie en toezicht. WissemaGroup Drie raden balans tussen strategie en toezicht 9 december 2015 Doelstellingen Achtergrond schetsen van de relaties in de gouden driehoek Ideeën presenteren voor de intensivering van de relaties in de gouden

Nadere informatie

Reglement voor de Raad van Commissarissen van Rentree

Reglement voor de Raad van Commissarissen van Rentree Reglement voor de Raad van Commissarissen van Rentree Artikel 1 Vaststelling en reikwijdte reglement 1. Dit reglement is vastgesteld en goedgekeurd in de vergadering van de Raad van Commissarissen d.d.

Nadere informatie

Reglement van de Auditcommissie van de Raad van Commissarissen

Reglement van de Auditcommissie van de Raad van Commissarissen Reglement van de Auditcommissie van de Raad van Commissarissen 1 Artikel 1 Begripsbepalingen 3 Artikel 2 Vaststelling reglement 3 Artikel 3 Taak van de auditcommissie 3 Artikel 4 Samenstelling, deskundigheid

Nadere informatie

Comply Explain. Comply

Comply Explain. Comply 1.1 1.2 II.1.1 Naleving en handhaving van de Coporate Governance Code Hoofdlijnen corporate governance worden in een apart hoofdstuk van het jaarverslag besproken Wijzigingen in de corporate governance

Nadere informatie

REGLEMENT VOOR DE RAAD VAN COMMISSARISSEN VAN PROPERTIZE B.V.

REGLEMENT VOOR DE RAAD VAN COMMISSARISSEN VAN PROPERTIZE B.V. REGLEMENT VOOR DE RAAD VAN COMMISSARISSEN VAN PROPERTIZE B.V. Datum: 11 mei 2015 Propertize B.V. is een 100% dochtervennootschap van Stichting Administratiekantoor Beheer Financiële Instellingen. De Vennootschap

Nadere informatie

GEDRAGSCODE VOOR COMMISSARISSEN EN TOEZICHTHOUDERS

GEDRAGSCODE VOOR COMMISSARISSEN EN TOEZICHTHOUDERS GEDRAGSCODE VOOR COMMISSARISSEN EN TOEZICHTHOUDERS Discussiedocument Erasmus Instituut Toezicht & Compliance Prof. dr. Auke de Bos dr. Mijntje Lückerath-Rovers GEDRAGSCODE VOOR COMMISSARISSEN EN TOEZICHTHOUDERS

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur 1. Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe een

Nadere informatie

DE NIEUWE COMMISSARIS

DE NIEUWE COMMISSARIS DOSSIER TOEZICHT ONDER ZOEK Tekst Peter Rikhof Illustratie Yvonne Kroese DE NIEUWE COMMISSARIS Meer diversiteit, permanente opleiding en jaarlijkse evaluatie van het team en de individuele commissarissen.

Nadere informatie

Aan d.t.k.v. 15 jan 2014 Ons nummer: Afd:

Aan d.t.k.v. 15 jan 2014 Ons nummer: Afd: Aan d.t.k.v. de Raad van Ministers de Minister van Economische Ontwikkeling Drs. S.M. Palm Molenplein Alhier Uw nummer (letter): Onderwerp: Bijlagen: 2014/001495/001492/001497 Uw brief van: Advies inzake

Nadere informatie

praktijkseminarie de operationele aanpak valorisatieproblematiek

praktijkseminarie de operationele aanpak valorisatieproblematiek praktijkseminarie de operationele aanpak valorisatieproblematiek SBO maatschappelijke finaliteit Prof. Dr. Ann Jorissen (UA) IWT, 11 januari 2010 1 Effective Governance of Private Enterprises: the influence

Nadere informatie

HANDLEIDING BIJ HET OPSTELLEN VAN REGLEMENTEN VOOR TOEZICHT EN BESTUUR

HANDLEIDING BIJ HET OPSTELLEN VAN REGLEMENTEN VOOR TOEZICHT EN BESTUUR HANDLEIDING BIJ HET OPSTELLEN VAN REGLEMENTEN VOOR TOEZICHT EN BESTUUR Inleiding In deze handleiding wordt toegelicht hoe aan de hand van de Governancecode woningcorporaties reglementen voor bestuur en

Nadere informatie

CobiT. Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1

CobiT. Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1 CobiT Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1 Control objectives for information and related Technology Lezenswaardig: 1. CobiT, Opkomst, ondergang en opleving

Nadere informatie

Scan Leefkwaliteit op en om bedrijventerreinen : een beknopte reflectie.

Scan Leefkwaliteit op en om bedrijventerreinen : een beknopte reflectie. Kenniscentrum Leefomgeving Scan Leefkwaliteit op en om bedrijventerreinen : een beknopte reflectie. ISSN: 1872-4418-22 Copyright 2013 by Saxion University of Applied Sciences. All rights reserved. No part

Nadere informatie

REGLEMENT AUDIT COMMISSIE BALLAST NEDAM N.V.

REGLEMENT AUDIT COMMISSIE BALLAST NEDAM N.V. REGLEMENT AUDIT COMMISSIE BALLAST NEDAM N.V. 20 november 2015 Reglement Audit Commissie Ballast Nedam N.V. d.d. 20 november 2015 1 / 11 INLEIDING 3 1. SAMENSTELLING 3 2. TAKEN EN BEVOEGDHEDEN 3 3. TAKEN

Nadere informatie

Reglement Raad van Toezicht. Stichting Hogeschool Leiden CONCEPT 140331 ALGEMEEN

Reglement Raad van Toezicht. Stichting Hogeschool Leiden CONCEPT 140331 ALGEMEEN Reglement Raad van Toezicht Stichting Hogeschool Leiden ALGEMEEN Artikel 1. Algemene bepalingen 1. Dit reglement is het Huishoudelijk Reglement van de Raad van Toezicht, bedoeld in artikel 15 van de Statuten

Nadere informatie

INTERN REGLEMENT VAN HET AUDITCOMITÉ

INTERN REGLEMENT VAN HET AUDITCOMITÉ BIJLAGE 2. INTERN REGLEMENT VAN HET AUDITCOMITÉ Dit intern reglement maakt integraal deel uit van het Corporate Governance Charter van de Vennootschap. Deze bijlage is een aanvulling op de toepasselijke

Nadere informatie

Profielschets raad van commissarissen

Profielschets raad van commissarissen Profielschets raad van commissarissen 1. Algemeen De raad van commissarissen (rvc) heeft tot taak toezicht te houden op het bestuur en op de algemene gang van zaken in de woningcorporatie en de met haar

Nadere informatie

PAS conferentie 2015: Close the Gap Corporate Governance en Internal Audit

PAS conferentie 2015: Close the Gap Corporate Governance en Internal Audit PAS conferentie 2015: Close the Gap Corporate Governance en Internal Audit Van commissie Peters naar commissie Van Manen, een statusupdate PAS Conferentie 3 december 2015 Gefeliciteerd! PAS Conferentie

Nadere informatie

DoubleDividend Management B.V. en haar rol als verantwoord aandeelhouder

DoubleDividend Management B.V. en haar rol als verantwoord aandeelhouder DoubleDividend Management B.V. en haar rol als verantwoord aandeelhouder Beloningsbeleid Amsterdam, 31 maart 2015 BELONINGSBELEID MAART 2015 DOUBLEDIVIDEND MANAGEMENT B.V. Pagina 1 Beloning van bestuurders

Nadere informatie

Online Zelfevaluatie. Instituut voor Governance & Leiderschap. Voor Raden van Toezicht en Raden van Commissarissen

Online Zelfevaluatie. Instituut voor Governance & Leiderschap. Voor Raden van Toezicht en Raden van Commissarissen 2015 2015 Online Zelfevaluatie Voor Raden van Toezicht en Raden van Commissarissen Gebruiksvriendelijk, veilig, effectief en kostenbesparend Instituut voor Governance & Leiderschap Vele positieve reacties

Nadere informatie

Welkom Bestuur en toezicht

Welkom Bestuur en toezicht Welkom Bestuur en toezicht Suzan Koerselman advocaat Turnaround Advocaten Turnaround Advocaten is een klein en modern gespecialiseerd advocatenkantoor. Digitaal dossier. Wij bieden de inzet van zeer ervaren

Nadere informatie

Intern toezicht in het onderwijs. 10-12 juni 2014 Judith Wintgens en Peter Brouns

Intern toezicht in het onderwijs. 10-12 juni 2014 Judith Wintgens en Peter Brouns Intern toezicht in het onderwijs 10-12 juni 2014 Judith Wintgens en Peter Brouns 1 Verscherpte aandacht voor good governance in de (semi)publieke sector 2 Raad van toezicht Wettelijke instelling RvT en

Nadere informatie

September 2010 REGLEMENT RAAD VAN TOEZICHT UNIVERSITEIT UTRECHT

September 2010 REGLEMENT RAAD VAN TOEZICHT UNIVERSITEIT UTRECHT REGLEMENT RAAD VAN TOEZICHT UNIVERSITEIT UTRECHT De cursief gedrukte tekst is overgenomen uit de relevante wetgeving. Artikel 1 Inleiding 1. Dit reglement heeft betrekking op de Raad van Toezicht (de Raad

Nadere informatie

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM 5 maart 2014 De Beukenhof Terweeweg 2-4 2341 CR Oegstgeest 071-517 31 88 Security Intelligence Bijeenkomst Corporate IAM On the Internet,

Nadere informatie

FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V.

FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V. FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V. I. INLEIDING Doel Delta Lloyd Asset Management N.V. (DLAM) wenst de DUFAS Principles of Fund Governance na te leven. De onderhavige code heeft

Nadere informatie

De regeling zal periodiek worden geëvalueerd om deze op effectiviteit te toetsen en voor mogelijke verbetering zorg te dragen.

De regeling zal periodiek worden geëvalueerd om deze op effectiviteit te toetsen en voor mogelijke verbetering zorg te dragen. Preambule Deze regeling is vastgesteld door het bestuur van Deloitte Holding B.V. (hierna: het Bestuur ) en geldt voor Deloitte Holding B.V. en al haar (directe of indirecte) volledige dochtermaatschappijen

Nadere informatie

Profielschets Raad van Commissarissen

Profielschets Raad van Commissarissen Profielschets Raad van Commissarissen Vastgesteld door de Raad van Commissarissen op 18 maart 2009 en laatstelijk gewijzigd in 2014. 1. Doel profielschets 1.1 Het doel van deze profielschets is om uitgangspunten

Nadere informatie

WERKGROEP. comply or explain PRACTICALIA. Datum: 30 november 2015. EY, De Kleetlaan 2, 1831 Diegem. Nederlands en Frans

WERKGROEP. comply or explain PRACTICALIA. Datum: 30 november 2015. EY, De Kleetlaan 2, 1831 Diegem. Nederlands en Frans WERKGROEP comply or explain PRACTICALIA Datum: 30 november 2015 Locatie: Timing: Taal: EY, De Kleetlaan 2, 1831 Diegem 14u00 17u00 Nederlands en Frans DOELSTELLING Het finale doel is om betere inzichten

Nadere informatie

* * Europese Stichting tot verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden. van. arbeidsrecht. arbeidsverhoudingen

* * Europese Stichting tot verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden. van. arbeidsrecht. arbeidsverhoudingen m * * Europese Stichting tot verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden L E X I C O N van arbeidsrecht en arbeidsverhoudingen ** k EUR op ir EUROPESE STICHTING TOT VERBETERING VAN DE LEVENS- EN

Nadere informatie

Inwerkingtreding Wet bestuur en toezicht

Inwerkingtreding Wet bestuur en toezicht CORPORATE SEPTEMBER 2012 Inwerkingtreding Wet bestuur en toezicht In mei 2011 is de Wet bestuur en toezicht aangenomen door de Eerste Kamer. De inwerkingtreding van de Wet bestuur en toezicht werd uitgesteld

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek 1 Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe

Nadere informatie

Corporate governance. Ten aanzien van een drietal specifieke Best Practice bepalingen uit de Code doet Neways als volgt verslag:

Corporate governance. Ten aanzien van een drietal specifieke Best Practice bepalingen uit de Code doet Neways als volgt verslag: Corporate governance De Raad van Commissarissen en de Raad van Bestuur onderschrijven de belangrijkste principes van corporate governance. Goed ondernemingsbestuur is voor Neways een belangrijk uitgangspunt.

Nadere informatie

REGLEMENT VAN ORDE VOOR DE VERGADERINGEN EN ANDERE WERKZAAMHEDEN VOOR DE RAAD VAN COMMISSARISSEN VAN BERKEL MILIEU NV

REGLEMENT VAN ORDE VOOR DE VERGADERINGEN EN ANDERE WERKZAAMHEDEN VOOR DE RAAD VAN COMMISSARISSEN VAN BERKEL MILIEU NV REGLEMENT VAN ORDE VOOR DE VERGADERINGEN EN ANDERE WERKZAAMHEDEN VOOR DE RAAD VAN COMMISSARISSEN VAN BERKEL MILIEU NV Artikel 1. Begripsbepalingen De raad: De Raad van Commissarissen zoals bedoeld in artikel

Nadere informatie

REGLEMENT RAAD VAN ADVIES WOONINC. o 1

REGLEMENT RAAD VAN ADVIES WOONINC. o 1 REGLEMENT RAAD VAN ADVIES WOONINC. o 1 Juni 2015 Inhoud pagina 1 Vaststelling en reikwijdte reglement 3 2 Samenstelling en (her)benoeming 3 3 Voorzitter 4 4 Secretariaat 5 5 Vergaderingen 5 6 Taken en

Nadere informatie

PROFIEL VOOR DE RAAD VAN COMMISSARISSEN EN ZIJN LEDEN

PROFIEL VOOR DE RAAD VAN COMMISSARISSEN EN ZIJN LEDEN PROFIEL VOOR DE RAAD VAN COMMISSARISSEN EN ZIJN LEDEN PROFIEL VAN DE RAAD De RvC van Pré Wonen hecht grote waarde aan het werken conform de principes van good governance, waarbij de Governance code een

Nadere informatie

Reglement Raad van Toezicht

Reglement Raad van Toezicht Reglement Raad van Toezicht Citeertitel Datum inwerkingtreding 01-01-2015 Vastgesteld door Raad van Toezicht 30-10-2014 Rechtsgrondslag Bijzonderheden --- Korte omschrijving Reglement Raad van Toezicht

Nadere informatie

Naar een Raad van Toezicht. Vereniging voor Gereformeerd Voortgezet Onderwijs voor Westelijk Nederland

Naar een Raad van Toezicht. Vereniging voor Gereformeerd Voortgezet Onderwijs voor Westelijk Nederland Naar een Raad van Toezicht Vereniging voor Gereformeerd Voortgezet Onderwijs voor Westelijk Nederland April 2011 0 Inhoud Naar een Raad van Toezicht... 0 1. Waarom een Raad van Toezicht- model?... 2 2.

Nadere informatie

(10 spatie s) voette kst wijzig en via Invoeg en Kopte kst en voette kst

(10 spatie s) voette kst wijzig en via Invoeg en Kopte kst en voette kst Klantn 13 juni 1 aam 2013 (10 spatie s) voette kst wijzig en via Invoeg en Kopte kst en voette kst AGENDA 01 02 03 04 05 06 07 08 E-learning Solvency II Samenwerking Waarom een E-learning Solvency II Inhoud

Nadere informatie

Dag van het Commissariaat 2015

Dag van het Commissariaat 2015 Dag van het Commissariaat 2015 Corporate Governance en de rol van de commissaris op Aruba. Jossy Laclé 22 januari 2015 Wat is Corporate Governance Corporate Governance Curaçao Corporate Governance Aruba

Nadere informatie

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE WONINGBOUWVERENIGING OUDEWATER

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE WONINGBOUWVERENIGING OUDEWATER REGLEMENT AUDITCOMMISSIE WONINGBOUWVERENIGING OUDEWATER Auditcommissie reglement def Pag. 1 Missie / doelstellingen De auditcommissie is een vaste commissie van de Raad van Toezicht. De auditcommissie

Nadere informatie

Public Governance bij woningcorporaties, zorginstellingen en ZBO s

Public Governance bij woningcorporaties, zorginstellingen en ZBO s Public Governance bij woningcorporaties, zorginstellingen en ZBO s Olivier Aartsen, Barbara Keet en Stefan Peij Niet alleen in het bedrijfsleven staat corporate governance volop in de belangstelling, ook

Nadere informatie

AGENDA. 2. Jaarverslag 2014 a. Bespreking van het verslag van de Raad van Commissarissen b. Bespreking van het verslag van de Directie

AGENDA. 2. Jaarverslag 2014 a. Bespreking van het verslag van de Raad van Commissarissen b. Bespreking van het verslag van de Directie 1. Opening AGENDA Agenda voor de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van Koninklijke Brill NV te houden op woensdag 13 mei 2015 om 14.00 uur ten kantore van de Vennootschap, Plantijnstraat 2, Leiden

Nadere informatie

governance code kinderopvang preambule

governance code kinderopvang preambule governance code kinderopvang preambule Commissie Governance Kinderopvang in opdracht van NVTK en bdko Utrecht, oktober 2009 11 PREAMBULE Achtergrond Kinderopvangorganisaties zijn private ondernemingen

Nadere informatie

Reglement Auditcommissie. Kennemer Wonen

Reglement Auditcommissie. Kennemer Wonen Reglement Auditcommissie Kennemer Wonen Alkmaar, juni 2009 Inhoudsopgave 1. Inleiding en definities... 3 2. Samenstelling en plaats in de organisatie... 4 3. Vergaderingen... 5 4. Verantwoordelijkheid...

Nadere informatie