Het leerplan van onze school (uit de Rozentuin)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het leerplan van onze school (uit de Rozentuin)"

Transcriptie

1 Het leerplan van onze school (uit de Rozentuin) De schoolleider aan het woord We proberen in ons leerplan zoveel mogelijk geïntegreerd te werken, met WO als inhoudelijke kern. Ik zeg met nadruk proberen, want het is niet zo eenvoudig. Wij willen in De Rozentuin vermijden dat de school een cursusfabriek wordt, met vaak onverbonden cursussen, waarvan de kinderen niet weten wat ze ermee moeten aanvangen. Maar wij vinden ook dat je de cursorische onderdelen voldoende tot hun recht moet laten komen. Anders gaat het niet goed met WO en met het werken in de blokperiode. Daar hebben we in het verleden (en ik kom het tot mijn schrik nog soms tegen in andere Jenaplanscholen) wel eens te weinig oog voor gehad. Het beeld dat Petersen gebruikt van de akker (werkelijkheid en werkelijkheidsonderwijs, WO) en de gereedschappen (de cursoria) spreekt mij zeer aan en ik gebruik het regelmatig in het team. De zorg voor kwalitatief goede cursoria betekent natuurlijk niet dat dit op een eenvormige manier vormgegeven moet worden, maar wel: -als school heel goed weten welke vaardigheden en inhouden tot de uitrusting van elk kind behoren. Hierbij kunnen de kerndoelen basisonderwijs helpen, maar je moet ook vanuit WO-Jenaplan kijken naar wat nodig is; -nagaan wat kinderen al beheersen; wat kinderen al kunnen hoef je niet meer in te scholen; -bepalen hoe je de inscholing organiseert, waarbij wij hebben ontdekt dat dit op zeer verschillende manieren kan, bijvoorbeel door -een geconcentreerde cursus, bijvoorbeeld studerend lezen en het maken van een literatuurverslag, in één week een uur per dag, wat lijkt op het periodenonderwijs in de Vrije School; -cursorische momenten, bijvoorbeeld demonstreren hoe je iets kunt doen en dat laten nadoen. Dit kan ook door een kind gebeuren dat deze vaardigheid goed beheerst; -een langlopende cursus, zoals bij rekenen-wiskunde; -een zelfstudiepakket, in te zetten wanneer dat nodig is, voor individuele en groepjes kinderen. Al deze vormen kunnen een plek krijgen in het weekplan. Verder komt het aan op toepassen en oefenen ( onderhoudswerk ), waarbij regelmatig nagegaan wordt of de gereedschappen nog wel in goede conditie zijn. De laatste jaren hebben we, gestimuleerd door de inhoudelijke keuzes van de NJPV en ondersteund door het ontwikkelwerk van de SLO, WO weer in het hart van ons onderwijs geplaatst. Dat kun je ook zien aan ons ritmisch weekplan. Een qua tijd en aandacht veeleisend leerplanonderdeel dat we naar ons gevoel het minst met WO kunnen verbinden is rekenen-wiskunde. Het gekke is dat we intuïtief aanvoelen dat modern rekenwiskunde-onderwijs veel beter aansluit bij WO dan het ouderwetse koopmansrekenen, maar dat we er onvoldoende in slagen om die verbinding te leggen, ook door de opzet van methodes. We houden in onze school daarom rekenen-wiskunde maar wat apart, ook omdat we ons in dat vak kwetsbaar voelen, al neemt het een flink stuk van het weekplan in beslag. Voor het leesonderwijs hebben we ons ontwikkeld in een richting waardoor er wel een betere relatie met WO ontstaan is. Het is een worsteling en dat zal voorlopig ook wel zo blijven.

2 We zijn zeer benieuwd naar de nieuwe ontwikkelingen op het terrein van rekenenwiskunde, waarmee de SLO bezig is, gericht op vernieuwingsscholen. Hierna volgt een beknopt overzicht van de keuzes die wij gemaakt hebben, met hier en daar wat toelichting. We gaan daarbij niet uitvoerig in op de doelen van de verschillende vak- en vormingsgebieden. Wereldoriëntatie "Wij hebben het leerplan WO-Jenaplan van de SLO geadopteerd en zijn bezig dat in te voeren in de hele school. Wat de ervaringsgebieden betreft volgen we bij de invoering globaal de opzet zoals de NJPV die heeft aangegeven. Per schooljaar plannen we twee ervaringsgebieden in projecten door de hele school heen, voor elk van deze ervaringsgebieden een project van zes weken of twee keer een project van drie weken. Dat heeft onder andere als voordeel dat we ons als team kunnen scholen in de inhoud en didactiek van deze ervaringsgebieden en dat bronnen en materialen goed georganiseerd kunnen worden voor het vervolg. Bij het ervaringsgebied Het jaar rond wordt met kleinere stamgroep-projecten gewerkt. Deze manier van omgaan met de ervaringsgebieden is voor ons in beginsel geen eindvorm. Ik vermoed dat we uiteindelijk op een mengvorm uitkomen van schoolprojecten en projecten op bouw- en stamgroepniveau. Daarnaast zullen er dan binnen de blokperiode activiteiten van groepjes kinderen over eigen thema s, die in verband staan met de ervaringsgebieden. Het geheel van de ervaringsgebieden biedt ons als school een overzicht van belangrijke inhouden, van ervaringen waar kinderen recht op hebben. Het geeft ook zicht op blinde vlekken binnen ons aanbod. Tenslotte zijn er ook de kerndoelen Oriëntatie op mens en wereld waaraan ook wij moeten en willen voldoen. Met behulp van de planningssystematiek die de NJPV maakte kunnen we laten zien dat we daaraan voldoen en dat we veel meer doen dan het daarin geformuleerd minimum. Uiteraard horen ook de leerlijnen voor Ruimte en Tijd daarbij. Het Ruimte -gedeelte dat betrekking heeft op kaartbegrip, -vaardigheid en -kennis hebben we grotendeels geprogrammeerd in een aparte inscholingscursus voor de vijfde jaars en in activiteiten voor werkuur en blokperiode in de bovenbouw. Verder hebben ze een plek in de ervaringsgebieden voor alle bouwgroepen. Wat de lijn voor Tijd betreft is er allereerst een inscholingscursus onderzoeken van de geschiedenis voor de vijfde jaars en de bovenbouwers. Daarnaast is er een introductie van de tijdbalk in een korte cursus voor de vijfdejaars. Verder hebben we in de bovenbouw een cyclus van projecten over historische perioden gepland, gebaseerd op De Film van de Tijd uit de algemene SLO-map. Aan het begin van elk jaar krijgen de kinderen in een paar lessen een beknopt chronologisch overzicht over het geheel, zodat nieuwe bovenbouwers gemakkelijk in de cyclus kunnen instappen. In de bovenbouw wordt voor dit onderdeel ieder jaar een extra projectperiode gepland. In het begin van de bovenbouw legt iedere bovenbouwer een tijdbalkboekje Film van de Tijd aan op basis van de geschiedenis in stripvorm uit de boeken Van Nul tot Nu. Bij het werken aan de ervaringsgebieden wordt ook steeds een link gelegd met de cursorische geschiedenislijn, die in de vorm van de tijdbalk constant zichtbaar in de schoolwoonkamer aanwezig is. In onder- en middenbouw zijn tijd-activiteiten ingevlochten in de ervaringsgebieden, inclusief het leren omgaan met de tijd binnen en buiten de school.

3 We snakken naar een leerlijn Onderzoeken door kinderen, die we kunnen gebruiken voor een goede organisatie van de inscholing en waarbij we een link kunnen leggen tussen WO enerzijds en begrijpend en studerend lezen en verschillende kunstzinnige disciplines anderzijds. Je kunt dan laten zien dat begrijpend en studerend lezen maar één, zij het belangrijk, onderdeel is van de vaardigheden die kinderen nodig hebben om zich in de wereld te oriënteren. De keuze om WO meer centraal te stellen werpt nu al vruchten af: Je ziet bij kinderen hoeveel plezier zij hebben in het onderzoeken van de werkelijkheid. Ook collega s hebben, mede gestimuleerd door de kinderen, het gevoel dat zij weer bezig zijn met de kern van de zaak. Er wordt aanzienlijk meer tijd besteed aan WO dan de laatste vijf jaar het geval was. Het is ook aan de schoolwoonkamer te zien en ook de blokperiode gaat meer aan zijn bedoeling beantwoorden. Ik hoop dat we deze lijn kunnen vasthouden. Het WO-deel van de personeelsbibliotheek en de archiefladenkast met ontwikkeld materiaal voor projecten zijn ingedeeld volgens de systematiek van de ervaringsgebieden uit de SLO-mappen (de verantwoordelijkheid van onze interne WO-coördinator). Binnen WO hebben wij als school eigen accenten, namelijk natuur- en milieu-educatie (onze interne WO-coördinator heeft de cursus voor NME-coördinatoren gevolgd) en een accent op kunstzinnige vorming binnen WO. Intensieve natuurervaringen, het ontwikkelen van de verbeeldingskracht van kinderen en kunstzinnige wijzen van vormgeving van ervaringen proberen wij in onze school zoveel mogelijk met elkaar te verbinden. Het lezen van een inspirerende artikelenreeks in Mensen-kinderen over Het leren van de kunst en de kunst van het leren (we bespraken ze in het team) hebben ons tot deze keuzes gebracht". Taalonderwijs "We hebben met ons team vorig jaar het stukje over Nederlandse taal in Jenaplan op weg naar de 21 e eeuw (boekversie, p ) gelezen, met name het stuk over de relatie van dit vakgebied met de kwaliteitscriteria Jenaplan. We hebben daar toen bij elk van de kwaliteitscriteria voorbeelden uit onze praktijk bijgezocht. Dat is immers de basis voor ons taalonderwijs en moet daarin doorwerken! Taal ligt bij ons voor een groot deel heel dicht bij WO: onderzoeken van taal (groepstalen, vaktalen, jargon, etc.), het schrijven van allerlei teksten, het door de kinderen meewerken aan de schoolkrant en aan muur- en stamgroepkranten. In onze school kom je overal teksten van kinderen tegen, vaak fraai versierd en vormgegeven, met daarbij producten van de beeldende vorming. We kunnen ons vinden in wat beschreven staat voor het ervaringsgebied Communicatie : kinderen oriënteren zich op allerlei verschillende soorten talen: de gesproken en geschreven taal, maar ook die van kleuren, beelden, klanken, dans en andere beweging, drama en geuren. Het met elkaar spreken, de mondelinge taalcultuur (vaak verbonden met spelen/drama) neemt in onze school, in ons schoolleven (ook dat is WO, geleefde WO!) een zeer centrale plaats in. De ontwikkeling van het functionele mondelinge en schriftelijke taalgebruik wordt zo zorgvuldig mogelijk begeleid en ondersteund. Hierna volgt een beknopt overzicht van de keuzes die wij gemaakt hebben."

4 Functioneel leren lezen en schrijven "In de onderbouw wordt -als kinderen aangeven belangstelling hiervoor te hebbenbegonnen met een leesdidactiek die functioneel aanvankelijk lezen genoemd kan worden. Kinderen ervaren de functionaliteit van leren lezen doordat de groepsleider in achtereenvolgende fasen:. een tekst schrijft bij de tekening van een kind over wat het heeft meegemaakt;. het kind woorden uit die tekst gaat herkennen en er activiteiten mee gaat doen (stempelen, naschrijven);. kinderen zelf gaan schrijven. Dit proces wordt voortgezet in de middenbouw. Daar wordt ook geoefend met woorden die de kinderen zelf in hun teksten gebruiken, gericht op leren decoderen, in ons geval met stamgroepwoorden, die een week lang op allerlei manieren een rol spelen. De methode De Leeslijn vormt in onze school daarbij een bepaald houvast, wat vooral ook nodig is bij nieuwe leerkrachten, bij vervanging in verband met ziekte, etc. De orthodidactische materialen bij de methode ( De Leesweg ) worden ook gebruikt, zij het met de nodige voorzichtigheid, omdat de ervaring leert dat je als groepsleid(st)er gemakkelijk weer vervalt in de technische aanpak van De Leesweg, terwijl dit toch vooral ondersteunend bedoeld is. Wij streven er overigens naar dat groepsleid(st)ers in de middenbouw enkele verschillende leesdidactieken beheersen, zodat ze met die kennis gewapend kinderen kunnen helpen, die verschillende "leeswegen" kunnen gaan. Niet elk kind leert immers, zo hebben wij ervaren, op eenzelfde manier lezen. Bij ons benoemingsbeleid letten we overigens ook op deskundigheid op het terrein van functioneel aanvankelijk lezen! Zodra kinderen lezen als een technische vaardigheid beheersen wordt het direct toegepast en vindt voortgezet oefenen plaats: met lees-tweetallen ( maatjeslezen ) binnen de stamgroep tijdens het werkuur; individueel stillezen in de blokperiode; het schrijven van teksten: de vrije tekst, schrijven van zakelijke teksten; in leeskringen en de voorbereidingen daarop; lezen in het kader van projecten en thematisch werken; bij andere activiteiten tijdens blokperioden; met behulp van tutor-lezen. Ook leest de stamgroepleid(st)er; gedurende ten minste vijftien minuten per dag voor (ook in de bovenbouw). Om het lezen verder te stimuleren zijn in onze school in de midden- en bovenbouwgroepen lees- en luisterhoeken aanwezig, met een aantrekkelijke, deels wisselende, collectie die in de leeskring regelmatig aandacht krijgt. Het hele jaar door wordt er gezorgd dat er mooie en nieuwe boeken in de schoolwoonkamers zijn. Daarnaast wordt jaarlijks tijdens de kinderboekenweek aandacht besteed aan mooie kinderboeken.

5 De groepsleid(st)ers laten kinderen regelmatig een stukje (voorbereid) hardop lezen. Bovendien wordt periodiek de AVI-toets gebruikt om de leesontwikkeling van de kinderen te volgen. We zijn ons ervan bewust dat AVI-9 het minimum eindniveau is in het basisonderwijs en dus voor alle kinderen geldt. Met behulp van de map Leesstategieën (Doeke Faber, e.a.) en de methode Lees je wijzer is in onze school een overzicht gemaakt van voor kinderen belangrijke leesstrategieën en studievaardigheden. Dat overzicht behelst de doelen voor ons strategisch leesonderwijs en informatieverwerking. Iedere groepsleid(st)er houdt op deze checklijst bij welke doelen aan bod geweest zijn. Wat we in elk geval niet willen is dat de kinderen een hekel krijgen aan dit onderdeel, zoals dat bij ons wel het geval was en wat we ook van veel andere scholen horen. Een kind zei eens tegen een familielid (ook afkomstig uit het onderwijs) dat hem vroeg met welke methode ze studerend lezen leerden: Het heet Lees je wijzer, maar ik noem het altijd Lees je dommer. Spelling "Bij maken van eigen teksten en het corrigeren van de teksten is spelling een aspect van verzorging. We zijn ons ervan bewust, dat we daar op een pedagogische manier mee moeten omgaan. Zo ontwikkelen de kinderen een spellingbewustzijn. In de praktijk blijkt dat het vergaand individualiseren van het spellingonderwijs te veel tijd vraagt van de groepsleiding. We oordeelden dat het effectiever is iedere twee weken een woordpakket uit de methode "Woordspel"aan te bieden. Als blijkt dat kinderen na het instapdictee extra moeten oefenen komt dat in hun individuele weektaak. De vorderingen van de kinderen worden gevolgd met het twee keer per jaar afnemen van het PI-dictee. Waar dat echt nodig is krijgen kinderen extra en specifiek oefenmateriaal." Grammatica "In de middenbouw komt de grammatica aan de orde door het spelen met zinnen en zinsdelen: verknippen en op allerlei manieren weer samenvoegen. De expliciete instructie in de grammatica begint in de bovenbouw Hiervoor is geen complete methode aangeschaft, maar wel een aantal delen van de methode Taal-actief, waaraan we ook oefeningen ontlenen. Wekelijks wordt in de kring volgens een vast stramien geoefend met de te leren begrippen en vaardigheden. Zo wordt voorkomen dat kinderen eindeloos veel schrijfoefeningen moeten doen." Schrijven van teksten "Om het schrijven van teksten te bevorderen zorgen we ervoor dat er in iedere midden- en bovenbouwgroep een schrijfkast aanwezig is met diverse soorten papier, pennen, potloden, stiften, inktsoorten, eenvoudig drukmateriaal en een typemachine en/of tekstverwerker. In de kast zijn ook mooie voorbeelden van gedichten en brieven te vinden. Met een tekstverwerker kunnen kinderen niet alleen teksten maken en afdrukken, maar ook gemakkelijk corrigeren. Met name kinderen die moeilijk tot het schrijven van eigen teksten te brengen zijn, worden hierdoor gemotiveerd. Als regel wordt wekelijks door ieder kind in midden- en bovenbouw een eigen tekst geschreven.

6 Dit kan ook in het kader van wereldoriëntatie gebeuren. Een keer per week wordt in een instructiegroepje een tekst van een kind besproken. We hebben daarvoor veel geleerd van de aanpak van teksten in de Freinetdidactiek. In het bouwoverleg worden hiermee ervaringen uitgewisseld. Twee keer per jaar komt het in het team aan de orde, aan de hand van concrete voorbeelden." Rekenen en wiskunde "Voor de onderbouw hebben wij het fraaie materiaal van Rekenavonturen. Wiskundeactiviteiten voor Jonge Kinderen (uitg. Meulenhoff Educatief) aangeschaft, dat prachtig aansluit bij de manier waarop wij met kleuters willen werken. Het heeft niets van een programmagerichte manier van werken, maar geeft op een gestructureerde manier (op kaarten in een kist) ideeën voor in de kring, de speelwerkles, spel buiten en in het speellokaal, het werken in hoeken en wiskundige activiteiten in thema s. Vanaf de middenbouw werken wij met de methode Pluspunt, die (ik zeg het voorzichtig) redelijk te hanteren is in stamgroepen. Na een aantal jaren met deze methode gewerkt te hebben in vorderinggroepen (bij ons nog meestal jaargroepen) buiten de stamgroep, zijn wij er vorige jaar toe overgegaan het helemaal binnen de stamgroep te houden (zie daarover hoofdstuk 4). In buitengewone gevallen kan het zijn dat bepaalde kinderen met grote rekenproblemen niet deelnemen aan de niveaucursus, maar werken met specifieke materialen (zoals REMELKA). Dit alles vraagt om extra coaching van enkele jonge collega s door ervaren rotten. Ook houd ik hier zelf de vinger aan de pols: lukt het wel? Enkele collega s letten dit jaar ook op reken-wiskundemomenten binnen WO en leggen vast wat zij ontdekt hebben. Dat kan volgend jaar ook ingebracht worden bij de voorbereiding van WO-projecten. We zijn zeer benieuwd naar de plannen die de SLO heeft om met Jenaplan en andere vernieuwingsrichtingen een heel nieuwe manier van planning voor rekenen-wiskunde te ontwikkelen. Met name voor een organische relatie tussen dit vakgebied en de wereldoriëntatie kan dat soelaas bieden, zo vermoeden wij. Wat we nu doen is werkbaar, maar niet ideaal." Schrijven "De oudste kleuters worden bij ons uitgedaagd tot het kopiëren van letters, als onderdeel van de lees-schrijfhoek. Verder kunnen zij op het bord de schrijfmotoriek oefenen in het maken van figuren. Wij hebben wel het leren lezen en het schrijven (handschrift) ontkoppeld, omdat de ontwikkeling van beide terreinen niet gelijk opgaat. Het maken van teksten door de kinderen gebeurt dan door letters natekenen (wat iets anders is dan schrijven), stempelen, e.d. In de middenbouw en doorlopend in de bovenbouw wordt er bij ons gewerkt met de methode Normschrift (van Altera, e.a.), een methode die allang niet meer in de handel is, maar waaruit wij de boekjes gekopieerd hebben. De nadruk ligt hier sterk op mooi schrijven en veel minder op snelheid (dat is ook een punt van kritiek dat geuit is richting Normschrift ). Voor het snel schrijven van teksten maken de kinderen in toenemende mate gebruik van de tekstverwerker. In de middenbouw oefenen de kinderen een keer per week het zo mooi mogelijk schrijven, tijdens het werkuur. Dat wordt, waar nodig, in de bovenbouw doorgezet om de vaardigheid te behouden. Verder wordt het zo snel mogelijk toegepast bij het maken van werkstukken en het schrijven van persoonlijke brieven."

7 Kunstzinnige Vorming "Wij hebben ervoor gekozen Kunstzinnige Vorming niet te beperken tot wat onsamenhangende activiteiten, maar een serieuze plek te geven in het ritmisch weekplan.onder kunstzinnige vorming verstaan wij naast het werken met de verschillende kunstzinnige disciplines (audio-visuele, beeldende, dansante, dramatische, literaire en muzikale vorming) ook een bewust omgaan met genoemde disciplines bij het vormgeven van Wereldoriëntatie. Hierbij realiseren wij ons dat KV enerzijds persoonlijkheidsvormend is, doch anderzijds ook een cultuur-edukatief aspect omvat. Waarbij beide aspecten wel te onderscheiden, maar niet te scheiden zijn. We streven ernaar dagelijks kunstzinnige activiteiten in ons dagprogramma te verweven. Soms gericht op vaardigheidsverwerking (inscholingsprogramma), soms als geïntegreerd onderdeel van WO. Als team geven wij elk schoolseizoen aandacht aan een kunstzinnige discipline, waarbij we letten op eigen vaardigheid, lesontwikkeling en het ontwerpen van leerlijnen. Daarbij werken we samen met een regionaal centrum voor kunstzinnige vorming. We schaffen desgewenst kant en klare leerlijnen aan. Door als team ook te werken aan de eigen vaardigheid, ontmoeten we elkaar regelmatig op een wat andere manier dan we gewend zijn. Bijvoorbeeld samen dansen geeft toch wel een byzondere sfeer binnen het team. We leggen alles wat we ontwerpen vast, om toekomstige groepsleiders goed te kunnen informeren. Hebben we in 1 jaar aandacht besteed aan een discipline, dan wordt de voortgang van de betrokken discipline jaarlijks tijdens een teamvergadering gevolgd. Werken we samen aan de uitwerking van een schoolthema, dan bekijken we altijd of er kunstzinnige activiteiten georganiseerd kunnen worden, die een verdieping geven aan het thema. Bij voorkeur passen we het geleerde uit de kunstzinnige inscholingscursussen toe. We stellen hoge eisen aan het vormgevingsproces: Kinderen worden uitgedaagd om het maximale te geven, waartoe ze in staat zijn. We merken dat door de gerichte aandacht voor kunstzinnige vorming, de weeksluitingenen openingen een kwalitatieve impuls hebben gekregen. Ook zijn we gevoeliger geworden voor het mooi inrichten van de school. We stallen kinderwerk zorgvuldig uit. Tekeningen blijven niet te lang hangen. Het beoordelen van kunstzinnig werk gebeurt vnl. d.m.v. beschrijvingen van kinderen en de groepsleider. Geselecteerd werk wordt in een port-folio map verzameld. In de voorwaardelijke sfeer hebben we met elkaar een aantal maatregelen getroffen: - Elke groepsleider heeft een basisvoorraad gereedschap/materiaal in de groep. - Van specifieke "technieken" zijn voorraadkisten samengesteld ( zelf papier maken, kaarsen maken, illustratietechnieken. Een teamlid hebben we benoemd als coördinator Kunstzinnige Vorming. Hij bereidt teambijeenkomsten rond KV voor, vult de personeelsbibliotheek aan, controleert de voorraden enz. Kortom hij bewaakt hetgeen we met elkaar hebben afgesproken.

8 - Jaarlijks wordt een stelpost gecreeërd om kunstzinnige activiteiten te kunnen financieren. - We hebben de beschikking over een basisvoorraad verkleedkleren, die aan handige rekken zijn opgehangen. Ook is er een kist met toneel-en dansaccessoires (sjaaltjes, hoeden, brillen, gekleurde lappen) -Voor de kinderen hebben we een plekje ingeruimd, waar ze zich b.v. kunnen schminken. Dezelfde plek is geschikt gemaakt om verschillende illustratietechnieken te oefenen. Een letterzethoek is gemaakt, waar kinderen eigen teksten kunnen drukken. - We tekenen in op het aanbod van het regionaal centrum voor kunstzinnige vormin, zodat de kinderen in aanraking komen met de professionele kunstprodrukten - We zijn lid van het provinciale kunstuitleencentrum. Groepjes kinderen selecteren om de paar maanden kunstwerken voor de school. -Een actieve ouder leidt het schoolorkest. Diverse kinderen die muziekles elders in het dorp krijgen, spelen dan samen in dit orkest. -We hebben een stuk van de personeelsbibliotheek ingericht met handzaam materiaal voor de groepsleiders. Engels "Hier hebben wij expliciet gekozen voor een niet-cursorische aanpak, die sterk aansluit bij WO, in concreto bij de internationale dimensie daarvan: internationaal leren (zie de artikelenreeks daarover in Mensen-kinderen). Geïnspireerd door een artikel over Engels uit Mensen-kinderen zoeken wij het primair in het kennismaken met de taal: luisteren, aan de hand van jeugdprogramma s van de Engelse tv en waar mogelijk door een native speaker in onze school (en dat lukt vaker dan we vooraf dachten), het luisteren naar en zingen van Engelse liedjes en het beluisteren van verhalen op geluidsbandjes. Ook laten we kinderen kennismaken met het lezen van informatieve en verhalende boekjes en prentenboeken. Met een school in Zweden corresponderen de kinderen in het Engels via . En af en toe komt ook een leraar Engels van een school voor voorgezet onderwijs bij ons op school met de kinderen praten en werken. Het systematische onderwijs in deze taal komt wel in het voortgezet onderwijs. De resultaten van deze aanpak zijn niet slecht: de kinderen hebben er plezier in en als er een bezoeker uit het buitenland op school komt kunnen ze zich heel aardig in het Engels redden. Het kan nog meer uitgebouwd worden, als er meer contacten komen in het buitenland, waarmee kinderen persoonlijk en wat intensiever kunnen corresponderen. Informatie-en communicatietechnologie Een beeld Bovenbouwkinderen rond een computer. Op het scherm een lijngrafiek, die langzaam omhoog gaat. Blijkens de tekst bij de grafiek gaat het om de temperatuur. Er zit een soort kastje aan de computer, met daarop een temperatuursensor.

9 Met een lange draad kan in een grote straal om de computer heen gemeten worden en bovendien is de computer verrijdbaar. De kinderen meten de temperatuur in het lokaal vanaf het binnenkomen van de kinderen tot aan de pauze. Ze hebben de schaal van de grafiek aangepast aan deze lange meettijd. Na een poosje wordt het saai om naar de langzaam stijgende lijn te kijken en de kinderen gaan met andere activiteiten aan de slag. Maar af en toe wordt er wel even naar gekeken. Verschillende kinderen zeggen dat ze het warm hebben. Geen wonder. De begintemperatuur was 19 graden Celsius en bij de fruiten voorleeskring is deze opgelopen tot 22,3 graden Celsius. Tijdens de fruitkring doen de onderzoekers verslag aan de hele stamgroep. Er wordt besloten dat er na de pauze, aan het begin van het werkuur, even op teruggekomen wordt. In dat gesprek worden de uitkomsten besproken: Het wordt warmer als wij in het lokaal zijn. Hoe komt dat? Geven wij zoveel warmte af? Is het na de pauze al weer gezakt? Is het in alle hoeken van het lokaal zo? Wat is het warmste plekje in ons lokaal? Wat het koudste? De vragen worden opgeschreven en vanmiddag zullen enkele kinderen in de blokperiode enkele vragen uitzoeken en een plannetje maken om verder onderzoek te doen naar het klimaat in de schoolwoonkamer. Een beeld van het gebruik van de computer als onderzoeksinstrument bij WO.

10 De groepsleider aan het woord In onze school bestaat een grote scepsis met betrekking tot het computergebruik in het onderwijs. Wij leggen een grote nadruk op natuurervaringen, mede in relatie met kunstzinnige activiteiten en wat moet je dan met computers? De computer wordt dan ook vooral gebruikt voor tekstverwerking en oefenprogramma s voor spelling en lezen. Het maken van teksten heeft in onze school een belangrijke plek. Bij het oefenen heeft de machine heeft meer geduld dan ik kan opbrengen. Kinderen kunnen zelf bepalen hoe lang ze met iets doorgaan en kunnen zichzelf testen. Topotoer hebben we afgeschaft, we laten de kinderen liever in kleine groepen met atlassen en andere kaarten (met name ook over de eigen omgeving) werken. Dat is een veel rijkere leersituatie. De meerwaarde van de computer vinden we daarom in veel opzichten dubieus. We willen de computers niet alleen maar gebruiken omdat deze dure machines er nu eenmaal zijn, oftewel het middel tot doel op zichzelf maken. Vorig jaar maakten we op een andere Jenaplanschool in de regio kennis met datalogging (het SENSOR!- programma), waarbij kinderen met sensoren, die gekoppeld zijn aan de computer, hun omgeving onderzoeken. De kinderen zijn heel enthousiast en dat steekt ook mij en andere collega s aan. Dit is een vorm van computergebruik die in het verlengde ligt van het met je eigen zintuigen waarnemen. Het biedt mogelijkheden voor het onderzoeken van je omgeving aan de hand van eigen vragen. Dan komt het in de buurt van wat wij met WO willen. Samen met andere scholen in de regio hebben we ook twee datameters aangeschaft waarmee kinderen ook buiten metingen kunnen doen. De uitkomsten van bijvoorbeeld metingen naar verkeerslawaai of de snelheid van auto s kunnen weer in de computer ingevoerd, bewerkt en vergeleken worden. Die mogelijkheden van het opslaan van gegevens en het vergelijken in tijd en ruimte bieden nieuwe perspectieven voor WO. Er is een duidelijke lijn naar rekenen-wiskunde (het visualiseren in verschillende soorten grafieken en het interpreteren van kwantitatieve gegevens) De kinderen leren denken in systemen en configuraties. Het is niet probleemloos, want de onkunde en schuwheid met betrekking tot de technologie in ons team zijn nog aanwezig. We leren echter veel van de kinderen. We zien ook steeds beter welke plek de computer in onze Jenaplanschool kan innemen en welke functies deze kan hebben. Het maken van de stamgroep- en schoolkrant is, zoals we al eerder meldden, een onderdeel van wereldoriëntatie (ervaringsgebied Communicatie) en daarbij is de computer een hulpmiddel. Er is ook een pakket op de markt ( De digitale schoolkrant ) waarmee kinderen, teamleden en ouders goed kunnen werken. Het is verbazingwekkend hoe creatief de kinderen zijn met betrekking tot vormgeving. Het opsporen van informatie via en internet wordt bij ons binnen WO ook belangrijker, al zitten we er bovenop op de kinderen te leren selectief met informatie om te gaan, helder te zijn in de vragen die je wilt beantwoorden en welke soorten bronnen je daarbij nodig hebt. Het vraag het de dingen zelf maar is en blijft in onze school basaal. Maar we zien steeds minder een tegenstelling tot digitale informatie, maar zien het meer en meer als bronnen die elkaar kunnen aanvullen. Met een digitale camera en krijgt de correspondentie met andere scholen bijvoorbeeld een nieuwe dimensie. In de onderbouwgroepen is een computer aanwezig. Hoewel er geen gerichte aandacht gegeven wordt aan het werken en spelen met de computer, kunnen de kleuters bij arbeid naar keuze wel met de computer werken."

11 Bewegingsonderwijs "Binnen een Jenaplanschool is beweging een belangrijke basisbehoefte en factor in de ontwikkeling van kinderen. Wij hebben echter een aantal jaren vragen gehad bij bewegingsonderwijs in stamgroepen: kun je de verschillen tussen kinderen in het bewegingsonderwijs voldoende vruchtbaar maken? Wij zijn zeer geholpen met de boeken "Basislessen bewegingsonderwijs, die we gebruiken voor de midden- en bovenbouw. Hierin wordt sterk rekening gehouden met differentiatie in leeftijds-heterogene groepen. We proberen te realiseren dat de stamgroepen van een bouw de gymnastiekzaal direct na elkaar kunnen gebruiken, in verband met de opstelling van toestellen. Behalve de gymnastiekzaal gebruiken wij uiteraard ook de speelzaal, de gemeenschapsruimte, de speelplaats en gedurende een periode van het jaar het zwembad. De onderbouw gebruikt de speelzaal en het plein dagelijks. Verwijzing naar literatuur In hoofdstuk 7 van Jenaplan op weg naar de 21 e eeuw worden bij de verschillende vaken vormingsgebieden al uitvoerige verwijzingen gegeven. Die worden hier niet herhaald. Sommige titels worden hier opnieuw naar voren gebracht, aangevuld met enkele andere titels. Mirjam Balthussen/Joost Klep en Yvonne Leenders, Wiskunde-avonturen met jonge kinderen, CPS, Amersfoort 1996 Wim van Bochoven/Kees Both (1997), Sensor! Een pakket ICT voor de basisschool, CPS, Amersfoort Tom de Boer, Kunst en verbeelding. Het cultiveren van de hoop, in: Mensen-kinderen, mei 1996 Tom de Boer, Het leren van de kunst en de kunst van het leren (2) en (3), in: Mensenkinderen, november 1996 en maart Kees Both, Internationaal leren (1), (2) en (3), in: Mensen-kinderen jan., maart en mei 1994 Kees Both, Gerrit Hartemink negentig jaar, in: Mensen-kinderen, september Met name p. 5: Gezichtspunten voor de vrije tekst John Bronkhorst, Werken met de vrije tekst, nascholingsmodule Freinet-onderwijs, SLO, Enschede, 1993 Peter Dellensen/Leo Lentz (red.), Taaldrukken: verder dan zeggen en schrijven. Een handboek, Bekadidact, Baarn, 1987 Doeke Faber, e.a., Leesstrategieën, GCO Friesland, Leeuwarden 1997 Suus Freudenthal-Lutter, De relatie tussen werk en wereldoriëntatie, in: Pedomorfose nr. 29, mei 1976 Bertus Grotenhuis, Meester, mogen we met SENSOR?, in: Mensen-kinderen, mei 1997 Yvonne Leenders, Rekenavonturen. Wiskunde-activiteiten voor Jonge Kinderen, Meulenhoff Educatief, Amsterdam, 1999 Felix Meijer, Van abstracte bewegingen tot concrete lijnen: Schrijfdans, in: Mensenkinderen, maart 1999

12 Jan Neuvel, Functioneel Aanvankelijk Lezen in Jenaplanscholen: de praktijk van de Visser t Hooftschool in Amsterdam, CPS, Hoevelaken uitverkocht, verkrijgbaar bij de Suus Freudenthal-Lutterbliotheek te Assen. Kees Vreugdenhil, Toen, nu straks, in: Mensen-kinderen november 89

6.15.4.4 Relatie met basisactiviteiten. 6.15.4.6 Een pedagogische situatie rondom bewegingsonderwijs

6.15.4.4 Relatie met basisactiviteiten. 6.15.4.6 Een pedagogische situatie rondom bewegingsonderwijs Bewegingsonderwijs Jaap Meijer Inhoudsopgave 6.15.1 Samenvatting 6.15.2 Hoe te gebruiken 6.15.3 Achtergronden 6.15.4 Praktische uitwerkingen 6.15.4.1 Relatie met groepering 6.15.4.2 Relatie met ruimte

Nadere informatie

HET RITMISCH WEEKPLAN in de Rozentuin

HET RITMISCH WEEKPLAN in de Rozentuin HET RITMISCH WEEKPLAN in de Rozentuin De schoolleider aan het woord We hebben al weer lang geleden de overgang gemaakt van een strak en weinig flexibel rooster naar een ritmisch weekplan. De daarin aangegeven

Nadere informatie

6.9.2.4 Een aantal kenmerken van cursus in het algemeen. 6.9.3.4 Relatie met basisactiviteiten. 6.9.3.6 Voorbeeld van een pedagogische situatie

6.9.2.4 Een aantal kenmerken van cursus in het algemeen. 6.9.3.4 Relatie met basisactiviteiten. 6.9.3.6 Voorbeeld van een pedagogische situatie Cursussen algemeen Gerrit Fronik Inhoudsopgave 6.9.1 Samenvatting 6.9.2 Achtergronden 6.9.2.1 Peter Petersen 6.9.2.2 Kees Both 6.9.2.3 Henk Hansma 6.9.2.4 Een aantal kenmerken van cursus in het algemeen

Nadere informatie

Vakgebieden Methoden Omschrijving Taal Groep 1-2. Schatkist

Vakgebieden Methoden Omschrijving Taal Groep 1-2. Schatkist Nederlandse taal Kinderen ontwikkelen mondelinge en schriftelijke vaardigheden waarmee ze de Nederlandse taal leren gebruiken in situaties die zich in het dagelijkse leven voordoen. Tevens verwerven ze

Nadere informatie

Informatie. vakgebieden. Groep 3

Informatie. vakgebieden. Groep 3 Informatie vakgebieden Groep 3 Rekenen en wiskunde Gehanteerde methode: Wereld in getallen. Sinds een aantal jaren rekenen we met de nieuwe methode: De wereld in getallen. De inhoud van een rekenles bestaat

Nadere informatie

Hoofdstuk 2 De organisatie van het onderwijs

Hoofdstuk 2 De organisatie van het onderwijs Hoofdstuk 2 De organisatie van het onderwijs 2.1. De organisatie van de school Wij hebben de school verdeeld in onderbouw en bovenbouw. Tot de onderbouw horen de groepen 1 t/m 4 en tot de bovenbouw de

Nadere informatie

Visie leesbevordering

Visie leesbevordering Visie leesbevordering Leesbevordering zien we als basis van het totale leesonderwijs Zonder aandacht voor leesbevordering mist het technisch lezen een belangrijke stimulans. Leesbevordering is dus niet

Nadere informatie

CKV Festival 2012. CKV festival 2012

CKV Festival 2012. CKV festival 2012 C CKV Festival 2012 Het CKV Festival vindt in 2012 plaats op 23 en 30 oktober. Twee dagen gaan de Bredase leerlingen van het voortgezet onderwijs naar de culturele instellingen van Breda. De basis van

Nadere informatie

5.3.2.0. OMSCHRIJVING VAN HET VAKGEBIED

5.3.2.0. OMSCHRIJVING VAN HET VAKGEBIED DEELSCHOOLWERKPLAN; SCHRIJVEN INHOUDSOPGAVE; 5.3.2.0. omschrijving vakgebied 5.3.2.1. visie op schrijven 5.3.2.2. bijdrage van het leergebied aan de integrale doelen 5.3.2.3. beginsituatie 5.3.2.4. globale

Nadere informatie

JAARPROGRAMMA GROEP 7

JAARPROGRAMMA GROEP 7 JAARPROGRAMMA GROEP 7 Even voorstellen De leerkrachten van deze groep zijn: Patricia Mulder, zij werkt op maandag en dinsdag. Evelien Rikken werkt op woensdag, donderdag en vrijdag. Technisch lezen Technisch

Nadere informatie

JENAPLAN BASISONDERWIJS NEDERLAND. Ieder kind is uniek!

JENAPLAN BASISONDERWIJS NEDERLAND. Ieder kind is uniek! JENAPLAN BASISONDERWIJS NEDERLAND Ieder kind is uniek! WAT IS JENAPLANONDERWIJS? Nederland telt circa 7000 scholen voor basisonderwijs. In Nederland heeft iedere school de vrijheid om zijn eigen onderwijsconcept

Nadere informatie

Groep 7 en 8. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 8

Groep 7 en 8. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 8 Groep 7 en 8 Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 8 85-95 % van de leerlingen beheerst AVI-plus 90% beheerst A t/m D-niveau op de DMT leerlingen lezen vlot woorden en zinnen leerlingen richten

Nadere informatie

Informatieboekje groep 5-6 schooljaar 2014-2015

Informatieboekje groep 5-6 schooljaar 2014-2015 Informatieboekje groep 5-6 schooljaar 2014-2015 Samenwerkingsschool de Lispeltuut Juf Teatske Juf Marleen Juf Judith Het informatieboekje voor groep 5/6 In dit boekje willen wij u in t kort vertellen hoe

Nadere informatie

Beeldende vorming beschreven in het boek Jenaplan 21 (Kees Both) a. Eerst wordt het begrip verbeelding uitgewerkt:

Beeldende vorming beschreven in het boek Jenaplan 21 (Kees Both) a. Eerst wordt het begrip verbeelding uitgewerkt: Beeldende vorming en Jenaplan Samenstelling Jaap Meijer Beeldende vorming wordt binnen het Jenaplanconcept tot kunstzinnige vorming en kunstzinnige vorming is nauw verbonden met Wereldorientatie. Wat heeft

Nadere informatie

2. Waar staat de school voor?

2. Waar staat de school voor? 2. Waar staat de school voor? Missie en Visie Het Rondeel gaat uit van de Wet op het Basisonderwijs. Het onderwijs omvat de kerndoelen en vakgebieden die daarin zijn voorgeschreven. Daarnaast zijn ook

Nadere informatie

Doelen van de school Methoden / materialen Relatie met de kerndoelen. Constructiemateriaal. Poppenhoekmateriaal. Ongevormd materiaal.

Doelen van de school Methoden / materialen Relatie met de kerndoelen. Constructiemateriaal. Poppenhoekmateriaal. Ongevormd materiaal. Bijlage 2 Ordening van de inhoud van het onderwijs WERKEN MET ONTWIKKELINGSMATERIAAL Over een grote mate van begripsvorming en ruimtelijk inzicht beschikken en dit laatste ook in het platte vlak kunnen

Nadere informatie

Verslag ouderavond FIT(s) OP DE KRING

Verslag ouderavond FIT(s) OP DE KRING Verslag ouderavond FIT(s) OP DE KRING In gesprek met elkaar. Uitwerking van de stellingen. De onderstaande stellingen hebben we deze avond besproken onder elke stelling staan een aantal opmerkingen die

Nadere informatie

ENGELS als Tweede Taal

ENGELS als Tweede Taal ENGELS als Tweede Taal o.b.s. De Drift de Pol 4a 9444 XE Grolloo 0592-501480 drift@primah.org Inhoudsopgave Inhoud: 1. Inleiding 2. Keuze voor de Engelse taal (Why English?) 3. Vroeg vreemde talenonderwijs

Nadere informatie

3 De visie van de Prinses Julianaschool

3 De visie van de Prinses Julianaschool 3 De visie van de Prinses Julianaschool 3.1 Visie op het onderwijs De missie: Prinses Julianaschool, school voor geborgenheid, (basis)kennis en zorg. De Prinses Julianaschool biedt kinderen een veilige

Nadere informatie

Informatie. vakgebieden. Groep 6

Informatie. vakgebieden. Groep 6 Informatie vakgebieden Groep 6 Taal Gehanteerde methode: Taal in beeld - Spelling in beeld Uitgever: Zwijsen Taal in beeld is een taalmethode voor groep 4 tot en met 8 van het basisonderwijs. De methode

Nadere informatie

1. Peter Petersen. De effectieve groepsleid(st)er. 1.1.Opvoeding is het leren zelf

1. Peter Petersen. De effectieve groepsleid(st)er. 1.1.Opvoeding is het leren zelf De effectieve groepsleid(st)er 1. Peter Petersen Voorwaarden om veel en breed te leren: uitgaan van positieve vermogens van kind; rijke en veelzijdige leerwereld creëren die vol zit met de meest verschillende

Nadere informatie

Een onderzoek naar Functioneel Aanvankelijk Lezen. Sonja Bijenhof

Een onderzoek naar Functioneel Aanvankelijk Lezen. Sonja Bijenhof Een onderzoek naar Functioneel Aanvankelijk Lezen Sonja Bijenhof Een perspectief op een doorgaande leesontwikkeling impliceert dat het lees- en schrijfonderwijs ook in de latere leerjaren op betekenisvolle

Nadere informatie

Kernwoorden: gesprek, participatie kinderen, gelijkwaardigheid, gemeenschap, burgerschapsvorming

Kernwoorden: gesprek, participatie kinderen, gelijkwaardigheid, gemeenschap, burgerschapsvorming Kinderparticipatie Gerrit Fronik Inhoudsopgave 6.6.1 Samenvatting 6.6.2 Hoe te gebruiken 6.6.3 Achtergronden 6.6.3.1 Kinderparticipatie in het algemeen 6.6.3.2 Kindervergadering 6.6.4 Praktische uitwerkingen

Nadere informatie

Dans & drama o.b.s. De Eiber Dedemsvaart Januari 2015

Dans & drama o.b.s. De Eiber Dedemsvaart Januari 2015 Dans & drama o.b.s. De Eiber Dedemsvaart Januari 2015 Inleiding 2 INLEIDING DANS Leerlingen in het basisonderwijs dansen graag. Het sluit aan bij hun natuurlijke creativiteit, fantasie en bewegingsdrang.

Nadere informatie

Informatieboekje groep 5-6 schooljaar 2015-2016. Samenwerkingsschool de Lispeltuut

Informatieboekje groep 5-6 schooljaar 2015-2016. Samenwerkingsschool de Lispeltuut Informatieboekje groep 5-6 schooljaar 2015-2016 Samenwerkingsschool de Lispeltuut Oostkapelle, september 2015 informatieboekje voor groep 5/6 In dit boekje willen wij u in t kort vertellen hoe en met welke

Nadere informatie

Openbare basisschool De Windhoek Abtslaan 15 4844 SL Terheijden 076 5938218 www.obsdewindhoek.nl

Openbare basisschool De Windhoek Abtslaan 15 4844 SL Terheijden 076 5938218 www.obsdewindhoek.nl Openbare basisschool De Windhoek Abtslaan 15 4844 SL Terheijden 076 5938218 www.obsdewindhoek.nl Openbare basisschool De Windhoek: een kleine school met een groot karakter! Een school kiezen voor uw kind

Nadere informatie

7. Hoe werken we op school

7. Hoe werken we op school 7. Hoe werken we op school 7. Wat doen we? a. Groepen en lesuren per week Wat willen we en hoe werken we heeft u in hoofdstuk 2 kunnen lezen. Om aan de wettelijke eisen te voldoen, moeten we 940 uur per

Nadere informatie

7. Hoe werken we op school

7. Hoe werken we op school 7. Hoe werken we op school 7. Wat doen we? a. Groepen en lesuren per week Wat willen we en hoe werken we heeft u in hoofdstuk 2 kunnen lezen. Om aan de wettelijke eisen te voldoen, moeten we 960 uur per

Nadere informatie

Een doorlopende leeslijn voor elke leerling. Alle facetten van leesontwikkeling in het voortgezet onderwijs belicht

Een doorlopende leeslijn voor elke leerling. Alle facetten van leesontwikkeling in het voortgezet onderwijs belicht 2. Taalonderwijs van 12-18 Ronde 5 Regine Bots CED-Groep, Unit VO-BVE, Rotterdam Contact: r.bots@cedgroep.nl 2 Een doorlopende leeslijn voor elke leerling. Alle facetten van leesontwikkeling in het voortgezet

Nadere informatie

Een dag en een week vanuit het perspectief van de groepsleider (uit de Rozentuin)

Een dag en een week vanuit het perspectief van de groepsleider (uit de Rozentuin) Een dag en een week vanuit het perspectief van de groepsleider (uit de Rozentuin) Beeld Voor schooltijd Om acht uur is de groepsleider, net zoals zijn collega s, op school. Dan wordt allereerst een kwartier

Nadere informatie

algemene informatie groep 1/2

algemene informatie groep 1/2 algemene informatie groep 1/2 algemeen De groepen 1-2A en 1-2b zijn gemengde groepen. Dit betekent dat kinderen van 4, 5 en 6 jaar in één groep zitten. In onze kleutergroepen werken we vanuit de actuele

Nadere informatie

Overzicht resultaten SLO-kerndoelanalyses Nederlandse taal en rekenen (18-12-2012)

Overzicht resultaten SLO-kerndoelanalyses Nederlandse taal en rekenen (18-12-2012) Overzicht resultaten SLO-kerndoelanalyses Nederlandse taal en rekenen (18-12-2012) Methoden Nederlandse taal (kerndoelen 1 tot en met 12) Titel (editie, uitgever) Jaar Analyseresultaten Kerndoelen Toelichting

Nadere informatie

Rekenen staat vijf keer in de week op het rooster. We werken met de vierde versie van de methode De wereld in getallen.

Rekenen staat vijf keer in de week op het rooster. We werken met de vierde versie van de methode De wereld in getallen. Rekenen Rekenen staat vijf keer in de week op het rooster. We werken met de vierde versie van de methode De wereld in getallen. Niet alle kinderen rekenen even makkelijk en vlot. Onze methode houdt daar

Nadere informatie

Sprekende Portretten

Sprekende Portretten Docentenhandleiding Sprekende Portretten Sprekende Portretten Jacob Cuyp, Michiel Pompe van Slingelandt, 1649 Primair Onderwijs Groep 4 t/m 8 Inhoud Het Dordrechts Museum...p. 3 Algemene doelstelling programma..

Nadere informatie

Taal SMART DE SCHOOLLOOPBAAN VAN HET ANDERSTALIGE KIND. Groep 1 Aanvang. Groep 2 Begin. Groep 2 Eind. Groep 3 Begin. Groep 3 Eind.

Taal SMART DE SCHOOLLOOPBAAN VAN HET ANDERSTALIGE KIND. Groep 1 Aanvang. Groep 2 Begin. Groep 2 Eind. Groep 3 Begin. Groep 3 Eind. Taal SMART DE SCHOOLLOOPBAAN VAN HET ANDERSTALIGE KIND S M A R T Groep 1 Aanvang Groep 2 Begin Groep 2 Eind Groep 3 Begin Groep 3 Eind Groep 4, 5 en 6 Groep 7 en 8 Groep 8 Nieuwkomers S M A R T GEBRUIKSAANWIJZING

Nadere informatie

Informatie groep 7 schooljaar 2015-2016 De groepsleerkrachten Groep 7:Gerda van Dijke en Jolanda Verbiest Klassenouders Groep 7:Sabine Kats

Informatie groep 7 schooljaar 2015-2016 De groepsleerkrachten Groep 7:Gerda van Dijke en Jolanda Verbiest Klassenouders Groep 7:Sabine Kats Informatie groep 7 schooljaar 2015-2016 De groepsleerkrachten Groep 7:Gerda van Dijke en Jolanda Verbiest Klassenouders Groep 7:Sabine Kats Rekenen Wij werken met Wereld in getallen. Deze methode kent

Nadere informatie

Uitgegeven: 3 februari 2010. 2010, no. 10 PROVINCIAAL BLAD VAN FRYSLAN

Uitgegeven: 3 februari 2010. 2010, no. 10 PROVINCIAAL BLAD VAN FRYSLAN Uitgegeven: 3 februari 2010 2010, no. 10 PROVINCIAAL BLAD VAN FRYSLAN BELEIDSREGEL voor het verkrijgen van een partiële ontheffing voor het vak Fries in het primair en voortgezet onderwijs in de provincie

Nadere informatie

Dit laatste werd niet alleen geconstateerd bij het taalonderwijs maar ook bij de vakken voor wereldoriëntatie. Daar moest dus aan gewerkt worden.

Dit laatste werd niet alleen geconstateerd bij het taalonderwijs maar ook bij de vakken voor wereldoriëntatie. Daar moest dus aan gewerkt worden. Of zoals de inspectie telkens zei. De resultaten zijn prima, de gegevens in het leerlingvolgsysteem geven dit ook aan, maar de tussen- en einddoelen die je wilt halen in elk leerjaar zijn niet traceerbaar.!

Nadere informatie

Informatie groep 5 Daltonschool In Balans Schooljaar 2015/2016

Informatie groep 5 Daltonschool In Balans Schooljaar 2015/2016 Informatie groep 5 Daltonschool In Balans Schooljaar 2015/2016 Leerkrachten: 4/5 Anja Smits en Jennie van Laarhoven 5A Marloes Bongers ALGEMEEN GEDEELTE Zelfstandig werken In de groepen 5 werken de leerlingen

Nadere informatie

Passend onderwijs Verdieping Ontwikkelingsperspectief & Technisch lezen 26-11-2014

Passend onderwijs Verdieping Ontwikkelingsperspectief & Technisch lezen 26-11-2014 Passend onderwijs Verdieping Ontwikkelingsperspectief & Technisch lezen 26-11-2014 Annemarie Vink avink@hetabc.nl Dianne Roerdink droerdink@hetabc.nl Technisch lezen 8-10-2014 www.hetabc.nl 2 Programma

Nadere informatie

Informatieboekje groep 3-4 schooljaar 2013-2014. Samenwerkingsschool de Lispeltuut

Informatieboekje groep 3-4 schooljaar 2013-2014. Samenwerkingsschool de Lispeltuut Informatieboekje groep 3-4 schooljaar 2013-2014 Samenwerkingsschool de Lispeltuut Wat doen de kinderen allemaal in groep 3/4? Van de kleutergroep naar groep 3 is een hele stap! Een eigen potlood, een gummetje,

Nadere informatie

Toelichting bij de concretiseringen wiskunde in de vorm van tussendoelen voor 3 havo/vwo ctwo en SLO oktober 2010

Toelichting bij de concretiseringen wiskunde in de vorm van tussendoelen voor 3 havo/vwo ctwo en SLO oktober 2010 Toelichting bij de concretiseringen wiskunde in de vorm van tussendoelen voor 3 havo/vwo ctwo en SLO oktober 2010 Achtergrond De globale kerndoelen voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs bieden

Nadere informatie

Kennisdomeinen kunstzinnige oriëntatie & beweging en sport

Kennisdomeinen kunstzinnige oriëntatie & beweging en sport Informatiekaart 07 leren vernieuwen Kennisdomeinen kunstzinnige oriëntatie & beweging en sport Kunstzinnige oriëntatie en bewegingsonderwijs bieden veel meer mogelijkheden voor het gebruik van ict dan

Nadere informatie

Groep 4. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 4

Groep 4. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 4 Groep 4 Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 4 75% van de leerlingen beheerst niveau AVI-E4 (teksten lezen) 90 % beheerst A t/m D-niveau op de DMT leerlingen lezen vlot twee- en drielettergrepige

Nadere informatie

Basisdocument Werken in de stamgroep

Basisdocument Werken in de stamgroep Basisdocument Werken in de stamgroep 1.1 Doel Beter inspringen op de verschillen van kinderen door meer gestructureerd tijd vrij te maken voor het bieden van gerichte hulp. D.m.v. het inzetten van Blokperiode

Nadere informatie

CBS Merula Bloemendaele 4 3218XA Heenvliet 0181-662551

CBS Merula Bloemendaele 4 3218XA Heenvliet 0181-662551 CBS Merula Bloemendaele 4 3218XA Heenvliet 0181-662551 info@merula.vcodekring.nl www.merula.nl CBS Merula is één van de scholen van www.vcodekring.nl ALGEMENE GEGEVENS School Naam van de school: Christelijke

Nadere informatie

VRAGENLIJST LEERKRACHT ONDERBOUW TUSSENDOELENMONITOR

VRAGENLIJST LEERKRACHT ONDERBOUW TUSSENDOELENMONITOR VRAGENLIJST LEERKRACHT ONDERBOUW TUSSENDOELENMONITOR INHOUDSOPGAVE Beginnende geletterdheid Doelen blz. 3 Activiteiten blz. 3 Evaluatie blz. 4 Speciale leerbehoeften blz. 4 Mondelinge communicatie Doelen

Nadere informatie

RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE BASISSCHOOL 'PATER VAN DER GELD'

RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE BASISSCHOOL 'PATER VAN DER GELD' RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE BASISSCHOOL 'PATER VAN DER GELD' School : basisschool 'Pater van der Geld' Plaats : Waalwijk BRIN-nummer : 13NB Onderzoeksnummer : 94513 Datum schoolbezoek : 12 juni

Nadere informatie

VRAGENLIJST LEERKRACHT MIDDENBOUW TUSSENDOELENMONITOR

VRAGENLIJST LEERKRACHT MIDDENBOUW TUSSENDOELENMONITOR VRAGENLIJST LEERKRACHT MIDDENBOUW TUSSENDOELENMONITOR INHOUDSOPGAVE Gevorderde geletterdheid Doelen blz. 3 Activiteiten blz. 3 Evaluatie blz. 3 Speciale leerbehoeften blz. 4 Mondelinge communicatie Doelen

Nadere informatie

Informatieboekje groep 7 schooljaar 2015-2016. Samenwerkingsschool De Lispeltuut

Informatieboekje groep 7 schooljaar 2015-2016. Samenwerkingsschool De Lispeltuut Informatieboekje groep 7 schooljaar 2015-2016 Samenwerkingsschool De Lispeltuut Oostkapelle, september 2015 Beste ouders, Voor u ligt het informatieboekje van groep 7. Hierin staat informatie over de vakken

Nadere informatie

Voorwoord. Graag bedanken we iedereen die een bijdrage heeft geleverd aan dit document:

Voorwoord. Graag bedanken we iedereen die een bijdrage heeft geleverd aan dit document: leerlijnen Voorwoord Mondomijn is een innovatieve samenwerking tussen Qliq primair onderwijs en Korein Kinderplein. Samen bieden we een eigentijdse vorm van onderwijs en kinderopvang. Ons uitgangspunt?

Nadere informatie

Regenboogtrainer worden middenbouw

Regenboogtrainer worden middenbouw Regenboogtrainer worden middenbouw Een driedaagse training voor leraren over sociale opvoeding van kinderen Inhoud In deze cursus leren leerkrachten de diverse materialen te gebruiken waarmee kinderen

Nadere informatie

Algemene informatie. Diverse dingen:

Algemene informatie. Diverse dingen: Informatieboekje Groep 4/5 2011-2012 Algemene informatie Diverse dingen: Gedragsregels in en buiten de klas Samen met de juf hebben de kinderen klassenregels bedacht en ondertekend. Wij houden ons allemaal

Nadere informatie

WEEKACTIVITEITENPLAN GROEP 8 ~ 2015-2016

WEEKACTIVITEITENPLAN GROEP 8 ~ 2015-2016 WEEKACTIVITEITENPLAN GROEP 8 ~ Groep 8 Groepsleider: Bert van der Lijn (op maandag, dinsdag, woensdag, donderdag, vrijdagochtend) Groepsleider: Siete Horjus (op vrijdagmiddag) Groepsleider: Sjoukje Meijer/Kim

Nadere informatie

Rekenen staat vijf keer in de week op het rooster. We werken met de vierde versie van de methode De wereld in getallen.

Rekenen staat vijf keer in de week op het rooster. We werken met de vierde versie van de methode De wereld in getallen. Rekenen Rekenen staat vijf keer in de week op het rooster. We werken met de vierde versie van de methode De wereld in getallen. Niet alle kinderen rekenen even makkelijk en vlot. Onze methode houdt daar

Nadere informatie

Beweging, sociale omgang en kunstzinnig werken in het basisonderwijs

Beweging, sociale omgang en kunstzinnig werken in het basisonderwijs Beweging, sociale omgang en kunstzinnig werken in het basisonderwijs 2 Inleiding Beweging, sociale omgang en kunstzinnig werken zijn naast het onderwijs in taal en rekenen belangrijk in het lesaanbod.

Nadere informatie

Doorlopende leerlijnen taal: ervaringen met 3 scholen

Doorlopende leerlijnen taal: ervaringen met 3 scholen Ronde 5 Bert de Vos APS, Utrecht Contact: b.devos@aps.nl Doorlopende leerlijnen taal: ervaringen met 3 scholen 1. Over de drempels met taal Het rapport Over de drempels met taal is al ruim een jaar oud.

Nadere informatie

Begeleiding nieuwe leraren op de Walvis

Begeleiding nieuwe leraren op de Walvis op de Walvis Inleiding: Binnen de school treden met regelmaat nieuwe leraren in dienst, beginnend of ervaren. Ook komt het voor dat Pabo studenten die in hun LIO-fase zitten -tijdelijk- in de rol van leraar

Nadere informatie

Doorlopende leerlijnen (groep 1-8) voor kunst- en erfgoededucatie binnen de basisschool, inclusief teamcursus!

Doorlopende leerlijnen (groep 1-8) voor kunst- en erfgoededucatie binnen de basisschool, inclusief teamcursus! Drama Dans Muziek Beeldend Media Erfgoed & Minitheater-Blikopener Doorlopende leerlijnen (groep 1-8) voor kunst- en erfgoededucatie binnen de basisschool, inclusief teamcursus! Kunst- en erfgoededucatie

Nadere informatie

3. De organisatie van het onderwijs.

3. De organisatie van het onderwijs. 3. De organisatie van het onderwijs. 3.1 De organisatie van de school. t Wold heeft zowel traditionele als moderne kenmerken. Traditioneel is de keuze voor jaarklassen, orde en regelmaat, een instructie

Nadere informatie

Huiswerkbeleid Onderwijsteam 7

Huiswerkbeleid Onderwijsteam 7 Huiswerkbeleid Onderwijsteam 7 Inleiding: Het onderwijs op school is er onder meer op gericht de verantwoordelijkheid en zelfstandigheid van de leerlingen te vergroten. Ook het maken van huiswerk levert

Nadere informatie

Portfolio. Gerrit Fronik. Inhoudsopgave. 1 Uitgangspunten. 1.1 Basisprincipe 17. 1.2 Basisprincipe 19

Portfolio. Gerrit Fronik. Inhoudsopgave. 1 Uitgangspunten. 1.1 Basisprincipe 17. 1.2 Basisprincipe 19 Portfolio Gerrit Fronik Inhoudsopgave 1 Uitgangspunten 1.1 Basisprincipe 17 1.2 Basisprincipe 19 2 Dat rapporteren kan zijn 3 Portfolio 1.3 Naast cognitieve doelen is er veel aandacht voor opvoedingsdoelen

Nadere informatie

Huiswerkbeleid Onderwijsteam 7

Huiswerkbeleid Onderwijsteam 7 Huiswerkbeleid Onderwijsteam 7 Inleiding: Het onderwijs op school is er onder meer op gericht de verantwoordelijkheid en zelfstandigheid van de leerlingen te vergroten. Ook het maken van huiswerk levert

Nadere informatie

Brochure Begrijpend lezen VMBO 1

Brochure Begrijpend lezen VMBO 1 Brochure Begrijpend lezen VMBO 1 Brochure Begrijpend lezen VMBO 2 Inleiding Het belang van begrijpend lezen kan nauwelijks overschat worden. Het niveau van begrijpend lezen dat kinderen aan het einde van

Nadere informatie

Informatieboekje groep 5-7 schooljaar 2013-2014. Samenwerkingsschool de Lispeltuut

Informatieboekje groep 5-7 schooljaar 2013-2014. Samenwerkingsschool de Lispeltuut Informatieboekje groep 5-7 schooljaar 2013-2014 Samenwerkingsschool de Lispeltuut Het informatieboekje voor groep 5/7. In dit boekje willen wij u in t kort vertellen hoe en met welke methodes we werken

Nadere informatie

Bijlagen Schoolplan 2011-2015 Basisschool Zeelsterhof Inhoud

Bijlagen Schoolplan 2011-2015 Basisschool Zeelsterhof Inhoud Bijlagen Schoolplan 2011-2015 Basisschool Zeelsterhof Inhoud Bijlage I : Formulier Instemming met het schoolplan... 2 Bijlage II : Bijlage 2 Formulier Vaststelling van het schoolplan... 2 Bijlage III :

Nadere informatie

Beoordelingsinstrument Digitale Leermiddelen Taalonderwijs

Beoordelingsinstrument Digitale Leermiddelen Taalonderwijs kennisnet.nl Beoordelingsinstrument Digitale Leermiddelen Taalonderwijs Op de volgende pagina s treft u het beoordelingsinstrument Digitale Leermiddelen Taalonderwijs. Het instrument is ingedeeld in acht

Nadere informatie

kunstbedrijven westerkwartier Kunst aan de basis Cursusaanbod voor de basisscholen

kunstbedrijven westerkwartier Kunst aan de basis Cursusaanbod voor de basisscholen kunstbedrijven westerkwartier Kunst aan de basis Cursusaanbod voor de basisscholen cursusjaar 2011 2012 Cursussen voor leerlingen AMV (algemene muzikale vorming) Verschillende muzikale aspecten komen aan

Nadere informatie

Grafieken. 10-13 jaar. Rekenles over het maken van grafieken. Rekenen. 60 minuten. Weerstation, data, grafieken

Grafieken. 10-13 jaar. Rekenles over het maken van grafieken. Rekenen. 60 minuten. Weerstation, data, grafieken Grafieken Rekenles over het maken van grafieken 10-13 jaar Rekenen Weerstation, data, grafieken 60 minuten Op het digitale schoolbord bekijkt de leerkracht met de klas verschillende grafieken over het

Nadere informatie

eindtermen basisonderwijs

eindtermen basisonderwijs STAM op schoolmaat eindtermen basisonderwijs inhoudstafel 1. inleiding...3 2. leergebied overschrijdende eindtermen...3 2.1. ICT...3 2.2. sociale vaardigheden...3 3. eindtermen leergebieden...4 3.1. muzische

Nadere informatie

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Kiezen voor Latijn en/of Grieks? Als leerling in het laatste jaar van de basisschool sta jij voor een belangrijke keuze. Welke studierichting moet je gaan volgen in het

Nadere informatie

Huiswerkbeleid op OBS de Zeester. augustus 2014

Huiswerkbeleid op OBS de Zeester. augustus 2014 Huiswerkbeleid op OBS de Zeester augustus 2014 1 Inhoud: 1. Waarom geven wij huiswerk? 2. In welke groepen krijgen de kinderen huiswerk? 3. Waaruit bestaat het huiswerk in de diverse groepen? Op onze school

Nadere informatie

Aanbod Kunst- en Cultuureducatie voor de basisscholen in De Lier

Aanbod Kunst- en Cultuureducatie voor de basisscholen in De Lier Aanbod Kunst- en Cultuureducatie voor de basisscholen in De Lier Dario Fo, ondernemers in de kunst Poeldijk, 13 december 2012 Inleiding Op de vraag van de gezamenlijke basisscholen uit De Lier voor een

Nadere informatie

Vakles 1 / 2 / 3 / 4. # 3 De leerling leert strategieën te gebruiken voor het uitbreiden van zijn woordenschat.

Vakles 1 / 2 / 3 / 4. # 3 De leerling leert strategieën te gebruiken voor het uitbreiden van zijn woordenschat. A. LEER- EN TOETSPLAN Onderwerp: Grammatica De leerlingen kunnen onderscheiden. De leerlingen kennen elementen van het verbuiging- en vervoegingsysteem. De leerlingen kunnen m.b.v. de betekenis van een

Nadere informatie

Informatiefolder ICBS OCTANT Schooljaar 2012-2013

Informatiefolder ICBS OCTANT Schooljaar 2012-2013 Adres: I.c.b.s. Octant Blauwe Ring 90A 1566 MZ Assendelft tel: 075-6573770 dependance: Blauwe Ring 89 1566 MX Assendelft tel: 075-6226716 Email: info@icb-octant.nl Website: www.icb-octant.nl Informatiefolder

Nadere informatie

Rekenen staat vijf keer in de week op het rooster. We werken met de vierde versie van de methode De wereld in getallen.

Rekenen staat vijf keer in de week op het rooster. We werken met de vierde versie van de methode De wereld in getallen. Rekenen Rekenen staat vijf keer in de week op het rooster. We werken met de vierde versie van de methode De wereld in getallen. Niet alle kinderen rekenen even makkelijk en vlot. Onze methode houdt daar

Nadere informatie

My name is Tom is een methode Engels voor alle groepen van de basisschool.

My name is Tom is een methode Engels voor alle groepen van de basisschool. My name is Tom is een methode Engels voor alle groepen van de basisschool. My name is Tom biedt een doorlopende leerlijn Engels voor alle groepen van de basisschool. Met My name is Tom leren de kinderen

Nadere informatie

augustus 2011. INFORMATIE GROEP 3 KENMERKEN

augustus 2011. INFORMATIE GROEP 3 KENMERKEN augustus 2011. INFORMATIE GROEP 3 KENMERKEN Groep 3 is een zeer intensieve groep; er moeten veel vaardigheden aangeleerd worden, lezen, rekenen, schrijven, enz. De leerlingen zijn gedwongen langer stil

Nadere informatie

VOORTGEZET TECHNISCH LEZEN Estafette

VOORTGEZET TECHNISCH LEZEN Estafette VOORTGEZET TECHNISCH LEZEN Estafette Praktische handvatten voor het taallees- en rekenonderwijs zoals deze Kwaliteits zijn te vinden op www.taalpilots.nl en www.rekenpilots.nl. De rubriek implementatiekoffer

Nadere informatie

Informatieboekje 2015-2016

Informatieboekje 2015-2016 Informatieboekje Groep het Landkaartje In dit boekje leest u informatie over de gang van zaken in onze groep. 2015-2016 De groep: De groep bestaat uit 16 kinderen, 5 meisjes en 11 jongens. We besteden

Nadere informatie

Leerjaar 1 en 2 vmbo-b/k. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind leerjaar 2

Leerjaar 1 en 2 vmbo-b/k. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind leerjaar 2 Leerjaar 1 en 2 vmbo-b/k Doelen Leerdoelen technisch lezen eind leerjaar 2 95 % van de leerlingen beheerst AVI-plus 95% beheerst A t/m D-niveau op de DMT leerlingen lezen vlot woorden en zinnen leerlingen

Nadere informatie

Informatie. vakgebieden. Groep 4

Informatie. vakgebieden. Groep 4 Informatie vakgebieden Groep 4 Taal Gehanteerde methode: Taal in beeld - Spelling in beeld Uitgever: Zwijsen Taal in beeld is een taalmethode voor groep 4 tot en met 8 van het basisonderwijs. De methode

Nadere informatie

Informatie. vakgebieden. Groep 5

Informatie. vakgebieden. Groep 5 Informatie vakgebieden Groep 5 Taal Gehanteerde methode: Taal in beeld - Spelling in beeld Uitgever: Zwijsen Taal in beeld is een taalmethode voor groep 4 tot en met 8 van het basisonderwijs. De methode

Nadere informatie

Jong geleerd. Beatrijs Brand en Saskia Snikkers

Jong geleerd. Beatrijs Brand en Saskia Snikkers Jong geleerd. Beatrijs Brand en Saskia Snikkers Programma Kennismaken Presentatie Jong geleerd Warming-up Pauze Praktische oefening Afsluiting Jong geleerd over het belang van actieve stimulering van ontluikende

Nadere informatie

Nationaal congres Taal en Lezen. 15 oktober 2015 Effectief spellingonderwijs WWW.CPS.NL

Nationaal congres Taal en Lezen. 15 oktober 2015 Effectief spellingonderwijs WWW.CPS.NL Nationaal congres Taal en Lezen 15 oktober 2015 Effectief spellingonderwijs WWW.CPS.NL Contactgegevens Tseard Veenstra t.veenstra@cps.nl 06 55168626 Is spellingonderwijs nog relevant als we met behulp

Nadere informatie

Uitwerking Leerlijn ICT Ogtb Titus Brandsma

Uitwerking Leerlijn ICT Ogtb Titus Brandsma Algemeen Uitwerking Leerlijn ICT Ogtb Titus Brandsma Maart 2015 o Groep 0/instroom: Afhankelijk van de ontwikkeling van het kind kunnen de muisvaardigheden geoefend worden door het programma Spelen met

Nadere informatie

Tabel 1: Weekrooster voor de instructie in het Programma Interactief Taalonderwijs

Tabel 1: Weekrooster voor de instructie in het Programma Interactief Taalonderwijs Evaluatieonderzoek naar Programma Interactief Taalonderwijs ER ZIT PIT IN Het Expertisecentrum Nederlands heeft een evaluatieonderzoek uitgevoerd op negen scholen die het Programma Interactief Taalonderwijs

Nadere informatie

Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO

Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO Onderdeel van de eindrapportage

Nadere informatie

Jenaplanschool Lindekring. brengt de wereld dichterbij. Liesmortel 19, 5435 XH St.Agatha. 0485-311611 info@lindekring.nl www.lindekring.

Jenaplanschool Lindekring. brengt de wereld dichterbij. Liesmortel 19, 5435 XH St.Agatha. 0485-311611 info@lindekring.nl www.lindekring. Liesmortel 19, 5435 XH St.Agatha. 0485-311611 info@lindekring.nl www.lindekring.nl In het kleine dorp St.Agatha vindt u een school van de toekomst. Jenaplanschool Lindekring brengt de wereld dichterbij

Nadere informatie

Doel van deze presentatie is

Doel van deze presentatie is Doel van deze presentatie is Oplossingsgericht? Sjoemelen? Evaluatie van de praktische oefening. Verbetersuggesties qua oplossingsgerichtheid (niet met betrekking tot de inhoud van de gebruikte materialen)

Nadere informatie

Kleine Ezel. Handleiding voor de bibliotheek Groep 1-2

Kleine Ezel. Handleiding voor de bibliotheek Groep 1-2 Kleine Ezel Handleiding voor de bibliotheek Groep 1-2 Colofon Cubiss Tilburg, 2009 Samenstelling: Marion Bolte, Cubiss J:\klantenservice\Rode Draad\handleiding bibliothecaris\kleine Ezel groep 1-2 bibl.290609

Nadere informatie

Informatie boekje groep 3

Informatie boekje groep 3 Informatie boekje groep 3 Groepsinformatie groep 3 1 Voorwoord Dit informatieboekje is bestemd voor de ouders van leerlingen in groep 3 In dit boekje willen we u een indruk geven van de leerstof en van

Nadere informatie

Quickscan taal- en leesonderwijs

Quickscan taal- en leesonderwijs Quickscan taal- en leesonderwijs Gegevens school Naam school Adres school Plaats Telefoon e-mail Datum invulling Ingevuld door Functie invuller directie IB-er RT-er taal/leescoördinator leerkracht gr:

Nadere informatie

Informatie boekje groep 8

Informatie boekje groep 8 Informatie boekje groep 8 Groepsinformatie groep 8 1 Voorwoord Dit informatieboekje is bestemd voor de ouders van leerlingen in groep 8 In dit boekje willen we u een indruk geven van de leerstof en van

Nadere informatie

Kleine Gartmanplantsoen 21 1017 RP Amsterdam T 020 620 9567 info@mocca-amsterdam.nl www.mocca-amsterdam.nl. Stappenplan cultuureducatiebeleid

Kleine Gartmanplantsoen 21 1017 RP Amsterdam T 020 620 9567 info@mocca-amsterdam.nl www.mocca-amsterdam.nl. Stappenplan cultuureducatiebeleid Kleine Gartmanplantsoen 21 1017 RP Amsterdam T 020 620 9567 info@mocca-amsterdam.nl www.mocca-amsterdam.nl Stappenplan cultuureducatiebeleid Inleiding Dit stappenplan is een handreiking om te komen tot

Nadere informatie

# 4 De leerling leert strategieën te gebruiken bij het verwerven van informatie uit gesproken en geschreven teksten.

# 4 De leerling leert strategieën te gebruiken bij het verwerven van informatie uit gesproken en geschreven teksten. A. LEER- EN TOETSPLAN Onderwerp: Grammatica De leerlingen kunnen onderscheiden. De leerlingen kennen elementen van het verbuiging- en vervoegingsysteem. De leerlingen kunnen m.b.v. de betekenis van een

Nadere informatie

De doorgaande woordenschatlijn (huidige situatie) Basisschool de Kameleon April 2008

De doorgaande woordenschatlijn (huidige situatie) Basisschool de Kameleon April 2008 De doorgaande woordenschatlijn (huidige situatie) Basisschool de Kameleon April 2008 Kerndoel woordenschat Kerndoel Omschrijving Het vergroten van de woordvoorraad in het Nederlands van leerlingen. De

Nadere informatie

Begrijpend lezen anders, beter en leuker! 14 Redax Magazine

Begrijpend lezen anders, beter en leuker! 14 Redax Magazine 14 Redax Magazine Begrijpend lezen anders, beter en leuker! Joop Stoeldraijer en Marieke Boers U bent zojuist begonnen met het lezen van dit artikel over begrijpend lezen. Daar zijn we blij mee. Maar,

Nadere informatie