GAsTVriJHEid KEnT GEEn GrEnZEn

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "GAsTVriJHEid KEnT GEEn GrEnZEn"

Transcriptie

1 OneWorld 6 / juli - augustus 2013 NUMMER 6 JULI / AUGUSTUS 2013 XXX shock-kunstenares tinkebell. Naakt voor het goede doel XXX ecostranden Verantwoord bruinbakken XXX de lange reis van de partydrug Coke-sporen WIN KAARTEN FILmFESTIVAL GAsTVriJHEid KEnT GEEn GrEnZEn Couchsurfend de wereld rond

2 Heb jij een wereldidee om een sociale of duurzame onderneming te starten, maar heb je je plannen nog niet op papier staan? Dan is de summer school dé kans voor jou om samen met experts aan je businessplan te werken. Inspirerende en praktische sessies begeleiden je om jouw wereldidee door te ontwikkelen tot een businessplan. 12 en 13 juli in amsterdam 2 en 3 augustus in amsterdam 16 en 17 augustus in utrecht 30 en 31 augustus in utrecht Er zijn nog een aantal plaatsen beschikbaar. Schrijf je dus snel in, uiterlijk vóór 7 juli. Inschrijven voor één van de blokken is ook mogelijk. Bij inschrijving maak je kans op de wildcard, gesponsord door HUB Amsterdam. Kijk voor informatie en inschrijving op ondernemenzondergrenzen.nl VerBInDt Werken voor 9 per dag en rijker terugkomen? Je bent een goed opgeleide professional met ruime praktijkervaring. Je wilt jouw kennis delen met vakgenoten in Afrika of Azië. Door een jaar of langer met ze samen te werken. Niet voor het geld, maar wel om ervaringen rijker te worden. Je bent tevreden met een vergoeding die gelijk is aan het salaris van je lokale collega s. Groepsleerkracht Adviseur MKB ICT-er Herken je jezelf en wil je meewerken aan een wereld zonder armoede? Kijk op voor de mogelijkheden, solliciteer en vertrek nog in oktober van dit jaar. Werk aan de wereld.

3 XXX SHOCK-KUNSTENARES TINKEBELL. XXX ECOSTRANDEN XXX DE LANGE REIS VAN DE PARTYDRUG NUMMER JULI / AUGUSTUS REDACTIONEEL INHOUD oneworld Beeld desert KoI Luxe bederft het hart B estaat er zoiets als groene groei? Mark Rutte gelooft dat het kán. Het kabinet lijkt echter niet bereid om milieukosten in de prijzen te verwerken. Dus wij zitten nog steeds met de kiloknallers opgescheept. Rutger Bregman, medio juni te gast in onze talkshow OneWorld Live, zegt juist nee tegen de groene groei. Groei is de enige zingeving die we nog overhebben, zegt hij in zijn boek De geschiedenis van de vooruitgang. Maar wezenlijke vooruitgang kan die groei de rijke wereld niet meer bieden. Het lijkt wel alsof het kopen van spullen die we niet nodig hebben de definiërende activiteit van het moderne bestaan is geworden. Gaat zijn generatie - Bregman is 25 - het anders doen? Er zijn voortekenen in die richting. Jongeren rijden steeds minder auto en hechten minder aan dat statussymbool dan 40-plussers. Aan de extreme kant hebben we de Nederlandse jihadi s die bij monde van hun woordvoerder Abu Fidaa Luxe bederft het hart op laten tekenen. Aan de andere, vrolijkere, kant staan de jongeren van de Wageningse studievereniging Ipso Facto die we begin juni ontmoetten. Idealist is voor hen geen scheldwoord, maar een geuzennaam. Student Joshu Christian probeert een beter mens te worden door zich te bevrijden van zijn verslaving aan drank, sigaretten, porno en spullen. Hilarisch is zijn blog over de verkoop van zijn bank waardoor zo veel ruimte ontstond dat er nu ineens een racefiets in zijn kamer staat. Het is voor westerse jongeren best cool, dit minimalisme. Maar kunnen we dat ook aan de Chinese of Indiase youngsters verkopen? HAns Ariëns dontwhistlewhileyoupee.wordpress.com lucratieve drugsroutes De opkomst van een mondiale schaduweconomie 12 van bed naar bed Gratis vakantie van Botswana tot China 32 tinkebell. doet goed Het kost alleen meer dan het oplevert 40 bevrijd syrië Leven in chaos 44 de inspecteur Verantwoord ondernemen 47 marcel & jan-dirk Zeggen ja tegen duurzaamheid 56 OneWorld / juli - augustus Naakt voor het goede doel Verantwoord bruinbakken Coke-sporen WIN KAARTEN FILMFESTIVAL GASTVRIJHEID KENT GEEN GRENZEN Couchsurfend de wereld rond cover Chefkok Jeeva Prataban (26) met een van zijn vele huisdieren in Sepang, Maleisië. coverfoto GabrIele GalIMbertI / InstItute Beeld studio de leijer ONEWORLD 3

4 OneWorld / juli - augustus GENRE XXXX XXXXXX NUMMER MEI NUMMER JULI / AUGUSTUS NUMMER MAART OneWorld / mei OneWorld / maart OneWorld 3 / april 2013 WIN TAS VAN INDIASE BILLBOARDS NUMMER 3 APRIL 2013 OneWorld / juni NUMMER JUNI WATERVOETAFDRUK 2700 liter voor een shirtje GEVLUCHTE SYRISCHE VROUWEN Wachten op de val van Assad COLUMN Grunbergs testosteron LEVE DE MAN! Mannelijkheid in beweging hulp en handel Volgens lilianne ploumen Minister met twee petten tristram stuart geniet Van kliekjes Eten uit de vuilnisbak de herkomst Van onze Modepop Indonesische Barbie BeLAstingPArADiJs in De PoLDer Ook goede doelen omzeilen de fiscus Win TwEEpERSOONS HANGmAT DE GULLE HAND VAN DE EMIR VAN QATAR Hulp is een vorm van jihad CHIKA UNIGWE Patatten eten als inburgering DE LAATSTE ROEPINGEN Tijd van de missionaris is voorbij FABRICEER JE EIGEN UTOPIE In Argentinië gebeurt het JAIME DE BOURBON PARME Prins(h)eerlijk mobieltje STUDENTEN EN ASIELZOEKERS SAMEN Eindhovense verbroedering COMMERCIE OF PRINCIPES Worstelende wereldwinkels WIN DRIEDAAGS UITJE GEVAARLIJKE MODE Bengalen betalen de prijs, wij niet XXX SHOCK-KUNSTENARES TINKEBELL. Naakt voor het goede doel XXX ECOSTRANDEN Verantwoord bruinbakken XXX DE LANGE REIS VAN DE PARTYDRUG Coke-sporen GASTVRIJHEID KENT GEEN GRENZEN Couchsurfend de wereld rond WIN KAARTEN FILMFESTIVAL 4 ONEWORLD

5 COLOFON OneWorld is een gratis uitgave van NCDO. NCDO staat voor Nationale Commissie voor Internationale Samenwerking en Duurzame Ontwikkeling. NCDO betrekt mensen in Nederland bij internationale samenwerking. Meningen en standpunten die te lezen zijn in dit blad, worden niet noodzakelijkerwijs door NCDO onderschreven. OneWorld werkt samen met lokaalmondiaal en Vice Versa in het Wereldmediahuis. OneWorld verschijnt tien keer per jaar. Het volgende nummer verschijnt op 3 september. INHOUD oneworld Hoofdredacteur Hans Ariëns Adjunct-hoofdredacteur Lonneke van Genugten Redactie Annemiek Huijerman, Ellen de Lange, Sanne Terlingen, Martijn van Tol Redactiecoördinator Trisha Goossens Stage Antje Tilstra en Joanne de Jager Aan dit nummer werkten mee Abdelkader Benali, Peter Boer, Kees Broere, Jan-Dirk van der Burg, Chris Coe, Stijn Cornelissen, Ton Dietz, Merlijn Doomernik, Taco van der Eb, Esther Gaarlandt, Gabriele Galimberti, Ronald de Hommel, Franka Hummels, Marcus Koppen, Annelie Langerak, Peter van Lieshout, Caroline Ligtenberg, Anaïs López, Michel Maas, Hans Jaap Melissen, Loethe Olthuis, Pedro Pardo, Marcel van Roosmalen, Ruerd Ruben, Ernst Ruijgrok, Monique Samuel, Mark Schalekamp, Dennis Schutijser, Vamba Sherif, Judith Spiegel, Hille Takken, Babah Tarawally, Nicolas Thibaut, Edwin Timmer, Teun Voeten, Marjolein van de Water, Matty van Wijn bergen, Marianne Wilschut, Femke van Zeijl, Mark van der Zouw Marketing & sales Gaby Hafkenscheid (marketing), Helga Poot (advertentieverkoop), Basisontwerp Bruno Heemskerk Vormgeving Bouwe van der Molen, Barbara Pilipp Beeldredactie Anja Koelstra Media-concept Suzanne Weusten Lithografie MediaTraffic Press, Amsterdam Druk Habo DaCosta, Vianen Redactieraad Amma Asante, Pieter Broertjes (voorzitter), Tineke Ceelen, Anna Chojnacka, René Grotenhuis, Kitty van der Heijden, Aad van den Heuvel, Arie de Ruijter, Mette te Velde Abonnementen OneWorld is gratis voor abonnees in Nederland. Abonneren, opzeggen, wijzigingen doorgeven of vragen stellen kan via Abonnees in het buitenland betalen vanaf januari ,- in Europa, en 40,- buiten Europa per tien nummers. Voor aanmelden: Voor abonnees in het buitenland geldt: voor het beëindigen van een abonnement geldt een opzegtermijn van een maand vóór afloop van de abonnementsperiode. Zonder wederopzegging worden abonnementen na de eerste abonnementsperiode omgezet in een abonnement voor onbepaalde tijd. Inning van het abonnementsgeld blijft gelijk aan de periode waarvoor het abonnement is aangegaan. Na omzetting van het abonnement naar onbepaalde tijd geldt een opzegtermijn van 3 maanden vanaf de dag dat de opzegging ons heeft bereikt. Oxfam Novib Wereld- en Totaalabonnees kunnen zich richten tot: Oxfam Novib, Mauritskade 9, 2514 HD Den Haag. Tel Wij nemen uw gegevens op in een gegevensbestand. Deze gegevens worden gebruikt voor de uitvoering van met u gesloten overeenkomsten, zoals de abonnementenadministratie. Daarnaast kunnen de gegevens door OneWorld, of zorgvuldig geselecteerde derden, worden gebruikt om u te informeren over relevante informatie en/of speciale aanbiedingen van producten en diensten. Mocht u hier bezwaar tegen hebben dan kunt u ons hiervan per post (NCDO, afd. marketing OneWorld, Postbus 94020, 1090 GA Amsterdam) op de hoogte stellen. OneWorld magazine is gedrukt op PEFC gecertificeerd papier. PEFC-certificaatnummer ch11/0646 De redactie van OneWorld heeft datgene gedaan wat redelijkerwijs van haar kan worden gevergd om de rechten van de auteursrechthebbende op de beelden te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Degenen die menen rechten te kunnen doen gelden, kunnen zich binnen twee maanden na verschijnen wenden tot de redactie van OneWorld. groen blaadje The making of fairtrade thee in Sri Lanka 50 vechten voor veiligheid Militairen bouwen aan de maatschappij in Burundi en Zuid-Sudan 52 creatief met kliekjes Red voedsel uit de vuilnisbak 58 Actie World Cinema-pakket 28 Groene gids Eco-strandtenten in het zonnetje 62 RUBRIEKEN Entree 6 De toestand in de wereld 10 Rondje wereld 30 Aan de slag 38 Open keuken 49 Op de kop getikt 61 Media & cultuur 64 Mijn oplossing 66 COLUMNS Kees Broere 8 Abdelkader Benali 29 Mark Schalekamp 39 Babah Tarawally 43 Loethe Olthuis 48 ONEWORLD 5

6 ENTREE BERICHTEN VAN HIER EN DAAR Adiós, oom agent Mexico Burgers zijn de misdaad zat en pakken zelf de wapens op. M oe van drugsgeweld, afpersing en straffeloosheid sluiten steeds meer gewone Mexicanen zich aan bij de burgerpolitie. Het zijn onze nieuwe patriotten, verklaart priester Mario Campos uit de staat Guerrero. Inwoners van dorpen uit deze zuidelijke streek, meest Indianen, beschermen hun families met barricades, geweren en kapmessen tegen criminelen. Ze arresteren verdachten en spreken recht. Dit is het resultaat van alle jaren dat de Mexicaanse staat ons in de steek heeft gelaten, zegt Bruno Placido, aanvoerder van een eenheid burgerpolitie. De Indiaan laakt de verwaarlozing van wegen en veiligheid. In die ene maand dat wij de veiligheidstaak hebben overgenomen, is het aantal ongeregeldheden flink gedaald! Sommigen zijn bang dat de burgerpolitie zich ontpopt tot paramilitaire groepen, zoals in Colombia. Placido gelooft dat niet. Er zijn geen guerrilla s, geen drugshandelaren of iemand anders die bij ons aan de touwtjes trekt. Gouverneur Angel Aguirre van Guerrero: Het is lovenswaardig dat ze hun leven op het spel zetten. De gouverneur bekijkt of de burgerpolitie op termijn binnen de wet kan opereren. Edwin Timmer Beeld Pedro Pardo Nee dank je, ik ben een plasticariër Aldus Beth Terry(48), de Californische die al zes jaar zonder plastic leeft, tegen een medewerker in een koffietentje die haar een plastic roerstokje aanreikte Bron: The Independent oneworld.nl Deze plant krijgt groen licht Als vuurvliegjes licht kunnen geven, dan kunnen planten dat ook. Zoiets moet de Amerikaanse wetenschapper Antony Evans gedacht hebben. Hij transplanteerde een enzym van vuurvliegjes naar een kleine plant en creëerde de gloeiplant als duurzame lichtbron. Ondertussen droomt Evans al over de volgende stap: een gloeiboom als straatverlichting. Lees meer op oneworld.nl/groenlicht 74% Dankzij vaccinatie sterven er 74 procent minder kinderen tot 5 jaar aan mazelen dan in het jaar 2000 Bron: WHO, ONEWORLD

7 100% Kenia, voor expats Kenia Modeontwerpster Gikera maakt typisch Keniaanse mode. Maar haar klanten zijn westerlingen. V Gikera (30) terwijl ze over een oel toch eens hoe goed de kwaliteit is!, jubelt modeontwerpster Njeri stuk Keniaans katoen streelt. En dan verontwaardigd: Nergens meer te krijgen. De katoenindustrie in Kenia ligt volgens Gikera op z n gat omdat Aziatische en Europese bedrijven de Keniaanse kledingmarkt beheersen. In haar atelier in een buitenwijk van hoofdstad Nairobi ratelt een naaimachine. Gikera s enige werkneemster trekt er zorgvuldig een lap kanga-stof met Oost- Afrikaanse print doorheen. Zelfs deze stof wordt geïmporteerd, zucht Gikera. Ik zou graag 100 procent Keniaanse kleding maken, van ontwerp tot aan product. Maar dat lukt niet zonder eigen textielindustrie. Gikera s kledinglijn heet ChilliMango, een ode aan de mango met peper die je in de jaren 80 op straat kon kopen. Té lang hebben we dit land laten overspoelen met zaken uit het Westen, zegt Gikera. Je ziet nu dat zelfbewuste Kenianen op zoek gaan naar een eigen identiteit en typisch Keniaanse spullen gaan herwaarderen. Daarom bedrukt Gikera T-shirts met een print van de dagelijkse maïsmeelpap ugali. Maar vooralsnog komt de helft van de bezoekers van mijn webshop uit Duitsland en de andere helft zijn expats in Kenia. Misschien is Njeri Gikera haar tijd te ver vooruit? Esther Gaarlandt Beeld Esther Gaarlandt Beeld Jay Jabonata Bericht uit... Schoolzwemmen De Filippijnen Tijd om naar school te gaan: broek uit, tas op je hoofd en plons de zee in! V anuit hun huisje dat op palen in zee staat, waden de kinderen uit Layag Layag op de Filippijnen elke ochtend tot aan hun middel of nek door het water. Op school schuiven ze met doorweekte kleren en schriftjes in de schoolbanken. Er zijn wel boten in Layag Layag, maar daar wordt mee gevist. Zwemmend naar school? Dat moet anders kunnen, dacht Jay Jabonata. Hij kocht een boot en na een geslaagde inzamelactie op Facebook werden dat er heel veel meer. Filmpje op oneworld.nl/schoolzwemmen happy apps Vakantie Zonder zorgen op reis. Inpak App Vertel waar je naartoe gaat, hoe lang en met wie, en voilà, je inpaklijst staat voor je klaar. Voor iphone Fooi App In Tokio is 10 procent fooi beschamend veel, terwijl je er in New York nét mee wegkomt. Deze app rekent voor je uit hoeveel fooi gepast is op jouw vakantiebestemming. Voor iphone Zonnebaad App Liever niet verbranden? Deze app herkent de UV-straling op locatie en waarschuwt voor zonnebrandgevaar. Je voert je huidtype in en de factor van je zonnelotion, en wordt gewaarschuwd. Voor iphone ONEWORLD 7

8 ENTREE hoe staat het met de wereldvrede? Bron: Institute for Economics and Peace, 2013 Column Betaalbare luxe D at is dan weer aardig, van de Chinezen. Dat ze op hun weg binnen Afrika, een weg die steeds dieper reikt, niet alleen asfalt en beton meenemen, maar ook moderne spullen die het leven aangenaam maken. Zoals het leven van Mozambikanen. Een poosje terug was ik daar weer eens. Het gezelschap waarmee ik van de hoofdstad Maputo naar het Limpopo Park reisde, kwam uit bij het plaatsje Massingir. Daar vonden we onderdak. Pas laat op de avond kwam ik in mijn kamer. Blij verrast keek ik om me heen. Een enorm bed. Een plasma-tv aan de muur. Een douchecabine. Een ligbad met, jawel, een jacuzzi! De Chinezen hadden met hun betaalbare luxe ook het stoffige Massingir naar Volgens de Global Peace Index 2013 is de wereld gewelddadiger geworden. Gelukkig hield men in IJsland (nr. 1) het hoofd koel, koeler dan in Nederland (nr. 28). Middenmoters China en de VS zijn ongeveer even vreedzaam, terwijl Libië het gemiddelde flink naar beneden trekt. Somalië staat onderaan de ranglijst. een frisse toekomst gebracht. Maar de toekomst komt met gebreken. Ergens kekke spulletjes neerzetten is één ding, zorgen dat die spulletjes hun functie kunnen vervullen, is iets heel anders. Dat laatste is ook niet aan de Chinezen, vinden de Chinezen. Dat is aan de Afrikanen zelf. De lakens waren te klein voor het bed. De tv werkte niet. In mijn badkamer stond een teil, want uit de talrijke kranen kwam geen druppel water. De dweil bleek hard nodig, want het water stroomde uit de teil op de vloer. Een mooi betegelde vloer, dat wel. Journalist Kees Broere woont en werkt sinds 1998 in Nairobi, Kenia. small solution Zeep tegen malaria De klamboe heeft er een concurrent bij: een blok zeep. Moctar Démbelé en Gérard Niyondiko uit het West-Afrikaanse Burkina Faso ontwikkelden de Faso Soap: een zeepje dat malariamuggen afweert. Malaria is nog steeds doodsoorzaak nummer één in Burkina Faso, waar bescherming zoals klamboes of muggenspray niet voor iedereen voorhanden is. Daarom bedachten de twee studenten waterbouwkunde van de universiteit van Ouagadougou dit goedkope en toegankelijk alternatief. Voor 59 dollarcent heb je een stuk zeep dat precies hetzelfde werkt als muggenspray. Volledig made in Burkina Faso, met lokaal te verkrijgen, natuurlijke ingrediënten zoals citroengras, Afrikaanse goudsbloem en takjes karitéboom. De productie in eigen land creëert banen en houdt de zeep betaalbaar, vertelt Démbelé. Hij weet zeker dat de Faso Soap zal aanslaan: Iedereen in Afrika wast zich met zeep, ook de allerarmsten. Beeld noun project / Kaie westbrook 8 ONEWORLD

9 Beeld FranKa hummels Poep- en plaspret Zuid-Korea WC-pretpark wil taboe doorbreken. 1,2 MILJARD mensen hebben thuis geen elektriciteit Bron: WereldBank, 2013 D e publieke toiletten in Suwon, een voorstad van Seoul, zijn kleine paleisjes die met foto en al op de toeristenkaart staan aangegeven. Er klinkt klassieke muziek, er hangen schilderijen aan de muur en de frisse geur komt van echte bloemen. De geliefde oud-burgemeester Jae-Duck Sim, inmiddels overleden, ging met trots door het leven als Mr. Toilet. Zelfs zijn huis had de vorm van een wc. Inmiddels baat de gemeente het uit als pretpark. Je treft er toiletten uit vervlogen tijden en verre oorden. Vaak uitvergroot, zodat je opeens midden in het gat van een hurkplee staat. Er staan koperen standbeelden van poepende mensen, hun gezichten verwrongen van inspanning. Hun eveneens koperen uitwerpselen glimmen je tegemoet: alle bezoekers raken ze aan. De centrale ruimte van het museum is een wc. Vanaf die plek kon Sim vroeger het hele huis overzien. Nu is manager Youn-Sook Lee, een keurig verzorgde jonge vrouw, er ongegeneerd op neergestreken. Poep is een taboe, zegt ze. En dat willen wij veranderen. We krijgen bezoekers uit de hele wereld. Stuk voor stuk beseffen die nu hoe belangrijk schone wc s zijn. FrAnKA HummELs goed bezig studente Tara scally (25) viel voor het weefwerk van Guatemalteekse vrouwen en richtte webshop maya moda op. Hoe kwam je op het idee? Tijdens mijn onderzoek naar textielwevers in Guatemala kocht ik van hen een kleurige traditionele rugzak. Terug op Schiphol werd ik aangesproken door een onbekende vrouw, ze vond de tas prachtig. Ook vrienden en familie bleken de tas mooi te vinden. En toen ging er bij jou een lampje branden? Ik dacht: in Nederland heb ik het zo goed, terwijl in Guatemala de helft van de mensen onder de armoedegrens leeft. Wat zou het mooi zijn als ik de weefsters kan helpen door hun tassen te verkopen in Nederland. En? Ik heb een webshop opgezet. De vrouwen ontvangen een eerlijk loon en zijn volwaardige handelspartners. Van de winst krijgen ze een ondernemerstraining en kunnen ze hun kinderen naar school sturen. Kunnen we al bestellen? De eerste tassen kunnen elk moment binnenkomen! AnTJE TiLsTrA ONEWORLD 9

10 DE toestand in de wereld commentaar wereld Achterstand in leren vietnam Open deur gaat dicht Leren Online onderwijs biedt iedereen kansen. Waar blijft Nederland in deze ontwikkeling, vraagt Peter van Lieshout zich af. Vertrouwen De voorzichtige openheid die Vietnam kenmerkte, staat op de tocht, merkt Michel Maas. Gaat technologie de opkomende wereld redden en tegelijk de gevestigde landen ondermijnen? Het heeft er alle schijn van. Neem het onderwijs: technologie gaat in de middeninkomenslanden zorgen voor een kleine revolutie. De van oorsprong Amerikaanse Khan Academy heeft inmiddels meer dan 3300 videolessen voor het basisonderwijs gratis beschikbaar gesteld. Maandelijks maken daar meer dan zes miljoen kinderen gebruik van. De cursussen bij de Khan Academy zitten vol game-elementen, kennen allerlei groepsessies via Skype-achtige ontmoetingen, en leerlingen geven elkaar feedback. Het online evalueren van prestaties en bewaken van de voortgang is eenvoudig. De Khan Academy richt zich op de Engelstalige markt, in het bijzonder op India. In menig Indiase stad is de kwaliteit van het onderwijs met sprongen vooruitgegaan. Het hoger onderwijs staat een vergelijkbare doorbraak te wachten. Op Stanford hebben twee hoogleraren in 2011 het online platform Coursera opgericht, dat gratis onderwijs aanbiedt van zo n veertig Amerikaanse en Canadese topuniversiteiten. Het Massachusetts Institute of Technology (MIT) heeft de handen ineen geslagen met Harvard en het platform edx gelanceerd. Er is honderd miljoen dollar voor uitgetrokken om online videolessen, online laboratoria en mogelijkheden voor onmiddellijke online feedback van hoogleraren te realiseren. Ze hadden binnen vier maanden meer dan vierhonderdduizend cursisten. Inmiddels volgt 30 procent van de Amerikaanse college-studenten onderwijs via internet. Het wachten is op een budgetvariant voor opkomende landen. En de Nederlandse onderwijsinstellingen gaan die straks PostNL achterna als organisaties die het nakijken hebben bij de internetrevolutie? Psycholoog en filosoof Peter van Lieshout is lid van de WRR. Hij leidde het onderzoek naar de toekomst van ontwikkelingssamenwerking, dat resulteerde in het rapport Minder pretentie, meer ambitie. Als er in Vietnam wordt gedemonstreerd staat Le Hien Duc vooraan. Ik ontmoette de bejaarde activiste enkele jaren geleden, nadat zij de Integrity Award van Transparency International (een organisatie die strijdt tegen corruptie, red.) had gekregen. Haar huis was gevuld met dossiers. Ze woonde er maar half, zei ze, omdat ze steeds van adres moest wisselen. Vanwege de bedreigingen. Die bedreigingen waren uiteraard anoniem, want niemand in Vietnam durft haar openlijk aan te vallen, zelfs de regering niet. Le Hien Duc heeft namelijk de machtigste beschermer die je in Vietnam kunt hebben: ze was secretaresse van Ho Chi Minh, de grondlegger van de communistische partij en de natie, en dat maakt haar bijna onaantastbaar. Anderen zijn minder gelukkig. Nguen Phuong Uyen (21) werd vorig jaar opgepakt door de politie, toen zij kritische pamfletten uitdeelde op straat. De studente is veroordeeld tot zes jaar gevangenisstraf. Honderden andere activisten en bloggers zijn haar voorgegaan: één verkeerde blog, één opmerking op Twitter kan genoeg zijn voor jaren cel. Desondanks wordt er bijna dagelijks geprotesteerd in Vietnam. Vaak zijn het de boeren die de straat op gaan omdat zij van hun land zijn verdreven om plaats te maken voor projectontwikkelaars. Soms zijn het studenten die meer vrijheid eisen. Duidelijk is dat het vertrouwen in de Vietnamese leiding afneemt. De leiders voelen dat en worden onzeker: zij gaan niet in op de kritiek, maar slaan steeds harder om zich heen om die tot zwijgen te brengen. Zelfs buitenlandse media wordt nu de mond gesnoerd: Vietnamese providers hebben CNN en de BBC van hun netten moeten verwijderen. Het zou jammer zijn als Vietnam, dat in 1992 zo succesvol zijn deuren naar het Westen heeft geopend, weer terugvalt in de beslotenheid van vóór die tijd, alleen maar om zijn eigen falende leiders te beschermen. Michel Maas is correspondent voor de NOS en de Volkskrant. Zijn standplaats is Jakarta in Indonesië. 10 ONEWORLD

11 egypte Sociale armoede afrika Veel genodigden Status Na de Arabische Lente zijn de sociale tegenstellingen in Egypte alleen maar verscherpt, meent Monique Samuel. Inhuldiging In zijn nieuwe functie versterkt Willem- Alexander de banden met Afrika en Azië, constateert Ton Dietz. Het IMF en de Wereldbank berichtten onlangs over vertraagd herstel in Arabische Lente-staten. Een understatement. Wie door de straten van Caïro loopt, leest de wanhoop van de gezichten. De rijen voor de benzinestations zijn urenlang, in sloppenwijken zoekt men naar voedsel en schoon drinkwater, en de elektriciteit valt om de haverklap uit. s Avonds vang je nog maar een glimp op van de vroegere lichtstad. Bedrijven, fabrieken, scholen, ziekenhuizen en de miljoenen huishoudens opeengepakt in leemkleurige flatjes strijden met de duisternis. De stroomstoringen hebben soms afschuwelijke gevolgen, zoals in een ziekenhuis in Ain Shams, de wijk van mijn tante, waar een pasgeboren baby tje dat aan de beademing lag, overleed. Vrijwel iedere Egyptenaar lijdt onder de algehele malaise, maar niet iedereen evenveel. De enorme sociale mobiliteit van de afgelopen decennia heeft het land blijvend veranderd. De oude elite en intellectuele klasse zijn weggevaagd. Armen werden armer, of juist rijker, veel rijker. Ze verdienden hun fortuin in de oliestaten, het toerisme, de overbelaste woningmarkt. De nouveaux riches pronken met hun nieuwe rijkdom en proberen in alles hun armoedige afkomst te maskeren. Ze bouwen muren om hun villa s en blinderen de ramen van hun fourwheeldrives. Daartussen worstelen de middenstanders die er in bezit en opleiding weliswaar op vooruit zijn gegaan, maar in sociale status afglijden. Voor hen dreigt een constante armoedeval. De verschillen tussen arm en rijk worden steeds pijnlijker. Met verbazing kijk ik naar de mega malls, de toename van luxeproducten, de moddervette kinderen met hun Xbox en Playstation, de villawijken in de satellietsteden. De Arabische wereld is ziek, doodziek. Ze lijdt aan wat ik sociale armoede noem. Monique Samuel is politicoloog, afgestudeerd in International Relations and Diplomacy aan de Universiteit Leiden en auteur. Voor haar boek Mozaïek van de revolutie ontving ze de Dick Scherpenzeel Aanmoedigingsprijs. Ze heeft een Egyptische achtergrond. N ederland heeft sinds twee maanden een koning (én een koningin) en glimt nog steeds na van een vlekkeloos verlopen cultureel hoogtepunt. In het buitenland kreeg de gebeurtenis veel aandacht en hoogwaardigheidsbekleders uit allerlei landen waren erbij. De (internationale) pers wees op de opvallend grote aanwezigheid van Europese en Aziatische kroonprinsen en -prinsessen. Ook de Afrikaanse vertegenwoordiging mocht er wezen: de vrouw van de Marokkaanse koning, Prinses Lalla Salma, stal vele harten. En ook Kofi Annans aanwezigheid viel op. Als afrikanist was mijn eerste reactie: en die andere Afrikaanse koningshuizen dan? Bij nadere bestudering zijn er echter goede redenen voor hun afwezigheid. De koning van Lesotho heeft een troonopvolger die nog te klein is, en in Swaziland is de troonopvolger nog niet bekend. Afrika heeft daarnaast vele vorsten. Er is een speciale band tussen het Ashanti-koninkrijk en het Huis van Oranje (lees De zwarte met het witte hart, van Arthur Japin) maar afvaardiging van de koning ligt ingewikkeld omdat zijn koninkrijk nu deel is van de Republiek Ghana. Toch is ook in de niet-koninklijke delen van Afrika die geen vertegenwoordiging hadden gestuurd, de Nederlandse troonswisseling niet ongemerkt voorbijgegaan. De inhuldiging zal goed benut zijn door Nederlandse ambassades, bedrijven en bezoekers om Nederland in het zonnetje te zetten. Cultureel kapitaal als onderdeel van economische diplomatie. Chapeau voor Nederland. Jammer dat Nederland met een ander deel van zijn culturele kapitaal zo kortzichtig omspringt. Ik doel dan bijvoorbeeld op het Koninklijk Instituut voor de Tropen en het Koninklijk Instituut voor Taal, Land- en Volkenkunde die in hun voortbestaan worden bedreigd. Kabinet: regie graag en roei desnoods tegen de stroom in! Ton Dietz is hoogleraar Ontwikkeling in Afrika aan de Universiteit Leiden en directeur van het Afrika Studiecentrum in Leiden. Hij was een van de initiatiefnemers van de Worldconnectors, een denktank voor mondiale vraagstukken. ONEWORLD 11

12 THEMA economie van de drugs Brazilië Partydrug als symbool van welvaart Brazilië is met bijna drie miljoen gebruikers hét centrum van cocaïnegebruik. Dealers verleggen hun actieradius van kleine steegjes naar de voordeur van de middenklasse. Ik laat mijn cocaïne altijd thuis bezorgen. Pagina s Verslaafd aan de winst Daarvan word je zo high als een Vlaamse papegaai, zong Doe Maar al in de jaren 80 over onze eigen nederwiet. Dertig jaar later zorgt drugsgebruik van Volendam tot Rio de Janeiro voor een mondiale schaduweconomie waar werkloze jongeren in Ghana en Marokko van profiteren. thailand Afkicken onder de palmen Clean worden in Hollywoodstijl, het kan in Thailand. Kille klinieken in het Westen worden door verslaafden ingeruild voor de comfortabele resorts. Ik moet mezelf eraan herinneren dat ik niet op vakantie ben. Pagina s ONEWORLD

13 nederland Schiphol achter de schermen Colombia is met 56% van de cocaïne de grootste producent ter wereld, gevolgd door Peru en Bolivia. Na Spanje is Nederland het grootste doorvoerland in Europa. Pagina s marokko Gouden bergen Voor de werkloze jongeren valt snel en veel geld te verdienen langs de smokkelroute van hasj van het Marokkaanse Rifgebergte naar Europa. Pagina s ,1 Bron: UNODC ,6 marokko Brazilië Hoeveelheid onderschepte gesmokkelde cannabis per jaar (in tonnen) 17,9 thailand 3,45 nederland 0,15 ghana ghana Witte Goudkust Cocaïne uit Latijns- Amerika bereikt Europa vaak via West-Afrika. Guinee- Bissau staat bekend als narcostaat, maar zelfs in modelland Ghana grijpen drugsbaronnen de macht. Pagina s ONEWORLD 13

14 We THEMA economie van de drugs GHana geen kwaad woord over drugsbaron eric Een kwart van de cocaïne komt naar Europa via West-Afrika. Een van de doorvoerlanden is donor darling Ghana, waar bijna niemand de snel groeiende drugshandel als probleem ziet. Het is wachten tot we een drugsbaron als president krijgen. Tekst Sanne Terlingen missen Eric. We missen hem zo erg dat onze buik er pijn van doet, zoals bij heimwee. Maïsboer Abyeiku zwaait wild met zijn linkerarm. Zijn blauwe pesticidesproeier wiebelt op zijn rug. Met zijn rechterhand houdt hij de lading brandhout op zijn bagagedrager in bedwang. Hij is linea recta teruggefietst van zijn akker om te vertellen hoeveel goeds Eric voor het dorp Busunya heeft gedaan. Hij bouwde acht wegen en een ziekenhuis. Voor honderd kinderen betaalde hij schoolgeld. Nicholas O Yes Duodo komt met zijn vriend Israel aanscheuren op een brommertje. Hij is van betere komaf. Eric heeft mij ook geholpen. Danzij hem studeert mijn tweede zoon in Londen. Deze Eric (1953), achternaam Amoateng, zat in het parlement namens de New Patriotic Party NPP, een van Ghana s twee grote politieke partijen. Hij vertegenwoordigde Busunya en het omliggende district Nkoranza Noord. Maar sinds november 2005 zit hij in de Verenigde Staten in de gevangenis wegens drugssmokkel. Een maand nadat hij schuld bekende, vernoemden de inwoners van Busunya een straat Drugsbaronnen kunnen rekenen op eeuwige bescherming naar hem. Ze hingen spandoeken op: Cocaine or no cocaine, Amoateng is still our MP. Terwijl Nicholas de Amoatengstraat laat zien de platgewalste zandweg naast het partijkantoor stromen de dorpelingen toe. Allemaal willen ze iets aardigs over hun oud-bestuurder zeggen. Ga je dit opschrijven? Goed zo!, moedigt een oudere vrouw aan. Twintig minuten eerder weigerde ze nog om zich over Amoateng uit te laten. Ze riep: Weg met de witten die kwaadspreken. Ze willen allemaal weten wat van Eric is, waarna de regering die spullen komt invorderen. Dat deden ze ook met de bulldozers. Anders hadden we nu twintig mooie wegen in het dorp. Elk jaar een schandaal Meer dan een kwart van de cocaïne die in Europa wordt gesnoven, komt uit West-Afrika. Dat blijkt uit onderzoek van de Verenigde Naties. Niet dat er in Afrika cocaplanten groeien, de plantages bevinden zich in Zuid-Amerika. Maar de drugs die van daaruit Europa binnenkwamen, werden steeds vaker in beslag genomen. Daarom zochten kartels uit Venezuela, Colombia en Mexico een nieuwe, minder risicovolle route. Met oude vrachtvliegtuigen, containeren vissersboten, en kleine onderzeeërs brengen ze hun partijen coke naar Afrikaanse landen met poreuze grenzen en omkoopbare wetshandhavers. Daarvandaan gaan de drugs in kleinere partijen naar Europa: over land (via Mali en Marokko naar Spanje), over zee (via Ghana naar Antwerpen of Amsterdam) of per vliegtuig (via Ghana en Nigeria naar Amsterdam of Londen). Hoeveel kilo s er exact via het continent gesmokkeld worden, is onbekend. De schattingen variëren van tot kilo per jaar, waarde: 3 tot 14 miljard dollar. Elk jaar is er hier wel een drugsschandaal, zegt dr. Kwesi Aning. Dan weten de media hem altijd te vinden, vertelt de directeur onderzoek van het Kofi Annan International Peacekeeping Training Centre. Hij is er maar druk mee, daarom wil hij alleen om zeven uur s ochtends geïnterviewd worden voor de rest van het land uit de veren is. In 2004 vond de politie 675 kilo cocaïne in het koelen vrieshuis van een zakenman met een goede reputatie, zegt Aning. In ONEWORLD

15 hadden we het incident met parlementariër Amoateng. In 2006 volgde het grootste coke-schandaal in de Ghanese geschiedenis, de MV Benjaminzaak (zie kader). In 2009 betrapten we de organisator van de Ghana Fashion Week met 5 kilo cocaïne verstopt in uitgeholde yams (aardwortels, red.), en vorig jaar bleek cocaïne die als bewijsmateriaal diende in een rechtszaak ineens in baksoda te zijn veranderd. Daar waren de plaatsvervangende directeur van de Criminele Inlichtingen Dienst en het toenmalige hoofd van de narcotica-eenheid bij betrokken. Laatstgenoemde was de enige met een sleutel van de Meer handel, meer gebruikers: 2,3 procent van de mannen is verslaafd kluis waarin de cocaïne was opgeslagen. Onderzoeker Aning: Dit zijn de meest opvallende incidenten, moet je je voorstellen hoeveel onopgemerkte zaken van individuele bolletjesslikkers er zijn. Ach, ieder land heeft zijn rotte appels, reageert een hooggeplaatste politiechef desgevraagd. Cocaïnehandel is geen echt probleem hier. Ook de baas van de Criminele Inlichtingen Dienst ziet geen reden om drugsbestrijding hoger op de agenda te zetten. Ghana heeft een speciale eenheid voor de aanpak van drugssmokkel: de Narcotics Control Board NACOB. De vertegenwoordiger van de eenheid is echter niet bereikbaar voor commentaar. Net is bekend geworden dat het hoofd van de beveiliging van Ghana s voornaamste vliegveld is gearresteerd in verband met heroïnesmokkel naar de VS. In ruil voor dollar hielp hij een koerier door de douane. We hebben een groot probleem in Ghana, zegt dr. Aning die middag op vier verschillende radiostations. Bolletjes op krediet Een andere Ghanees die in het buitenland is gearresteerd, is Michael. Hij belandde tien jaar geleden in de gevangenis in Amsterdam. Hij wilde een auto kopen en als taxichauffeur werken, maar had geen startkapitaal. Daarom kreeg hij cocaïnebolletjes op krediet, vertelt zijn zus Caecilia in een hotel in havenstad Tema. Met haar boblijnpruik en roze mantelpakje is ze een opvallende verschijning. Bij de vraag of haar broer de coke kreeg van drugsbaron Emmanuel, berucht vanwege de eerdergenoemde MV Benjaminzaak, trekt ze wit weg. Ze grijpt haar portemonnee, kwakt te veel geld op tafel en vertrekt zonder haar Fanta op te drinken. s Avonds stuurt ze een sms je dat ze niet meer wil praten. Het was dom om Caecilia in het desbetreffende hotel te ontmoeten, legt een jeugdvriend van Emmanuel uit tijdens een rit langs de Ghanese kust. Hij wijst de hotels aan die de afgelopen tien jaar met crimineel geld uit de grond zijn gestampt. De eigenaar van het hotel in Tema vloog op en neer met drugs van Emmanuel. Daarom zal hij altijd loyaal aan hem blijven, en moet je in zijn omgeving niet over Emmanuel praten. Money is blood, luidt een bekend Ghanees spreekwoord. Als jij iemand geld geeft, leidt dat tot een eeuwige band. Drugsbaronnen gebruiken een deeltje van het geld om hun familie en hun gemeenschap te helpen, en kunnen rekenen op eeuwige bescherming. trotse familie Het probleem van de drugssmokkel in Ghana is dat Ghanezen vinden dat het helemaal geen probleem is, vertelt dr. Kwesi Aning. Als een neef naar Nederland gaat, daar zes maanden blijft en bij thuiskomst het familiehuis repareert, een eigen woning bouwt en een nieuwe auto koopt, dan is de hele familie trots. Het maakt niet uit hoe hij zijn geld heeft verdiend. Drugssmokkel lijkt minder erg dan gedwongen prostitutie of corruptie, omdat de verkopers hun waar vrijwillig én voor een goede prijs verkopen. De rijkaard betaalt, niet de arme burger. En de agent die 100 euro krijgt om een oogje toe te knijpen, komt blij thuis. Toch vormt de toenemende drugshandel een gevaar voor de stabiliteit van West-Afrika, zo blijkt uit onderzoeken van onder meer de VN, verschillende Wikileaks-cables en The Cocaine Trailserie van The Guardian. Ten eerste komen er, in een land waar drugs passeren, automatisch ook drugsgebruikers. Volgens de UN Office on Drugs and Crime is nu minder dan 1 procent van de bevolking in West-Afrika verslaafd aan cocaïne. In doorvoerland Ghana gebruikt al 2,3 procent van de mannen. Dat zijn er meer dan er van de handel profiteren, benadrukt dr. Aning. Onze gezondheidszorg is er niet op toegerust om al die verslaafden op te vangen. Daarnaast is er een duidelijke samenhang tussen de handel in drugs en de hoeveelheid geweldsdelicten in een land. Volgens het Africa Centre for Strategic Studies steeg het aantal moorden in Guatemala tussen 2004 en 2008 met 50 procent, parallel met de hoeveelheid getransporteerde drugs. Ook de corruptie neemt toe. Toen Jamaica de belangrijkste drugsdoorvoerhaven naar de VS werd, verschoof het land meer dan vijftig plaatsen op de anticorruptieranglijst van Transparency International. ONEWORLD 15

16 Beeld AXIOM / HH warme banden In Ghana ontstaat op dit moment een nieuwe klasse van hoogopgeleide drugsentrepreneurs met warme banden met politici, rechters, politieagenten en ambtenaren, zo waarschuwde het Centre for Strategic and International Studies twee jaar geleden. Drugs baronnen injecteren cocaïnegeld in onderontwikkelde gebieden waar formele regeringsstructuren grotendeels afwezig zijn, en zwengelen zo de patronagemachine aan. In ruil voor zijn gunsten zijn de inwoners van zo n gebied de drugsbaron trouw en verlenen ze hem diensten. De combinatie van criminele activiteiten en een patronagesysteem leidde in Colombia en Italië tot het ontstaan van de mafia, zegt dr. Aning. Als dit zo doorgaat hebben we straks een drugsbaron als president. Gloria (niet haar echte naam) bevestigt dat. Jaren geleden verbrak ze haar relatie met een neef van toenmalig president Kufuor omdat die betrokken was bij cocaïnehandel. Ik bleef om me heen kijken en ontdekte dat veel meer hooggeplaatste figuren betrokken zijn bij drugshandel. Ministers smokkelen niet zelf, zegt Gloria. Daar hebben ze hun mannetjes voor. Wordt zo n mannetje opgepakt, dan belt de minister naar het politiebureau. Geen agent die weigert om de smokkelaar vrij te laten. Er zijn meer aanwijzingen voor drugshandel door Kufuor en consorten. Nadat de tot Kufuors partij behorende parlementariër Amoateng was opgepakt in de VS, ontdekte de narcotica-eenheid NACOB dat een tussenpersoon van Amoateng donaties verstuurde aan de liefdadigheidsstichting van Albert Kan Dapaah, de toenmalige minister van Communicatie. De minister ontkende alle betrokkenheid bij drugshandel, maar verschillende onderzoekers stellen dat de Kan 16 ONEWORLD

17 THEMA economie van de drugs Dapaah Foundation werd gebruikt om drugsgeld wit te wassen. Op het moment dat NACOB hier verder onderzoek naar wilde doen, verwisselde president Kufuor zijn ministers. Kan Dapaah werd bevorderd tot minister van Binnenlandse Zaken, waaronder ook NACOB valt. Het onderzoek naar hem werd afgebroken, de betrokken agenten op non-actief gesteld. Ook in Wikileaks-cables van de Amerikaanse ambassade in Accra wordt gerept over drugsactiviteiten binnen Kufuors regering. Maar denk niet dat er alleen bij zijn partij NPP drugsbaronnen rondlopen, waarschuwt Gloria. Echte drugshandelaren zijn niet zo dom om al hun fiches op één partij te zetten. Onder de NPP werden de drugsbaronnen in de grote MV Benjaminzaak veroordeeld. Dat moest wel, want er was internationale aandacht voor. Maar zodra oppositiepartij National Democratic Congres aan de macht kwam, werden deze mannen vrijgesproken. Rara, hoe kan dat? Eric komt terug Op 31 januari jongstleden vond in hoofdstad Accra de eerste bijeenkomst plaats van de West Africa Commission on Drugs. De door de Kofi Annan Foundation opgerichte commissie wil aan het einde van dit jaar een beleidsadvies geven waarmee de Afrikaanse landen gezamenlijk de strijd tegen drugs kunnen voeren. Dr. Aning hoopt dat de Commissie de instituties en de regeringsleiders eens goed onder de loep neemt, anders zal de drugshandel in Ghana blijven groeien. Regeringsleiders die Ghana bezoeken, prijzen de president. Dat komt doordat Ghana een donor darling is, een modelland in Afrika. De Amerikaanse ambassade strooide met complimenten toen wijlen president Mills De neef van de president handelt in cocaïne zichzelf tijdens zijn eerste overzeese reis onderwierp aan een uitgebreide inspectie door de douane. En vervolgens zitten diezelfde westerse leiders bezorgd bij mij op de bank om Ghana s groeiende drugsprobleem te bespreken. Die houding stoort dr. Aning, die opmerkt dat Mills tijdens zijn regeringsperiode niet één grote drugsbaron heeft aangepakt. Ik snap dat politici hun leven niet in gevaar willen brengen, maar Mills wist dat hij stervende was. Hij had meer kunnen doen. GROOTSTE COCAïNESCHANDAAL IN GHANA Het grootste cokeschandaal in Ghana is de MV Benjaminzaak. In april 2006 kreeg nacob een tip dat een boot (de MV Benjamin) met een lading cocaïne onderweg was naar het land. Het schip werd pas gelokaliseerd nadat de drugs al van boord waren gehaald. 76 pakken van 30 kilo bleken verdwenen. De politie nam 1 pakket in beslag. Later bleek een deel van dit pakket ook nog zoek. Reconstructie Uit een officiële reconstructie onder leiding van Chief Justice Theodora Wood bleek dat de MV Benjamin vanuit Ghana in 14 dagen naar een punt tussen Venezuela en Kaapverdië was gevaren. Daar laadden twee boten de drugs over. In Ghana werden de pakketten met kano s naar het vasteland gebracht, waar een Koreaan (a.k.a. Killer) en een Ghanees (a.k.a. The Limping Man) de coke met hulp van elf locals in een Toyota laadden. Een politieman die de mannen betrapte, liet hen begaan in ruil voor wat dollars. Vijf bemanningsleden van de mv Benjamin werden veroordeeld tot 25 jaar celstraf, maar The Limping Man wist tot februari 2012 op vrije voeten te blijven. Het brein achter de MV Benjaminzaak is nooit gevonden. Westerse politici hadden hem daarop moeten aanspreken. Zo wordt de publieke ruimte om over ons drugsbeleid te spreken steeds kleiner. In het dorp Busunya malen ze daar niet om. Daar zijn ze blij, omdat het US Bureau of Prisons net heeft gemeld dat Eric Amoateng op 30 juli 2014 vrijkomt. Ik ga weer op hem stemmen, zegt Nicholas O Yes Duodo. Hetzelfde geldt voor boer Abyeiku. Nu is een partijgenoot van Eric aan de macht, maar die doet vergeleken met Eric erg weinig. Twee maanden geleden is Erics straatnaambordje weggewaaid. Hij heeft het bordje niet eens vervangen. De naam van Emmanuel is gefingeerd. Geheime meeting Enkele dagen na de ontdekking van de MV Benjamin was er een geheime bijeenkomst in het huis van politieagent Kofi Boakye. Met o.a. drugsbaronnen Tagor en Emmanuel besprak Boakye hoe de situatie naar hun hand te zetten. Het gesprek werd opgenomen, en Tagor en Emmanuel werden veroordeeld tot 15 jaar celstraf. In 2009 werden ze, na een wisseling van de politieke macht, vrijgesproken. Boakye is nooit veroordeeld. Hij werd benoemd tot hoofd van de politieschool. Op dit moment houdt Emmanuel kantoor in Tema. Aan zijn muur hangen posters van vissen, want ik ben een gewone visser, geen drugsbaron, zo laat hij weten. Zijn kantoor, met vergulde pennenbakken en rode vloerbedekking, is om persoonlijke redenen zwaar beveiligd. Voor de ingang hangen bewakingscamera s. Wie de link met drugshandel durft te leggen, kan rekenen op meerdere telefoontjes van Emmanuel. Zulke roddels zijn slecht voor mijn visserszaken. ONEWORLD 17

18 BRAZILIË coke Voor de rijken, crack Voor de armen Van alle tien lijntjes die wereldwijd worden gesnoven, gaan er twee in Braziliaanse neusgaten. Nu de favelas worden schoongeveegd, brengen dealers de coke aan huis. TEKST marjolein VAn de water met mij. Zie ik je over een half uur? Het telefoongesprek tussen Gus en zijn dealer duurt nog geen tien Ja, seconden. Ik laat mijn cocaine altijd thuis bezorgen, zegt Gus, terwijl hij een sigaret opsteekt. Wel zo makkelijk, al is het goedkoper om zelf te halen in een favela. De 41-jarige filmmaker uit Rio de Janeiro wil niet met zijn achternaam genoemd worden. Ik moet mijn naam zuiver houden, legt hij uit. Hoewel iedereen coke gebruikt, komt niemand er openlijk voor uit. In de afgelopen tien jaar is het aantal Brazilianen dat crack of cocaïne gebruikt verdubbeld naar bijna drie miljoen, oftewel 1,5 procent van de bevolking. Alleen in de VS ligt dat percentage hoger. Gebruikers komen uit alle lagen van de samenleving, zegt epidemioloog Francisco Bastos van onderzoeksinstituut fiocruz. Bastos doet sinds dertig jaar onderzoek naar drugsgebruik en analyseert momenteel in opdracht van de regering het cocaïne- en crackprobleem in Brazilië. De middenklasse en rijken snuiven coke, terwijl de armen crack gebruiken. Dat is goedkoper. Beeld chris coe / hh interessante doelgroep De blaadjes van de cocaplant vormen de basis van zowel cocaïne als crack. Coca groeit in buurlanden Bolivia, Peru en Colombia. Was Brazilië eerst vooral doorvoerhaven van drugs naar Europa, inmiddels is het Zuid-Amerikaanse land goed voor 20 procent van de consumptie. Van elke tien lijntjes coke die wereldwijd worden gesnoven, verdwijnen er twee in Braziliaanse neusgaten. Hoe komt dat? Op de eerste plaats hebben succesvolle sociale programma s van de overheid gezorgd voor hogere inkomens. Oud-president Lula da Silva voerde vanaf zijn aantreden in 2003 een actief beleid om armoede te bestrijden, en zijn opvolgster Dilma Rousseff is dezelfde koers blijven varen. De afgelopen tien jaar zijn ruim 49 miljoen Brazilianen toegetreden tot de lagere 18 ONEWORLD

19 THEMA economie van de drugs Hoewel iedereen coke gebruikt, komt niemand er openlijk voor uit middenklasse, voor drugsdealers een interessante doelgroep. Daarnaast heeft de internationale War on Drugs, aangevoerd en gefinancierd door de Verenigde Staten, het aanbod in Brazilië vergroot. Het is steeds moeilijker drugs naar de Verenigde Staten en Europa te vervoeren dus handelaren zijn op zoek gegaan naar lokale afzetmarkten. Niet alleen in Brazilië, ook in andere Latijns-Amerikaanse landen is de consumptie van cocaïne en crack toegenomen. Straatkinderen ruilen massaal hun lijmpot in voor een crackpijp. mitrailleurs Toen cocaïne in de jaren 80 de wereld veroverde, specialiseerden bendes zich in deze lucratieve handel. In de favelas of sloppenwijken werden milities actief: gewapende groepen oud-militairen en politieagenten die onder het mom van veiligheid de bewoners afpersen en terroriseren. Autoriteiten kijken de andere kant op als ze genoeg bankbiljetten in de hand krijgen gedrukt. Het geweld werd steeds extremer, zegt Deise de Jesus, die sinds haar zesde in sloppenwijk Complexo da Penha woont. In het begin lieten de drugshandelaren de kinderen met rust, later gingen ze hen rekruteren. De 37-jarige sociaal werkster was doodsbang wanneer de bendes elkaar en de politie met hun mitrailleurs te lijf gingen. Ik moest bijna elke dag schuilen voor rondvliegende kogels. De lijken gooiden ze van de heuvel naar beneden. In 2008 begon de regering van Rio de Janeiro met het pacificeren van de favelas. Tot de tanden toe bewapende militaire politie trekt sindsdien de wijk in, arresteert bendeleden, neemt wapens en drugs in beslag en maakt ruimte voor de vredespolitie, die orde moet brengen. De favelas in de rijke zuidzone aan het strand, en de sloppenwijken rondom de locaties van het WK voetbal (2014) en de Olympische Spelen (2016), waren het eerst aan de beurt. Complexo da Penha is een van de 29 favelas waar de vredespolitie actief is en het leven is er volgens De Jesus een stuk beter op geworden. Mijn kinderen kunnen nu rustig naar school, ik ben niet langer bang dat ze geraakt worden door verdwaalde kogels. Ook automonteur Waldinho Ferreira (57) is blij met de vredespolitie. Hij wijst op de tientallen kogelgaten in de muren van zijn werkplaats. Vroeger was het iedere dag raak. Nu kan ik rustig werken. Dat ook de vredespolitie corrupt is, neemt Ferreira op de koop toe. In dit land is iedereen corrupt, zegt hij terwijl hij zich met een steeksleutel onder een verroeste auto wurmt. Ik heb liever foute agenten dan moordlustige dealers. Over de drugshandel maakt hij zich geen illusies: Die gaat door. Er zullen altijd dealers zijn, ze vermoorden er één en er staan tien nieuwe klaar. Maar zolang ze niet tot de tanden toe bewapend rondlopen, ben ik tevreden. Thuisbezorgservice Vroeger verkochten dealers vanuit Bocas de Fumo, huizen midden in de favela, waar crackjunkies naast hippe jongeren op hun beurt stonden te wachten. Nu gaan alleen tieners en mensen met heel weinig geld daar nog heen, zegt basisschoolleraar Percival (37), die op zijn vijftiende voor het eerst cocaïne snoof. Met de aanwezigheid van de politie is het te gevaarlijk geworden. Ze pakken je op of willen geld als ze je betrappen. De dealers van gepacificeerde wijken hebben nieuwe partners aangetrokken. Bierverkopers op het strand, schoonheidssalons, kokosnootkraampjes of krantenkiosken, het zijn allemaal potentiële verkoop- of distributiepunten. Voor de rijkere gebruikers is er een thuisbezorgservice, de disque-droga. Een sms of telefoontje activeert jongens die op hun motor door de stad rijden. Ze hebben meestal kleine hoeveelheden op zak omdat de Braziliaanse wet bezit voor eigen gebruik niet strafbaar stelt. Ook taxichauffeurs verdienen bij door drugs op bestelling aan huis te leveren. Alle drugs legaliseren Het geweld is niet verdwenen, maar verplaatst naar de favelas verder weg van de rijke buurten. Percival vindt niet dat drugsgebruikers verantwoordelijk zijn voor de oorlog in de sloppenwijken. Het is te simplistisch om de schuld te geven aan drugs, zegt hij. De basis van het probleem is de armoede, het gebrek aan onderwijs en de discriminatie van favela-jongeren als zij op zoek gaan naar werk. Corrupte politieagenten die wapens verkopen aan bendeleden en milities maken het er niet beter op. Filmmaker Gus denkt niet dat het probleem zal afnemen, integendeel. Schoonmakers, huisvrouwen, politici, fabrieksarbeiders, iedereen gebruikt. Zolang er veel geld mee valt te verdienen, zal het met geweld gepaard gaan. Hij ziet maar één oplossing: Alle drugs legaliseren. Hij lacht hard en steekt nog een sigaret op. Dan kunnen ze er belasting over heffen en meteen iets doen aan de kwaliteit van de coke. Want die is de laatste tijd om te huilen. schaduweconomie D e honderden favelas, kriskras verspreid over Rio, ontstonden vanaf de jaren 40, toen Brazilianen van het platteland naar de stad trokken en hutten bouwden op de onbewoonde heuvels. De regering hield zich afzijdig en al snel namen georganiseerde bendes er de leiding. Ze verdienden geld met prostitutie en gokspelen, later met drugshandel. Een deel van hun winst investeren ze in de aanleg van elektriciteit, water en licht. Ze heffen belasting en helpen de inwoners bij het betalen van medische zorg, een schooluniform of melk voor de kinderen. ONEWORLD 19

20 MAROKKO GeneratIe narco Met het hasjrijke Marokko in zicht wordt een carrière als drugssmokkelaar steeds aantrekkelijker voor jongeren aan de Spaanse zuidkust. De helft heeft geen werk en vissersbootjes liggen ongebruikt op het strand. OneWorld rapporteert vanuit de nachteconomie van de Straat van Gibraltar. TEKST martijn VAn TOL Beeld nicolas thibaut / hh Het is een maanloze nacht in november. Pedro Caramago (25) staat in zijn zwembroek in de branding bij een klein strand iets ten noorden van het Zuid-Spaanse vissersplaatsje Sanlúcar. De tengere Spanjaard is nerveus, het koude zeewater klotst tegen zijn dijen. Dan hoort hij het gegrom van vier krachtige buitenboordmotoren. Een fractie later duikt uit het zwart een zodiac (rubberen speedboot) op. Pedro weet wat hij moet doen. Hij rent naar de onverlichte boot en krijgt een zwaar pakket in zijn handen gedrukt. Dan snelt hij door de branding naar het strand en geeft het pakket door aan iemand anders die ermee tussen de aangrenzende huisjes verdwijnt. Als Pedro zich omdraait voor een tweede lading daalt een oorverdovend geronk en een fel licht uit de hemel op hem neer: een politiehelikopter zweeft vlak boven de branding en verlicht alles en iedereen. Pedro sprint weg. Eenmaal thuis valt hij, tevreden dat hij de dans is ontsprongen, in slaap. Twee uur later wordt er op zijn deur gebonsd. Politie. Pedro heeft zijn jas op het strand laten liggen, met zijn identiteitsbewijs. Ik kreeg vier jaar gevangenisstraf, zegt Pedro, inmiddels 37, lachend. Achterovergeleund op een terrasstoel aan het centrale plein van Sanlúcar, spiekt de snel sprekende Spanjaard naar zijn ene, en dan weer naar zijn andere telefoon. Maar ik hoefde niet te zitten. Bij het eerste vergrijp worden jonge narcotraficántes of narcos (drugssmokkelaars) in Zuid-Spanje niet opgesloten. Dat is om hun kansen op de reguliere arbeidsmarkt niet te verpesten; wel krijgen ze een waarschuwing. In de jaren na zijn aanhouding maakte Pedro inderdaad carrière, 20 ONEWORLD

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

ARMOEDE. Schriftelijke Bezinning. Anoniem

ARMOEDE. Schriftelijke Bezinning. Anoniem ARMOEDE Schriftelijke Bezinning Anoniem INHOUDSOPGAVE INTRODUCTIE... 3 Levensvragen... 3 Stelling... 3 Antwoorden op levensvragen... 4 Mijn standpunt... 4 INTERVIEWS... 5 Derde generatie.... 5 Tweede generatie....

Nadere informatie

Jeugdbarometer Mondiaal Burgerschap Juni 2012

Jeugdbarometer Mondiaal Burgerschap Juni 2012 Jeugdbarometer Mondiaal Burgerschap Juni 2012 1. Hieronder volgt een aantal stellingen over activiteiten in je dagelijks leven. Vul per stelling in of je een activiteit (bijna) nooit, soms, vaak, of (bijna)

Nadere informatie

Spreekbeurt. Pakistan

Spreekbeurt. Pakistan Spreekbeurt Pakistan Hoofdstad: Islamabad Taal: Urdu, Engels en Punjabi Inwoners: Er wonen bijna 200 miljoen mensen in Pakistan Religie: Moslims (96%), christenen (4%) Pakistan ligt in Azië en grenst aan

Nadere informatie

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren,

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren, Toespraak van de minister-president, mr. dr. Jan Peter Balkenende, bijeenkomst ter ere van de 50 ste verjaardag van de Verdragen van Rome, Ridderzaal, Den Haag, 22 maart 2007 Majesteit, Koninklijke Hoogheid,

Nadere informatie

Beste lezers van De Geldfabriek,

Beste lezers van De Geldfabriek, Beste lezers van De Geldfabriek, Ik hoop dat jullie veel plezier hebben gehad met het lezen van dit verhaal. Vonden jullie ook dat Pippa wel erg veel aan mooie spullen dacht? En dat sommige mensen onaardig

Nadere informatie

Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen

Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen Informatie voor basisschoolleerlingen uit groep 5 t/m 8 Wat kun je hier vinden? 1. Jouw spreekbeurt over de Millenniumdoelen 2. Waarom zijn er Millenniumdoelen 3.

Nadere informatie

Stap in, herhaalde de man. De toon was vriendelijk, maar tegelijk dwingend. Vijf real, dat was wel verleidelijk... Wie wist wat die man nog meer te

Stap in, herhaalde de man. De toon was vriendelijk, maar tegelijk dwingend. Vijf real, dat was wel verleidelijk... Wie wist wat die man nog meer te De automobilist Het stoplicht sprong op rood. Met een emmer water en een doek in zijn hand rende Paco de vierbaansweg op. Bij de eerste de beste auto drukte hij de natte spons tegen het raam. Dertig seconden

Nadere informatie

In het oude Rome De stad Rome

In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome is héél oud. De stad bestaat al meer dan tweeduizend jaar. Rome was de hoofdstad van het grote Romeinse rijk. De mensen die naar Rome kwamen,

Nadere informatie

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade Wat is Fairtrade EERLIJKE HANDEL STAAT VOOROP KEURMERK INTERNATIONALE SAMENWERKING HANDEL GEMEENTE DUURZAAMHEID Een beter leven Veel boeren en arbeiders in arme landen (ook wel ontwikkelingslanden ) hebben

Nadere informatie

UNICEF en kinderarbeid

UNICEF en kinderarbeid UNICEF en kinderarbeid Informatie voor een spreekbeurt of werkstuk Spreekbeurtinformatie kinderarbeid 1. Trésor uit Ivoorkust 2. Van de plantages terug de klas in 3. Feiten en cijfers over kinderarbeid

Nadere informatie

Veertien leesteksten. Leesvaardigheid A1. Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek. Ad Appel

Veertien leesteksten. Leesvaardigheid A1. Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek. Ad Appel Veertien leesteksten Leesvaardigheid A1 Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek Ad Appel Uitgave: Appel, Aerdenhout 2011-2016 Verkoopprijs: 1,95 Ad Appel Te bestellen via www.adappelshop.nl

Nadere informatie

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft.

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft. In Kanton, China Op de hoek van twee nauwe straatjes zit een jongen. Het is een scheepsjongen, dat zie je aan zijn kleren. Hij heeft een halflange broek aan, een wijde bloes en blote voeten. Hij leunt

Nadere informatie

Turken in Kreuzberg. Bram Vrielink en Jens Barendsen (2de)

Turken in Kreuzberg. Bram Vrielink en Jens Barendsen (2de) Turken in Kreuzberg Bram Vrielink en Jens Barendsen (2de) 1 OPDRACHT 1 Waarom werd de Berlijnse muur opgericht? Na de 2 e Wereldoorlog werd Duitsland in 2 gedeeltes opgesplitst, te weten West-Duitsland

Nadere informatie

Hoe lang duurt geluk?

Hoe lang duurt geluk? Hoe lang duurt geluk? Op dit moment ben ik gelukkig. Na veel pech ben ik dan eindelijk een vrolijke schrijver. Mijn roman is goed gelukt. En ik verdien er veel geld mee. En ik heb ook nog eens een mooie,

Nadere informatie

Voorwoord. Daarna ging ik praten met Chitra, een Tamilvrouw uit Sri Lanka. Zij zette zich in voor de Tamilstrijd.

Voorwoord. Daarna ging ik praten met Chitra, een Tamilvrouw uit Sri Lanka. Zij zette zich in voor de Tamilstrijd. Voorwoord In dit boek staan interviews van nieuwkomers over hun leven in Nederland. Ik geef al twintig jaar les aan nieuwkomers. Al deze mensen hebben prachtige verhalen te vertellen. Dus wie moest ik

Nadere informatie

sarie, mijn vriend kaspar en ik

sarie, mijn vriend kaspar en ik sarie, mijn vriend kaspar en ik Leen Verheyen sarie, mijn vriend kaspar en ik is een theatertekst voor kinderen vanaf 4 jaar en ging in première op 12 september 2009 bij HETPALEIS in Antwerpen 1 ik: het

Nadere informatie

Geschiedenis groep 6 Junior Einstein

Geschiedenis groep 6 Junior Einstein De oude Grieken en Romeinen hadden ze al en later ook de Vikingen. Koloniën. Koopmannen voeren met hun schepen over zee om met andere landen handel te drijven. Langs de route richtten ze handelsposten

Nadere informatie

FOUT VRIENDJE? PAS OP! Hulp. Internet. Heb je vragen? Bel dan naar Meldpunt Jeugdprostitutie, tel.: 0900 044 33 22.

FOUT VRIENDJE? PAS OP! Hulp. Internet. Heb je vragen? Bel dan naar Meldpunt Jeugdprostitutie, tel.: 0900 044 33 22. PAS OP! Hulp Heb je vragen? Bel dan naar Meldpunt Jeugdprostitutie, tel.: 0900 044 33 22. Internet Wil je meer lezen? Kijk op www.jipdenhaag.nl/loverboys En test jezelf op www.loverboytest.nl Dit is een

Nadere informatie

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK 6 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK 6 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK THEMA 4 Eindredactie: Monique Goris Leerlijnen: Hans Bulthuis Auteurs: Katrui ten Barge, Wilfried Dabekaussen, Juul Lelieveld, Frederike

Nadere informatie

Examen VMBO-KB 2009. Arabisch CSE KB. tijdvak 1 vrijdag 29 mei 9.00 11.00 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Examen VMBO-KB 2009. Arabisch CSE KB. tijdvak 1 vrijdag 29 mei 9.00 11.00 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Examen VMBO-KB 2009 tijdvak 1 vrijdag 29 mei 9.00 11.00 uur Arabisch CSE KB Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Beantwoord alle vragen in de uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 37 vragen. Voor

Nadere informatie

Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld

Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld In meer dan dertig landen in de wereld is er oorlog. Wereldwijd zijn er dus miljoenen kinderen die een oorlog meemaken. Vraag 1. Kun je drie landen noemen

Nadere informatie

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?)

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Toelichting op de opdracht Tijdens deze opdracht gaan jullie in kleine groepjes in onderhandeling met elkaar over een pakket

Nadere informatie

Informatie over Kinderarbeid.

Informatie over Kinderarbeid. Informatie over Kinderarbeid. (bron: lesbrief Per dag wijzer). Wat is kinderarbeid? Kinderen hebben recht op vrije tijd. Die kunnen ze gebruiken om te spelen, naar een museum of een popconcert te gaan,

Nadere informatie

Verhaal: Jozef en Maria

Verhaal: Jozef en Maria Verhaal: Jozef en Maria Er was eens een vrouw, Maria. Maria was een heel gewone jonge vrouw, net zo gewoon als jij en ik. Toch had God haar uitgekozen om iets heel belangrijks te doen. Iets wat de hele

Nadere informatie

Hey Russel! EEN BIJZONDERE VRIENDSCHAP. marian hoefnagel

Hey Russel! EEN BIJZONDERE VRIENDSCHAP. marian hoefnagel REALITY REEKS Hey Russel! EEN BIJZONDERE VRIENDSCHAP marian hoefnagel Een gekke naam Rudsel?? Jims mond valt open van verbazing. Is dat een naam? Hij kijkt met grote ogen naar de jongen die naast hem zit.

Nadere informatie

Meer succes met je website

Meer succes met je website Meer succes met je website Hoeveel geld heb jij geïnvesteerd in je website? Misschien wel honderden of duizenden euro s in de hoop nieuwe klanten te krijgen. Toch levert je website (bijna) niets op Herkenbaar?

Nadere informatie

NEDERLAND HELPT NEPAL KOM IN ACTIE!

NEDERLAND HELPT NEPAL KOM IN ACTIE! NEDERLAND HELPT NEPAL KOM IN ACTIE! NEPAL Nepal ligt in het werelddeel Azië en ligt tussen India en China. De oppervlakte van Nepal is 147.000 vierkante kilometer. Dat is vier keer groter dan Nederland.

Nadere informatie

Antwoordenmodel. Herhalingsoefeningen De Sprong, Thema 1. Oefening 1. studiejaar 2007/2008 studiejaar 2008/2009. 255 euro per maand 272 euro per maand

Antwoordenmodel. Herhalingsoefeningen De Sprong, Thema 1. Oefening 1. studiejaar 2007/2008 studiejaar 2008/2009. 255 euro per maand 272 euro per maand Antwoordenmodel Herhalingsoefeningen De Sprong, Thema 1 Oefening 1 1. studiejaar 2007/2008 studiejaar 2008/2009 255 euro per maand 272 euro per maand 182.000 studenten 200.000 studenten 5.800 Nederlandse

Nadere informatie

Nederland. Op welke dag is deze foto gemaakt?.. Welke bekende persoon is er altijd bij?

Nederland. Op welke dag is deze foto gemaakt?.. Welke bekende persoon is er altijd bij? Nederland Op welke dag is deze foto gemaakt?.. Waar? (vul in) Op de. in (plaats) Waarom zijn al die mensen daar?... Welke bekende persoon is er altijd bij?. Hoe heet het meisje rechts? Haar moeder viert

Nadere informatie

Naam: Waar woon jij? Vraag 1b. Waarom wonen veel mensen in Kenia in een hut? Vraag 1a. In wat voor soort huis woon jij?

Naam: Waar woon jij? Vraag 1b. Waarom wonen veel mensen in Kenia in een hut? Vraag 1a. In wat voor soort huis woon jij? Naam: Waar woon jij? Wonen over de hele wereld Heb jij wel eens in een tent gewoond? Waarschijnlijk niet. In de vakantie is het leuk. Maar voor altijd? Toch zijn er mensen op de wereld die altijd in een

Nadere informatie

Er zijn 2 redenen om te hollaback-en : voor jezelf en voor de wereld..

Er zijn 2 redenen om te hollaback-en : voor jezelf en voor de wereld.. Hollaback! (= Roep terug) betekent : Reageren Tegen straatintimidatie, op jouw manier. Of je nu iemand vertelt wat je overkwam, je verhaal deelt online, het in kaart brengt via de Hollaback app, op het

Nadere informatie

Wandelen voor Water. 6 Kilometer lopen met 6 liter water op je rug. Net als kinderen in derde wereld landen. Wandelen voor Water

Wandelen voor Water. 6 Kilometer lopen met 6 liter water op je rug. Net als kinderen in derde wereld landen. Wandelen voor Water 6 Kilometer lopen met 6 liter water op je rug. Net als kinderen in derde wereld landen Wandelen voor water 21 Maart 2014 gingen groep 8 en groep 7 van onze school wandelen voor water. Dat hield in dat

Nadere informatie

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten Arm en Rijk Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten 2.1 Rijk en arm in de Verenigde Staten De rijke Verenigde Staten Je kunt op verschillende manieren aantonen dat de VS een rijk land is. Het BNP

Nadere informatie

R O S A D E D I E F. Arco Struik. Rosa de dief Arco Struik 1 www.gratiskinderboek.nl

R O S A D E D I E F. Arco Struik. Rosa de dief Arco Struik 1 www.gratiskinderboek.nl R O S A D E D I E F Arco Struik Rosa de dief Arco Struik 1 www.gratiskinderboek.nl In de winkel 3 Bart 5 Een lieve dief 7 De telefoon 9 Bij de dokter 11 De blinde vrouw 13 Een baantje 15 Bijna betrapt

Nadere informatie

Outback Australië. Je kunt een auto huren of kopen. Dat kan op veel plaatsen.

Outback Australië. Je kunt een auto huren of kopen. Dat kan op veel plaatsen. Outback Australië Voor mij is Australië een heel bijzondere plek. Waarom? Dat zal ik uitleggen. Het begon al toen ik voor het eerst in Australië kwam. Ik stapte uit het vliegtuig. Meteen merkte ik dat

Nadere informatie

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten.

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten. Helaas Wanneer besloot Bert om Lizzy te vermoorden? Vreemd. Hij herinnert zich het niet precies. Het was in ieder geval toen Lizzy dat wijf leerde kennen. Dat idiote wijf met haar rare verhalen. Bert staat

Nadere informatie

Werkbladen bij uitzending schooltv Docenteninformatie

Werkbladen bij uitzending schooltv Docenteninformatie Docenteninformatie Deze werkbladen horen bij het Schooltv-programma Vrijheid. Aan de hand van de Four Freedoms van president Roosevelt komen verschillende aspecten van vrijheid aan bod. Het programma is

Nadere informatie

De trek naar de stad 1. Wonen in Lagos 2. Blad 1. Mega Enorm groot. Een megastad is een enorm grote stad.

De trek naar de stad 1. Wonen in Lagos 2. Blad 1. Mega Enorm groot. Een megastad is een enorm grote stad. 5 Lastige woorden Blad De trek naar de stad Mega Enorm groot. Een megastad is een enorm grote stad. Uitkering Geld dat je krijgt van de regering, bijvoorbeeld als je niet kunt werken. Voorbehoedsmiddel

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

HARRY, DE BEDELAAR OP DE BRUG OVER DE THEEMS

HARRY, DE BEDELAAR OP DE BRUG OVER DE THEEMS HARRY, DE BEDELAAR OP DE BRUG OVER DE THEEMS Moraal: wees pro actief Het verhaal van Harry, de bedelaar op de brug over de Theems, is een verhaal over succes. Een jonge werkloze man, laten we hem Harry

Nadere informatie

AMIGA4LIFE. Hooggevoelig, wat is dat? WWW.AMIGA4LIFE.NL T. 06-424 99985 @AMIGA4LIFECOACH VLAARDINGEN

AMIGA4LIFE. Hooggevoelig, wat is dat? WWW.AMIGA4LIFE.NL T. 06-424 99985 @AMIGA4LIFECOACH VLAARDINGEN AMIGA4LIFE Hooggevoelig, wat is dat? 7-10 jaar WWW.AMIGA4LIFE.NL T. 06-424 99985 @AMIGA4LIFECOACH VLAARDINGEN 1 voorlichtingsbrochure hooggevoeligheid - www.amiga4life.nl Ik heb een talent! Ik kan goed

Nadere informatie

HANDEL LES 2. De Oostzeevaart of de Sontvaart. Aangenaam. De naam is Bicker, Jacob Bicker, directeur bij de Oostzeevaart.

HANDEL LES 2. De Oostzeevaart of de Sontvaart. Aangenaam. De naam is Bicker, Jacob Bicker, directeur bij de Oostzeevaart. Regenten en vorsten LES 2 HANDEL 1600 Aangenaam. De naam is Bicker, Jacob Bicker, directeur bij de Oostzeevaart. 1700 JE LEERT waarom de moederhandel zo belangrijk is; hoe de VOC werkt; hoe de WIC werkt.

Nadere informatie

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt De Gouden Eeuw duurde niet precies honderd jaar. Hij begon aan het eind van de 16de eeuw, beleefde zijn hoogtepunt rond 1675 en was in de 18de eeuw voorbij. De Gouden

Nadere informatie

Voor jongeren in het praktijkonderwijs. Nederlandse soldaten naar Mali

Voor jongeren in het praktijkonderwijs. Nederlandse soldaten naar Mali PrO -weekkrant Week 45 november 2013 Voor jongeren in het praktijkonderwijs 4-1 0 november 2013 Eenvoudig Communiceren Nederlandse soldaten naar Mali Foto: ANP In Mali helpen buitenlandse soldaten de inwoners.

Nadere informatie

Suriname in de kijker

Suriname in de kijker 44 2012 Suriname in de kijker Dit boekje brengt jullie naar een land, ver hier vandaan. Een vliegtuig doet er ongeveer 9 uur over om van Schiphol (in Nederland) naar de hoofdstad Paramaribo te vliegen.

Nadere informatie

Naam: INDIA EN ARMOEDE

Naam: INDIA EN ARMOEDE Naam: INDIA EN ARMOEDE In India is het verschil tussen arme en rijke mensen erg groot. Een klein deel van de Indiërs is heel rijk. Maar de meeste mensen zijn er erg arm. Ze werken hard voor weinig geld

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL-COMPEX 2005

Examen VMBO-GL en TL-COMPEX 2005 Examen VMBO-GL en TL-COMPEX 2005 tijdvak 1 dinsdag 31 mei totale examentijd 2 uur ECONOMIE CSE GL EN TL Vragen 1 tot en met 23 In dit deel van het examen staan de vragen waarbij de computer niet wordt

Nadere informatie

UNICEF stelt voor: de Millenniumdoelstellingen! Maak kennis met onze kids WaSH-ambassadeurs Bezoek het Vredeshuis in Gent

UNICEF stelt voor: de Millenniumdoelstellingen! Maak kennis met onze kids WaSH-ambassadeurs Bezoek het Vredeshuis in Gent UNICEF stelt voor: de Millenniumdoelstellingen! Maak kennis met onze kids WaSH-ambassadeurs Bezoek het Vredeshuis in Gent Driemaandelijks magazine nr. 21 juli-augustus-september 2010 Hoi unicefkids! Hebben

Nadere informatie

Mijn mond zat vol aarde

Mijn mond zat vol aarde Mijn mond zat vol aarde Serie: Verhalen kind in oorlog Tekst: Meike Jongejan Onderzoek: Mariska de Boer en Hans Groeneweg Redactie: Jan van Zijverden Vormgeving: Richard Bos 2015, Fries Verzetsmuseum,

Nadere informatie

De Franse keizer Napoleon voerde rond 1800 veel oorlogen in Europa. Hij veroverde verschillende gebieden, zoals Nederland en België. Maar Napoleon leed in 1813 een zware nederlaag in Duitsland. Hij trok

Nadere informatie

Elke middag loopt Fogg van zijn huis naar de Club. Om een spelletje kaart te spelen. Er wordt altijd om geld gespeeld. En als Fogg wint, geeft hij

Elke middag loopt Fogg van zijn huis naar de Club. Om een spelletje kaart te spelen. Er wordt altijd om geld gespeeld. En als Fogg wint, geeft hij Rijk Phileas Fogg is een vreemde man. Hij is erg rijk. Maar niemand weet hoe hij aan zijn geld komt. Een baan heeft hij namelijk niet. Toch woont hij in een groot huis, midden in Londen. In zijn eentje.

Nadere informatie

SPORTOPLEIDING OP MAAT VOOR MEISJES

SPORTOPLEIDING OP MAAT VOOR MEISJES SPORTOPLEIDING OP MAAT VOOR MEISJES Rio de Janeiro, wereldstad, bekend om zijn stranden, het carnaval en het Christus beeld. Jaarlijks trekken toeristen van over de hele wereld naar deze miljoenenstad

Nadere informatie

Nooit had zijn moeder over haar vader gesproken en nu hij dood was, moest ze de hele dag huilen.

Nooit had zijn moeder over haar vader gesproken en nu hij dood was, moest ze de hele dag huilen. 9-12 jaar De villa van Spoek De villa van Spoek was een grote villa aan de Tapijtweg nummer elf in het stadje Sonsbeek. Het huis stond aan een brede rivier en had een lange oprijlaan van glimmende witte

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 3 ONDERNEMERS, LAAT ZIEN DAT FLEXWERKERS WAARDEVOL ZIJN 4 OMZET FREELANCERS EN FLEXWERKERS DAALT DOOR TOENEMENDE

Nadere informatie

U2 viering: programma en vertaling van de U2 songteksten

U2 viering: programma en vertaling van de U2 songteksten U2 viering: programma en vertaling van de U2 songteksten Intro Vredeswens (Grace) ter groet Pride God YHWH Om te volgen Spiegel Gloria Vraag en Antwoord De wereld When love comes to town Love and peace

Nadere informatie

WWW.HOPE-XXL.COM. Mede mogelijk gemaakt door de Iona Stichting en Vos/Abb

WWW.HOPE-XXL.COM. Mede mogelijk gemaakt door de Iona Stichting en Vos/Abb De meeste mensen in Nederland hebben het goed voor elkaar. We hebben genoeg eten, we hoeven niet bang te zijn voor oorlog en we zijn dan ook tevreden met ons leven. Maar dat is niet overal op de wereld

Nadere informatie

China. - Tibet Cultuur- les 2.

China. - Tibet Cultuur- les 2. China Pagina 1 - Tibet Cultuur- les 2. Colofon Les voor groep 7/8 50 minuten Aardrijkskunde Leerkracht - handreiking Inleiding In deze les willen we ons verdiepen in de situatie van Tibet. Wat speelt daar

Nadere informatie

Kijk op YouTube spreekvaardigheid A1

Kijk op YouTube spreekvaardigheid A1 Kijk op YouTube spreekvaardigheid A1 Oefenexamen Ad Appel Spreekvaardigheid A1 10 vragen serie A 1. Hoe vaak doet u boodschappen? 2. Wanneer bent u geboren? 3. Wat drinkt u het liefst? 4. Wat vindt u van

Nadere informatie

Niet eerlijk. Kyara Blaak

Niet eerlijk. Kyara Blaak Kyara Blaak Niet eerlijk Kyara Blaak Kyara Blaak 248media uitgeverij, Steenwijk Grafische realisatie: MDS Grafische Vormgeving Illustraties binnenwerk: Kyara Blaak Alle rechten voorbehouden. Niets uit

Nadere informatie

Zoekkaart Kunstenaars: Marcel Witte

Zoekkaart Kunstenaars: Marcel Witte Pagina 1 van 6 Zoekkaart Kunstenaars: Marcel Witte 1. Multicultural Dit is het kunstwerk dat Marcel maakte voor de tentoonstelling Utopiart27 Je kan meer lezen over Marcel op de website http:// Pagina

Nadere informatie

Een van de agenten komt naar hem toe. Nou, het is me het dagje wel, zegt hij. Nu zijn er toch rellen in de stad.

Een van de agenten komt naar hem toe. Nou, het is me het dagje wel, zegt hij. Nu zijn er toch rellen in de stad. Een dode De voetbalwedstrijd is afgelopen. Het stadion is bijna leeg. Het is koud, de zon schijnt bleek. Munck staat op de tribune van vak H en staart naar de dode man op de bank. Wat vreselijk, denkt

Nadere informatie

Klein Kontakt. Jarigen in april - A -

Klein Kontakt. Jarigen in april - A - - A - Klein Kontakt Hallo allemaal, vanaf de Brugslootweg komen deze keer de puzzels, verhalen en kleurplaten voor jullie. Margreet (de moeder van Jesse) heeft het estafettestokje aan mij doorgegeven en

Nadere informatie

Wat je moet weten over hasj en wiet

Wat je moet weten over hasj en wiet Wat je moet weten over hasj en wiet 1 2 Je hebt vast wel eens van hasj of wiet gehoord. Hasj en wiet zijn drugs. Hasj en wiet worden meestal gerookt. Er wordt een soort sigaret gedraaid met tabak en hasj

Nadere informatie

Als het economisch tegenzit, worden zij hard getroffen. Ze zitten vaker dan gemiddeld in de bijstand.

Als het economisch tegenzit, worden zij hard getroffen. Ze zitten vaker dan gemiddeld in de bijstand. 1 Dank voor dit rapport. Mooi dat het Sociaal en Cultureel Planbureau dit jaar dieper ingaat op één onderwerp dat de aandacht verdient: de arbeidsmarktpositie van migrantengroepen. Als het economisch tegenzit,

Nadere informatie

Egypte met Nijl cruise

Egypte met Nijl cruise Egypte met Nijl cruise Klassieke 8 daagse Egypte reis langs levensader Nijl op individuele basis. Cairo, Aswan, Luxor, alle culturele hoogtepunten met privé gids en 3 daagse comfortabele cruise op basis

Nadere informatie

Initiatiefvoorstel SP

Initiatiefvoorstel SP Initiatiefvoorstel SP Open brief Stichting Drugsbeleid Bijlagen/nummer Dienst/afdeling/sector Raad/Raadsgriffie Aan de raad, Aanleiding De Stichting Drugsbeleid heeft een open brief opgesteld inzake het

Nadere informatie

Geelzucht. Toen pakte een vrouw mijn arm. Ze nam me mee naar de binnenplaats van het huis. Naast de deur van de binnenplaats was een kraan.

Geelzucht. Toen pakte een vrouw mijn arm. Ze nam me mee naar de binnenplaats van het huis. Naast de deur van de binnenplaats was een kraan. Geelzucht Toen ik 15 was, kreeg ik geelzucht. De ziekte begon in de herfst en duurde tot het voorjaar. Ik voelde me eerst steeds ellendiger worden. Maar in januari ging het beter. Mijn moeder zette een

Nadere informatie

Algemeen directeur Directeur sociale zaken

Algemeen directeur Directeur sociale zaken VOORWOORD Wanneer je aan je collega s zou vragen waarom zij naar het werk gaan, dan geven zij vast verschillende antwoorden. De één wil bijvoorbeeld veel geld verdienen, terwijl de ander het juist belangrijk

Nadere informatie

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug.

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug. Het DOC Ik kruip in één van de buikpijn terwijl ik in bed lig. Mijn gedachten gaan uit naar de volgende dag. Ik weet wat er die dag staat te gebeuren, maar nog niet hoe dit zal uitpakken. Als ik hieraan

Nadere informatie

Eindexamen vwo aardrijkskunde 2013-I

Eindexamen vwo aardrijkskunde 2013-I Wereld Opgave 1 Ontwikkelingen in de mondiale autoproductie Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen. Gebruik bron 1. 1p 1 Met welk begrip wordt de mondiale verandering

Nadere informatie

Bijlage HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 2. Bronnenboekje. HA-0131-a-13-2-b

Bijlage HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 2. Bronnenboekje. HA-0131-a-13-2-b Bijlage HAVO 2013 tijdvak 2 aardrijkskunde Bronnenboekje HA-0131-a-13-2-b Wereld Opgave 1 Globalisering in de auto-industrie De top tien van landen waar in 2010 de meeste personenauto s werden geproduceerd

Nadere informatie

Trainee bij ZOA. www.werkenbijzoa.nl

Trainee bij ZOA. www.werkenbijzoa.nl Trainee bij ZOA. www.werkenbijzoa.nl ZOA, JIJ & ontwikkelingswerk! Ben je pas afgestudeerd en loop je warm voor werken in een ontwikkelingsland? Wil jij als christen je talenten inzetten voor een eerlijke

Nadere informatie

Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag

Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag Elk jaar op de ochtend van 14 augustus is er een korte plechtigheid in de ontvangsthal van de oude Tweede Kamer. Een kleine groep

Nadere informatie

SVM Scholen voor Mauritanië

SVM Scholen voor Mauritanië SVM Scholen voor Mauritanië Nieuwsbrief Nr. 9-15 januari 2015 De toestand in Mauritanië Sinds de vorige nieuwsbrief (Nr. 8 van 14 mei 2013) is er weer heel wat gebeurd, zowel rond onze school als in Mauritanië

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51 Inhoud Een nacht 7 Voetstappen 27 Strijder in de schaduw 51 5 Een nacht 6 Een plek om te slapen Ik ben gevlucht uit mijn land. Daardoor heb ik geen thuis meer. De wind neemt me mee. Soms hierheen, soms

Nadere informatie

MINDER ARMOEDE MILLENNIUMDOEL 1. Beantwoord de volgende vragen en gebruik daarbij de kaart MINDER ARMOEDE.

MINDER ARMOEDE MILLENNIUMDOEL 1. Beantwoord de volgende vragen en gebruik daarbij de kaart MINDER ARMOEDE. MILLENNIUMDOEL 1 MINDER ARMOEDE kaart MINDER ARMOEDE. 1. Wat betekent de extreme armoedegrens? 2. In welk werelddeel liggen de meeste landen waar mensen onder de armoedegrens van 1,25 dollar per dag leven?

Nadere informatie

Docentenvel Opdracht 10 (het paspoortenspel)

Docentenvel Opdracht 10 (het paspoortenspel) Docentenvel Opdracht 10 (het paspoortenspel) Als voorbereiding op de opdracht kunt u onderstaande tekst lezen. Wat heb jij aan Europa Europa een ver van je bed show? Nee hoor. Je eten, je kleding, de prijs

Nadere informatie

NIZOZEMŠTINA ROZŘAZOVACÍ TEST

NIZOZEMŠTINA ROZŘAZOVACÍ TEST NIZOZEMŠTINA ROZŘAZOVACÍ TEST Úrovně A1 C2 1. Zij een zus. a. heb b.heeft c. hebt 2. Waarom je Nederlands? a. studeren b.studeert c. studeer 3. Waar ga je? a. vandaan b. - - - c. heen 4. Spreek je nog

Nadere informatie

Platform Mensenrechteneducatie WERKBLADEN - 2

Platform Mensenrechteneducatie WERKBLADEN - 2 INTRODUCTIELES OP MIJN RECHTEN = JOUW RECHTEN De snelle mensenrechtenquiz Vul de vragen snel in zonder al te lang na te denken. Je krijgt er maar drie minuten voor! 1) Geef je eigen definitie van een mensenrecht.

Nadere informatie

Gemeente van onze Here Jezus Christus,

Gemeente van onze Here Jezus Christus, Gemeente van onze Here Jezus Christus, Echt gelukkig! Dat is het thema waar we vanochtend over na gaan denken. En misschien denkt u wel: Wat heeft dat thema nu met deze tekst te maken, Die gaat toch over

Nadere informatie

Tijdelijk Museum. Het spel

Tijdelijk Museum. Het spel Tijdelijk Museum Het spel Welkom in de Nationale Bank van België! De Nationale Bank van België is geen gewone bank! Jij kan hier immers geen bankrekening openen. Alleen de gewone banken kunnen dit. Bovendien

Nadere informatie

En? zegt mijn moeder, die haar nieuwe zomerjurkje laat zien: Wat vind je ervan? Mooi. Ik zeg niets meer dan dat, want ik weet dat ik er geen verstand

En? zegt mijn moeder, die haar nieuwe zomerjurkje laat zien: Wat vind je ervan? Mooi. Ik zeg niets meer dan dat, want ik weet dat ik er geen verstand En? zegt mijn moeder, die haar nieuwe zomerjurkje laat zien: Wat vind je ervan? Mooi. Ik zeg niets meer dan dat, want ik weet dat ik er geen verstand van heb. De vorige keer zei ik dat de nieuwe broek

Nadere informatie

Paasviering 2014. Vandaag sluiten we het project Schatzoekers af en vieren we het feest van de opstanding.

Paasviering 2014. Vandaag sluiten we het project Schatzoekers af en vieren we het feest van de opstanding. Welkom Vandaag sluiten we het project Schatzoekers af en vieren we het feest van de opstanding. Gebed (groep 6) Lieve God, we zijn hier bij elkaar gekomen om Pasen te vieren het feest van de opstanding

Nadere informatie

1 Vinden de andere flamingo s mij een vreemde vogel? Dat moeten ze dan maar zelf weten. Misschien hebben ze wel gelijk. Het is ook raar, een flamingo die jaloers is op een mens. En ook nog op een paard.

Nadere informatie

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet.

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Bezoek op kantoor Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Ton en Toya hebben wat problemen thuis.

Nadere informatie

Dounia praat en overwint

Dounia praat en overwint Dounia praat en overwint Deze informatiefolder is een uitgave van Pharos, Expertisecentrum gezondheidsverschillen, in samenwerking met: Stichting Hindustani, Samenwerkingsverband Marokkaanse Nederlanders,

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

Egypte. Neem je ouders mee naar... Egypte. Caïro Mummies Kameel. Oases De Nijl. Woestijn Sfinx. Een reisgids voor kinderen?!

Egypte. Neem je ouders mee naar... Egypte. Caïro Mummies Kameel. Oases De Nijl. Woestijn Sfinx. Een reisgids voor kinderen?! Piramides Woestijn Sfinx Farao Oases De Nijl Caïro Mummies Kameel Neem je ouders mee naar... Egypte Een reisgids voor kinderen?! Ben jij een echte avonturier? Zou je meer willen weten over Egypte? Dat

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler?

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Iedereen heeft wel eens van Adolf Hitler gehoord. Hij was de leider van Duitsland. Bij zijn naam denk je meteen aan de Tweede Wereldoorlog. Een verschrikkelijke

Nadere informatie

Discussie Thema 1: Veranderende migratiestromen

Discussie Thema 1: Veranderende migratiestromen Discussie Thema 1: Veranderende migratiestromen Stap 1. Bekijk onderstaande kaart: De migratiestromen in de wereld. o Naar welke continenten migreren de meeste mensen in de wereld? o Wat weet je over de

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10. 2 De geboorte van een prins 16. 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20

1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10. 2 De geboorte van een prins 16. 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20 Inhoud Stamboom van het Koninklijk Huis 6 Inleiding 9 e 1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10 2 De geboorte van een prins 16 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20 4 De studententijd van prins Willem-Alexander

Nadere informatie

Type special need bij geadopteerde kinderen in 2009

Type special need bij geadopteerde kinderen in 2009 Type special need bij geadopteerde kinderen in 29 8% 8% verhoogd med. risico 42% 6% < 4 operaties operaties + revalidatie 5% soc.emo. belaste achtergrond % Afrika 4% 3% % 4% 2% verhoogd risico < 4 operaties

Nadere informatie

ADOPTIE Trends en analyse Statistisch overzicht interlandelijke adoptie over de jaren 2009 tot en met 2013

ADOPTIE Trends en analyse Statistisch overzicht interlandelijke adoptie over de jaren 2009 tot en met 2013 Ministerie van Veiligheid en Justitie ADOPTIE Trends en analyse Statistisch overzicht interlandelijke adoptie over de jaren 29 tot en met 213 Maart 214 Overzicht van het aantal verstrekte beginseltoestemmingen

Nadere informatie