Ook de menselijke figuur komt in de trompel'oeil-fresco's

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ook de menselijke figuur komt in de trompel'oeil-fresco's"

Transcriptie

1 X-17 X-16 X-18 geschilderde schijnkoepels (zie afb. [IX-20] en [IX-20a]). Maar naar onze mening is het meesterwerk van gezichtsbedrog in deze: het koor van de San Satiro in Milaan waar Bramante een apsis bouwde van nauwelijks twee meter diep, maar zo beschilderd dat de ruimte normale afme tingen lijkt te krijgen [X-16]. De tweede manier om het oog te bedriegen is eveneens opmerkelijk. Het gaat nu om een schildering op de wand die die wand lijkt te doorboren of te openen. Uit de grote hoeveelheid voorbeelden kiezen we de trompe-l'oeils in de Sala della prospettiva van de villa Farnesina in Rome. In deze zaal schilderde de architect Baldassare Peruzzi ( ) schijnzuilen, schijndeuren en allerlei details die de zalen een grote ruimtewerking gaven. Twee wanden tegen over elkaar, geschilderd tussen 1515 en 1517, lijken zelfs geheel open te zijn en een uitzicht op het landschap te bieden [X-17]. Ook de menselijke figuur komt in de trompel'oeil-fresco's voor. Paolo Veronese ( ) vervaardigde er een aantal tussen 1560 en 1568 in de villa Maser, waaronder een meisje dat door twee geopende schijndeuren de kamer lijkt te willen betreden [X-18]. Paolo schilderde de figuren en Benedetto Veronese de omlijstingen. Een nog sterker voorbeeld van deze aard is het trompe-l'oeil in het museum van Philadelphia. Hier schilderde George Wilson Peale in 1795 boven een getimmerde traptrede op de muur een wenteltrap met twee figuren waaronder de schilder met zijn palet. De schildering is verbluffend bedrieglijk, temeer omdat ze vertre kt vanaf een reëel opstapje [X-18a]. Een afzonderlijke categorie in het trompe-l'oeil op de wand is de grisaille-schildering. Hierbij worden versieringen en zelfs standbeelden in nissen geschilderd alsof er sprake is van reliëf. Het grisaille-schilderen werd bij kunstenaars 304

2 X-18a X-19 een geliefd werk. Vasari heeft bijvoorbeeld beschreven hoe deze kunst zich ontwikkelde onder invloed van Giotto, Jan van Eyck en Rogie r van der Weyden. Het genre werd voortgezet door schilders als Masaccio, Castagno en Mantegna. Vooral in de achttiende eeuw was de adel er dol op. In zowat al hun huizen uit deze tijd komen deze grisaille-schilderingen voor. In Nederland vinden we er een fraai voorbeeld van in de raadzaal van het stadhuis te Dokkum. Naast de vier grote geschilderde behangsels op de wanden, die vooral de roem en de dapperheid van de Dokkumers uitbeelden, zien we een aantal grisailles. Het idee voor deze schitterende versieringen kwam van de magistraat en burgemeester Epo Sjuck van Burmania. Schilderingen en grisailles werden in 1763 uitgevoerd door de Zwolse schilder Daniël Reynes ( ). De omlijstingen in verguld rococo-stucwerk zijn van de Italiaan Anthoni Castelli. We kozen het schouwstuk in de oostwand die de overwinning op de Spanjaarden uitdrukt in een allegorie waarbij de Deugd en de Waarheid zegevieren over het Bedrog [X-19]. De ruimte-suggestie van deze prachtige compositie is verbluffend. 21 Het kon niet uitblijven of schilders wilden het trompe-l'oeil in het groot toepassen. De gesloten gevels van huizen waren en zijn nog daartoe bijzonder uitnodigend. Eind 2012 bijvoorbeeld, toen Lille culturele hoofdstad van Europa was, waren er daar huizen te zien overdekt met een trompe-l'oeil, zodat het leek alsof het gebouw op instorten stond. De Franse kunstenaar Pierre Delavie deed zoiets in zijn ingreep À contre pierres op de Place de la X

3 X-22 Répu blique in Parijs. Een toepassing van het trompe-l'oeil nauw verwant aan de anamorfose omdat ze zich maar vanuit één standpunt openbaart is te zien in bijgaande foto van een gang waarbij de aanduiding WC vóór de muren lijkt te zweven [X-20]. Maar ook het strand, de straat en de trottoirtegels zijn geliefde plaatsen om het publiek met trompel'oeil te vermaken. Zie afbeelding [X-21] elders in dit boek. De derde categorie trompe-l'oeil is geschilderd op panelen of doek. Een soort combinatie van de schildering op een wand en op een los pane el is opgemerkt door Martin Battersby. 22 Hij beschrijft een bijzondere, dubbele trompel'oeil waarin de bebaarde karthuizermonnik Fercoldo in de deuropening van zijn cel staat met een kat naast hem. Hij wijst met de vinger naar een vel papier dat op de deur is geprikt [X-22]. Dat papier is een trompe-l'oeil in een trompel'oeil. Bovendien is naast de geschilderde voorstelling een paneel aangebracht als een houten deur. Op dit paneel zijn compartimenten van een schijnbaar geopende kast geschil derd, met daarin boeken, een schedel, een schamele maaltijd, brood en groenten, een zandloper en een houten ton, maar ook een zweep en een bril. De symboliek van dat alles een aantal verwijzingen naar het monnikenbestaan laat zich gemakkelijk ontleden. Dit ingenieuze gehe el is werkelijk een voor het oog bedrieglijke ervaring. De schilder van deze attractieve illusie is zeer waarschijnlijk Filip po Balbi ( ), want boven de bril staat een soort signatuur Balbi en het jaartal Het schilderij bevond zich oorspronkelijk in het (voormalige) karthuizer klooster Santa Maria degli Angeli in Rome maar is nu te bewon deren in het museu m in de Termen van Diocletianus aldaar. Het aantal onderwerpen voor de trompe-l'oeilschilderijen die zijn geschilderd op een verplaatsbare drager, paneel of doek, is legio. Schijnkasten met allerlei inhoud, panelen waarop brieven en foto's met schijnlinten of punaises zijn bevestigd, houten schijnwanden waaraan jachtartikelen of muziekinstrumenten, schildersbenodigdheden, schoenen en laarzen X

4 hangen, kortom alle variaties die maar denkbaar zijn komen voor. Langzamerhand is daarin de mate van bedrieglijkheid toegenomen. In het begin van de zestiende eeuw was het fenomeen al tot grote hoogte gekomen, maar een perfecte illusie werd toen nog niet bereikt. Het paneel uit Noord-Duitsland of de Nederlanden uit ca in het museum Unterlinden in Colmar geeft daar blijk van [X-23]. Een bijzonder fraai voorbeeld uit de zeventiende eeuw is in het bezit van Opificio delle Pietre Dure in Florence. Het gaat om het Rariteitenkabinet van de schilder Domenico Remps uit Domenico Remps, ook wel Rems, ( ) was een Italiaanse schilder van Vlaamse of Duitse origine. Hij was actief in de tweede helft van de zeventiende eeuw in Vene tië en een succesvol schilder van het trompe-l'oeil. In dit exemplaar is sprake van een wonderlijke en grensoverschrijdende vermenging van echte en fictieve ruimtewerking [X-24]. Ten onzent is er dergelijk werk bekend van Samuel van Hoogstraten dat echter het niveau van Remps niet haalt. Tenslotte nog een voorbeeld van het veel voorkomende trompe-l'oeil waarin een voorstelling achter (geschilderd) gebroken glas wordt weergegeven. We kozen een werk van Laurent Dabos ( ) een schilder van portretten en historische genre-stukken [X-25]. In dit schilderij, uit het Musée Marmottan in Parijs, gaat het om een verdrag tussen Spanje en Frankrijk over de restitutie van Louisiana aan Frankrijk, getiteld Traité définitif de paix. De ironie van het gebroken glas is dat er van het verdrag niets terecht gekomen is. 4. De intarsia Nauw verwant aan het trompe-l'oeil soms gaat het zelfs in elkaar over is de kunst van het inleggen van stukjes materiaal die aldus een voorstelling vormen, met dien verstande X-24 In een olieverfschilderij op doek zijn de openslaande deuren van het kabinet perspectivisch verbluffend en buitengewoon knap geschilderd. Nagenoeg alle mogelijkheden van het trompel'oeil zijn aanwezig en de schilder schroomt zelfs niet om achteloos een bol in de kast te hangen waarin het hele interieur weerspiegeld wordt. 22a X

5 X-26 dat anders dan bij het mozaïek de stukjes met de vorm mee kunnen worden gesneden. Men kan echt spreken van trompe-l'oeil bij het marmer-inlegwerk in tafelbladen. Dat is zo geraffineerd uitgevoerd dat het lijkt of er werkelijk voorwerpen (boeken, schriften enzovoorts) op de tafel liggen. We kozen een tafel die gemaakt is door de Franse schilder en graveur Charles Joseph Flipart ( ). Hij werkte aan het eind van zijn leven voor koning Ferdinand VI van Spanje en voor het koninklijk paleis La Granja de San Ildefonso maakte hij dit wonderschone tafelblad uit 1789/1790, voor een tafel die zich thans in het Prado Museum in Madrid bevindt [X-26]. De vorm van dit meubel is volop barok, en het blad waarop een Napolitaans landschap met allerlei andere attributen is afgebeeld, heeft de charme van de rococo. Er staat daar nog een tafel van hem een tiental jaren eerder gemaakt waarvan het blad bezaaid lijkt met boeken, schrijfbenodigdheden en zelfs een schilderij. 23 Het gebruik van perspectief door de intarsiakunstenaars loopt parallel met de ontwikkelingen in de schilderkunst. Dat komt opzienbarend tot uiting in de met hout ingelegde panelen die vooral sinds de Renaissance veelvuldig in kerke n voor komen maar die we ook aantreffen in vertrekken, studiolo's en op deuren van palei zen. Men gebruikt voor dit werk ook wel het woord marqueterie, maar de schitterende achterwanden in koorbanken of de deuren van sacristiekasten overstijgen dit begrip. Deze inlegkunst is zowel in techniek als in voorstelling van een dergelijk hoog niveau, dat de aanduiding marqueterie die vooral geassocieerd wordt met sier-inlegwerk op meubels met bloemmotieven, landschappen en allerlei figura le composities hiervoor haast als een belediging klinkt. Voor de techniek van het intarsia leent zich een perspectieftekening vanwege de lijnvoering daarin, voortreffelijk. Zo'n tekening wordt op het hout gebracht en men snijdt langs de lijnen houtplaatjes van geringe diepte uit de plank. In de ontstane verdiepte vakjes of groeven worden kleine stukjes (fineer) van andere houtsoorten of van been, ivoor, metaal of soms van gekleurde was gelijmd, zodat hun oppervlak met dat van het te versieren paneel op één nive au ligt. Vlak schuren, polijsten en vernissen voltooien het werk. 24 Het overwegend decoratief intarsia waarbij het gebruik van perspectief meestal sterk op de achtergrond blijft, laten we buiten beschouwing. De beoefening van de kunst van het intarsia is zo oud als die van het mozaïek, het is daar eigen lijk een vervolg op. De mens heeft vanaf zijn vroegste uitingen in beelden ornamentele motieven gebruikt. Ontstaan uit vlechtwerk werd het inleggen van steentjes, ivoor, metalen en veelsoortig hout al snel toegepast in toiletdoosjes, opbergkastjes, op meubels en natuur lijk, op grote schaal, in vloeren. Het oudst bekende kastje met intarsia van hout en ivoor dateert uit de twaalfde dynastie in Egypte. Het valt buiten ons bestek om hier de geschiedenis van de intarsia-kunst weer te geven. Opgemerkt zij slechts dat met Giotto's composities waarin voor het eerst het dagelijkse leven tot inspiratie dient en met de technische ervaring opgedaan in de glasschilderkunst en het vloermozaïek, een basis voor het inlegwerk werd gelegd. 25 De voedingsbron voor de intarsia-kunst lag in Noord-Italië. In landen als Frankrijk, Duitsland 308

6 X-27 en Hongarije werd het intarsia vooral beoefend door houtsnijders, meubelmakers en beeldhouwers die in Italië hun licht hadden opgestoken. In Frankrijk bijvoorbeeld, was de eerste die de titel Marqueteur du Roi droeg, de Italiaan Giovanni de' Pantaleoni ( 1535) En de koorbanken met intarsia's die nu in de abdijkerk van St. Denis staan en afkomstig zijn uit de kapel van het Normandische kasteel Gaillon, zijn door een Italiaan gemaakt [X-27]. X-28 In Engeland en Rusland komt inleg-ornament voornamelijk op meubels voor. De intarsia's in het stadhuis van Görlitz van de hand van Franz Marquirt (1566), vertonen wel architectuurelementen zoals die in Italië werden toegepast. We beperken ons derhalve tot de Italiaanse hoogtepunten van de 15 de en 16 de eeuw, toen zich in de Renaissance het nieuwe perspectiefdenken ontwikkelde, dat de intarsia-kunstenaars in hun voorstellingen even sterk bezielde. Toch kunnen we dat niet als de enige inspiratiebron beschouwen. De intarsia-kunstenaars streefden naar een eigen beeldtaal. Zij namen van de bouwkunst de geometrische precisie en de evenwichtige verhoudingen over. Veel motie ven werden gevonden in de plastische ornamentiek en zij ontleenden de licht- en donker-werkingen evenals het spel met kleure n, aan de schilderkunst. 26 De kunstenaar die bedreven was in het maken van glas in-lood-ramen en vloermozaïeken en die in Italië de eerste schreden op het gebied van de intarsia heeft gezet, was Domenico di Niccolò ( ) uit Siena. Beroemd zijn Niccolò's koorbanken (cori) in de kapel van het Palazzo Pubblico in Siena, die hem de bijnaam Niccolò de' Cori zouden geven. Bijgaand detail van één van die koorbanken, waarin hij ook gekleurd hout inlegde, toont nog de Middeleeuwse vormentaal en wijze van vertellen en het prille perspectief [X-28]. Hoe de theoretische perspectief in de voorstellingen van de intarsia's ingang vond, zien we al bij de lambriseringen in de sacristie van de kathedraal van Modena. De beeldhouwer Cristoforo da Lendinara ( ) past hier al constructies toe waarvan men de indruk krijgt dat de perspectief juist voor het maken van intar sia werd uitgevonden. De constructietekening, waarin de te snijden vakjes en vormen zich al aandienen, kan gemakkelijk op het hout worden overgebracht. In bijna elk paneel worde n openslaande deurtjes afgebeeld, die 309

7 X-30 X-29 het binnenste van een kastje laten zien waarin diverse voorwerpen zijn geplaatst. Men rekent deze intarsia's dan ook meestal tot het trompel'oeil. Maar omdat alles in hout is uitgevoerd, is van werkelijk gezichtsbedrog geen sprake. De wijkende lijnen van de deurtjes vinden hun vluchtpunt op de horizon die ook voor het kastje geldt. Maar de vluchtpunten van de lijnen die daar haaks op staan en de dikte van het deurtjes aangeven, laten te wensen over. Een constructie van het normalenvluchtpunt zien we er niet in. 27 Het combineren van vrijere elementen binnen het perspectivische keurslijf vindt al spoedig ingang. De architect en beeldhouwer Giuliano da Maiano ( ) en zijn jongere broer Benedetto ( ) ontwikkelden zich tot uitnemende makers van houtinlegwerk. Zij waren werkzaam in Perugia en in Florence in de Santa Maria del Fiore en het Palazzo Vecchio. In de reeks panelen met voorstellingen van heiligen van de koorbanken uit 1450 in de San Lorenzo in Perugia, worden de figuren in renais sance-architectuur geplaatst. Dat zien we eveneens in de deur van de Leliezaal in het Palazzo Vecchio, waar Benedetto da Maiano datzelfde doet rondom Dante en Petrarca [X-29]. Om een beeld te krijgen van de rijkdom in het gebruik van de perspectief volgen hieronder een aantal voorbeelden. Ze geven blijk van het vakmanschap van de kunstenaars, van de studie-ijver waarmee zij de perspectief onderzochten en van de enorme diversiteit waarin dat alles tot uiting komt. In de bovenkerk van de San Francesco in Assi si was werkzaam Domenico di Antonello Indivini ( ) beter bekend als Domenico da San Severino, naar zijn geboortedorp. 310

8 X-30a X-30c X-30b Samen met zijn broer Nicola maakte hij in Assi si opmerkelijke intarsia's in de koorbanken. De in Florence geboren architect Baccio Pontel li ( ) die het plan voor de Sixtijn se kapel in Rome tekende, komen we als 'hout-inlegger' nog tegen in Urbino, waar hij is gestorven. Een van de beroemdste intarsia-ontwerpers was de benedictijner monnik Giovanni da Vero na ( ) van de orde der Olivetani. In de vele plaatsen waarvoor hij gevraagd werd de intarsia's voor de koorbanken te maken, ontstonden meesterwerken in dit genre. Een belangrijk werk van hem bevindt zich in de dom van Siena. De koorbanken van Francesco del Tonghio (begonnen in 1362) werden in de tweede helft van de vijftiende eeuw omgebouwd [X-30]. Fra Giovanni da Verona werkte in de dom aan de nieuwe koorbanken en aan de lambrisering in de sacristie tussen 1493 en De panelen zijn van een grote schoonheid [X-30a]. De perspectief speelt in de evenwichtige composities een hoofdrol: openslaande deuren gemaakt van houten vlechtwerk tonen kastruimten waarin een scala aan voorwerpen is te zien. Opengewerkte polyeders, vazen, wereldbollen, allerlei wiskundige en astronomische instrumenten, kandelaars, kerkelijke benodigdheden als monstransen, en dat alles in een nagenoeg vlekkeloos perspectief [X-30b]. Eenzelfde stijl zien we in de eveneens schitterende koorbanken van de abdij van Monte Oliveto Maggiore in Toscane. Hier werkte Da Verona tussen 1503 en De rijkdom aan religieuze motieven evenaart die uit Siena. Er komen echter ook panorama's en landschappen voor, afwisselend in lineaire- en in vogelvluchtperspectief [X-30c]. 311

9 X-31 X-33 X-32 Rond 1530 zien we in de kathedraal van Todi de gebroeders Antonio en Sebastiano Bencivenga da Mercatello uit Florence aan het werk. We komen Antonio nog in Perugia tegen. Prachtig werk maakte ook de witheer/norbertijn Fra Damiano Zambèlli, beter bekend als Fra Damiano di Bergamo ( ). Zijn koorbanken in de San Domenico in Bologna, waaraan hij tussen 1541 en 1549 werkte, zijn van hetzelfde niveau als die van Fra da Verona en hebben ook veelal dezelfde thematiek [X-31]. In deze panelen die van een verbluffende kunstvaardigheid getuigen, is de geschiedenis van het oude en nieuwe testament afgebeeld. Fra Damiano voerde ook, naar een ontwerp van Giovanni da Verona, lambriseringen uit in de kapel van het kasteel La Bastie d'urfé bij Lyon. Een andere, vrij onbekende grootmeester is Ciancio di Pierfrancesco (?-1527), afkomstig uit Perugia. Hij maakte de intarsia's van de koorbanken en de prachtige bisschopszetel in de Dom van Perugia [X-32]. Het geheel was in 1520 ontworpen door Rosco di Tommaso. Opvallend is het contrast tussen de lijnvoering van de intarsia's en het al te rijke snijwerk. Het onderste deel van de zetel is beschilderd. Genoemd moet nog worden de intarsia-lambrisering in de Nobile Collegio di Cambio in Perugia, die uit 28 panelen bestaat en waarvan het op borduursels lijkende ornamentale inlegwerk in ahorn- en notenhout is uitgevoerd. De kunstenaar was Antonio Bentivegna (of Bencivenga) da Mercatello. Tenslotte: een schitterend hoogtepunt in de intarsia-kunst is de studeerkamer van hertog Federico di Montefeltre (studiolo) in het paleis te Urbino. De kamer, inpandig gelegen op de eerste verdieping achter de Cappella di Guidobaldo tussen de twee ronde torens aan de westgevel, nodigt uit tot bezinning en studie. De wanden zijn bekleed met een intarsia-lambrisering die zijn weerga niet kent [X-33]. Het is niet bekend wie de uitvoerende kunstenaar 312

2 Vroege renaissance 2.1

2 Vroege renaissance 2.1 2 Vroege renaissance Giotto di Bondone, rond 1315 Veranderingen Het vorige werkboek eindigde met de 14e eeuwse kunstenaar Giotto di Bondone, die in Italië een nieuwe kunststijl introduceerde. Voor het

Nadere informatie

Italië Florence Florence Palazzo Medici Riccardi Pagina 1

Italië Florence Florence Palazzo Medici Riccardi Pagina 1 Florence Palazzo Medici Riccardi Pagina 1 Palazzo Medici Riccardi > Medici-paleis Gedurende meer dan een eeuw was het Palazzo Medici Riccardi de hoofdverblijfplaats van de machtige Medici familie die over

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL 2006

Examen VMBO-GL en TL 2006 Examen VMBO-GL en TL 2006 tijdvak 1 vrijdag 19 mei 13.30-15.30 uur BEELDENDE VAKKEN CSE GL EN TL Bij dit examen hoort een afbeeldingenboekje. Dit examen bestaat uit 38 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

2 Eeuw van het Verstand

2 Eeuw van het Verstand 2 Eeuw van het Verstand Caravaggio, 1600 Veranderingen Het vorige werkboek eindigde met de barok in Zuid-Europa en de Gouden Eeuw in Nederland. Zowel in de 16e als de 17e eeuw leefden een aantal van de

Nadere informatie

1. Bronzen deuren in noordporaal, Baptisterium, Florence, 1403-1424

1. Bronzen deuren in noordporaal, Baptisterium, Florence, 1403-1424 1. Bronzen deuren in noordporaal, Baptisterium, Florence, 1403-1424 2. Jezus voor de Schriftgeleerden, Noordportaal, Baptisterium, Florence, 1403-1424 3. Aanbidding der Koningen, Noordportaal, Baptisterium,

Nadere informatie

Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 1. Geschiedenis...3 2. Interieur...4 3. Copy...5

Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 1. Geschiedenis...3 2. Interieur...4 3. Copy...5 De Kerk Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 1. Geschiedenis...3 2. Interieur...4 3. Copy...5 2 1. Geschiedenis De grote bevolkingsgroei in de tweede helft van de 14de eeuw maakte het noodzakelijk nieuwe kerken

Nadere informatie

Renaissance. Les 6. Kunstgeschiedenis

Renaissance. Les 6. Kunstgeschiedenis Renaissance Les 6 Kunstgeschiedenis !" 3 Kunst Nieuws https://www.youtube.com/watch?v=5sx_5yjlpbi The Invisible Man Liu Bolin http://www.odditycentral.com/pics/meet-the-real-life-invisible-man.html 4 Liu

Nadere informatie

A-tekst. De aquarel. Mesdag Israëls Mauve Breitner Mondriaan

A-tekst. De aquarel. Mesdag Israëls Mauve Breitner Mondriaan A-tekst De aquarel Mesdag Israëls Mauve Breitner Mondriaan In de 19de eeuw maakte de Nederlandse aquarel een ongekende bloeiperiode door. De artistieke idealen van die tijd vonden in dit medium een perfecte

Nadere informatie

beeldende vakken CSE GL en TL

beeldende vakken CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2011 tijdvak 2 dinsdag 21 juni 9.00-11.00 uur beeldende vakken CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor dit examen zijn maximaal punten

Nadere informatie

ART HISTORY. V4 Renaissance 1400-1530

ART HISTORY. V4 Renaissance 1400-1530 ART HISTORY V4 Renaissance 1400-1530 Tijdlijn Renaissance = wedergeboorte van de klassieke cultuur De klassieken zijn het grote voorbeeld. Het aardse leven is belangrijk. De mens bepaalt het eigen lot.

Nadere informatie

1907-1914. Bram Vrielink Jim Bloemen 2de

1907-1914. Bram Vrielink Jim Bloemen 2de Bram Vrielink Jim Bloemen 2de 1907-1914 INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE... 2 INLEIDING... 3 HET KUBISME... 4 KUNSTENAARS KUBISME... 5 L AFICIONADO... 6 PORTRAIT OF PABLO PICASSO... 7 SIMULTANEOUS WINDOWS ON

Nadere informatie

ZOEKEN NAAR DE VOLMAAKTE VORM NIVEAU ++

ZOEKEN NAAR DE VOLMAAKTE VORM NIVEAU ++ NIVEAU ++ /5 Deze leskaart gaat over het zoeken naar de volmaakte vorm. Dat klinkt misschien wat verheven, maar je zult ontdekken dat deze zoektocht in de kunstgeschiedenis erg belangrijk is geweest. Piet

Nadere informatie

beeldende vakken CSE GL en TL

beeldende vakken CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2009 tijdvak 2 dinsdag 23 juni 9.00-11.00 uur beeldende vakken CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 32 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 65 punten

Nadere informatie

De diptiek met de portretten van Federico da Montefeltro en Battista Sforza (Montefeltro-diptiek) van Piero della Francesca:

De diptiek met de portretten van Federico da Montefeltro en Battista Sforza (Montefeltro-diptiek) van Piero della Francesca: Afbeeldingen bij De diptiek met de portretten van Federico da Montefeltro en Battista Sforza (Montefeltro-diptiek) van Piero della Francesca: Prestigestuk of persoonlijk aandenken? 2012. Masterscriptie

Nadere informatie

Romeinen. Bouwkunst. Beeldhouwkunst. Schilderkunst

Romeinen. Bouwkunst. Beeldhouwkunst. Schilderkunst Romeinen Romeinen Bouwkunst Beeldhouwkunst Schilderkunst Tijdlijn 750 0 500 Het Romeinse rijk De Romeinen hadden hun opkomst, bloei en ondergang tussen de jaren 750 v. Chr. en 500 n. Chr. Het Romeinse

Nadere informatie

Kijkwijzer HAVO / VWO. Joep Nicolas. 11 juni 2014 t/m 11 januari 2015. Pierre Cuypersstraat 1, 6041 XG Roermond, 0475 359102, www.cuypershuis.

Kijkwijzer HAVO / VWO. Joep Nicolas. 11 juni 2014 t/m 11 januari 2015. Pierre Cuypersstraat 1, 6041 XG Roermond, 0475 359102, www.cuypershuis. Kijkwijzer HAVO / VWO Joep Nicolas 11 juni 2014 t/m 11 januari 2015 Pierre Cuypersstraat 1, 6041 XG Roermond, 0475 359102, www.cuypershuis.nl Welkom in het Cuypershuis Het museumgebouw is een uniek complex

Nadere informatie

Italië 4e jaars. Florence werd in het jaar 59 v.chr. gesticht door afgezwaaide Romeinse soldaten onder de naam Florentia.

Italië 4e jaars. Florence werd in het jaar 59 v.chr. gesticht door afgezwaaide Romeinse soldaten onder de naam Florentia. Geschiedenis werd in het jaar 59 v.chr. gesticht door afgezwaaide Romeinse soldaten onder de naam Florentia. werd eeuwenlang bestuurd door het bankiersgeslacht Medici, waarvan de meesten een grote belangstelling

Nadere informatie

PASPOORTEN BOVENBOUWERS.NL

PASPOORTEN BOVENBOUWERS.NL PASPOORTEN M.C. Escher 17 juni 1898 27 maart 1972 Leeuwarden Tekeningen die niet klopten. Maurits Cornelius Escher werd geboren in in 1898 in een Friese familie. Hij was de jongste thuis en zijn familie

Nadere informatie

Romeinen. Bouwkunst. Beeldhouwkunst. Schilderkunst

Romeinen. Bouwkunst. Beeldhouwkunst. Schilderkunst Romeinen Romeinen Bouwkunst Beeldhouwkunst Schilderkunst Tijdlijn 750 0 500 Het Romeinse rijk De Romeinen hadden hun opkomst, bloei en ondergang tussen de jaren 750 v. Chr. en 500 n. Chr. Het Romeinse

Nadere informatie

De goddelijke én onuitstaanbare Michelangelo

De goddelijke én onuitstaanbare Michelangelo jun 14 De goddelijke én onuitstaanbare Michelangelo Italianita - Nieuws uit Italië Geen reacties» Esther van Veen neemt jullie vandaag, naar aanleiding van het stukje over David in al zijn verschijningsvormen

Nadere informatie

Javier Gómez en Arian Winterink exposeert in Museum vd Togt

Javier Gómez en Arian Winterink exposeert in Museum vd Togt Bijgewerkt: 20 oktober 2008 Zoek: ga. Begin: Nieuws Amstelveen Geschiedenis Foto's Gebeurtenissen Monumenten Partnersteden Straten Kerken Exposities Links Sponsoren Over de site Javier Gómez en Arian Winterink

Nadere informatie

DE STIJL OF TOCH JE EIGEN STIJL? NIVEAU ++

DE STIJL OF TOCH JE EIGEN STIJL? NIVEAU ++ NIVEAU ++ 1/5 Deze leskaart gaat over (misschien wel) Nederlands beroemdste kunststroming: De Stijl. Initiatiefnemer was kunstenaar Theo van Doesburg. Samen met o.a. Bart van der Leck en Piet Mondriaan

Nadere informatie

Late Middeleeuwen vs. Vroege Renaissance

Late Middeleeuwen vs. Vroege Renaissance Kunstbeschouwen met Jacob Opdrachten bij de tentoonstelling Bovenbouw havo/vwo Stedelijk Museum Alkmaar Late Middeleeuwen vs. Vroege Renaissance Kenmerken late Middeleeuwen: Hoog-gotiek Spitsbogen, Verticaal

Nadere informatie

Kunstbeschouwen met Jacob

Kunstbeschouwen met Jacob Kunstbeschouwen met Jacob Opdrachten bij de tentoonstelling Bovenbouw havo/vwo Stedelijk Museum Alkmaar Late Middeleeuwen vs. Vroege Renaissance Kenmerken late Middeleeuwen: Kenmerken vroege Renaissance:

Nadere informatie

Mens- en wereldbeeld - HV 12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/61301

Mens- en wereldbeeld - HV 12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/61301 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 25 June 2015 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/61301 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

November Glaceren met Acrylmedium December Het licht van Rembrandt / Het december gevoel de duisternis van Rembrandt

November Glaceren met Acrylmedium December Het licht van Rembrandt / Het december gevoel de duisternis van Rembrandt PROGRAMMA 2011 2012 Uitgangspunt van de lessen is dat kennis van de schilderkunstige technieken en stromingen vanuit de eigen ervaring wordt ontdekt en ontwikkeld. De opdrachten hebben betrekking op zowel

Nadere informatie

cradle2cradlecafé RONDJE DORDT 10 mei 2016

cradle2cradlecafé RONDJE DORDT 10 mei 2016 RONDJE DORDT 10 mei 2016 INHOUD Dank! Stadswandeling Patiënten perspectief Schaal Herkenning Eenheid Verhalen DANK! STADS- WANDELING STADS- WANDELING STADS- WANDELING cradle2cradlecafé STADSWANDELING En

Nadere informatie

landelijk, licht EN eclectisch interieur

landelijk, licht EN eclectisch interieur interieur landelijk, licht EN eclectisch TEKST: ANNEMIE WILLEMSE - FOTOGRAFIE: JAN VERLINDE De bewoners van dit huis woonden eerder al in hetzelfde park. Ze waren het erover eens dat dit het leukste en

Nadere informatie

Op bezoek in de Sint Bavo Basiliek aan de Leidsevaart.

Op bezoek in de Sint Bavo Basiliek aan de Leidsevaart. Op bezoek in de Sint Bavo Basiliek aan de Leidsevaart. Via de Nederlandse Genealogische Vereniging, afd. Kennemerland zijn we in de gelegenheid gesteld om een rondleiding in de Sint Bavo Basiliek bij te

Nadere informatie

WERKBOEK REFLECTIE Middeleeuwen Gotiek-3 Powerpoint: KG03_2_GOTIEK_BOEK_3.ppt REFLECTIE_WB_KG03_2_GOTIEK_BOEK_3_ppt.doc; v1: 0307

WERKBOEK REFLECTIE Middeleeuwen Gotiek-3 Powerpoint: KG03_2_GOTIEK_BOEK_3.ppt REFLECTIE_WB_KG03_2_GOTIEK_BOEK_3_ppt.doc; v1: 0307 WERKBOEK REFLECTIE Middeleeuwen Gotiek-3 Powerpoint: KG03_2_GOTIEK_BOEK_3.ppt REFLECTIE_WB_KG03_2_GOTIEK_BOEK_3_ppt.doc; v1: 0307 Naam Klas Inleveren DOEN Lees in je (stencil)boek Reflectie de teksten

Nadere informatie

BASISREADER KG: BEELDEND

BASISREADER KG: BEELDEND BASISREADER KG: BEELDEND Ontwikkelingen in de beeldende kunst in de Renaissance en Barok. HOOFDSTUK: BEELDENDE KUNST - in de Renaissance en Barok. 2011 -M.T. van de Kamp - van www.kunstcontext.com 1 HOOFDSTUK:

Nadere informatie

Week 1. Voorbeelde van Profane gebouwen uit de tijd van de grieken zijn de Stoa, Prytaneion en bijvoorbeeld theaters.

Week 1. Voorbeelde van Profane gebouwen uit de tijd van de grieken zijn de Stoa, Prytaneion en bijvoorbeeld theaters. Week 1 De eerste Griekse tempels werden uit houten elementen opgebouwd. Omdat hout niet duurzaam genoeg was en de tempels relatief snel in verval raakte werd er al snel gezocht naar een nieuw en duurzaam

Nadere informatie

DE STIJL OF TOCH JE EIGEN STIJL? NIVEAU ++

DE STIJL OF TOCH JE EIGEN STIJL? NIVEAU ++ NIVEAU ++ 1/5 Deze leskaart gaat over (misschien wel) Nederlands beroemdste kunststroming: De Stijl. Initiatiefnemer was kunstenaar Theo van Doesburg. Samen met o.a. Bart van der Leck en Piet Mondriaan

Nadere informatie

beeldende vakken CSE GL en TL

beeldende vakken CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2008 tijdvak 1 maandag 19 mei 13.30-15.30 uur beeldende vakken CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 32 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 67 punten

Nadere informatie

Gauguin, Bonnard, Denis. Dit werkboekje is van:

Gauguin, Bonnard, Denis. Dit werkboekje is van: Gauguin, Bonnard, Denis Dit werkboekje is van: Hallo! Je gaat binnenkort op bezoek in het museum Hermitage Amsterdam. Het woord Hermitage spreek je uit als hermitaasje. Een museum is een gebouw waarin

Nadere informatie

Tekenen, handenarbeid, textiele werkvormen (nieuwe stijl en oude stijl)

Tekenen, handenarbeid, textiele werkvormen (nieuwe stijl en oude stijl) Tekenen, handenarbeid, textiele werkvormen (nieuwe stijl en oude stijl) Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 2 Vrijdag 20 juni 10.00 12.30 uur 20 03 Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Eindexamen tehatex havo 2005-II

Eindexamen tehatex havo 2005-II Kathedralenbouwers Vragen bij afbeelding 1 en 2. Op afbeelding 1 zie je een Vlaamse miniatuur uit 1447. Het boek waarin deze miniatuur zich bevindt, beschrijft het leven van een vorst die verschillende

Nadere informatie

rijks museum Verwerkingsmateriaal Examentour VWO ANTWOORDMODEL VERSIE A + B Visuele analyse van schilderkunst in de 17DE, 19DE en 20STE eeuw 1/5

rijks museum Verwerkingsmateriaal Examentour VWO ANTWOORDMODEL VERSIE A + B Visuele analyse van schilderkunst in de 17DE, 19DE en 20STE eeuw 1/5 1/5 VERSIE A Vraag 1 A Gebruik van licht om de dramatiek te uiten. Het subtiele licht (vs. clair-obscur in de barok) geeft diepte aan het schilderij en accentueert het hoofdmotief. Het zorgt er dus voor

Nadere informatie

ANTWOORDEN Oefenvragen STIJLHERKENNING tot 1800 14_oefvr_antw_Stijlhherk_tot1800

ANTWOORDEN Oefenvragen STIJLHERKENNING tot 1800 14_oefvr_antw_Stijlhherk_tot1800 ANTWOORDEN Oefenvragen STIJLHERKENNING tot 1800 14_oefvr_antw_Stijlhherk_tot1800 1 score 1p 1 Afb.1 1p Stijl: Romaans Soort product: BEST: bladzijde uit een bijbel met miniatuur. GOED: miniatuur [Christus

Nadere informatie

Examen VWO. tekenen, handenarbeid, textiele werkvormen

Examen VWO. tekenen, handenarbeid, textiele werkvormen tekenen, handenarbeid, textiele werkvormen Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Woensdag 1 juni 9.00 11.30 uur 20 05 Voor dit examen zijn maximaal 72 punten te behalen; het examen

Nadere informatie

Samenvatting Kunst ABC

Samenvatting Kunst ABC Samenvatting Kunst ABC Week 1: Kunst algemeen + film, beeldhouwen en fotografie Info: Wat is kunst? Kunst kan verschillende soorten dans, muziek, schilderijen, toneel en beelden zijn. Beeldhouwkunst of

Nadere informatie

KIJKWIJZER FDN MUSEUM

KIJKWIJZER FDN MUSEUM KIJKWIJZER FDN MUSEUM Welkom in Heerenveen Museum. Hier ontdek je het verhaal van Heerenveen. Je gaat straks kijken naar het Ferdinand Domela Nieuwenhuis Museum. Domela had een duidelijke mening over drank

Nadere informatie

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt De Gouden Eeuw duurde niet precies honderd jaar. Hij begon aan het eind van de 16de eeuw, beleefde zijn hoogtepunt rond 1675 en was in de 18de eeuw voorbij. De Gouden

Nadere informatie

Elk seizoen een nieuw interieur

Elk seizoen een nieuw interieur 52 Stijlvol Wonen B i n n e n k i j k e n Elk seizoen een nieuw interieur De kans dat Anke en Geert ooit uitgekeken raken op hun interieur, is wel heel erg klein. De inrichting wordt namelijk regelmatig

Nadere informatie

Hobby tot Kunst verheven

Hobby tot Kunst verheven Een biljartkamer in het poppenhuis van Ankie Poerink-Huber Hobby tot Kunst verheven ie kent niet het poppenhuis van Sara Ploos van Amstel- Rothé W in het Frans Halsmuseu m te Haarlem of haar tweede in

Nadere informatie

Wenen. Wenen. Belvedere

Wenen. Wenen. Belvedere Wenen Belvedere Het Belvedere is een prachtig paleiscomplex in Wenen. Twee barokke paleizen, het Unteres en Oberes Belvedere, staan tegenover elkaar aan weerzijden van een hellend park met formele Franse

Nadere informatie

Kopstukken. Vorsten, regenten & burgers. Hollanders in beeld

Kopstukken. Vorsten, regenten & burgers. Hollanders in beeld Kopstukken Vorsten, regenten & burgers Hollanders in beeld VORSTEN, REGENTEN & BURGERS Wie liet er een portret van zich maken? In de Gouden Eeuw ging het goed met Holland. Burgers werden steeds rijker.

Nadere informatie

Beschrijving schaal van Oegstgeest. Figure 1: Bovenaanzicht van de schaal. Foto: Restaura, Haelen.

Beschrijving schaal van Oegstgeest. Figure 1: Bovenaanzicht van de schaal. Foto: Restaura, Haelen. Beschrijving schaal van Oegstgeest Figure 1: Bovenaanzicht van de schaal. Foto: Restaura, Haelen. Figure 2: Onderaanzicht van de schaal. Foto: Restaura, Haelen. De schaal heeft een diameter van 21 centimeter

Nadere informatie

Lip pa. r i. interieur

Lip pa. r i. interieur Lip pa r i Hij is een van de grote architecten van Italië van nu. Geroemd om zijn duidelijke stijl: natuurlijk minimalisme. Met zijn strakke ontwerpen en fantasierijke concepten verovert Mauro Lipparini

Nadere informatie

George Hendrik Breitner (1857-1923)

George Hendrik Breitner (1857-1923) George Hendrik Breitner (1857-1923) George Hendrik Breitner (1857-1923) George Hendrik Breitner werd op 12 september 1857 in Rotterdam geboren. Al van kleins af aan wilde hij het liefst historieschilder

Nadere informatie

VATICAANSTAD FILATELISTISCH GEZIEN

VATICAANSTAD FILATELISTISCH GEZIEN VATICAANSTAD FILATELISTISCH GEZIEN Deel 2, Sint Pieter In mei 2004 heeft ondergetekende met echtgenote, zus en zwager enorm van een fijne vakantie van vier weken Italië genoten. Van deze reis heb ik een

Nadere informatie

Eindexamen havo tehatex 2013-I

Eindexamen havo tehatex 2013-I figuur 1 figuur 2-1 - Dit examen gaat over rijkdom en over de verschillende manieren waarop en redenen waarom kunstenaars, architecten en vormgevers weelde en waarde(n) in hun werk tot uitdrukking brengen.

Nadere informatie

SYNAGOGE SCHOOL OPDRACHT. Dienst in de Grote Synagoge Vervaardiger: Martin Monnickendam. Materiaal: pastel, aquarel, plakkaatverf.

SYNAGOGE SCHOOL OPDRACHT. Dienst in de Grote Synagoge Vervaardiger: Martin Monnickendam. Materiaal: pastel, aquarel, plakkaatverf. b WAT GA JE DOEN? Binnenkort geef je samen met een klasgenoot een presentatie in het. Het onderwerp van je presentatie is: ONDERWERP: SCHOOL OPDRACHT e g o g a Syn Dienst in de Grote Synagoge Vervaardiger:

Nadere informatie

Ambachtelijke kwaliteit, moderne mogelijkheden

Ambachtelijke kwaliteit, moderne mogelijkheden Positief 350 Positief Ambachtelijke kwaliteit, moderne mogelijkheden Het positief heeft een belangrijke plek in de rijke historie van het pijporgel. Als begeleidingsinstrument was het wijdverbreid. En

Nadere informatie

N 14. JACQUES NÈVE Horloger d Art - Uurwerkmaker + 32 (0)477 27 19 08 - jneve@horloger.net - www.horloger.net. CHARLES SARRABAT ( voor 1686)

N 14. JACQUES NÈVE Horloger d Art - Uurwerkmaker + 32 (0)477 27 19 08 - jneve@horloger.net - www.horloger.net. CHARLES SARRABAT ( voor 1686) N 14 JACQUES NÈVE Horloger d Art - Uurwerkmaker + 32 (0)477 27 19 08 - jneve@horloger.net - www.horloger.net CHARLES SARRABAT ( voor 1686) KLOK GENAAMD PENDULE RELIGIEUSE Parijs, omstreeks 1670 H : 40

Nadere informatie

#GOUDENEEUW Chatten met Hollanders uit de 17e eeuw

#GOUDENEEUW Chatten met Hollanders uit de 17e eeuw ONDERZOEKSBLAD KUNST ALGEMEEN De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden maakt in de 17e eeuw een gigantische bloeiperiode door. Holland heeft als rijkste gewest de meeste invloed in de Republiek. Meer

Nadere informatie

VAN GOGH KRIJGT KLEUR NIVEAU ++

VAN GOGH KRIJGT KLEUR NIVEAU ++ NIVEAU ++ 1/5 In 1886 vertrok Van Gogh naar Parijs. Hij maakte daar kennis met twee nieuwe schilderstromingen: het impressionisme en het pointillisme. Onder invloed van deze stromingen gingen de schilderijen

Nadere informatie

PERSBERICHT 16 januari 2015

PERSBERICHT 16 januari 2015 Van: Carina Blokzijl Museum Gouda [Carina.Blokzijl@museumgouda.nl] Verzonden: vrijdag 16 januari 2015 12:36 Onderwerp: van Michel tot Israels Bijlagen: GeorgesMichel_Gezicht_op_de_heuvel_van_Montmartre.jpg;

Nadere informatie

VAN GOGH KRIJGT KLEUR NIVEAU ++

VAN GOGH KRIJGT KLEUR NIVEAU ++ NIVEAU ++ 1/5 In 1886 vertrok Van Gogh naar Parijs. Hij maakte daar kennis met twee nieuwe schilderstromingen: het impressionisme en het pointillisme. Onder invloed van deze stromingen gingen de schilderijen

Nadere informatie

ONLINE LESSUGGESTIE PHILIPPE VAN SNICK

ONLINE LESSUGGESTIE PHILIPPE VAN SNICK ONLINE LESSUGGESTIE PHILIPPE VAN SNICK Informatie over de kunstenaar De Belgische kunstenaar Philippe Van Snick (geb. 1946) onderzoekt met minimale middelen de ruimtelijke mogelijkheden van schilderkunst.

Nadere informatie

Koningsstraat 20. Brussel

Koningsstraat 20. Brussel Koningsstraat 20 Brussel De Koningsstraat nr. 20 is gelegen in de nabijheid van het Koninklijk Paleis en het Parlement in Brussel. Hier zijn de Directie en enkele afdelingen van de bank gevestigd en op

Nadere informatie

[DE BASILIEK VAN KOEKELBERG]

[DE BASILIEK VAN KOEKELBERG] 1 e graad secundair onderwijs Naam:... NATIONALE BASILIEK VAN HET HEILIG HART KOEKELBERG [DE BASILIEK VAN KOEKELBERG] Met dit boekje kan je zelfstandig of in groep kennismaken met de basiliek. 2 Hoe ga

Nadere informatie

OPTIE: turn key levering Oorsprongpark 10 te Utrecht. Vraagprijs: 2.250.000,- k.k. (incl. aanneemovereenkomst)

OPTIE: turn key levering Oorsprongpark 10 te Utrecht. Vraagprijs: 2.250.000,- k.k. (incl. aanneemovereenkomst) OPTIE: turn key levering Oorsprongpark 10 te Utrecht Vraagprijs: 2.250.000,- k.k. (incl. aanneemovereenkomst) Oorsprongpark introductie Het Oorsprongpark, vernoemd naar buitenplaats De Oorsprong die aan

Nadere informatie

beeldende vakken CSE GL en TL

beeldende vakken CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2009 tijdvak 1 maandag 18 mei 9.00-11.00 uur beeldende vakken CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 36 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 70 punten

Nadere informatie

WERKWEEK-WERVING. Algemene gegevens. Kennismaken met de Italiaanse cultuur en de kunst van de 13 e eeuw t/m renaissance

WERKWEEK-WERVING. Algemene gegevens. Kennismaken met de Italiaanse cultuur en de kunst van de 13 e eeuw t/m renaissance WERKWEEK-WERVING Werkweek-aanspreekpunt Contact VAN LUIJN Afk. LUIJ Mail luijnm@ovc.nl Tel 0627064553 Algemene gegevens Werk-titel Werkweek Omschrijving Lokatie Handelingsdeel Sectie-Cluster Giro Fiorentino

Nadere informatie

Villa. Castrum Rurae. Swalmerstraat 59 C Roermond

Villa. Castrum Rurae. Swalmerstraat 59 C Roermond Villa Castrum Rurae Swalmerstraat 59 C Roermond In de historische binnenstad van Roermond spant de monumentale Swalmerstraat de kroon met zijn patriciërshuizen en voormalige bestuursgebouwen. Niet voor

Nadere informatie

Tijd van regenten en vorsten 1600 1700. 6.3 Wetenschap en kunst. Tijd van regenten en vorsten 1600 1700. 6.3 Wetenschap en kunst

Tijd van regenten en vorsten 1600 1700. 6.3 Wetenschap en kunst. Tijd van regenten en vorsten 1600 1700. 6.3 Wetenschap en kunst De bijzondere plaats in staatskundig opzicht en de bloei in economische en cultureel opzicht van de Nederlandse republiek. De wetenschappelijke revolutie Onderzoeksvraag: Welke ontwikkelingen in de Republiek

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL. beeldende vakken CSE GL en TL. tijdvak 1 woensdag 16 mei 9.00-11.00 uur

Examen VMBO-GL en TL. beeldende vakken CSE GL en TL. tijdvak 1 woensdag 16 mei 9.00-11.00 uur Examen VMBO-GL en TL 2012 tijdvak 1 woensdag 16 mei 9.00-11.00 uur beeldende vakken CSE GL en TL Bij dit examen horen twee bijlagen (een kleurenbijlage en een zwart-wit bijlage). Dit examen bestaat uit

Nadere informatie

Escher in Het Paleis. Wiskundepakket. Inleiding. M.C. Escher en Wiskunde. De wiskunde educatie van Escher in Het Paleis

Escher in Het Paleis. Wiskundepakket. Inleiding. M.C. Escher en Wiskunde. De wiskunde educatie van Escher in Het Paleis Escher in Het Paleis Wiskundepakket Inleiding M.C. Escher en Wiskunde De wiskunde educatie van Escher in Het Paleis M.C. Escher en Wiskunde Hieronder volgt de inleiding van de wiskunde educatie voor middelbare

Nadere informatie

Bij dit examen hoort een bijlage. Achter het correctievoorschrift zijn twee aanvullingen op het correctievoorschrift opgenomen.

Bij dit examen hoort een bijlage. Achter het correctievoorschrift zijn twee aanvullingen op het correctievoorschrift opgenomen. Examen VMBO-GL en TL 2015 tijdvak 1 woensdag 13 mei 9.00-11.00 uur beeldende vakken CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Achter het correctievoorschrift zijn twee aanvullingen op het correctievoorschrift

Nadere informatie

Kerken. 1. Sint-Laureins. Sint-Laurentiuskerk

Kerken. 1. Sint-Laureins. Sint-Laurentiuskerk Kerken Het cultureel erfgoed van de gemeente Sint-Laureins wordt weerspiegeld in de vele kerken die onze gemeente rijk is. In elke kerk is er een folder te bekomen met heel wat kunsthistorische informatie.

Nadere informatie

in Toscane Gustaviaans landelijk Logeren in stijl

in Toscane Gustaviaans landelijk Logeren in stijl Logeren in stijl Gustaviaans landelijk in Toscane In het begin van de zeventiende eeuw werd midden in het Toscaanse platteland een arbeidershuisje gebouwd. Het hoorde bij de grote herenboerderij Casa Capanni.

Nadere informatie

Wereldsteden ontdekken met Ben en Binkie

Wereldsteden ontdekken met Ben en Binkie Wereldsteden ontdekken met Ben en Binkie AMSTERDAM Praag Parijs Sydney Ben Kom met ons mee! Binkie Juwelen van steden de mooiste steden van de wereld 3 e verdieping Schiet op, Binkie! Parijs Bewaar het

Nadere informatie

Bezienswaardigheden Parijs. Parijs. Paleis van Versailles

Bezienswaardigheden Parijs. Parijs. Paleis van Versailles Parijs Paleis van Versailles Het indrukwekkende Château de Versailles getuigd van de extravagantie ten tijde van de zonnekoning. Het rijkelijk versierde paleis en de al even prachtige formele tuin werd

Nadere informatie

Afkomstig uit de nalatenschap van

Afkomstig uit de nalatenschap van in de etalage Afkomstig uit de nalatenschap van Op woensdag 23 januari 2013 vond er een bijzondere onthulling plaats in het Stedelijk Museum Kampen. Een onthulling die werd verricht door Herman Krans,

Nadere informatie

Mijn paleis is gelegen tussen de Keizerstraat, de Korte Maagdenstraat en de Voochtstraat. Waarom denk jij dat ik mijn paleis Hof van Savoyen noem?

Mijn paleis is gelegen tussen de Keizerstraat, de Korte Maagdenstraat en de Voochtstraat. Waarom denk jij dat ik mijn paleis Hof van Savoyen noem? Het onderdeel Paleis is gebaseerd op het onderzoek van Annemie Swaelens en werd voor deze toepassing geredigeerd door Odette Peterink. De uitgebreide les vind je in de rubriek 'Modules'. OPDRACHTEN >>>>>

Nadere informatie

Een muziekles over Haydns Schöpfung (voorbeeldles basisschool)

Een muziekles over Haydns Schöpfung (voorbeeldles basisschool) Een muziekles over Haydns Schöpfung (voorbeeldles basisschool) Paul Knöps Dit materiaal is onderdeel van het compendium christelijk leraarschap dat samengesteld is door het lectoraat Christelijk leraarschap

Nadere informatie

FEATURE: SPANJE IN AMSTERDAM

FEATURE: SPANJE IN AMSTERDAM FEATURE: SPANJE IN AMSTERDAM Pagina 2 van 5 PRESS FEATURE Spanje in Amsterdam Amsterdam heeft eeuwenoude banden met Spanje. De relatie begon minder vredig, met de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) tussen

Nadere informatie

Monumenten, kunst en ambacht - Open Monumentendag in Midden-Delfland 2015

Monumenten, kunst en ambacht - Open Monumentendag in Midden-Delfland 2015 Monumenten, kunst en ambacht - Open Monumentendag in Midden-Delfland 2015 Lesbrief voor de groepen 7 van de basisscholen in Midden-Delfland Deze les is de voorbereiding voor de Kindermonumentendag op vrijdag

Nadere informatie

Reader/begrippenlijst periode 4 toetsweek :

Reader/begrippenlijst periode 4 toetsweek : Roncalli mavo Tekenen/Kunstgeschiedenis. Klas 3 Reader/begrippenlijst periode 4 toetsweek : Hoe moet je leren??? De begrippen zijn bij deze toets gekoppeld aan de kunststromingen van de kunstpromotie.

Nadere informatie

Het bestaat uit een voorhuis dat gebouwd is in 1777, met een hardstenen gevel, en een dubbel

Het bestaat uit een voorhuis dat gebouwd is in 1777, met een hardstenen gevel, en een dubbel Over het Pand Het pand Prinsenstraat 61 is een Rijksmonument. Het bestaat uit een voorhuis dat gebouwd is in 1777, met een hardstenen gevel, en een dubbel achterhuis uit de 17e eeuw, deels verbouwd in

Nadere informatie

BASISREADER KG: BEELDEND

BASISREADER KG: BEELDEND BASISREADER KG: BEELDEND Ontwikkelingen in de beeldende kunst in de Middeleeuwen. HOOFDSTUK: BEELDENDE KUNST - in de Middeleeuwen 2011 -M.T. van de Kamp - van www.kunstcontext.com 1 Hoofdstuk: Beeldende

Nadere informatie

MIRACOLI. Opens doors which remain closed for others

MIRACOLI. Opens doors which remain closed for others MIRACOLI Opens doors which remain closed for others WAT HEEFT MIRACOLI U TE BIEDEN Verlangt u naar een onvergetelijk verblijf in Italië? MIRacoli helpt u graag bij het samenstellen van uw ideale reis,

Nadere informatie

Identificatie. Basisgegevens

Identificatie. Basisgegevens Identificatie V. Herremans, Eenen loffelycken ende hoffelycken aultaer. Retabelplastiek in de Titel O.-L.-Vrouwaltaar Gemeente Patroonheilige v/d kerk Opwijk St.Paulus Basisgegevens Datering begin 1638

Nadere informatie

Figuur 3: Achterkant paneel Filips de Schone, 24x15 cm (inclusief lijst 31 x 22 cm), Huis Bergh, s- Heerenberg.

Figuur 3: Achterkant paneel Filips de Schone, 24x15 cm (inclusief lijst 31 x 22 cm), Huis Bergh, s- Heerenberg. Afbeeldingen Figuur 1: Toegeschreven aan atelier van de Meester van de Magdalena Legende, Portret van Filips de Schone, Olieverf op paneel, 24x15 cm, Huis Bergh, s-heerenberg. Figuur 2: Toeschreven aan

Nadere informatie

DE OGEN VAN CHARLEY NIVEAU ++

DE OGEN VAN CHARLEY NIVEAU ++ NIVEAU ++ 1/5 Charley Toorop (1891-1955) kwam uit een echte kunstenaarsfamilie. Haar vader was de beroemde Jan Toorop en ook haar zonen bleken zeer creatief: één zoon werd documentairemaker, de andere

Nadere informatie

beeldende vakken CSE GL en TL

beeldende vakken CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2010 tijdvak 1 woensdag 19 mei 9.00-11.00 uur beeldende vakken CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 39 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 70 punten

Nadere informatie

Collectie Museum De Lakenhal Leiden. Kunstenaar: Johan Coenraad Altorf

Collectie Museum De Lakenhal Leiden. Kunstenaar: Johan Coenraad Altorf Collectie Museum De Lakenhal Leiden Kunstenaar: Johan Coenraad Altorf 28-12-2010 Museum De Lakenhal Leiden 4416 Objectnaam: Beschrijvende Titel: Maker: Afgebeeld: Datumlabel: Materiaal: Afmetingen: Opm:

Nadere informatie

4. In de les krijg je een oefentoets die je op weg helpt met het leren en toepassen van de begrippen.

4. In de les krijg je een oefentoets die je op weg helpt met het leren en toepassen van de begrippen. BEGRIPPENLIJST KLAS 3, PERIODE 2: Hoe moet je leren??? 1. De begrippen uit de tekst moet je weten en in eigen bewoordingen kunnen omschrijven en toepassen. De begrippen zijn in periode twee gekoppeld aan

Nadere informatie

voorspellen (laatste keer in week 12: de zonsverduistering)

voorspellen (laatste keer in week 12: de zonsverduistering) Handleiding niveau B De Nieuwsbegripbieb Achteraan deze handleiding vindt u een lijstje met titels van informatieve en fictieboeken, die aansluiten bij het onderwerp van de Nieuwsbegriples. Op de website

Nadere informatie

Relaxed wonen en/of werken in een historische omgeving. Schitterend appartement in Château de Lexhy (nabij Luik, Wallonië, België)

Relaxed wonen en/of werken in een historische omgeving. Schitterend appartement in Château de Lexhy (nabij Luik, Wallonië, België) Relaxed wonen en/of werken in een historische omgeving. Schitterend appartement in Château de Lexhy (nabij Luik, Wallonië, België) Adres Prijs : 450.000 395.000 (k.k.) Château de Lexhy, Rond Point Baron

Nadere informatie