Parcours «Dieren» Geselecteerde werken Sectie Moderne Kunst

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Parcours «Dieren» Geselecteerde werken Sectie Moderne Kunst"

Transcriptie

1 Geselecteerde werken Sectie Moderne Kunst 1. Eugène Verboeckhoven Kudde schapen verrast door het onweer 2. Louis Dubois De ooievaars 3. Louis Gallait Portret van mevrouw Louis Gallait en haar dochter 4. Emile Claus Koeien bij het oversteken van de Leie 5. Marc Chagall Ik en het dorp 6. Max Ernst Het hemelheir Marcel Broodthaers Rode mosselen in de pot Mosselen/ eieren Sectie Oude Kunst 9. Frans Snijders (landschap door Jan Wildens) Damhertenjacht 10. Paul de Vos (landschap door Jan Wildens) Hertenjacht 1 Inkomhal van het Museum Guillaume Geefs De verliefde leeuw

2 (*) In de sprookjes die men je vertelt en in de tekenfilms die je graag bekijkt, gaat het vaak over dieren. Welke? Als jij een dier was, welk dier zou je dan graag zijn? Olifanten zijn «wilde dieren». Ze leven ver van de mensen, vrij in de natuur. Ze moeten helemaal alleen hun eten vinden. Kan jij enkele wilde dieren noemen die in onze bossen wonen? Honden en katten worden «huisdieren» genoemd. Ze leven bij een gezin dat hen eten geeft. Heb jij ook een huisdier? Ken jij iemand die een hond of een kat heeft? Als je op het platteland wandelt, moet je eens kijken naar de «dieren van de boerderij», de kippen, de schapen, de koeien, de varkens,... Ze zijn van de boer die ze eten geeft: hij geeft graan aan de dieren van het hoenderhof en begeleidt zijn koeien en schapen in de weiden. De dieren op de boerderij worden verkocht om geld op te brengen voor de boer. Hij moet kleren kopen, hout om het huis te verwarmen, verf om te schilderen, Maar ze maken het ook mogelijk om zijn gezin te voeden: de eieren van de kippen, de melk van de koeien, het vlees van de varkens of lekkere gebraden kippen. Afbeeldingen van dieren zijn vaak het onderwerp van «een verzameling». Zowel kleine kinderen als volwassenen verzamelen bijvoorbeeld eenden of olifanten. Ze zijn van hout, van steen of van metaal. Omdat ze zo klein zijn, worden ze vaak op een rek geplaatst. Beetje bij beetje wordt de verzameling door de jaren heen groter. Ken jij iemand die een verzameling van afbeeldingen van dieren heeft? (*) Neem een wit blad papier mee met een potlood en een plat voorwerp dat een licht reliëf heeft (bijvoorbeeld een muntstuk). Zo kan u de techniek van het wrijven uitleggen die Max Ernst gebruikt in zijn werk Het hemelheir (n 6). 2

3 Kunstenaars hebben altijd graag dieren afgebeeld. Lang geleden, zeer lang geleden, woonden de mensen nog in grotten - huizen bestonden toen nog niet - en op de wanden schilderden ze dieren die dichtbij hen leefden of waarop ze jaagden om zich te voeden: stieren, bizons, Dat was zeer lang geleden. Maar we eten nog steeds het vlees van de dieren van de boerderij of dat van wilde dieren. Dat is wat men «wild» noemt. Elk jaar, tijdens een paar maanden, jagen de jagers op herten, everzwijnen of hazen om ze te doden en op te eten. De mensen houden veel van het vlees omdat het een betere smaak heeft dan het vlees van de boerderij. Vind je het jammer dat die mooie dieren worden gedood? Het is waar, maar sommige dieren zoals everzwijnen kunnen te talrijk worden en veel schade aanrichten. Jagen is een manier om een goed evenwicht te behouden tussen de verschillende diersoorten. Hier in het museum gaan we schilderijen en beeldhouwwerken ontdekken die dieren afbeelden die je goed kent. * * * * * Ga van het Forum waar jullie je bezoek zijn begonnen (*) en al het beeldhouwwerk «De rover van het arendsnest» hebben bewonderd, naar het Museum voor Moderne Kunst. Terwijl je langs de tussengang loopt, kan je even stoppen bij het beeldhouwwerk van Léon Mignon met als titel «Stierengevecht in de campagna romana» Brons, 165 x 173,5 x 77,5 (**). Wie wint? Kijk naar de stier die van boven aanvalt: hij staat stevig op zijn poten, zijn spieren zijn gespannen, zelfs zijn staart staat rechtop. Hij heft zijn tegenstander op en steekt een hoorn in zijn borst. Hij heeft gewonnen! De andere stier verliest zijn evenwicht en heft één poot in de lucht; hij is gewond, hij lijdt en steekt zijn tong uit van de pijn. We voelen zijn lichaam verzwakken, de staart, zonder kracht tussen zijn poten. Hij gaat sterven. Waarom dit gevecht? Om de baas te zijn! Kijk: onder de gevechtscène is er een band die doorloopt met een decor en het beeldhouwwerk omcirkelt. Dat heet «een fries». Wat stelt ze voor? (*) Details en uitleg in de rubriek «Achtergrondinformatie» Wat is een museum? (**) Ter informatie: de afmetingen van de werken worden uitgedrukt in centimeters, eerst de hoogte en dan de breedte. Bij een beeldhouwwerk geeft een derde cijfer de diepte aan. 3

4 Neem de roltrap en dan de trap tot (Op de linkermuur tussen twee trapportalen) Eugène Verboeckhoven Kudde schapen verrast door het onweer Olie op doek x 270 Wat zie je? Schapen, lammetjes, rammen (dieren van de boerderij). Een hond (huisdier). Een man. Een stenen kruis, een brug. Een donkere onweershemel. De kunstenaar schilderde graag dieren en vooral schapen Om dit grote schilderij goed te kunnen weergeven, heeft hij de scène verdeeld: aan de ene kant de hemel, bijna zwart en dreigend, aan de andere kant de kudde die nog baadt in een gouden licht. In dit goed verlichte deel, worden de details zeer nauwkeurig afgebeeld. Vooraan in de kudde, heeft het vierde schaap stevige hoorns in de vorm van een spiraal. Het is een ram. Dat is het mannetje, hij is de leider van de kudde. De ooi is het vrouwtje en het lam is het jong. Zie je nog andere rammen? Degene met de zwarte kop heeft kleine hoorntjes. Kijk eens naar de vacht van de schapen (waarmee we wol maken): ze is dik en gekruld. Het schaap dat voor de man staat, is geschoren: hij heeft een teken op zijn dij. Het is een teken dat de eigenaar aanbrengt om te kunnen zien dat het zijn dieren zijn (de andere schapen hebben ook een teken, maar door hun dikke vacht kunnen we het niet zien). Twee lammetjes blijven vlakbij 4

5 hun moeder. Hun vacht lijkt heel zacht. Heb je zin om het aan te raken, het te strelen? Wanneer een kind lief is, zeggen we soms «zacht als een lammetje». Wat gebeurt er? De titel van het schilderij is: «Kudde schapen verrast door het onweer». Kijk eens naar de hemel: wat zie je? Van ver is de hemel dreigend, met grote zwarte wolken die de wind voortduwt en het onweer dat al raast. De schapen zijn bang maar de hond gehoorzaamt de herder en houdt ze samen. Ze zijn zo dichtbij elkaar dat we ze niet kunnen tellen maar eerder vrezen dat ze omver vallen en de kleintjes verpletteren. De man draagt het jonge lammetje. Hij is te klein om zich alleen te redden. Ze zijn allemaal klaar om te vertrekken. Langs waar gaan ze zich redden? Langs de brug? Wie is de man? Waarom is hij daar? De man is een herder: het is de man die op de schapen let, hen verzorgt en overdag begeleidt om ze te laten grazen in de weide of zelfs in meer wilde plaatsen. Denk je dat herder zijn een belangrijk beroep is in een boerderij? Een kudde schapen draagt bij tot de activiteiten van de boerderij: ze levert vlees voor de maaltijden, wol voor de kleren en de ooien geven melk waarmee men kaas maakt. Wanneer de herder de kudde uitlaat, moet hij er dus voor zorgen dat geen enkel dier verloren geraakt. Vroeger was dit beroep nog veel belangrijker omdat er geen omheinigen bestonden. De herder houdt in zijn rechterhand (bijna in zijn zak), een lam vast en in zijn linkerhand een lange stok die op het einde de vorm van een buis aanneemt: het is de «staf» van de herder. Hij gebruikt hem om aardkluiten of kleine steentjes naar de schapen te gooien die zich van de groep verwijderen. Hoe is hij gekleed? Hij is gekleed in een bruine mantel waaronder hij een vest draagt. We zien een beetje pels. Het is misschien een kledingsstuk in vacht. Zijn hemd is rood. Hij draagt laarzen en hoge sokken over zijn broek. Is hij oud? Zijn haar, zijn snor en zijn baard zijn grijs. Wat zie je nog? Er zit een zwarte hond naast hem. Het is een herdershond. Hij is opgeleid door de herder om hem te helpen de schapen bijeen te houden wanneer de kudde zich verplaatst. De hond gidst de schapen om te voorkomen dat ze verloren lopen of in een ravijn vallen. Er is ook een groot stenen kruis waarop de naam staat van een meisje dat gestorven is toen ze 20 jaar was. Juist erboven zien we een kleine beek: als we hem volgen, zien we dat hij opeens voor ons verdwijnt. Hij stroomt verder buiten het schilderij. Dan zien we hem aan de andere 5

6 kant van het schilderij: hij gaat naar beneden tussen de rotsen en stroomt langs een kleine brug. Lijkt de scène echt? Het is een «realistisch» schilderij omdat het de werkelijkheid afbeeldt. Doordat de oppervlakte van het schilderij glad is en je de haren van de borstel niet ziet, lijkt de scène nog meer realistisch. Je ziet dat het schilderij zeer laag opgehangen is. Daardoor lijken de schapen bijna op de grond te staan. We staan zeer dicht bij de kudde. Het is tof, alsof we in het schilderij zitten en deel uitmaken van de hele scène. Hoor je het onweer? Ruik je de geur van de grassprietjes? De geur van de schapen? Ze hebben een zeer sterke geur die door hun vacht wordt tegengehouden. Is het warm? Zeker weten. Nochtans draagt de herder een mantel! En zijn vest is omzoomd door bont! Als de herder met zijn kudde vertrekt, is dat voor een lange dag, soms zelfs verschillende dagen. Hij moet er rekening mee houden dat het weer kan veranderen, dat het kouder of warmer kan worden, dat de nachten fris zullen zijn, en hij moet daarom kledij meebrengen. Zou jij graag zo leven, zoals een herder met een kudde? De wandelingen kiezen, de plaatsen waar de schapen zouden kunnen grazen? De hele dag buiten zijn? 6

7 Ga naar de rechter zaal. 2. (Tegenover de bank) Louis Dubois De ooievaars Olie op doek x 277 Ken je deze grote vogels? Het zijn ooievaars, meer bepaald witte ooievaars, ook al is het einde van hun vleugels zwart (de zwarte ooievaar heeft alleen maar een witte buik). Ze zijn meer dan een meter hoog, ze zijn dus even groot als jij. Hun hoge poten zijn zeer fijn (de ooievaars kunnen ze zo gemakkelijk opvouwen om te gaan vliegen) en hun snavels zijn zeer uitgestrekt. Ze zijn «tam» en laten zich benaderen. Hoeveel ooievaars zijn er? Waar zijn ze? Ze staan voor (of in) het water van een poel, rechtop, op één poot, onbeweeglijk! Hoelang zou jij, zoals hen, op één been kunnen staan? Ze maken zich los van het landschap, dat vlak is zoals een weide bezaaid met wat gras. Ooievaars zijn dieren die houden van vochtige weiden, moerassen en randen van beken. Ze voeden zich met vis en kikkers die ze dankzij hun lange snavel kunnen pakken. Ze vullen hun menu aan met insecten, regenwormen, padden en andere kleine dieren die in de buurt van hun geduchte bek komen. En wij? Wij eten schaap, lam, maar heb je al ooievaar gegeten? 7

8 Denk je dat de schilder heeft nagedacht over de manier waarop hij ze heeft neergezet? Zeker! Kijk hoe vaardig ze gerangschikt zijn? Je kan de ooievaars «van voren, van achter en opzij» zien: de linkse buigt zijn hals om je te bekijken, zijn buur buigt zijn hoofd, maar hun snavels zijn naar ons gericht. In de andere groep, draait die met zijn rug naar ons zijn hoofd om je zijn snavel te tonen. Zijn buur wordt in profiel afgebeeld. Hun lange snavels kruisen elkaar, recht en scherp zoals messen. De witte ooievaar is eerder stil De witte ooievaars communiceren onder elkaar met rappe klikken van hun snavel: ze klikken wanneer ze naar hun nest gaan (dat altijd op een hoge plaats is zoals klokkentorens en hoge bomen), wanneer ze bedreigd zijn of in gevaar. Anders zijn ze stil. Hier, door de onbeweeglijkheid van de ooievaars, door het beperkte kleurgebruik (welke kleuren?) en door dit monotone landschap dat helemaal plat is en donker, geeft de schilder ons een indruk van stilte. Welke kleuren gebruikt de schilder? Zijn ze levendig of somber? Is het ochtend of avond? Tussen het grijs van de hemel en het zwart van het landschap is er een zone die lichter is. Het licht wordt helderder, bijna wit. De schilder profiteert ervan om de koppen van de ooievaars te rangschikken en de details van de snavels en pluimen te tonen. In het onderste gedeelte van het schilderij lijkt het landschap helemaal zwart maar als we dichterbij kijken (opgelet: op één meter afstand van het schilderij blijven), zien we zeer donkere toetsen groen, bruin, «aardse» tinten. Die kleuren zie je als het heel donker is. In de weerspiegelingen van het water zie je een beetje rood van de poten en zwart van de silhouetten. In dit wazige decor lijkt de poel voor ons vochtig en koud. De ooievaar is een «trekvogel» Wanneer het einde van de zomer nadert, verlaten de ooievaars hun nest in koppel. We zeggen dat ze «migreren». Ze gaan naar warmere oorden. Ze komen terug wanneer het klimaat zachter wordt en keren dan vaak naar hun oude nest terug. De witte ooievaars nestelen vaak bij ons. Toch overvliegen sommigen onze regio s op weg naar warmere landen. Aangezien ze veel reizen, zeggen sommige sprookjes dat de ooievaars de baby s brengen. Soms zie je voor een huis een afbeelding van een ooievaar die een baby brengt: het is om aan te kondigen dat er een nieuwe baby is in de familie. 8

9 Draai je om en doorkruis de verdieping terwijl je vlug naar de landschapsschilderijen kijkt om te zien of er dieren zijn of niet. Neem de trap tot aan (Stop aan het eerste schilderij op de rechtermuur) Louis Gallait Portret van mevrouw Louis Gallait en haar dochter Olie op doek x 129 Welke dieren zie je? Twee honden. Het zijn huisdieren of gezelschapsdieren: ze leven in de buurt van een meester, begeleiden hem, zijn hem trouw. Maar ze hangen van hem af. Ze moeten eten krijgen, gewassen worden, ze mogen niet alleen gelaten worden. Noem eens een ander dier dat in de omgeving van een familie woont. Je kent het goed: het is een kat. Ze is veel meer onafhankelijk en kan alleen blijven, ze wast zich door haar pels te likken, maar je moet haar toch voederen... behalve als ze muizen vangt! 9

10 De twee honden maken deel uit van een schilderij dat een portret voorstelt van een moeder en haar dochtertje De kunstenaar die dit schilderij heeft geschilderd, is de man van de dame en de papa van het kleine meisje. De mama Haar serieuze gezicht toont dat ze het maken van dit portret zeer ernstig nam. Als je goed kijkt, zie je dat ze op de grond zit. De kunstenaar heeft verschillende details aangebracht die ons helpen om de familiale omgeving te begrijpen: de linkerhand van de mama rust op een geopend boek. Je ziet bladzijden die met de hand geschreven zijn. Heeft ze een gedicht of een liedje geschreven voor haar dochter? Leest ze een tekst van haar man of een tekst die haar moeder voor haar geschreven heeft? Achteraan, naast de kleine zwarte hond, is er een groot boek met tekeningen, met illustraties: is het omdat ze tekent of omdat ze getrouwd is met een schilder? Het meisje Ze draait zich om om naar haar papa te kijken. Opeens krijgen we de indruk dat ze naar ons kijkt. Kan je al raden wat er gaat gebeuren? De beweging van haar kleine benen toont aan dat ze beschutting zoekt in de armen van haar moeder. Ze was wellicht dicht bij haar papa die haar gezegd heeft: «ga bij je moeder zodat ik jullie portret kan nemen». Met een zeer mooie beweging van haar arm omhelst ze haar moeder. Is ze even oud als jij? Hun haar De moeder heeft zeer donkerbruin haar, bijna zwart. Het haar van het meisje is blond. Rara: wat zou de haarkleur van de papa kunnen zijn? Wat is de haarkleur van jouw papa? En van je mama? En van jou? In het algemeen hebben de kinderen dezelfde haarkleur als hun ouders. We zouden kunnen denken dat de vader van het meisje dat je hier ziet blond haar heeft. Maar de ogen van de moeder en haar dochter hebben dezelfde kleur! Welke? De twee honden De schilder wou zijn honden ook in het schilderij opnemen. Ze maken deel uit van zijn gezin. De grote hond op de voorgrond slaapt niet, hij is aandachtig: met zijn geopend oog bekijkt hij de schilder. Zijn witachtige vacht is dik, een beetje golvend. Hij ziet er zeer lief uit. De grote hond is een sint-bernard. Het zijn kalme, geduldige, moedige en zeer sociale honden. Ze houden van kinderen. Maar het zijn ook berghonden. Ze zijn opgeleid om mensen in de bergen te vinden en te redden. Men zegt dat zij een klein tonnetje onder hun hals dragen met daarin een beetje alcohol. 10

11 De andere hond, een spaniël, zit naast de mama. Hij houdt zijn hoofd opzij: zijn snuit is lang en zijn oog, met de zwarte pupil, is wijd geopend. Hij observeert ook. Het is een trouwe, energievolle en guitige hond, die trappelt, klaar om te blaffen of om te rennen. Hij is zwart, met een paar witte haartjes op zijn snuit en de bovenzijde van zijn buik. Zijn dikke vacht en zijn hangende oren zijn echter goed zichtbaar. Met welke van de twee zou je graag spelen? Hoe zou je hem noemen? En de andere? Kijk naar de kleur van de vacht van de twee honden. De ene is zwart en de andere is witachtig. Het zijn dezelfde kleuren als het haar van de mama en haar dochter! Heb je al over iemand horen zeggen dat die «een hondenleven» heeft? Waarom? Daarmee bedoelt men dat het leven niet gemakkelijk is voor die persoon. Denk jij dat we kunnen zeggen dat honden een moeilijk leven hebben? Niet echt, ze leven in de geborgenheid van een familie. Ze worden gevoed. Eten ze uit dezelfde bak? Ze worden gewassen: maar hoe geraakt men van die hondenharen af? En toen er geen stofzuiger was? Wie doet het? De papa? De mama? Het meisje? Iemand anders? De honden hebben ook nood aan ruimte en een dagelijkse wandeling. Er is dan wellicht een grote tuin rond het huis. Vergelijk eens het leven van de hond die op de schapen past met dat van de honden op het schilderij. Zijn er gelijkenissen? Men zegt ook «ziek als een hond». Zieke honden kreunen, klagen. Doordat ze van hun baasje afhangen, is het hun manier om te vragen verzorgd te worden. De kleuren Welke kleur hebben de kleren van de mama en van het meisje? Ze zijn wit. Laten we een beetje verder van het schilderij staan, en een beetje schuin: we zien een lichtstraal die het schilderij doorkruist: van links, op de roze/ oranje stof achter de moeder, langs haar voorhoofd en haar schouders, de bovenkant van haar jurk en een deel van de stof die het meisje aanheeft. Daar waar de lichtzone passeert, zijn de witte kleuren puurder. We zien hetzelfde licht op de benen van het meisje en op de helft van het boek, dat onder de hand van de moeder ligt. Lager, schittert de stof van de jurk op de grond als zijde. Het geeft je bijna zin om er met de hand over te gaan om het te voelen. Zijn er andere kleuren? Geel? Blauw? Groen? Rood? De witte kleuren worden omgeven door zachte en warme kleuren met een paar sterkere details: rood voor de draperie in de bovenste hoek rechts, helderder rood, een beetje oranje voor de stoffen rond de mama, rood voor het tapijt op de grond alsook bruin op de achtergrond van het schilderij. 11

12 Er is een beetje blauw in de tekeningen van het tapijt maar ook in een klein detail. In het welke? Kijk naar rechts, is het geen blauwe schoen die onder de jurk van de mama uitkomt? Wat zie je op de achtergrond van het schilderij? Een groot wit doek. Waarom staat het doek daar? Om ons te zeggen dat er iemand in dit familieportret ontbreekt: de vader, de kunstenaar, degene die een wit doek in een schilderij verandert. Kunstenaars schilderen hun werken op een «drager» gemaakt van hout of doek. Om dit portret te maken, heeft de schilder gebruik gemaakt van een doek: ze is over een «drager» gespannen, gemaakt van hout en je kan nog de nagels zien die gebruikt werden om het vast te maken. Het is veel lichter en gemakkelijker om dragen dan een schilderij dat op hout geschilderd is, vooral als het om een groot schilderij gaat. 12

13 4. (Op hetzelfde niveau blijven, en halverwege stilstaan voor een groot schilderij, dat links hangt) Emile Claus Koeien bij het oversteken van de Leie Olie op doek x 305 Laten we eens samen het tafereel beschrijven: Koeien, (vee), in alle kleuren, die een rivier oversteken. Sommigen zijn volledig in het water, anderen klauteren al naar een weide. Drie kinderen op een boot. Een landschap met bomen, een rivier. Een zeer groot schilderij: zeer zwaar, men heeft het op een speciale drager moeten zetten om te vermijden dat het van de muur valt. Vanop een afstand van het schilderij We hebben de indruk dat onze blik zich onderdompelt in de scène, alsof we rechtop stonden op de boot. Waarom zijn de koeien afgebeeld in een rivier? In de winter zijn de koeien op stal. De boer voedert ze met hooi. Wanneer het klimaat zachter wordt, worden ze naar de weiden begeleid en voeden ze zich met gras: het zijn «herbivoren». Maar doordat ze met velen zijn om te grazen, komt er een moment waarop er onvoldoende gras is om ze te voeden. Dan moeten ze naar een andere weide gebracht worden en soms begeleid worden naar een weide die zich aan de andere kant van de rivier bevindt. En als er geen brug is en het water niet te diep is, waden ze door het water. 13

14 De drie kinderen in de boot zijn koeherders. Herinner je je nog de herder? Hij lette op de schapen. Hier letten de koeherders op de koeien. Afsluitingen met ijzerdraad zoals jij ze kent bestonden toen niet. Alleen hagen van struiken of afsluitingen gemaakt uit hout konden een koe verhinderen om zich te verwijderen van de troep en te ontsnappen. En aangezien koeien worden gekweekt om verkocht te worden voor hun vlees maar ook voor de melk die ze geven aan de familie van de boer (wat kunnen we doen met melk?), zijn ze veel geld waard. De twee jongsten letten aandachtig op de koeien zodat ze veilig en wel de oever bereiken. De ene houdt zijn hand op een stok, de andere draagt een kleine tas: wat kan erin zitten? Een beetje eten voor de dag? De grootste, die rechtop staat, stuurt de boot met zijn roeiriem. Het is een werk dat de kinderen deden en nog steeds doen tijdens de vakantie om hun ouders te helpen op de boerderij. Dat werk omvat vele andere taken en iedereen helpt mee, naargelang van hun leeftijd. Zo weten de kinderen ook goed wat hun papa doet. Weet jij wat je papa doet? En je mama? De schilder houdt ervan om het licht te tonen in al haar variëteiten. Hij sticht de kunstbeweging luminisme We noemen hem «de schilder van de zon». Raad eens wat de naam is die hij gegeven heeft aan zijn huis? «Zonlicht»! Waar zie je het zonlicht? Er is zonlicht op de bladeren van de bomen. Je ziet het door de variëteit aan geel en groen die de schilder gebruikt. Het licht schijnt door de takken en verlicht hier en daar de helling die de koeien beklauteren, de weide waar ze aankomen en het lichaam van sommigen die nog in de rivier zijn. Wat verder kabbelt het water rustig onder de zon. Dichter bij ons, is het water onstuimig door de komst van de koeien. Het vormt draaikolken, golven (het is hetzelfde wanneer je het water doet bewegen in je bad of in het zwembad). De schilder gebruikt meer donkere soorten groen en paars. De koeien zijn afgebeeld in zeer expressieve houdingen: allen samen lijken ze kalm, ze komen aan op de oever van de rivier. Daar waar het water niet meer zo diep is. Maar er is er één, die op de voorgrond, die er angstig uit ziet. Ze staat nog niet helemaal op de grond. Nochthans kunnen koeien zwemmen. Van ver zien we goed de details van hun lichaam, hun spieren. Kies een koe en we gaan ze van dichtbij bekijken (opgelet... herinner je eraan dat je op één meter afstand moet blijven!). Ik kies de zwarte koe! Dichtbij het schilderij De zwarte koe: is ze echt zwart? Er zijn blauwe, bruine, rode kleuren die gemengd worden, elkaar overlappen en op sommige plaatsen een indruk van paars geven. De schildersborstel is duidelijk zichtbaar: het zijn kleine vegen in allemaal verschillende kleuren, de ene naast de andere. Ze geven volume aan het lichaam van de koe en ze geven de richting van de vacht aan. 14

15 Kijk naar de bladeren van de bomen: je ziet de bladeren niet, het zijn slechts kleine kleurvlekjes. Maar in de draaikolk zijn de borstelvegen groter. De schilder gebruikt veel wit, in dunne lagen, wat een fonkelend licht geeft. De verf is dik De schilder heeft er 12 jaar (dus 2 of 3 keer jouw leeftijd) over gedaan om dit grote schilderij af te werken. 9 jaar lang heeft hij «tekeningen, voorbereidende studies» gemaakt. Dan, 3 jaar lang, het schilderij zelf. Elke dag, heeft hij kleine laagjes verf toegevoegd om de effecten van het licht beter weer te geven. Het is daarom dat je de dikke lagen verf en de kleine borstelvegen kan zien. Wat zijn de woorden (adjectieven) die je kan gebruiken om de sfeer van dit schilderij te beschrijven? Het is kalm maar levendig. Het is een scène uit het leven op het platteland, met heel veel licht zoals op een mooie zomerdag. Het is warm! Als je dit schilderij vergelijkt met dat van de schapen, wat zijn dan volgens jou de grote verschillen? Hier, de zachtheid van het landschap. Daar, de onrust van het dreigende onweer. Hier, een manier van schilderen met kleine, duidelijke verfstroken. Daar, de afwezigheid van de verfstroken en de gladde oppervlakte van het schilderij. 15

16 Doorgaan tot het einde van de verdieping en naar niveau -8 gaan. Ze oversteken om aan de overkant van het grote standbeeld «Niobé» van Constant Permeke te zien, een centraal paneel met drie schilderijen. 5. (Het schilderij in het midden) SABAM Belgium 2008 Marc Chagall Ik en het dorp Potlood, aquarel en gouache op papier - 61,8 x 48,9 Wat zie je? De kop van een koe, geschilderd in blauw en wit. Het hoofd van een man, geschilderd in groen met witte lippen. Ze zijn zijdelings afgebeeld. Het hoofd van de man is even groot als dat van de koe. De kunstenaar is ver van hier geboren, in een klein dorpje in een gigantisch land dat Rusland heet. Hij hield van tekenen, schilderen en droomde ervan om naar Parijs te gaan, de stad waar alle grote kunstenaars woonden waarover men zelfs in zijn land sprak. Hij is naar Parijs gegaan na een zeer lange reis van vier dagen met de trein (vliegtuigen bestonden nog niet) en hij ontmoette er schilders, en ook schrijvers en dichters. Hij is betoverd door alles wat hij ziet en hoort, maar hij blijft aan zijn land denken, aan zijn dorpje, aan het jonge meisje waarop hij verliefd was. Hij herinnert zich zijn verleden, 16

17 hij beeld zich zijn terugkeer in. Het is zoals wanneer je bij mij komt, je ontdekt andere spelletjes maar je denkt aan papa, mama en het moment waarop je terug naar huis gaat. Een schilder die «dromen toont» Wel, hij gaat doordat hij veel fantasie heeft, dromen schilderen. Eén van zijn vrienden heeft hem de bijnaam van «dromenschilder» gegeven. Wat gebeurt er in een droom? Echte zaken worden in onmogelijke situaties geplaatst. In dromen, kunnen huizen vliegen en omgekeerd zijn. Het is het omgekeerde van de realiteit. Kijk naar de kop van de koe en vergelijk ze met die we daarnet gezien hebben. Ben je zeker dat het een koe is? Misschien is het inbeelding. In het lichte stuk van haar kop is er de silhouet van een koe die rechtop staat en van een persoon die zit (een vrouw?) die zich met de koe bezighoudt. De man houdt een kleine, bloeiende struik in zijn hand. De koe bijt in het gebladerte: we zien haar tanden. Heb je al een man eten zien geven aan een koe? Ik denk dat de schilder ons iets wil zeggen: de koe voedt zich met het gras van de weiden, dankzij de man. In ruil geeft de koe haar melk en voedt ze de familie. Wat verder zien we twee personen: een man die een zeis draagt en een vrouw die omgekeerd wordt afgebeeld! Achter hen, op de achtergrond zien we huizen: huizen die twee huizen op de keerzijde omringen. Er is ook een kerk: de klokkentoren is anders dan die we bij ons thuis zien. De kunstenaar herinnert zich zijn geboortedorp in Rusland. In dat land wordt boven de klokkentorens een afgeronde vorm zoals een bol geplaatst. Voor de kerk, omkaderd door een portaal, staat er nog een vreemde persoon. Je zou zeggen dat hij weent. De schilder heeft veel verbeelding: hij schildert echte dingen maar met veel fantasie. De kleuren Blauw voor de koe, groen voor het hoofd van de man. Nog meer fantasie! Als jij een tekening maakt, doe je dat dan volgens de echte kleuren van het object of van het dier dat je tekent? Ik denk het niet: je tekent in alle vrijheid, met je verbeelding en de kleuren waarvan je houdt. Kan jij een verhaaltje vertellen met wat je ziet? De kunstenaar heeft een titel gegeven aan deze geschilderde droom : «Ik en het dorp». Het is zoals een sprookje, een manier om ons te tonen hoe belangrijk het leven op het platteland is: de boer is verbonden aan zijn dorp, aan het ritme van de seizoenen. Hij geeft eten aan de koeien met het gras van de weiden en de koe voedt hem dankzij de melk die ze geeft. Het is uiteindelijk toch geen droom. Het gebeurt alle dagen, in alle landen. 17

18 Ga voorbij de werken van Delvaux en Magritte om tot een groot centraal paneel te komen (ervoor staat een bank). 6. (Sta stil voor het schilderij links) SABAM Belgium 2008 Max Ernst Het hemelheir - +/ Olie op doek - 80,5 x 100 Vanop afstand van het schilderij Wat zie je vanaf hier? Alleen een hoofd, recht en krachtig, is zichtbaar. Dat van een vogel? De andere delen van het schilderij zijn wazig. Wat zijn de gebruikte kleuren? De kunstenaar heeft in zijn schilderijen vaak vogels afgebeeld. Misschien door de droevige herinnering dat hij een vogel, waaraan hij erg gehecht was, verloren heeft toen hij klein was. Ga eens van dichterbij kijken Nu kan je meerdere vogels onderscheiden, kleiner, alsof ze zich aan het lichaam van de grote vogel vastklampen. Allemaal samen, onder de bescherming van de grote vogel, zijn ze sterker, klaar voor mogelijke gevaren. De schilder heeft een titel gegeven aan het werk: «Het hemelheir». In de natuur moet de volwassen vogel zijn territorium hebben om zijn nest te bouwen en om eten te gaan zoeken dat hij aan de kleintjes geeft. 18

19 Maar hij moet dat territorium beschermen omdat andere vogels klaar zijn om het hem af te nemen. Als iemand zegt «je eet als een vogeltje», weet je wat dat betekent? Dat je niet veel eet, niet meer dan een vogel. Maar vogels hebben geen tanden! Wat eten ze? Heeft de schilder de vogels afgebeeld zoals je ze gewoonlijk ziet, met pluimen? Zien ze er echt uit? Je herkent noch de pluimen, noch de details van de lichamen van de vogels omdat de schilder een speciale techniek gebruikt : de «frottage» (dichtbij staat er een bank. Maak er gebruik van tijdens je demonstratie: wrijf rustig en een beetje schuin met de punt van een potlood over een blad papier dat op een vlak object ligt met een licht voorwerp - bijvoorbeeld een muntstuk ). Kijk naar het hoofd van de grote vogel: de schilder heeft een rond voorwerp onder het doek geplaatst, en dan gewreven. In het midden heeft hij een cirkeltje toegevoegd dat dienst doet als oog. Om te tonen dat het hoofd zijdelings is afgebeeld, tekent hij een spitse bek. Voor het lichaam, voor zij van het hemelse leger, combineert hij de frottagetechniek op verschillende objecten (muntstukken, knopen, een wiel, ) en plaatst die op zo n manier om ze om te vormen in een vogellichaam. Doordat hij gefascineerd was door de eerste vliegtuigen, zou het misschien een vogel-vliegtuig zijn? Kan je andere vogels ontdekken? Er zijn er verschillende maar het is moeilijk om ze te ontdekken. De frottages zijn licht en de laag van de verf die ze bedekt is dun, bijna doorzichtig. Het groen en het rood mengen op bepaalde plaatsen om een lichte paarse kleur te bereiken, soms zelfs donker paars. Is er een decor waardoor je de scène kan plaatsen? Er is geen decor rond het hemelse leger: het is omsingeld door wit, een dik wit, klonterig alsof de schilder iets wou verbergen. In het echt had hij de vogels van «Het hemelheir» geschilderd over heel de oppervlakte van het schilderij, dan heeft hij bepaalde delen overschilderd van wat hij had afgebeeld. Daarom is het in het wit geschilderd met een dikkere laag. Dezelfde kunstenaar heeft ook in andere schilderijen een techniek gebruikt die décalcomanie heet. Je zou het thuis kunnen proberen. Op een wit blad maak je een paar kleurvlekken met waterverf. Dan bedek je het blad met een ander wit blad. Daarna druk je zachtjes met je hand op sommige plaatsen, en wat harder op andere. Als je het bovenste blad weghaalt, zal je zien, doordat de kleuren zich vermengd hebben, mysterieuze gekleurde vormen die je zou kunnen veranderen naargelang van je verbeelding. Het is zeer leuk en altijd verrassend. 19

20 Naar de uitgang van de verdieping gaan. 7. (In de laatste zaal Sta stil voor:) SABAM BELGIUM 2008 Marcel Broodthaers Rode mosselen in de pot Pot met deksel in rood metaal met mosselschelpen Wat zie je? Een pot in het rood geverfd. De pot is vol, bovendien loopt ze over en houden de mosselen het deksel open. Maar als we wat beter kijken, zien we iets vreemds. Er zijn geen mosselen! Er zijn alleen maar lege schelpen, zoals de schelpen die je op het strand verzamelt. Je verzamelt de lege huisjes van de «weekdieren», die zelf ergens anders zijn. Misschien in de maag van iemand omdat mosselen worden gegeten. Maar meestal zitten ze nog in hun schelp en zijn ze gekookt als we ze eten. Hier heeft de kunstenaar geen schelpen verzameld op het strand, maar hij heeft de mosselschelpen bewaard die overbleven op restaurant. 20

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

1 In het begin. In het begin leefde alleen God. De Heere God is er altijd geweest. En Hij maakte de hemel en de aarde.

1 In het begin. In het begin leefde alleen God. De Heere God is er altijd geweest. En Hij maakte de hemel en de aarde. 1 In het begin GENESIS 1:1-25 In het begin leefde alleen God. De Heere God is er altijd geweest. En Hij maakte de hemel en de aarde. De aarde is nat en donker. God wil van de aarde iets heel moois maken.

Nadere informatie

HANDIG DE TAAL VAN EEN HOND

HANDIG DE TAAL VAN EEN HOND l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n HANDIG DE TAAL VAN EEN HOND OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN HIER LEES JE HANDIGE INFORMATIE OVER HONDENTAAL. JE KUNT ER

Nadere informatie

De familie schaap. Praat eens zoals een schaap Welke dierengeluiden ken je nog? Doe ze eens na?

De familie schaap. Praat eens zoals een schaap Welke dierengeluiden ken je nog? Doe ze eens na? Het schaap De familie schaap Schapen zijn bange dieren. Daarom leven ze met velen samen en blijven ze dicht bij elkaar. Een groepje schapen noemen we een kudde. Schapen praten met elkaar door te blaten.

Nadere informatie

WOLF. Huilend roofdier

WOLF. Huilend roofdier WOLF Huilend roofdier Wolven hebben vaak een hele slechte naam. Denk maar eens aan de wolf in het verhaal van Roodkapje, die haar oma heeft opgegeten. Of Midas de wolf, die tevergeefs op de drie biggetjes

Nadere informatie

Wegwijs in de wereld van de schilderkunst / Schilderijen Salon van de 21 e eeuw

Wegwijs in de wereld van de schilderkunst / Schilderijen Salon van de 21 e eeuw Wegwijs in de wereld van de schilderkunst / Schilderijen Salon van de 21 e eeuw Lesbrief met enkele suggesties voor creatieve verwerkings- lessen n.a.v. het bezoek aan de tentoonstelling Le Peintre de

Nadere informatie

KRUISWOORDRAADSEL 1: WILDE DIEREN

KRUISWOORDRAADSEL 1: WILDE DIEREN KRUISWOORDRAADSEL 1: WILDE DIEREN KRUISWOORDRAADSEL 1: WILDE DIEREN Vul de benamingen van onderstaande dieren in rooster 1 in. 10 3 6 18 16 12 8 23 21 22 19 5 9 17 4 15 14 20 27 1 7 2 13 26 24 25 11 KRUISWOORDRAADSEL

Nadere informatie

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n HANDIG ALS EEN HOND DREIGT OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN HIER LEES JE HANDIGE INFORMATIE OVER HONDEN DIE DREIGEN. JE KUNT

Nadere informatie

DE WOLF. Huilend roofdier

DE WOLF. Huilend roofdier DE WOLF Huilend roofdier De wolf heeft vaak een hele slechte naam. Denk maar eens aan de wolf in het verhaal van Roodkapje, die oma heeft opgegeten. Of Midas de wolf, die tevergeefs op de drie biggetjes

Nadere informatie

DE SIBERISCHE TIJGER

DE SIBERISCHE TIJGER DE SIBERISCHE TIJGER In de sneeuw! Er zijn veel verschillende soorten katten op de wereld. Denk maar eens aan de huiskat, leeuw, sneeuwpanter of cheeta. Allemaal behoren ze tot de familie van de katachtigen.

Nadere informatie

1 De tekst gaat over de modderman. Waar denk jij aan bij modder? Kleur die vakjes. 2 De modderman is een verhaal. Hoe weet je dat? Kruis aan.

1 De tekst gaat over de modderman. Waar denk jij aan bij modder? Kleur die vakjes. 2 De modderman is een verhaal. Hoe weet je dat? Kruis aan. Blok 2 LB 16-17 LES 1 EEN KLODDER MODDER Lees de tekst in het leesboek nog niet. 1 De tekst gaat over de modderman. Waar denk jij aan bij modder? Kleur die vakjes. de aarde schoon glijden nat de blubber

Nadere informatie

Lente. groep 3, 4 en 5

Lente. groep 3, 4 en 5 Lente groep 3, 4 en 5 Inhoud Lente 3 1. Langer licht 4 2. Bollen 5 3. Wakker worden 6 4. Frisse blaadjes 7 5. Kikkerdril 8 6. Op reis 9 7. In de wei 10 8. Er op uit! 11 9. Filmpjes 12 Werkblad lente 14

Nadere informatie

Spel 0 Adam woont in het paradijs. God praat elke dag met Adam. Hij mag alle dieren een naam geven. Wij gaan Adam helpen.

Spel 0 Adam woont in het paradijs. God praat elke dag met Adam. Hij mag alle dieren een naam geven. Wij gaan Adam helpen. Genesis 2:18-20 0 Leeftijd: 4-8 jaar Wat heb je nodig? 0 Lied: Adam geeft de dieren namen 0 Estafette: touw en attributen, bijvoorbeeld: pionnen, emmers, tafel 0 Speel het spel in 2 groepen Spel 0 Adam

Nadere informatie

Dieren in de winter. Kids for Animals winter spreekbeurt. Brrr. Honden

Dieren in de winter. Kids for Animals winter spreekbeurt. Brrr. Honden Dieren in de winter Brrr In de winter kun jij een lekkere warme trui aantrekken. Bij dieren werkt dit anders. Sommige kunnen heel goed tegen de kou, andere minder. Het ene dier krijgt een dikke vacht,

Nadere informatie

Kijk je mee? Oerwoud. 2006, Parasol N.V. België

Kijk je mee? Oerwoud. 2006, Parasol N.V. België Kijk je mee? Oerwoud 2006, Parasol N.V. België Pag. 2 Inhoudsopgave In het oerwoud 3 De luiaard 4 De toekan 5 De jaguar 6 De leguaan 7 De tapir 8 De papegaai 9 De aap 10 De adder 11 Lianen 12 Woordenlijst

Nadere informatie

Werkboekje 2010. Boerderijles Groep 5/6. Naam..

Werkboekje 2010. Boerderijles Groep 5/6. Naam.. Werkboekje 2010 Boerderijles Groep 5/6 Naam.. 1 Inhoudsopgave 1 KIPPEN 3 1.1 SOORTEN VEREN. 3 1.2 VERENONDERZOEK. 4 1.3 HET GEDRAG VAN KIPPEN 4 1.4 WAT KIPPEN ETEN. 4 1.5 KAN EEN KIP KNIPOGEN? 4 2 SCHAPEN

Nadere informatie

Liefde ik heb je zo lief! Kijktocht Voortgezet onderwijs havo vwo onderbouw

Liefde ik heb je zo lief! Kijktocht Voortgezet onderwijs havo vwo onderbouw Liefde ik heb je zo lief! Kijktocht Voortgezet onderwijs havo vwo onderbouw 1 zaal 3 2 zaal 4 zaal 5 Liefde ik heb je zo lief! zaal 2 zaal 1 Ingang Uitgang begane grond Als je verliefd bent wil je er over

Nadere informatie

Noach. moest een ark gaan bouwen. 2009 Ans Heij - de Boer / www.bijbelidee.nl

Noach. moest een ark gaan bouwen. 2009 Ans Heij - de Boer / www.bijbelidee.nl Noach moest een ark gaan bouwen 2009 Ans Heij - de Boer / www.bijbelidee.nl 1 2 De ark van Noach Vouw een ( bruin) vel karton dubbel. Vouw de beide zijkanten 3 cm om. Plak deze plakstroken (A) tegen de

Nadere informatie

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51 Inhoud Een nacht 7 Voetstappen 27 Strijder in de schaduw 51 5 Een nacht 6 Een plek om te slapen Ik ben gevlucht uit mijn land. Daardoor heb ik geen thuis meer. De wind neemt me mee. Soms hierheen, soms

Nadere informatie

Amfibieën. Les 1 Kenmerken amfibieën en de kikker. 1. De leerkracht vertelt dat de les gaat over hoe je amfibieën kunt herkennen.

Amfibieën. Les 1 Kenmerken amfibieën en de kikker. 1. De leerkracht vertelt dat de les gaat over hoe je amfibieën kunt herkennen. Amfibieën Les 1 Kenmerken amfibieën en de kikker Inhoud 1. De leerkracht vertelt dat de les gaat over hoe je amfibieën kunt herkennen. Hulpmiddel Prezi les 1: http://prezi.com/hwpatwdyvqpv/?utm_campaign

Nadere informatie

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus.

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 1 Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 2 Het verhaal De Goede Week Trouw, Hoop en Spijt Ik wil jullie vandaag vertellen over de Goede Week. Dat

Nadere informatie

Gedicht over de Loonse en Drunense Duinen (Uit: Bergen Zand met hoedjes op van Elle van Lieshout en Erik van Os)

Gedicht over de Loonse en Drunense Duinen (Uit: Bergen Zand met hoedjes op van Elle van Lieshout en Erik van Os) Keutelgedichten Het konijntje Er was eens een konijntje en hij was echt niet dom hij keek wanneer hij drukken moest steeds even achterom Dan telde hij de keuteltjes die vielen in het gras zo wist hij elke

Nadere informatie

DAVID DE HERDERSJONGEN

DAVID DE HERDERSJONGEN Bijbel voor Kinderen presenteert DAVID DE HERDERSJONGEN Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Lazarus Aangepast door: Ruth Klassen Vertaald door: Importantia Publishing Geproduceerd door: Bible

Nadere informatie

Deel 2. Begrijpend lezen Smoetie zoekt haar weg

Deel 2. Begrijpend lezen Smoetie zoekt haar weg Deel 2 Begrijpend lezen Smoetie zoekt haar weg IN H ET BO S Wat valt er op Smoeties kopje? Hoe komt dat? Welk seizoen zou het nu zijn? Hoe weet je dat? Wat zal er nu nog allemaal op de grond liggen denk

Nadere informatie

Opdrachten Jaar van de Bever voor groep 3,4,5 van de basisschool

Opdrachten Jaar van de Bever voor groep 3,4,5 van de basisschool Opdrachten Jaar van de Bever voor groep 3,4,5 van de basisschool 2012 is het jaar van de bever. Vroeger kwam de bever in een groot deel van Nederland voor, maar er kwamen er steeds minder. De bevers werden

Nadere informatie

De kinderen zochten zelf informatie op over de dieren die ze dagelijks verzorgen.

De kinderen zochten zelf informatie op over de dieren die ze dagelijks verzorgen. Dag kinderen, om jullie weer te zien! Deze krant staat volledig in het teken van! De kinderen zochten zelf informatie op over de dieren die ze dagelijks verzorgen. 1 zochten info over Ik heb honger. Weten

Nadere informatie

klas 3 beeldende vormgeving buitentekenen

klas 3 beeldende vormgeving buitentekenen ZOEKEN Weet jij wat een zoeker is? Hierboven is er een getekend. Hij wordt gebruikt bij het zoeken naar een geschikt gedeelte om te tekenen. Zo n zoeker heeft brede randen en geeft je als het ware een

Nadere informatie

Opa Vogel in het land van de neushoorns

Opa Vogel in het land van de neushoorns Opa Vogel in het land van de neushoorns Opa Vogel, hebben jullie echt neushoorns gezien? Jazeker! Een heleboel zelfs, en nog héél veel andere dieren. En opa heeft veel foto s gemaakt, dus kijk maar gauw

Nadere informatie

KOMODOVARAAN. Door: Jade Boezer

KOMODOVARAAN. Door: Jade Boezer KOMODOVARAAN Door: Jade Boezer 1 Voorwoord Mijn werkstuk gaat over Komodovaranen. Ik doe het erover omdat ik een onderwerp zocht voor mijn werkstuk en nog niets over Komodovaranen wist. Toen ik aan het

Nadere informatie

Onderzoek op de Boerderij 2010 Buitenopdrachten

Onderzoek op de Boerderij 2010 Buitenopdrachten Onderzoek op de Boerderij 2010 Buitenopdrachten paard sporen stap draf Paarden hebben hoefijzers. Pak eens een hoefijzer uit de emmer en bekijk hem goed. 1 Waar zijn de gaatjes voor? Waar zijn hoefijzers

Nadere informatie

Mamma vliegt steeds hoger.

Mamma vliegt steeds hoger. MEEUWTJE Meeuwtje is het verhaal van een jonge meeuw die zijn leefwereld verkent. Zijn moeder helpt hem daarbij, vooral door aan het eind van de dag nog eens na te gaan wat er allemaal voor dieren, kleuren

Nadere informatie

HANDIG EEN BIJTEND KONIJN

HANDIG EEN BIJTEND KONIJN l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n HANDIG EEN BIJTEND KONIJN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN HIER LEES JE HANDIGE INFORMATIE OVER BIJTENDE KONIJNEN. JE KUNT

Nadere informatie

De man uit Australië heeft dikke pech. Hij vertelt het zelf aan jou.

De man uit Australië heeft dikke pech. Hij vertelt het zelf aan jou. Les 1 Dikke pech De man uit Australië heeft dikke pech. Hij vertelt het zelf aan jou. wat is er aan de hand? dan gebeurt er zomaar iets. ik heb een lekke band ik hoor een heel erg harde klap. * ik zit

Nadere informatie

De steentijd Jagers en verzamelaars

De steentijd Jagers en verzamelaars De steentijd Jagers en verzamelaars De prehistorie is de geschiedenis van de mensheid voordat mensen konden lezen en schrijven. We hebben uit de prehistorie daarom geen boeken, dagboeken of andere geschreven

Nadere informatie

dieren Werkstuk Arianne van der Graaf dieren 26-2-2007

dieren Werkstuk Arianne van der Graaf dieren 26-2-2007 dieren Arianne van der Graaf dieren 26-2-2007 Inhoudsopgave Woord vooraf...3 Mijn dieren...4 Nog meer dieren...5 De leeuw...5 De huiskat...5 De olifant...6 De giraf...7 De ijsbeer...8 De hond...8 De vlieg...9

Nadere informatie

Adam geeft de dieren namen

Adam geeft de dieren namen Adam geeft de dieren namen Adam geeft de dieren namen, alle dieren die er zijn. Help je mee, heb jij een idee hoe al die namen zijn? Spelvorm: Zing de raadsels, de laatste zin is een spreektekst. De kinderen

Nadere informatie

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGE 1 A4 BLADEN THEMA S BIJLAGE 2 DOMINO EMOTIES BIJLAGE 3 MATCHING OEFENING GEVOELENS BIJLAGE 4 VRAGENLIJST FILM BIJLAGE 5 VRAGENSTROOKJES HOEKENWERK BIJLAGE 6 ANTWOORDENBLAD

Nadere informatie

Natuurtentoonstelling

Natuurtentoonstelling Natuurtentoonstelling We gaan schilderijlijstjes maken. Knip elk een rechthoekige lijst uit een vel A4-papier. Daarna mag je jouw lijst versieren met kleurpotloden, verf, wascokrijt of ander materiaal.

Nadere informatie

Winterboek. Groep 3/4

Winterboek. Groep 3/4 Winterboek Groep 3/4 inhoud blz. Winter 3 1. Slaap 4 2. Glad 5 3. Geheime plekjes 6 4. Dikke jas 7 5. Dikke vacht 8 6. Vogels voeren 9 7. Broeden in de winter 10 8. Het land van de Eskimo 11 Werkblad winter

Nadere informatie

SPEURTOCHT. Groep 7 en 8

SPEURTOCHT. Groep 7 en 8 SPEURTOCHT Groep 7 en 8 Met deze speurtocht loop je door het hele park. Door de vragen goed te beantwoorden kun je letters verdienen. Verzamel alle letters uit de dikgedrukte vakjes. Met deze letters kun

Nadere informatie

Achtergrondinformatie voor groep 3/4. Even voorstellen. Hier wonen ze. Echte natuur. Zo herken je hem

Achtergrondinformatie voor groep 3/4. Even voorstellen. Hier wonen ze. Echte natuur. Zo herken je hem Overname en dupliceren van dit materiaal is alleen toegestaan voor educatieve en niet-commerciële doeleinden en alleen als het materiaal is voorzien van een bronvermelding. Vogelbescherming Nederland,

Nadere informatie

Kopieer dit e-boek en stuur het door naar anderen.

Kopieer dit e-boek en stuur het door naar anderen. Lente groep 3/4 inhoud blz Lente 3 1 Langer licht 4 2 Bollen 5 3 Wakker worden 6 4 Frisse blaadjes 7 5 Kikkerdril 8 6 Op reis 9 7 In de wei 10 8 Er op uit! 11 9 Filmpjes 12 Werkblad winter 13 Schrijf je

Nadere informatie

Volg de wandelroute, dan zie je alle dieren!

Volg de wandelroute, dan zie je alle dieren! Ouwehands Winterland Brrr! Het is weer berekoud vandaag! Heb jij altijd al willen weten hoe de dieren in Ouwehands Dierenpark omgaan met de winterse kou? Ga dan mee op ontdekkingstocht! Volg de wandelroute,

Nadere informatie

Opdracht 1 Nodig: kleurpotloden of stiften, poster Maak je huis mooi.

Opdracht 1 Nodig: kleurpotloden of stiften, poster Maak je huis mooi. Opdracht 1 Nodig: kleurpotloden of stiften, poster Maak je huis mooi. Hoe ziet de woonkamer in jouw huis eruit? Hebben jullie behang met bloemen, zijn de muren in een mooie kleur geverfd of hebben jullie

Nadere informatie

Moshi gaat met het vliegtuig naar Malawi

Moshi gaat met het vliegtuig naar Malawi Malawi Auditieve analyse: 1.2 Eén en twee lettergrepen 1.3 Drie of meer lettergrepen Auditieve synthese 4.1 Lettergrepen samenvoegen tot een woord 4.2 Letters samenvoegen tot een woord Zon varken Malawi

Nadere informatie

SPREEKBEURT GEELWANG-, GEELBUIK- en ROODWANGSCHILDPAD

SPREEKBEURT GEELWANG-, GEELBUIK- en ROODWANGSCHILDPAD l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT GEELWANG-, GEELBUIK- en ROODWANGSCHILDPAD REPTIELEN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE

Nadere informatie

De boekenbeer Module dans groep 1-2

De boekenbeer Module dans groep 1-2 De boekenbeer Module dans groep 1-2 Teksten: Stella van Lieshout Illustraties: Tjarko van der Pol In samenwerking met Centrum voor de Kunsten Beverwijk en ABC Cultuur Contact: DeboraVollebregt@centrumvoordekunstenbeverwijk.nl

Nadere informatie

Kinderdienst: Helden Over David en Goliath.

Kinderdienst: Helden Over David en Goliath. Kinderdienst: Helden Over David en Goliath. Voor de dienst: *Wat is dat, dat is Goliath *Trek je wapenrusting aan *Ik volg de Heer *Groot en machtig zijt Gij 387 *Van A tot Z 241 opwekking voor kids Welkom

Nadere informatie

NME-leerroute Kabouters in het Westerpark

NME-leerroute Kabouters in het Westerpark NME-leerroute Kabouters in het Westerpark 1 Groep Tilburg, BS Jeanne d Arc Verhaal voor de kinderen In het Westerpark woont een kaboutervolk. Dat weten niet zoveel mensen, maar voor deze ene keer hebben

Nadere informatie

1 Vinden de andere flamingo s mij een vreemde vogel? Dat moeten ze dan maar zelf weten. Misschien hebben ze wel gelijk. Het is ook raar, een flamingo die jaloers is op een mens. En ook nog op een paard.

Nadere informatie

SPREEKBEURT MANDARIJNEEND

SPREEKBEURT MANDARIJNEEND SPREEKBEURT MANDARIJNEEND l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n VOGELS OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER DE MANDARIJNEEND

Nadere informatie

Schaapje Schaap woont op de weide samen met Nina en Osto.

Schaapje Schaap woont op de weide samen met Nina en Osto. Schaapje Schaap en de Wolkjes Schaapje Schaap woont op de weide samen met Nina en Osto. De schaapjes hebben een mooie stal, met zacht stro om in te slapen. Kom, zegt Nina, we gaan slapen, ik ben moe. Maar

Nadere informatie

THEMA LENTE Auditieve oefeningen

THEMA LENTE Auditieve oefeningen THEMA LENTE Auditieve oefeningen Auditieve synthese Lettergrepen samenvoegen tot een woord Tulp Gras Wei Letters samenvoegen tot een woord Kalfje Krokus Lente Narcis Zaaien Veulen Groeien Paashaas je Poesje

Nadere informatie

Paulo op bezoek in de klas

Paulo op bezoek in de klas Kunst voor peuters en kleuters Dit materiaal is bestemd voor leerkrachten van groep 0, 1 en 2. Met de informatie en lessuggesties kunt in de klas aan de slag met beeldende kunst. Het kijken naar en praten

Nadere informatie

15 februari: Ik ben het brood dat leven geeft (Johannes 6:32-40)

15 februari: Ik ben het brood dat leven geeft (Johannes 6:32-40) Liturgisch bloemstuk bij de 40 dagen tijd en Pasen 2015 Elke week wordt één kaars gedoofd, van de kandelaar met 8 kaarsen. Er is elke week een boog bekleed met klimop, als beeld van het verbond van God

Nadere informatie

* makkelijk (voor kleine kinderen) ** normaal (voor kinderen) *** moeilijk (voor volwassenen)

* makkelijk (voor kleine kinderen) ** normaal (voor kinderen) *** moeilijk (voor volwassenen) FAMILIE SPEURTOCHT Deze speurtocht is voor de hele familie! De sterretjes geven aan hoe moeilijk de vragen zijn. * makkelijk (voor kleine kinderen) ** normaal (voor kinderen) *** moeilijk (voor volwassenen).

Nadere informatie

Speurtocht Wandelen met Licht. Naam leerling:...

Speurtocht Wandelen met Licht. Naam leerling:... Zaal 3 Speurtocht Wandelen met Licht Naam leerling:... Zaal 3 Brillen Loop de trap op achter het anatomisch theater (het grote houten bouwwerk) en ga door de glazen deuren zaal 2 in. Ga in zaal 2 de trap

Nadere informatie

1 Actief in de natuur. Bodemgespuis en kriebeldiertjes

1 Actief in de natuur. Bodemgespuis en kriebeldiertjes Bodemgespuis en kriebeldiertjes Overal vind je kriebeldiertjes, als je maar goed kijkt. Zullen we eens samen gaan kijken of er hier ook diertjes zijn? Als je een diertje gevonden hebt, mag je roepen. Dan

Nadere informatie

Dag van de Hond. Kind & Hond. kunnen de beste maatjes worden!

Dag van de Hond. Kind & Hond. kunnen de beste maatjes worden! Dag van de Hond Kind & Hond kunnen de beste maatjes worden! In deze folder lees je hoe je goede maatjes met de hond kunt worden. Daarvoor moet je onder andere weten hoe hij in elkaar zit, wat hij nodig

Nadere informatie

Naam: DE GIRAFFE. Vraag 1b. Hoe zwaar kan een giraffe worden? Vraag 1a. Hoe lang kan een giraffe worden?

Naam: DE GIRAFFE. Vraag 1b. Hoe zwaar kan een giraffe worden? Vraag 1a. Hoe lang kan een giraffe worden? Naam: _ DE GIRAFFE Hoe ziet de giraffe eruit? Het eerste wat opvalt aan de giraffe is zijn lange nek. Deze heeft hij om bij de bovenste blaadjes van de bomen te kunnen komen. Op deze hoogte mag hij alles

Nadere informatie

MENU. Tekenevenement Tussen de lijnen = GROEI! 1. Help de boom - groep 1 t/m 4 (hoofdopdracht)

MENU. Tekenevenement Tussen de lijnen = GROEI! 1. Help de boom - groep 1 t/m 4 (hoofdopdracht) MENU Tekenevenement Tussen de lijnen = GROEI! In deze bijlage wordt het menu voor het tekenevenement beknopt weergegeven. Per opdracht leest u: - het idee van de opdracht - de duur hiervan - de daarbij

Nadere informatie

Jouw idealen in de provincie Basisverkiezingsprogramma. Provinciale Staten 2015 in eenvoudige taal

Jouw idealen in de provincie Basisverkiezingsprogramma. Provinciale Staten 2015 in eenvoudige taal Jouw idealen in de provincie Basisverkiezingsprogramma Provinciale Staten 2015 in eenvoudige taal Verkiezingen in de provincie Op 18 maart 2015 zijn er verkiezingen in de provincies van Nederland. Iedereen

Nadere informatie

Het onderzoek van de burgemeester 5/6

Het onderzoek van de burgemeester 5/6 Het onderzoek van de burgemeester De burgemeester hoorde dat kinderen ongerust zijn. Nee, ze zijn niet bang voor onweer of harde geluiden. Ze maken zich zorgen over de natuur. Dieren krijgen steeds minder

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Neushoorn Inleiding De neushoorn is een groot en zwaar landdier en kan wel 60 jaar oud worden. De witte neushoorn is de grootste en weegt wel 3000 kilo. Alleen de olifant is groter. De neushoorn is één

Nadere informatie

dieren in de dierentuin

dieren in de dierentuin dieren in de groep 4-5 Geachte leerkracht, Dit lespakket ondersteunt u bij het voorbereiden van uw schoolreisje naar Burgers Zoo. Daarnaast kan het ook prima worden ingezet als u een thema over en of exotische

Nadere informatie

Spelen met zand. Zandpaspoort voor kinderen van 7 tot en met 12 jaar

Spelen met zand. Zandpaspoort voor kinderen van 7 tot en met 12 jaar Spelen met zand Zoals je hebt kunnen zien is zand heel interessant, maar zand is ook heel erg leuk. Je kunt er namelijk onwijs goed mee spelen! Zandpaspoort voor kinderen van 7 tot en met 12 jaar Schrijf

Nadere informatie

Goedendag! Ik, ik ben. Ben jij? En jij? Jij bent! nee. één. twee. drie. vier. vijf. zes. zeven. acht. negen. tien. Gaat het? Het gaat goed.

Goedendag! Ik, ik ben. Ben jij? En jij? Jij bent! nee. één. twee. drie. vier. vijf. zes. zeven. acht. negen. tien. Gaat het? Het gaat goed. Vocabulaire En Action 5 : Nederlans naar Frans Unité 1 Goedendag! Ik ben Ik, ik ben ja Ben jij? En jij? Jij bent! nee één twee drie vier vijf zes zeven acht negen tien Unité 2 Gaat het? Het gaat goed.

Nadere informatie

Oele de uil vertelt over hoe de verschillende dieren de winter doorkomen

Oele de uil vertelt over hoe de verschillende dieren de winter doorkomen Hier zien jullie alweer de derde uitgave van ons jeugdblad. Ook nu heeft de Oele weer heel wat te vertellen. Lees maar gauw. Oele de uil vertelt over hoe de verschillende dieren de winter doorkomen Zoogdieren

Nadere informatie

HANDIG SPELEN MET EEN HOND

HANDIG SPELEN MET EEN HOND l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n HANDIG SPELEN MET EEN HOND OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN HIER LEES JE HANDIGE INFORMATIE OVER SPELEN MET EEN HOND. JE

Nadere informatie

Voorbereiding post 5. Iedere vogel zijn eigen plekje Groep 4-5-6-7-8

Voorbereiding post 5. Iedere vogel zijn eigen plekje Groep 4-5-6-7-8 Voorbereiding post 5 Iedere vogel zijn eigen plekje Groep 4-5-6-7-8 Welkom bij IVN Valkenswaard-Waalre Dit is de digitale voorbereiding op post 5: Iedere vogel zijn eigen plekje, voor groep 4 t/m 8. Inhoud:

Nadere informatie

= een stuk grond met fruitbomen. = hard materiaal dat uit de grond komt en waar je mee kunt bouwen.

= een stuk grond met fruitbomen. = hard materiaal dat uit de grond komt en waar je mee kunt bouwen. Woordenschat blok 3 gr5 Les 1 De boomgaard De steen De vijver De bloesem De stengel Het landschap De karper De alg De kikkerdril De kastanjeboom Het groen Kweken = een stuk grond met fruitbomen. = hard

Nadere informatie

De schatten van Caroline en Maurice Verbaet

De schatten van Caroline en Maurice Verbaet Dit boekje is van: De schatten van Caroline en Maurice Verbaet Ik heb het museum bezocht met: Een reis door de tijd Hallo! Wij zijn Caroline en Maurice en we hebben een passie voor Belgische moderne kunst.

Nadere informatie

WERELDORIËNTATIE 1e & 2e klas 12 oktober - 30 oktober 1998

WERELDORIËNTATIE 1e & 2e klas 12 oktober - 30 oktober 1998 WERELDORIËNTATIE 1e & 2e klas 12 oktober - 30 oktober 1998 1. De leeuw en de muis 2. De muis en de slak 3. De zieke leeuw 4. De vos en de raaf 5. De vos en de geit 6. De twee bokken 7. De herdersjongen

Nadere informatie

Een. hoort erbij! Over dieren uit een ei. groepen 3-5

Een. hoort erbij! Over dieren uit een ei. groepen 3-5 Een hoort erbij! Over dieren uit een ei groepen 3-5 1. Een ei hoort erbij Veel dieren leggen eieren: vogels en vissen. Maar ook insecten leggen kleine eitjes. Uit dat eitje komt een klein diertje. Dat

Nadere informatie

Annelie David. Machandel. gedichten

Annelie David. Machandel. gedichten Annelie David Machandel gedichten Annelie David MACHANDEL Gedichten Muitgeverij m armer Mmarmer Mmarmer M voor Maralina inhoud jacht 14 ik heb meer armen dan nodig 15 konijn 16 woud 18 droom 19 in de middagzon

Nadere informatie

Voorbereiding post 5. Groep 1-2

Voorbereiding post 5. Groep 1-2 Voorbereiding post 5 Opzij opzij opzij Groep 1-2 Welkom bij IVN Valkenswaard Dit is de Powerpointserie als voorbereiding op post 5: Opzij opzij opzij, voor groep 1 en 2. Inhoud: Algemeen Verhaal (poppenkast

Nadere informatie

En rijke mensen werken niet. Die kunnen de hele dag doen wat ze leuk vinden.

En rijke mensen werken niet. Die kunnen de hele dag doen wat ze leuk vinden. Warm in Verona Romeo loopt een beetje rond. Dat doet hij bijna elke dag. Hij vindt het leuk om door het stadje te lopen. Door de kleine straatjes. Langs de rivier waar de meisjes de was doen. En over de

Nadere informatie

Vlucht AVI AVI. Ineke Kraijo Veerle Hildebrandt. Kraijo - Hildebrandt Vlucht De Vier Windstreken. De Vier Windstreken AVI

Vlucht AVI AVI. Ineke Kraijo Veerle Hildebrandt. Kraijo - Hildebrandt Vlucht De Vier Windstreken. De Vier Windstreken AVI AVI E4* Alcoholisme, ruzie, bang zijn Midden in de nacht rinkelt de telefoon. Anna weet wat dat betekent. Ze moet vluchten, alweer. Ze rent de donkere nacht in. De volgende dag valt Anna in de klas in

Nadere informatie

DE GEWONE ZEEHOND. Huiler

DE GEWONE ZEEHOND. Huiler DE GEWONE ZEEHOND Huiler Je gelooft het bijna niet als je in die mooie zwarte ogen kijkt, maar een gewone zeehond is een echt roofdier. Zijn scherpe tanden en gestroomlijnde lichaam zijn perfect voor het

Nadere informatie

Johanna Kruit. Gedichten, geïnspireerd door bomen. Geheimen

Johanna Kruit. Gedichten, geïnspireerd door bomen. Geheimen 1 Gedichten, geïnspireerd door bomen Geheimen In het donker huizen bomen die overdag gewoner zijn. Wij slaan de bochten van een pad mee om en gaan, ontkomen aan het licht af op geheimen.kleine geluiden

Nadere informatie

Schoolkrant Juli 2012

Schoolkrant Juli 2012 Schoolkrant Juli 2012 Van Dumont Tot mond Niels Finsenstraat 35 2035 CZ Haarlem Tel.: 023-5332017 E-mail: info@dumonthaarlem.nl HET THEMA IS DEZE KEER: DIEREN Dierenspelletjes In de vakantie heb je veel

Nadere informatie

Voorbereiding post 3. Vogels op reis Groep 1-3

Voorbereiding post 3. Vogels op reis Groep 1-3 Voorbereiding post 3 Vogels op reis Groep 1-3 Welkom bij IVN Valkenswaard-Waalre Dit is de digitale voorbereiding op post 3: Vogels op reis voor groep 1, 2 en 3. Inhoud: Algemeen Verhaal Spel Werkvel Opruimen

Nadere informatie

Door het raam ziet ze Bea, de benedenbuurvrouw. Ze veegt de sneeuw weg van het pad voor de flat. Uitslover, denkt Alice.

Door het raam ziet ze Bea, de benedenbuurvrouw. Ze veegt de sneeuw weg van het pad voor de flat. Uitslover, denkt Alice. Alice ligt in bed. Heel langzaam wordt ze wakker. Haar lichaam ontspannen, haar hoofd leeg. De vertrouwde geur van haar man Jules hangt in de slaapkamer. Een geur van alcohol, nootmuskaat en oude man.

Nadere informatie

OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF--

OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF-- OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF-- Confrontatie scene Written by Loïs Vehof Genre: Avontuur Locatie: De oude tempel Protagonist: Wachter Antagonist: Dief Conflict:

Nadere informatie

ONTDEKKINGSTOCHT. Veel plezier! Deze speurtocht is voor de hele familie! De sterretjes geven aan hoe moeilijk de vragen zijn. makkelijk moeilijk

ONTDEKKINGSTOCHT. Veel plezier! Deze speurtocht is voor de hele familie! De sterretjes geven aan hoe moeilijk de vragen zijn. makkelijk moeilijk ONTDEKKINGSTOCHT Deze speurtocht is voor de hele familie! De sterretjes geven aan hoe moeilijk de vragen zijn h f makkelijk moeilijk h Volg de wandelroute, dan komen jullie alle dieren tegen! Veel plezier!

Nadere informatie

Brandweerman. 1 Brandweerman, brandweerman. Red die kat, als je kan. Zet je ladder neer en draag snel die kat omlaag.

Brandweerman. 1 Brandweerman, brandweerman. Red die kat, als je kan. Zet je ladder neer en draag snel die kat omlaag. vanaf 4 jaar tekst: Marian van Gog muziek: Ton Kerkhof ouplet Brandweerman Intro D7 G man, Refrein brand -weer - man. Red die kat, Brand-weer Œ Œ Œ G Œ Ó als je kan. Zet je lad - der neer en draag snel

Nadere informatie

* Musical. Spelers: David

* Musical. Spelers: David David * Musical Musical over het leven van David: 1. David bij de schapen 2. David wordt tot koning gezalfd 3. David komt bij Saul aan het hof 4. David en Goliath 5. David op de vlucht voor Saul 6. David

Nadere informatie

SPREEKBEURT Chinchilla

SPREEKBEURT Chinchilla l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT Chinchilla ZOOGDIEREN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER DE CHINCHILLA

Nadere informatie

Hoofdstuk 1: Veldkenmerken en voorkomen 3. Hoofdstuk 2: Voedsel en vijanden 4. Hoofdstuk 3: Voortplanting en verwanten 6

Hoofdstuk 1: Veldkenmerken en voorkomen 3. Hoofdstuk 2: Voedsel en vijanden 4. Hoofdstuk 3: Voortplanting en verwanten 6 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1 Literatuurlijst 1 Inleiding 2 Hoofdstuk 1: Veldkenmerken en voorkomen 3 Hoofdstuk 2: Voedsel en vijanden 4 Hoofdstuk 3: Voortplanting en verwanten 6 Hoofdstuk 4: Verzorging

Nadere informatie

NAAM. Uil kijkt in een boek. Het is een boek over dieren. Er staan plaatjes in. Van elk dier één. Uil ziet een leeuw. En een pauw. En een bever.

NAAM. Uil kijkt in een boek. Het is een boek over dieren. Er staan plaatjes in. Van elk dier één. Uil ziet een leeuw. En een pauw. En een bever. Vos en Waar is Haas het ijs? NAAM Uil kijkt in een boek. Het is een boek over dieren. Er staan plaatjes in. Van elk dier één. Uil ziet een leeuw. En een pauw. En een bever. Wat een raar beest! lacht Uil.

Nadere informatie

Welkom 1. - Hallo! - Oek - Museum - Kwartet. Hallo! Ik ben Oek.

Welkom 1. - Hallo! - Oek - Museum - Kwartet. Hallo! Ik ben Oek. Welkom 1. - Hallo! - Oek - Museum - Kwartet Hallo! Ik ben Oek. Welkom 1. - Hallo! - Oek - Museum - Kwartet Op deze kaarten kun je plaatjes vinden van mijn wereld. De wereld van Oek Welkom 1. - Hallo! -

Nadere informatie

Bijlagen. bovenbouw 2015-2016 / 1. Inhoud

Bijlagen. bovenbouw 2015-2016 / 1. Inhoud 21e jaargang Trefwoord, aflevering 1 Copyright Kwintessens, 2015. Het is aan scholen, die geabonneerd zijn op Trefwoord, toegestaan alleen voor intern gebruik gedeelten van dit materiaal te kopiëren en

Nadere informatie

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost.

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost. Sherlock Holmes was een beroemde Engelse privédetective. Hij heeft niet echt bestaan. Maar de schrijver Arthur Conan Doyle kon zo goed schrijven, dat veel mensen dachten dat hij wél echt bestond. Sherlock

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich 1942-1943 1 Rivka! Het is tijd om te gaan!, roept vader. Rivka is blij. Ze gaat logeren. Ze weet niet bij wie. En ze weet ook niet hoe lang. Maar ze heeft er wel zin in. Vader heeft gezegd: Je gaat in

Nadere informatie

Eekhoorn. Kids for Animals Eekhoorn spreekbeurt. Eekhoorn kennis. Woonplaats

Eekhoorn. Kids for Animals Eekhoorn spreekbeurt. Eekhoorn kennis. Woonplaats Kids for Animals Eekhoorn spreekbeurt Eekhoorn Eekhoorn kennis Natuurlijk ken je de eekhoorn al. Ikki is er een! Eekhoorns kun je herkennen aan hun roodbruine vacht en mooie grote pluimstaart. Ze hebben

Nadere informatie

Katachtigen. Voor groep 7 en 8 van het basisonderwijs D M K B - B & E - 2 0 1 2

Katachtigen. Voor groep 7 en 8 van het basisonderwijs D M K B - B & E - 2 0 1 2 Katachtigen Voor groep 7 en 8 van het basisonderwijs D M K B - B & E - 2 0 1 2 Iedereen kent natuurlijk de poes als huisdier. Dit dier lijkt veel op de katachtigen die in Ouwehands Dierenpark leven. Denk

Nadere informatie

Een meneer heeft veel ballonnen. Hij roept: Kinderen, kom erbij! Mijn ballonnen die zijn gratis. Wie wil een ballon van mij?

Een meneer heeft veel ballonnen. Hij roept: Kinderen, kom erbij! Mijn ballonnen die zijn gratis. Wie wil een ballon van mij? Een meneer heeft veel ballonnen. Hij roept: Kinderen, kom erbij! Mijn ballonnen die zijn gratis. Wie wil een ballon van mij? Wat een mooie luchtballonnen! Geel, oranje, groen en blauw. Kies maar uit Daan,

Nadere informatie

Verzorging van de Newfoundlander

Verzorging van de Newfoundlander Wat heb je nodig: Verzorging van de Newfoundlander - shampoo - conditioner - droge handdoeken - waterblazer +/- 199 - trimtafel +/- 250 - watten voor het schoonmaken van de oren - nagelknipper +/- 9 -

Nadere informatie