D66: Help Starters de Woningmarkt op Tien concrete maatregelen die nieuwe huurders en kopers een kans geven

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "D66: Help Starters de Woningmarkt op Tien concrete maatregelen die nieuwe huurders en kopers een kans geven"

Transcriptie

1 D66: Help Starters de Woningmarkt op Tien concrete maatregelen die nieuwe huurders en kopers een kans geven Samenvatting De woningmarkt zit op slot. Vooral starters komen momenteel moeilijk aan een passend huis. Op de sociale huurmarkt kennen de grote steden lange wachtlijsten en op de koopmarkt is de financiering een groeiend probleem. Dat raakt de mensen die het aangaat, maar ook de woningmarkt als geheel. Het zijn juist de starters die de sleutel in handen hebben voor meer doorstroming op weg naar een gezondere woningmarkt. Als starters kunnen kopen, kunnen anderen immers verkopen. Hierdoor komt de koopmarkt op gang. Andersom kunnen nieuwkomers pas huren als bestaande huurders verhuizen naar private huur of een koophuis. De starters staan zowel aan het begin als aan het eind van de keten. Om de boel in beweging te krijgen is in het Begrotingsakkoord een begin gemaakt met hervormen van de woningmarkt. Maar dit is pas een eerste stap. D66 stelt in het Verkiezingsprogramma verdergaande hervormingen voor de hele woningmarkt voor. Deze maatregelen werken echter vooral op de lange termijn terwijl de starters van nu behoefte hebben aan concrete oplossingen. Daarom doet D66 nu al tien voorstellen om nieuwe huurders en kopers zowel fysiek als financieel meer ruimte te bieden. Allereerst door meer passende huizen beschikbaar te maken en vervolgens door te zorgen dat deze huizen ook betaalbaar zijn voor de doelgroep. Meer huizen beschikbaar 1. Bestem ongebruikte grond voor bedrijfsvastgoed als woonkavels voor startersnieuwbouw en particulier opdrachtgeverschap 2. Maak het eenvoudiger om kantoren om te zetten naar woonruimtes. 3. Laat corporaties en projectontwikkelaars in de grote steden bouwen volgens de behoefte van de groeiende groep kleinere huishoudens 4. Maak dat corporaties terugkeren naar hun kerntaak door een deel van hun bezit te verkopen, vooral aan starters. Zodat private partijen ruimte krijgen om het krappe middensegment private huur te vergroten 5. Verbreed de proef met de D66 aanpak 3 van het scheefwonen naar alle steden met wachtlijsten langer dan drie jaar Huizen beter betaalbaar 1. Schrap de overdrachtsbelasting volledig en begin met de starters 2. Sluit een startersovereenkomst tussen de AFM, DNB en banken over het verstrekken van hypotheken aan tweeverdieners met groeivooruitzichten en zelfstandige professionals zonder vast contract 1 De belangrijkste maatregelen: behoud van overdrachtsbelasting op 2%, meer marktconforme huur voor inkomens van euro, vanaf 1 januari 2013 krijgen kopers alleen hypotheekrenteaftrek als ze hun schuld volledig aflossen volgens minimaal een annuitair systeem 2 D66 wil de overdrachtsbelasting geheel schrappen, te beginnen met de starters en de hypotheekrenteaftrek in 22 jaar afbouwen van 52% voor de hoogste inkomens tot 30% voor iedereen. Aflossen van hypotheken gaat voor iedereen gelden. Op de huurmarkt willen we toe naar meer marktconforme huren. 3 Zie: Initiatiefnota D66: weg met de Wachtlijst!

2 3. Verlaag de grens van de Nationale Hypotheek Garantie (NHG) en verruim de mogelijkheden voor starters en zelfstandigen 4. Geef de koper de keuze over wel of geen erfpacht. 5. Maak executieveilingen beter toegankelijk voor particulieren 1. De wereld verandert, de woningmarkt staat stil, starters staan buitenspel Demografische en geografische verandering De samenleving is voortdurend in beweging. Door demografische ontwikkelingen als vergrijzing en ontgroening krimpt de Nederlandse bevolking vanaf 2040 en in een aantal regio s nu al 4. Tegelijk stijgt het aantal huishoudens met ruim 1 miljoen tot 2045 omdat er steeds meer alleenstaanden en kleinere gezinnen zijn. 5 Ook geografisch is er sterke dynamiek. De trek naar de stad wordt in Nederland steeds sterker 6. Vooral in de grote steden is er daarom een tekort aan woningen. Er wordt gesproken van een opgave van nieuwe huizen tot Dat betekent nieuwbouwwoningen per jaar. De opgave verschilt sterk per regio. De woningmarkt zit in het slot Dat de Nederlandse woningmarkt op slot zit, blijkt uit vele feiten en cijfers. Het aantal woningverkopen is de afgelopen jaren afgenomen en historisch laag. Van januari tot mei werden er woningen verkocht. Dat is 12% minder dan dezelfde periode in Dat komt niet alleen door de financiële crisis en de economische recessie. De huizenprijzen zakken. Prijzen van bestaande koopwoningen 9 4 Zie onder meer: Krimp op Eigen Kracht, Hans van Mierlo Stichting, CBS Webmagazine 4 april 2011 een miljoen huishoudens meer in NL/menu/themas/bevolking/publicaties/artikelen/archief/2011/ wm.htm 6 Planbureau voor de Leefomgeving Nederland in 2040, een land van regio s. Ruimtelijke Verkenningen ABF Research Primos Prognose 2011, de toekomstige ontwikkeling van bevolking, huishoudens en woningbehoefte. September CBS Conjunctuurbericht 21 juni Prijsdaling bestaande koopwoningen groter. 21-m11.htm 9 CBS Conjunctuurbericht 21 juni Prijsdaling bestaande koopwoningen groter. 21-m11.htm

3 Ook op de huurmarkt domineert de stilstand. Het aantal verhuizingen uit een sociaal huurhuis neemt af 10 waardoor de wachtlijsten in de grote steden groeien. In Arnhem bijvoorbeeld moet men gemiddeld 10,5 jaar wachten op een corporatiewoning. In Amsterdam bedraagt de wachttijd ruim 7 jaar en in Utrecht 6,5 jaar. De wachttijd in kleinere steden als Groningen en Breda kan oplopen tot 5 jaar. 11 Het Centraal Fonds voor de Volkshuisvesting verwacht dat wanneer de trend in op de huurmarkt doorzet mensen in grote steden soms tot 15 jaar op een woning moeten wachten. 12 Nieuwbouw kan dit niet opvangen, integendeel. In 2011 zijn er bouwvergunningen verleend, 9% minder dan in 2011 en het laagste aantal sinds En als er al huizen vrijkomen, dan zijn ze voor steeds meer mensen onbetaalbaar of niet te financieren. De financiering van huizen valt droog Nederland heeft de hoogste hypotheekschuld per inwoner van de wereld. Grafiek: Hypotheekschuld per land als percentage van het BBP Nederland Denenmarken Ierland Groot Bretagne Verenigde Staten Spanje EU-27 Duitsland Belgie Frankrijk Italie Slowakije Bulgarije Rusland De totale schuld bedraagt inmiddels 640 miljard euro, meer dus dan wat Nederland in een jaar verdient. Dit los je alleen maar op door mensen verantwoordelijk te laten lenen en te zorgen dat schulden ook weer worden afgelost. Met het oog daarop zijn de voorwaarden bij hypotheekverstrekking de afgelopen jaren flink aangescherpt en zijn aflosvrije hypotheken niet meer mogelijk. Ook zijn er in het lenteakkoord afspraken gemaakt over aanpassing van de hypotheekrenteaftrek. Om in aanmerking te komen voor hypotheekrenteaftrek moet de hypotheek worden afgelost volgens minimaal een 10 NOS 28 mei 2012 Weer minder sociale huurwoningen 11 Artikel Geen sociale huurwoning te krijgen, Volkskrant, vrijdag 30 juli NOS 28 mei 2012 Weer minder sociale huurwoningen 13 CBS 11 april 2012 Aantal verleende bouwvergunningen fors gedaald NL/menu/themas/bouwen-wonen/publicaties/artikelen/archief/2012/ pb.htm 14 European Mortgage Federation 2011

4 annuïtair aflossingsschema. Dit is nodig en verstandig beleid maar maakt het krijgen van een hypotheek voor met name starters wel moeilijker. Starters staan buitenspel Door de combinatie van bovenstaande factoren wordt een groep extra geraakt: de nieuwkomers op de woningmarkt. De krapte in de steden blokkeert hun wensen op verschillende manieren. Het huren van een sociale huurwoning in de stad waar ze werken zit er vanwege de sociale huur stagnatie met lange wachtlijsten niet in. Een betaalbaar middensegment in de vrije sector huur is bijna niet beschikbaar. En het vinden of kopen van een betaalbare koopwoning is door de in het slot gevallen koopmarkt en aangescherpte financiering haast onmogelijk. Starters staan zo grotendeels buitenspel. 2. Maatregelen om starters de woningmarkt op te helpen In aanvulling op de integrale en op de lange termijn gerichte aanpak van de woningmarkt, doet D66 daarom tien concrete voorstellen om de woonpositie van starters op de korte termijn te verbeteren. Deze maatregelen dienen twee doelen. Allereerst om meer woningen beschikbaar te krijgen voor nieuwe huurders en kopers. En ten tweede om ze beter betaalbaar en financierbaar te krijgen. I. Voorstellen voor meer beschikbare huizen voor starters 1. Bestem vastgoedgrond voor woonkavels. Gemeenten hebben de afgelopen jaren veel grond aangekocht met als doel er kantoren, winkels of bedrijventerreinen op te zetten. Na het instorten van de vastgoedmarkt ligt veel van deze grond braak. Dit gebrek aan inkomsten kost de gemeenten geld maar de mogelijkheden om de bestemming van de grond te wijzigen zijn beperkt. D66 stelt daarom voor dat hiervoor geschikte stukken ongebruikte grond worden benut als woonkavels met een lagere grondprijs. Hier kan dan nieuwbouw voor starters plaatsvinden, mogelijk zelfs via (collectief) particulier opdrachtgeverschap zoals in Almere heel succesvol is. 2. Transformeer kantoorpanden. In Nederland staat 14% van de kantoren leeg. Dat is bijna 7 miljoen vierkante meter. Door meer kantoren te transformeren in woonruimtes snijdt het mes aan twee kanten. Meer woningen en minder lege kantoren. Hiervoor moet het hergebruik makkelijker gemaakt worden, door bestemmingsplannen flexibeler te maken, soepeler met het bouwbesluit om te gaan en wettelijke minima voor bijvoorbeeld geluid als algemeen uitgangspunt te hanteren. 3. Bouw volgens de nieuwe behoefte. De maatschappelijke, demografische en geografische veranderingen hebben geleid tot een nieuwe woon- en dus bouwbehoefte. Namelijk kleinere en goedkopere woningen voor kleinere gezinnen en eenpersoonshuishoudens. Dan moeten deze wel gebouwd worden. En dit gebeurt nu onvoldoende, zowel kwantitatief als kwalitatief. In plaats van een verplicht aandeel sociale huur zoals in sommige steden gebeurt, is een richtpercentage starterswoningen en eenpersoonshuishoudens daarom beter. 4. Verkoop sociale huurhuizen aan starters. Woningcorporaties verkopen geregeld woningen aan hun huurders. Het zou in de grote steden goed zijn te kijken of dit heel gericht aan starters kan. Het verkopen van sociale huurhuizen schept

5 enerzijds financiële armslag voor woningcorporaties om hun kerntaak uit te voeren, namelijk bouwen voor lagere inkomensgroepen. Dit helpt de wachtlijsten in te korten en tegelijk komt er meer aanbod voor lagere inkomens. Daarbij wil D66 de mogelijkheid bieden om huren meer marktconform te maken. Dit houdt in dat het voor private partijen aantrekkelijker wordt om te investeren in (duurdere) huurwoningen. Dat schept ruimte voor het vergroten van een middensegment vrije sectorhuur door private partijen. De behoefte hieraan neemt juist toe op plekken waar veel expats en zelfstandige professionals wonen. 5. Verbreed de proef met de D66 aanpak van scheefwonen. D66 heeft in haar initiatiefnota Weg met de Wachtlijst het volgende voorgesteld: stel in gemeenten met lange wachtlijsten een inkomenstoets in. En biedt huishoudens in een sociaal huurhuis met een inkomen boven euro de volgende keuze: verhuizen, je huurhuis kopen of marktconforme (WOZ) huur betalen. De Amsterdamse woningcorporaties, de gemeente en het ministerie doen momenteel een proef. Deze kan ook in andere steden worden gedaan. II. Voorstellen voor beter betaalbare huizen voor starters 1. Schrap de overdrachtsbelasting. Door de hypotheekrenteaftrek te hervormen ontstaan financiële middelen die het mogelijk maken om de verstorende overdrachtsbelasting geheel af te schaffen. D66 begint direct met het afschaffen van de overdrachtsbelasting voor starters. Dat maakt een gemiddeld huis van bijna goedkoper. Voor andere kopers wordt de overdrachtsbelasting geleidelijk afgebouwd. 2. Help tweeverdieners en zelfstandige professionals op weg. Dat banken terughoudend zijn geworden met het verstrekken van hypotheken is begrijpelijk en volgens afspraak. Maar het is zover doorgeschoten dat de groeiende groep zelfstandigen zonder vast arbeidscontract (zzp-ers, freelancers, etc.) geen kans heeft op een hypotheek. Er dient een hypotheekvorm te komen die aansluit bij de moderne arbeidsmarkt. En ook tweeverdieners met groeivooruitzichten moeten een huis kunnen kopen. Daarom wil D66 dat de AFM, DNB en de banken hier afspraken over maken. 3. Pas de Nationale Hypotheekgarantie aan. D66 wil de Nationale Hypotheekgarantie zo aanpassen dat hij meer wordt gericht op starters en zelfstandigen. De NHG heeft als doel het eigen woningbezit te bevorderen. De garantie is daarin te ver doorgeschoten. Nu valt 80% van de huizen die worden verkocht onder deze garantie. D66 wil de grens van de NHG verlagen, maar de voorwaarden tegelijkertijd aanpassen zodat de regeling meer zekerheden biedt voor starters en zelfstandigen. 4. Geef de koper de keus over erfpacht. Het systeem van erfpacht zoals de gemeente Amsterdam dat kent, is niet meer van deze tijd en geeft problemen. Zo speelde vorig jaar dat een deel van de woningen op erfpachtgrond onverkoopbaar was omdat banken door gewijzigd acceptatiebeleid en striktere hypotheekvoorwaarden geen financiering wilden verstrekken voor een huis op erfpachtgrond. Daarom wil D66 dat nieuwe kopers zelf kunnen bepalen of ze de grond kopen of onder erfpacht houden. 5. Maak executieveilingen toegankelijk woningeigenaren zitten in de gevarenzone en moeten misschien hun huis gedwongen verkopen. Die mensen willen alsnog een zo n goed mogelijk prijs voor hun woning en starters zijn op

6 zoek naar een betaalbaar huis. Maar nu lijkt er soms sprake van kartelvorming bij de executieveilingen. Door de executiemarkt beter toegankelijk te maken voor particulieren, kan het mes aan twee kanten snijden. Een hogere prijs voor de verkoper en een betaalbare woning voor de starter. D66, KV, 25/7/2012

Nieuwe uitdagingen op de woningmarkt Balans van de Leefomgeving 2014 deel 2

Nieuwe uitdagingen op de woningmarkt Balans van de Leefomgeving 2014 deel 2 Nieuwe uitdagingen op de woningmarkt Balans van de Leefomgeving 214 deel 2 Beleidsstudie Nieuwe uitdagingen op de woningmarkt Balans van de Leefomgeving 214 deel 2 Frank van Dam, Martijn Eskinasi en Carola

Nadere informatie

BETAALBAARHEID VAN WONEN I NZICHT EN HANDVATTEN VOOR LOKALE BESTUURDERS

BETAALBAARHEID VAN WONEN I NZICHT EN HANDVATTEN VOOR LOKALE BESTUURDERS I NZICHT EN HANDVATTEN VOOR LOKALE BESTUURDERS Inhoud 1. INLEIDING... 3 2. DE CONTEXT... 6 3. INZICHT IN DE PROBLEMATIEK... 8 3.1 WELKE HUISHOUDENS IN DE DOELGROEP KOMEN IN DE KNEL? WAT IS DE TREND DAARIN?

Nadere informatie

Winsum heeft het! Woonvisie

Winsum heeft het! Woonvisie Winsum heeft het! Woonvisie datum 2 december 2013 KAW architecten en adviseurs Postbus 1527 9701 BM Groningen Hofstraat 8 9712 JB Groningen Telefoon (050) 369 58 70 Fax (050) 369 58 71 Email info@kaw.nl

Nadere informatie

Duurzame toegankelijkheid van de Amsterdamse woningmarkt voor starters

Duurzame toegankelijkheid van de Amsterdamse woningmarkt voor starters Duurzame toegankelijkheid van de Amsterdamse woningmarkt voor starters Universiteit van Amsterdam Centre for Urban Studies September 2013 Willem Boterman Cody Hochstenbach Richard Ronald Marijn Sleurink

Nadere informatie

Goed Wonen in Noord-Holland

Goed Wonen in Noord-Holland Goed Wonen in Noord-Holland Ontwerp Provinciale Woonvisie 2010 2020 In college van Gedeputeerde Staten op 25 mei 2010 VOOR OORWOORD Voor u ligt de Provinciale Woonvisie 2010-2020. Met deze visie slaan

Nadere informatie

Gebruik en effecten van de Starterslening

Gebruik en effecten van de Starterslening Gebruik en effecten van de Starterslening Gebruik en effecten van de Starterslening Het auteursrecht voor de inhoud berust geheel bij de Stichting Economisch Instituut voor de Bouw. Overnemen van de inhoud

Nadere informatie

W. Asbeek Brusse en C.J. van Montfort (red.) Wonen, zorg en pensioenen. Hervormen en verbinden

W. Asbeek Brusse en C.J. van Montfort (red.) Wonen, zorg en pensioenen. Hervormen en verbinden W. Asbeek Brusse en C.J. van Montfort (red.) Wonen, zorg en pensioenen Hervormen en verbinden Wonen, zorg en pensioenen Deze reeks omvat bijdragen die in het kader van de werkzaamheden van de wrr tot stand

Nadere informatie

Bouwen aan de stad UTRECHTSE SAMENWERKINGSAFSPRAKEN GEMEENTE EN WONINGCORPORATIES 2011-2015

Bouwen aan de stad UTRECHTSE SAMENWERKINGSAFSPRAKEN GEMEENTE EN WONINGCORPORATIES 2011-2015 Bouwen aan de stad UTRECHTSE SAMENWERKINGSAFSPRAKEN GEMEENTE EN WONINGCORPORATIES 2011-2015 coverfoto: renovatiewerkzaamheden aan de Cantondreef Bouwen aan de stad UTRECHTSE SAMENWERKINGSAFSPRAKEN GEMEENTE

Nadere informatie

Eerst zaaien dan oogsten Ondernemingsplan 2012-2016

Eerst zaaien dan oogsten Ondernemingsplan 2012-2016 Stichting Woonpartners Kasteel Traverse 1, Helmond Postbus 6006, 5700 ES Helmond telefoonnummer: 0492-508 800 fax: 0492-508 820 e-mail: info@woonpartners.nl www.woonpartners.nl Anticiperen op klantwaarde

Nadere informatie

Restschulden in Nederland. Omvang en en effecten van van restschulden

Restschulden in Nederland. Omvang en en effecten van van restschulden Restschulden in Nederland Omvang en en effecten van van restschulden Restschulden in Nederland Het auteursrecht voor de inhoud berust geheel bij de Stichting Economisch Instituut voor de Bouw. Overnemen

Nadere informatie

Krimp als structureel probleem. Rapportage Topteam Krimp Voor Groningen

Krimp als structureel probleem. Rapportage Topteam Krimp Voor Groningen Krimp als structureel probleem Rapportage Topteam Krimp Voor Groningen November 2009 Krimp als structureel probleem Rapportage Topteam Krimp Voor Groningen H.F. Dijkstal, J.H. Mans November 2009 In opdracht

Nadere informatie

De vermogensopbouw van huishoudens: is het beleid in balans?

De vermogensopbouw van huishoudens: is het beleid in balans? Occasional Studies Vol. 13-1 De vermogensopbouw van huishoudens: is het beleid in balans? Centrale bank en prudentieel toezichthouder financiële instellingen 2015 De Nederlandsche Bank n.v. Auteurs Jante

Nadere informatie

CPB Document. De woningcorporaties uit de verdwijndriehoek. No 202 Maart 2010. Pierre Koning en Michiel van Leuvensteijn

CPB Document. De woningcorporaties uit de verdwijndriehoek. No 202 Maart 2010. Pierre Koning en Michiel van Leuvensteijn CPB Document No 202 Maart 2010 De woningcorporaties uit de verdwijndriehoek Pierre Koning en Michiel van Leuvensteijn Centraal Planbureau Van Stolkweg 14 Postbus 80510 2508 GM Den Haag Telefoon (070) 338

Nadere informatie

uw eerste koopwoning

uw eerste koopwoning uw eerste koopwoning Waar krijgt u mee te maken? We waren al begonnen met zoeken naar een huis. En toen merkten we wat we allemaal moesten regelen. Er komt heel wat kijken bij een nieuwe woning. Vooral

Nadere informatie

De toekomst is nú. Balans van de Leefomgeving

De toekomst is nú. Balans van de Leefomgeving De toekomst is nú Balans van de Leefomgeving 2014 Balans van de Leefomgeving 2014 De toekomst is nú Balans van de Leefomgeving 2014 De toekomst is nú Planbureau voor de Leefomgeving Balans van de Leefomgeving

Nadere informatie

De toekomst is nú. Balans van de Leefomgeving

De toekomst is nú. Balans van de Leefomgeving De toekomst is nú Balans van de Leefomgeving 2014 Balans van de Leefomgeving 2014 De toekomst is nú Balans van de Leefomgeving 2014 De toekomst is nú Planbureau voor de Leefomgeving Balans van de Leefomgeving

Nadere informatie

Niet doorschuiven maar aanpakken

Niet doorschuiven maar aanpakken Niet doorschuiven maar aanpakken Verkiezingsprogramma VVD 2012-2017 Tweede Kamerverkiezingen 12 september 2012 Niet doorschuiven maar aanpakken Verkiezingsprogramma VVD 2012-2017 Tweede Kamerverkiezingen

Nadere informatie

Bouwen voor de zorg. Perspectief voor de Nederlandse bouw

Bouwen voor de zorg. Perspectief voor de Nederlandse bouw Bouwen voor de zorg Perspectief voor de Nederlandse bouw Bouwen voor de zorg Het auteursrecht voor de inhoud berust geheel bij de Stichting Economisch Instituut voor de Bouw. Overnemen van de inhoud (of

Nadere informatie

Bouwen aan de Stad II

Bouwen aan de Stad II Bouwen aan de Stad II Periode 2011 t/m 2014 Afspraken over ambities, programma en financiële condities tussen de Gemeente Amsterdam inclusief stadsdelen, de Amsterdamse Federatie van Woningcorporaties

Nadere informatie

Als wachten te lang duurt

Als wachten te lang duurt VROM-Inspectie Regio Noord Overheden Als wachten te lang duurt Urgentie in de sociale huursector Hoofdrapport onderzoeksrapportage Cascadeplein 10 Postbus 30020 9700 RM Groningen Telefoon 050-5992700 Fax

Nadere informatie

Hart voor goed wonen. Ondernemingsplan. Huis & Erf

Hart voor goed wonen. Ondernemingsplan. Huis & Erf Hart voor goed wonen Ondernemingsplan 2014 2017 Huis & Erf Inhoud einddoel Einddoel 3 Inleiding 4 Breed inzetbaar 1. Hart voor de omgeving 6 Flexibele omvang Aanspreekbaar Multidisciplinair Proactief 2.

Nadere informatie

NEDERLAND STERKER & SOCIALER

NEDERLAND STERKER & SOCIALER NEDERLAND STERKER & SOCIALER Verkiezingsprogramma Tweede Kamerverkiezingen 2012 NEDERLAND STERKER & SOCIALER Verkiezingsprogramma Tweede Kamerverkiezingen 2012 Colofon Samenstelling programmacommissie:

Nadere informatie

Triodos Bank. Waar u op moet letten bij het zoeken van de juiste hypotheek.

Triodos Bank. Waar u op moet letten bij het zoeken van de juiste hypotheek. Triodos Bank. Waar u op moet letten bij het zoeken van de juiste hypotheek. Vragen? Heeft u vragen, neemt u dan contact op met Triodos Bank via telefoon 030 693 65 11 of mail naar info@triodos.nl. Een

Nadere informatie

Werken met krimp. Dimphy Smeets. Publicatie nr. 5 van het Wetenschappelijk Bureau voor de Vakbeweging

Werken met krimp. Dimphy Smeets. Publicatie nr. 5 van het Wetenschappelijk Bureau voor de Vakbeweging Werken met krimp Dimphy Smeets Publicatie nr. 5 van het Wetenschappelijk Bureau voor de Vakbeweging Amsterdam De Burcht / Wetenschappelijk Bureau voor de Vakbeweging November 2014 Wetenschappelijk Bureau

Nadere informatie

Amsterdammers Maken de Stad Programma voor de Gemeenteraadsverkiezingen 2014

Amsterdammers Maken de Stad Programma voor de Gemeenteraadsverkiezingen 2014 Amsterdammers Maken de Stad Programma voor de Gemeenteraadsverkiezingen 2014 Amsterdammers Maken de Stad Programma voor de Gemeenteraadsverkiezingen 2014 Colofon Programmacommissie GR2014: Paul Tang (voorzitter),

Nadere informatie

Amsterdam. Groei en krimp Demografie als motor. Van leegloop naar magneet Dubbele aantrekkingskracht van Amsterdam

Amsterdam. Groei en krimp Demografie als motor. Van leegloop naar magneet Dubbele aantrekkingskracht van Amsterdam PLAN 05 2011 Amsterdam Van leegloop naar magneet Dubbele aantrekkingskracht van Amsterdam De roltrap Voordelen van wonen in een metropool Internationaal perspectief De kracht van stad en land 04 16 22

Nadere informatie

Verkiezingsprogramma D66 voor de Tweede Kamer 2012 / 2017. En nu vooruit D66

Verkiezingsprogramma D66 voor de Tweede Kamer 2012 / 2017. En nu vooruit D66 En nu vooruit D66 En nu vooruit D66 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 04 Inleiding 28 Gezondheid 50 Vrijheid door recht 06 Nieuwe welvaart 08 Nieuwe groei 10 De kansen van een groene, duurzame economie 11 Oneindige

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Voorwoord... 3. Visie op nieuwbouw... 5. Aanbevelingen... 11

Inhoudsopgave. Voorwoord... 3. Visie op nieuwbouw... 5. Aanbevelingen... 11 Inhoudsopgave Voorwoord......................................................................................................................... 3 Visie op nieuwbouw...........................................................................................................

Nadere informatie

Bureau-DNA als basis voor de toekomst

Bureau-DNA als basis voor de toekomst Bureau-DNA als basis voor de toekomst Een competentiematrix voor architectenbureaus TiasNimbas Executive Master of Real Estate Masterthesis Haarlem mei 2013 Auteur ing. J.M. van Tienhoven Begeleiders dr.

Nadere informatie

Participatiemodellen voor de realisatie van windenergie op land. Een handreiking voor bewoners, lokale ondernemers, gemeenten en investeerders

Participatiemodellen voor de realisatie van windenergie op land. Een handreiking voor bewoners, lokale ondernemers, gemeenten en investeerders Participatiemodellen voor de realisatie van windenergie op land Een handreiking voor bewoners, lokale ondernemers, gemeenten en investeerders Participatiemodellen voor de realisatie van windenergie op

Nadere informatie