Ik knok elke dag om hier weg te komen. interview Drie moeders, drie verslaafde zonen en de grenzen van de liefde

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ik knok elke dag om hier weg te komen. interview Drie moeders, drie verslaafde zonen en de grenzen van de liefde"

Transcriptie

1 1 interview Drie moeders, drie verslaafde zonen en de grenzen van de liefde thema Iedereen is voor hulp aan verslaafde of dakloze mensen. Alleen niet in de achtertuin oproep Met oude schoenen zijn we ook blij Ik knok elke dag om hier weg te komen Hana Mohamuud (28), moeder van drie dochters

2 2 3 NR.1 februari Ze zit aan tafel in het kleine keukentje van opvangcentrum De Opstap in Spijkenisse. Eind 2011 kwam ze hier binnen, als een gesloten boek zoals ze zelf zegt. Je kunt het je bijna niet voorstellen als ze tegenover je zit, uitgelaten, expressief, veel lachend. Maar zodra het te persoonlijk wordt, gaat het handje omhoog. Van de medewerkers van het Leger des Heils moet ze praten. Ik vind het nog steeds moeilijk dat andere mensen zich met mijn privéleven bemoeien. Maar ze laten me telkens weer zien dat ik ze kan vertrouwen. Hét vertrouwen in de mensheid is nog niet helemaal terug, als het al ooit helemaal terugkomt. Maar ik zie het met de dag groeien. Een eigen plek Hana trouwt in 2004 met een man uit haar geboorteland Somalië, verhuist naar Londen en wordt al jong moeder van Sumaya (7), Samira (6) en Sara (5). Ze scheidt van haar man in 2008 en keert drie jaar later terug naar Nederland. Logeren bij haar ouders cover Hana Mohamuud 4 Het is een van de eerste dingen die ze zegt. Ik ben zelfstandig. Niks zielig. Medelijden? Ga weg. Hana Mohamuud (28): Ik ben zo vaak teleurgesteld in het verleden dat ik vooral op mezelf heb leren vertrouwen. blijkt met drie kinderen lastig, waarna ze uiteindelijk in een speciaal opvangprogramma voor jonge moeders bij het Leger des Heils belandt. Ik knok elke dag om hier weg te komen. Ik waardeer enorm wat ze voor me doen, maar ik wil een eigen plek, rust, vooral voor mijn kinderen. Soul Begin februari kreeg ze de sleutel van haar eigen huisje in Capelle. Haar mentoren bij het Leger des Heils komen af en toe nog langs om te kijken hoe het gaat. Waar droomt ze van? Muziek. Volmondig, zonder twijfel, even ontroerd ook. Bij het kerstfeest van het Leger des Heils in de Rotterdamse Maassilo trad ze op voor 350 man. Ze stond voor het eerst voor zo n groot publiek. Maar zodra ze het podium opstapte, waren de zenuwen weg. Het liefst zingt ze soul, daarmee kan ze haar verhaal vertellen, zijn haar emoties voelbaar, ervaren mensen wie ze echt is. Muziek is het enige wat me nog nooit teleurgesteld heeft. Ik leef met mijn slaapkamerdeur op slot, kan zelfs het koffiezetapparaat niet in de keuken laten staan. 10 Moet je altijd iedereen blijven helpen? 14 Het Leger des Heils helpt, ook in de krottenwijken van São Paulo. 16 Wesley zoekt volwassenen die hij kan vertrouwen. 23 Zwitserse heilssoldaat van 94 op het Eurovisie Songfestival. 24 Jean is op de weg terug. Voordat je het weet, zit je hier zelf Verder: P20 We zijn ook blij met uw schoenen P22 Unieke lampen en tassen, gemaakt door cliënten P23 Op je knieën voor de koffie, persoonlijke verhalen van de commandant van het Leger des Heils.

3 4 5 Het is en blijft toch je kind Natuurlijk, als moeder hou je van je kind. Maar houdt die band stand als je zoon al jaren drugsverslaafd is en hij zelfs je schoenen steelt? De moeders van Fred, Carlos en Rudolf over de rekbare grenzen van de liefde. fotografie Danielle van ark Tekst ellen weber Helena Isenia (70) uit Den Haag doet al 23 jaar alles om haar zoon Rudolf (45), schizofreen en drugsverslaafd, te helpen. ijn ring, mijn mobieltje, zelfs mijn schoenen heeft hij verkocht. Ik leef met mijn slaapkamerdeur op slot, kan niet eens het koffiezetapparaat in de keuken laten staan. Kom ik thuis van vakantie, word ik s ochtends van mijn bed gelicht door de politie. De agenten komen het huis ontruimen omdat Rudolf tijdens mijn vakantie drugsdealers heeft binnengelaten. De buren groeten niet meer, dat doet pijn. Ik hou zoveel van mijn zoon, maar soms wil ik hem door elkaar schudden. Op Curaçao had ze nooit problemen met hem. Ze verhuist naar Nederland, haar dochter achterna, en neemt Rudolf mee. Hij volgt een opleiding tot banketbakker en komt op een dag overstuur thuis van zijn stage. Ik wil daar niet meer werken, ze dragen nummer 666. Ik vermoord die mensen! Stemmen in zijn hoofd. Het lijkt alsof de tijd vanaf dat moment stil is blijven staan op 22 jaar. Sinds drie jaar woont hij aan het Oranjeplein, in een pension van het Leger des Heils. Dat geeft rust. Elke zaterdag gaat ze bij hem langs. Maakt zijn kamer schoon, koopt drinken en snoep. Het is en blijft toch mijn kind. Vandaag kan een goede dag zijn. Als hij te veel crack rookt, raakt hij in een psychose. Rudolf, hou daarmee op, zegt ze dan. Ik ben Rudolf niet, ik ben je kind niet. Dat hij schizofreen is, daar kan hij niets aan doen. Maar die verslaving? Ze probeert hem duidelijk te maken dat hij moet nadenken. Dat ze er niet voor altijd zal zijn. Nu kan ik hem nog helpen als hij wil afkicken. De pijn gaat nooit weg. Ze probeert zoveel mogelijk haar eigen leven te leiden, te genieten van de kinderen van haar dochter. Maar soms is ze zo verdrietig, dan vindt ze niks meer leuk. Nu kan ik erover praten, tot vijf jaar geleden lukte dat niet. Zo erg vond ik het. Ik heb niet veel, maar ben een tevreden mens en kan alle problemen zelf oplossen. Alleen Rudolf niet.

4 6 7 Annie Degenkamp Breij (68) uit Breukelen beschouwt Fred (42) als een ziek kind, bij wie ze af en toe op bezoek gaat. en leuke jongen om te zien, vriendinnen bij de vleet. Dat Fred homo is, ontdekt hij pas als hij gaat studeren in Maastricht en Joop ontmoet. Fred is een slimme jongen en vindt een internationale baan. Dan belandt Joop in het ziekenhuis met een hersenvliesontsteking die hem uiteindelijk fataal wordt. Fred, 29 jaar en besmet met HIV, krijgt een epileptische aanval. Hij gaat meteen weer aan het werk, maar als ik bij hem langs ga, schrik ik me wezenloos: de tuin ligt vol drankflessen. Fred is bang: hij heeft HIV en is alleen. Wie wil hem nog? Een ziek kind Op vakantie in Zuid-Afrika raakt Fred zijn moeder kwijt op straat. Panisch schreeuwt hij: Zie je dan niet hoe ik eraan toe ben, ik ben aan de drugs! Na de bekentenis over zijn cocaïnegebruik gaat het van kwaad tot erger. Samen met de politie verjaag ik de criminelen uit zijn huis. Fred gaat bij zijn moeder wonen, maar na de eerste terugval brengt ze hem naar een afkickkliniek. Ik had nooit verwacht dat ik mijn zoon nog eens zou opzoeken in de gevangenis. Maar als hij vastzit voor diefstal doe ik het toch: het is mijn zóón. Hij probeert veelvuldig van zijn verslaving af te komen. Ze bewondert hem: hij doet zo zijn best. Ik zie het zo: ik heb een ziek kind. Als iemand ziek is, ga je toch ook op bezoek en neem je iets lekkers mee? Haar ogen gingen open toen haar jongste zoon zei: Ma, kun je nou nooit over iets anders praten? Je hebt ook nog twee andere kinderen. Natuurlijk wordt ze wel eens boos. Geeft ze hem een nieuwe winterjas, verkoopt hij die door voor drugs. Dan neem ik afstand en bel ik twee weken niet. Ik ben wel goed, maar niet gek. Vergeleken met de donkere periode in Maastricht is Freds leven verbeterd: hij woont in de Leidsche Maan - een opvang voor drugsverslaafden van het Leger des Heils - en werkt in de Kringloopwinkel. Soms denkt ze: Kind, hoe lang moet je nog? Dit is toch geen leven. De hoop dat hij van zijn verslaving afkomt, is vervlogen. Maar ik wens zo dat hij een leefbaar leven heeft.

5 8 9 Mariane Winter (59) uit Den Haag laat haar zoon Carlos (nu 36) arresteren. Voor zijn eigen bestwil. Want ze kan niet anders dan een moeder voor hem zijn. a een aanrijding kan Carlos niet meer werken als beroepsmilitair. Hij krijgt een vriendinnetje en gaat samenwonen. Zij heeft nooit geld, hij heeft nooit geld. De rekeningen stapelen zich op en de ellende begint: wiet roken, geld vragen. Hij wordt steeds onrustiger, slaat wartaal uit en is achterdochtig. Wie heeft er gif in zijn eten gedaan? Op een dag merkt ze dat de dvd-speler weg is. De maat is vol. Ze belt het crisisteam van de politie. Als hij geboeid wordt weggedragen, staat ze als een kind te huilen op de galerij. Het is hard om je eigen zoon te laten arresteren. Maar het is voor zijn eigen bestwil. Als Carlos dakloos is, gaat ze elke nacht de straat op om hem te zoeken. Hij slaapt in portieken of bij het tankstation. Ik laat hem even binnen, voor een douche en schone kleren. Vind ik hem niet, dan hang ik een plastic tasje met boterhammen aan de voordeur. Soms komt Carlos langs op haar werk, om geld te vragen voor een slaapplaats. Met zijn rugzak en slaapmatje lijkt hij wel een zwerver. Als we twee dagen geen contact hebben, word ik zenuwachtig. Soms klampt hij iemand aan op straat. Mag ik mijn moeder bellen? Zachtmoedig Elke zaterdag geeft ze hem een zakcentje. Soms probeert hij zijn moeder te dwingen om meer te geven. Als ik echt boos word, heeft hij geen weerwoord. Carlos heeft een zachtmoedig hart; hij houdt ervan om mensen te helpen. Als ik bij hem langsga bij het Leger des Heils, moet ik sokken en slippers meenemen voor zijn medebewoners. Het leven van je kinderen kun je niet uitstippelen, zegt ze. Is je zoon advocaat, dan hou je van hem; belandt hij aan de verkeerde kant, dan hou je óók van hem. Ik heb goede tijden met hem gekend, nu zijn het slechte tijden. Al twaalf jaar. Ik moet hem bijstaan, met hem blijven praten, een moeder voor hem zijn. Misschien komt er een tijd dat het hem lukt om een gezin te hebben. Ik blijf hoop houden.

6 10 Zijn er grenzen aan de hulp? 11 Moet je iedereen helpen? Het Leger des Heils vindt van wel. Ongeacht iemands afkomst, denkbeelden of kerfstok. Op papier zullen weinigen dit standpunt tegenspreken. Maar de praktijk is weerbarstiger. Iedereen is voor hulp aan verslaafde en dakloze mensen. Alleen liever niet in de eigen achtertuin. Illustratie Wendy Panders Tekst saskia klaassen eveel helpen werkt averechts. Het is een geluid dat de afgelopen jaren steeds vaker klinkt. Maak mensen zelf verantwoordelijk en geef ze de regie terug over het eigen leven. Een van de pleitbezorgers van deze overtuiging is Heleen Dupuis, ethica, liberaal en lid van de Eerste Kamer-fractie van de VVD. Teveel zorg maakt afhankelijk, stelt zij. En: Mensen zorgen zelf wel dat ze meedoen in de samenleving. Daar hebben ze geen hulp bij nodig. Toch ziet ook Dupuis dat dit niet voor iedereen opgaat. Als voorbeeld noemt ze de draaideurpatiënten in de psychiatrie, die het zonder hulp volstrekt niet redden. Het is niet terecht om deze mensen buiten de samenleving te plaatsen. Er is nu eenmaal een groep die geen aansluiting vindt bij de samenleving en daarbij hulp nodig heeft. Over deze groep ontfermt het Leger des Heils zich ongeacht afkomst, denkbeelden of wat mensen op de kerfstok hebben. Commissioner Hans van Vliet, leider van het Leger des Heils: We zijn er voor de mensen zonder helper. Geïnspireerd door het voorbeeld van Jezus, schrijven we niemand af, zien we kansen voor iedereen. Cornel Vader, directeur van de Stichting Welzijn en Gezondheidszorg van het Leger des Heils: Daarom vind je ons op onverwachte plekken. In moeilijke wijken, rosse buurten en in gevangenissen. Alle vindplaatsen waar mensen aanspoelen. Verontwaardiging Maar toch. Iemand die keer op keer verkeerde keuzes maakt, waarom zou je die helpen? En hoe zit dat met een veroordeelde van bijvoorbeeld een drievoudige moord, die geen enkel berouw toont, verdient die eigenlijk wel hulp? We kiezen er altijd voor de persoon als mens te zien, zegt Cornel Vader. Vragen over goed en kwaad spelen daarbij geen rol. De pleidooien voor een harde aanpak kent hij uiteraard. Er zijn mensen die ons te soft vinden, die pleiten voor de harde hand. Corrigeren doen we zeker, dat kan niet anders bij de groepen waarmee we werken. Maar altijd vanuit betrokkenheid en nooit puur om te straffen. Toch kan het Leger niet altijd om de omgeving heen. Die zit bijvoorbeeld niet te wachten op ex-criminelen of daklozen in opvangcentra in de eigen straat. Afgelopen jaar bijvoorbeeld liep een buurt in Enschede te hoop tegen de komst van een kortdurende (crisis)opvang in een studentenflat. Zelfs de nabijgelegen basisschool kwam in het geweer. De felheid waarmee burgers protesteren, wordt steeds groter. Dat is erg voor de mensen over wie het gaat, maar ook voor de medewerkers.

7 12 13 Hans van Vliet gaf jaren leiding aan verschillende werkeenheden in het land en opende vele instellingen. Dat ging vaak gepaard met groot verzet. Zelfs als het om een kleine woonvoorziening ging voor mensen met psychiatrische problemen, leverde dat pro testen op. Iedereen vindt dat mensen met problemen, een justitieverleden, een verslaving of zonder dak boven het hoofd, moeten worden geholpen. Alleen liever niet in de eigen achtertuin. Zijn reactie op protesten: altijd het gesprek aangaan. En laten zien dat je als hulpverlener je verantwoordelijkheid neemt en aanspreekbaar bent. Dat leidt soms tot mooie resultaten. Een bewoner die eerst heel anti was, werd later vrijwilliger. Ook Cornel Vader heeft ervaring met verontwaardiging van de buurt. Bewoners voelen zich aangetast in hun woongenot. Vaak is het geen afwijzing maar angst voor het onbekende. Als de instelling er eenmaal is, gaat het goed. Natuurlijk gebeurt er weleens wat, maar dan is er een professionele organisatie om het op te lossen. Dat is bij de overlast van een studentenhuis wel eens anders. Barmhartigheid? In hoeverre speelt de term barmhartigheid nog een rol bij het Leger des Heils? Commissioner Hans van Vliet vindt het een oubollig woord. Passender vindt hij woorden als naastenliefde, medeleven - medelijden wellicht. Of het Engelse mercy. Hij gebruikt de uitdrukking eigenlijk alleen weleens tijdens de wekelijkse preek op zondag. Barmhartigheid, legt hij dan uit, is geen theoretisch begrip. Je schrijft het niet op de muur, je doet het. In die zin past de term wel bij het Leger. Wij zijn een organisatie van doeners. We doen aan barmhartigheid met een plus: wij gaan een mijl extra. En daarna nog een mijl, als dat nodig is. We gaan altijd weer voor de herkansing. Directeur Welzijns- en Gezondheidszorg Cornel Vader gebruikt de term evenmin vaak. Crisis Hans van Vliet verwacht een groei van het aantal mensen dat in de problemen komt. wordt het jaar van keuzes maken. Er komen door de crisis meer mensen bij die door de bodem zakken. Ook mensen met een goede baan en inkomen raken steeds vaker van de ene op de andere dag alles kwijt. Ontslag, een scheiding, ziekte een opstapeling van problemen kan ervoor zorgen dat mensen over het randje vallen. Wat kan het Leger voor deze nieuwe groep betekenen? Hans van Vliet: Wij zijn er eerst en vooral voor de mensen die de hulp het hardst nodig hebben. Als er aanvullende deskundigheid nodig is, kunnen we ze doorverwijzen naar andere instanties. We hebben een breed netwerk aan samenwerkingspartners. Cornel Vader ziet de geldproblemen vooral toenemen bij mensen die toch al weinig hebben. Onze hulp komt weer neer op de basics: eten, kleding, een dak boven je hoofd. Kan het Leger deze groei van hulpvragers aan? Veel van ons werk wordt gesubsidieerd, maar met een terugtrekkende overheid verwacht ik dat we steeds vaker een beroep doen op buurtbewoners om de projecten te ondersteunen. Natuurlijk zijn wij blij met donaties. Ze stellen ons in staat te doen wat we belangrijk vinden, óók als er geen subsidie voor is. Maar we zijn ook blij als omwonenden helpen in de keuken bij een kookproject, een workshop schilderen geven aan medebewoners of maatje willen zijn in een schuldentraject. Doorzettingsvermogen Helpen waar anderen misschien al opgeven, het leidt ook op individueel niveau soms tot lastige dilemma s. Wat doe je met een dakloze die niet mee wil naar de nachtopvang, terwijl het buiten vriest? Hans van Vliet: We kunnen mensen niet dwingen. Dat moet je accepteren, hoe moeilijk dat Barm hartigheid duidt op een eenzijdige relatie, vindt hij. Alsof wij weten hoe je moet leven en anderen daarbij helpen. Het Leger des Heils gaat juist uit van gelijkwaardigheid. We hebben het over meedoen en erbij horen, daar zijn onze activiteiten op gericht. Ze geven onze cliënten hun eigenwaarde en zelfrespect terug. ook is. Een ander verhaal zijn de mensen die zelf niet in staat zijn om beslissingen te nemen. Als iemand niet kan kiezen omdat hij geestelijk ziek is, staan we voor een andere keuze. Dan kloppen we bij de GGZ aan en volgt doorgaans een gedwongen opname. Waar de omgeving hulpeloze gevallen ziet, gelooft het Leger des Heils in de kracht van mensen. Dat klinkt mooi, maar hoe houden hulpverleners dat vol? Er wordt een groot beroep gedaan op het doorzettingsvermogen van hulpverleners, geeft Hans van Vliet aan. Als je keer op keer faalt met een cliënt, ondanks de goede bedoelingen, vraagt dat stevige offers. Ze moeten door de frustratie heen gaan. Bovendien vinden ze kracht in hun geloof. Er wordt goed gekeken naar de belasting in een team, zegt Cornel Vader, om te voorkomen dat mensen opbranden. We zorgen voor een goede verdeling van cliënten die veel energie of creativiteit vragen. Daarnaast zijn er talloze zaken die wel goed gaan en energie geven. Wie hulp biedt, verwacht daar ooit iets voor terug. De belangrijkste beloning is de groei die ook veel cliënten met vallen en opstaan doormaken, denkt Cornel Vader. Een verstoorde familierelatie wordt hersteld. Een ouder pakt de opvoeding van de kinderen weer op. Iemand die verslaafd was, lost zijn schulden af. Je ziet de eigenwaarde terugkomen. Papierwinkel Overlastgevende gezinnen met schulden. Mensen die vrij komen uit de gevangenis en kampen met psychische problemen. Geen groepen waarmee je altijd snelle resultaten haalt, terwijl overheden die soms wel verwachten. Hans van Vliet: We kunnen wel laten zien wat we hebben gedaan en dat we alles hebben geprobeerd wat mogelijk was. De keerzijde is de papierwinkel die dit ons oplevert. Je wilt helpen, maar bent vaak meer tijd kwijt aan checklists en rapporten. Een deel van de cliënten past niet in de hokjes die de samenleving heeft bedacht. De overheid eist vaak meerdere indicaties, die elkaar ook nog in de weg staan. Eerst je schulden afbetalen, dan psychische hulp. Eerst clean zijn, dan een huis. Cornel Vader: Die last moet je niet bij de cliënt neerleggen. Met creativiteit en doorzettingsvermogen kunnen we vaak tóch helpen. 6 voorbeelden Zes voorbeelden van vrijwilligerswerk bij het Leger des Heils, geïnspireerd op de werken der barm hartigheid, uit het Evangelie volgens Matteüs. Eten Word kookvrijwilliger bij Kinderhospice Het Lindenhofje in Amsterdam. Drinken Schenk koffie als gastvrouw in de Domus Almere. Vreemdelingen Word handwerkvrijwilliger voor een groep vrouwen met verschillende nationaliteiten. Kleding Doe uw kleding in een kledingcontainer bij u in de buurt. Zieken Word vrijwilliger voor (huis)artsenbezoek. Gevangenis Word maatje van iemand met weinig sociale contacten. Kijk op onder Vacatures vrijwilligerswerk voor vrijwilligerswerk bij u in de buurt.

8 14 15 Ook in de favelas van São Paulo Het Leger des Heils in Brazilië investeert veel in de ontwikkeling van jongeren, zoals João. Veel centra kennen speciale programma s waar ze indien nodig niet alleen onderdak en eten kunnen krijgen, maar ook cursussen en opleidingen kunnen volgen. Om zo de kans te vergroten dat ze zich verder kunnen ontwikkelen. Voor kleine kinderen zoals Yasmin zijn er in São Paulo crèches van het Leger des Heils, waar kinderen tussen de 0 en 6 jaar zich kunnen ontwikkelen in een veilige omgeving. Hier worden educatieve activiteiten georganiseerd, kunnen ze dingen doen met hun ouders en monitoren deskundigen de psychosociale ontwikkeling van de kinderen. Straatkinderen zoals Davi vormen een belangrijke doelgroep van het Leger des Heils in Brazilië. Ze krijgen een dak boven het hoofd, voedsel, kleding, onderwijs en begeleiding bij praktische zaken. Gemeenschapscentra organiseren speciale naschoolse activiteiten voor risicokinderen km Het grootste land van Latijns-Amerika, groeide tot voor kort economisch enorm. Maar net als in veel andere opkomende econo mieën, is het verschil tussen arm en rijk er niet minder door geworden, integendeel. En sociale voorzieningen zijn er nauwelijks, waardoor miljoenen mensen er nog steeds in bittere armoede leven. São Paulo is met 11 miljoen inwoners een van de grootste en meest dichtbevolkte steden ter wereld. Het contrast tussen rijkdom en armoede is er enorm en criminaliteit,kinderprostitutie, drugsgebruik en vuurwapens bepalen voor veel mensen het dagelijks leven. Zeker in de favela s, waar de armste inwoners van de stad wonen. In veel van de krottenwijken is het Leger des Heils actief. Meer informatie over de activiteiten van het Leger des Heils in Brazilië en andere landen is te vinden op ios. legerdesheils.nl en via Tienermoeders (soms niet ouder dan twaalf, dertien jaar) en hun kinderen worden bijgestaan in hun eigen gemeenschap, waar ze begeleiding en scholing krijgen zodat ze meer mogelijkheden hebben om voor zichzelf en hun kinderen een kansrijke toekomst op te bouwen. Vroeger kaartte opa Luiz ook altijd mee, maar die woont tegenwoordig in het speciale verpleegtehuis voor ouderen in Campos do Jordão, vlakbij São Paulo. Het aantal ouderen in Brazilië groeit elk jaar en het Leger des Heils wil met de verpleegtehuizen zoveel mogelijk tegemoetkomen aan hun specifieke behoeften.

9 16 17 Sommige tieners hebben geen enkele positieve ervaring opgebouwd met volwassenen. Hun jonge leven ligt overhoop door geweld, drugs, alcohol en foute vrienden. Sommigen hebben een strafblad. Het FC-programma van het Leger des Heils biedt hen nog één kans als alternatief voor detentie: onder streng toezicht in een opvoedgezin proberen ze hun leven weer op de rit krijgen. Wesley is een van hen. fotografie Frank Ruiter Tekst Galiëne Gerritsen Zelf een PROBLEEMjongere helpen? Het Leger des Heils zoekt nog opvoed ouders in het kader van het FCprogramma. Kijk voor meer informatie op www. werkenbijhetlegerdesheils.nl, en zoek op opvoedouders. f en toe vlamt bij Wesley (17) de boosheid op. Als mensen verzuchten dat hun kindertijd rot was, omdat hun ouders gingen scheiden. Is dat het? Als verder alles oké is, waar heb je het dan over? In zeventien jaar tijd verhuisde Wesley dertien keer. Dat begon al op de zomerochtend dat hij werd geboren in het Rode Kruis Ziekenhuis in Beverwijk. Tijdens de zwangerschap was zijn moeder clean, maar vóór die tijd gebruikte ze drugs. Zijn vader, ook verslaafd, stond naast haar kraambed toen hij zich uitsprak tegen de verpleging. Wij moeten zonder Wesley gaan. Zij kan niet voor een kind zorgen, ze gebruikt. Acht jaar later scheidden zijn grootouders bij wie hij tot dan toe woonde. Een week voor zijn verjaardag gaf zijn oma aan dat ze het niet meer trok, alles was te zwaar. Ze wilde een oma zijn, niet langer een opvoeder. Het leven waarin hij na schooltijd met Lego speelde achter de bank bij de verwarming, stond op z n kop. Mijn tante wilde mij wel in huis nemen, maar woonde te klein. Jeugdzorg zocht een andere woning, maar omdat ze in een koophuis woonde en bij verkoop een restschuld zou overhouden, ging dat niet door. Logisch. In een koffer zaten wat kleren, beddengoed, speelgoed. Zo kwam hij in een kindertehuis in Santpoort terecht. Samen met zijn broertje, die tot dan toe thuis woonde, maar ook naar Santpoort kwam nadat hun moeder plotseling spoorloos bleek verdwenen. Later werd duidelijk dat ze was opgepakt in Amerika omdat er drugs in haar bagage waren gevonden. Hoogslaper Misschien was het beter geweest als ze bij elkaar waren gebleven als broertjes; dan heb je tenminste nog íemand, denkt Wesley. Het gebeurde niet. Wesley werd overgeplaatst naar een instelling waar hij vanwege zijn leeftijd beter zou passen. Er was een week gepland waarin je samen met een van je familieleden je kamer kon opknappen. Wesley had de kleur al uitgezocht: limegroen. Z n opa zou de hoogslaper vastmaken aan de muur, anders schommelde die zo. Maar opa bleef weg. De begeleider zei: Opa heeft me gebeld, hij moet werken. Wesley: Ik belde hem; hij verontschuldigde zich met Ik leg het je nog wel een keer uit. Even later stond de vervanger van mijn voogd op de stoep. Dit is geen goede plek voor jou, vond hij. En plotseling keerde de begeleider zich ook tegen hem. Wesley past hier niet. Dus pakte hij zijn spullen en liet de kamer voor wat die was. Punten scoren Zo verhuisde Wesley van gezinsvervangend tehuis naar behandelgroep naar crisisopvang en weer terug. Tot in Frankrijk aan toe. Overal hoorde hij net niet. Uiteindelijk zag zijn nieuwe voogd nog één mogelijkheid: een rechterlijke machtiging tot verblijf in een gesloten jeugdzorginrichting. Of FC (zie kader), een zwaar opvoedprogramma, bestemd voor jonge delinquenten. Onder

10 18 19 toezicht van een supervisor worden ze in een opvoedgezin geplaatst, waar ze elke dag aan de hand van een standaardlijstje punten kunnen scoren voor goed gedrag. Op tijd opgestaan: tien punten. Kamer aan kant en goedemorgen gegroet: tien punten. Meegeholpen met de afwas: tien punten. Halen jongeren de honderd punten per dag niet, dan worden ze gekort op hun vrijheden. Ze leveren hun telefoon in, want oude vrienden kunnen je immers slecht beïnvloeden. Ze krijgen zak- en kleedgeld; in een huishoudboekje houden ze hun uitgaven bij. Klopt het niet, dan volgt een maatregel. De opvoedouder corrigeert nooit, bevestigt alleen het goede gedrag en noteert op het lijstje wat de jongere doet en laat. De supervisor bestraft en beoordeelt. Jaszakken Alhoewel Wesley geen strafblad heeft, stemde de rechter toe. Zelf zag hij ook geen andere mogelijkheid. Ik dacht dat het mee zou vallen. Ik had tenminste een plek. De eerste zes weken werd hij dagelijks naar school gebracht en ook weer opgehaald. Onderdeel van het programma. Net als de dagelijkse controles van jaszakken, broekzakken en schooltas. De eerste dag stond mijn opvoedmoeder met haar fiets op het schoolplein. Ik zag haar, negeerde haar, pakte m n fiets en reed ver voor haar uit. Het voelde vernederend, verklaart Wesley. Hij was kwaad meer op het programma dan op haar. Op school moest ik bij elke les laten aftekenen dat ik was geweest en had meegedaan met de opdrachten. Ik wilde geen uitzondering zijn, was bang dat klasgenoten vragen stelden die ik vervelend vond te beantwoorden. s Avonds zag hij dat het negeren hem punten had gekost. Twaalf kilo In totaal woonde hij negen maanden in het gezin; daarna volgde hij een kamertraining en inmiddels woont Wesley in een begeleid-wonenproject, op weg naar zelfstandigheid. Mijn opvoedouders waren prima mensen, met hen kon ik wel door één deur. Toch viel hij tijdens het FCtraject twaalf kilo af. Dat gaat vanzelf als je verdriet hebt. Voor wie doe ik ertoe? Welke volwassene is te vertrouwen? Dat waren vragen die zich aan hem opdrongen. Ik heb geleerd met geld om te gaan, afspraken bij te houden en na te komen. Maar waar vind ik mijn thuis? Wat is dat, je thuis voelen? Zijn moeder kwam onlangs vrij na een celstraf vanwege openstaande boetes. Zijn vader stuurt hem bijna wekelijks een kaart. Om een band op te bouwen. Hij was er nooit. Na twaalf jaar wilde hij opeens weer contact. Hij miste me, zei hij. Ik heb nooit echt een vader gehad, dus wist en weet nog steeds niet goed hoe ik daarmee om moet gaan. Als hij aan mensen zijn levensverhaal vertelt roept dat nogal eens verontwaardiging op. Ik ben zelf positiever, vindt Wesley. De eerste levensjaren bij zijn grootouders is hem het huiselijk geweld bespaard gebleven wat zijn broertje wel heeft doorgemaakt. En: Als ik thuis was blijven wonen, had ik de fotovakschool niet kunnen volgen. Die opleiding betaalt Jeugdzorg nu. Ik heb kansen gehad die anderen niet kregen. En ik heb geleerd hoe je je volwassen moet gedragen. Daarin loop ik voor, dat komt vast nog eens van pas. Daarom FC Multidimensional Treatment Fostercare (FC) is een vorm van jeugdzorg voor twaalf- tot achttien-jarigen met ernstige gedragsproblemen. De meesten zijn delinquent, sommigen hebben een strafblad. Tieners met een geschiedenis aan hulpverlening die onvoldoende heeft geholpen om iets fundamenteels te veranderen: gevoel van eigenwaarde. Het FCprogramma zet daarop in. Het draait om een positieve relatie tussen opvoedouder en jongere, strikte structuur en het bieden van perspectief. De rechter beslist of een jongere een Gedrags Beïnvloedende Maatregel nodig heeft en voor FC in aanmerking komt. De methode wordt ingezet in plaats van detentie, of in het kader van gesloten jeugdzorg. De jongere verblijft negen tot twaalf maanden in een opvoedgezin. Daardoor staat hij 24 uur per dag, zeven dagen per week, onder toezicht. Onder leiding van een programmasupervisor ondersteunt een FC-team het opvoed gezin ook 7 x 24 uur. Jaarlijks helpt het Leger ongeveer dertien jongeren op deze intensieve manier; het Ministerie van Veiligheid & Justitie financiert de behandelmethode. Uit onderzoek blijkt dat FC een positieve uitwerking heeft op gedragsverandering van jongeren in vergelijking met alternatieven (zoals bijvoorbeeld groepsbehandeling): 7% recidiveert (afgezet tegen 41% recidive na groepszorg) 14% van de jongeren spijbelt niet meer (afgezet tegen 2% niet-spijbelaars na groepsbehandeling). Alle vormen van risicogedrag nemen af bij jongeren die FC hebben afgerond. Drugsgebruik daalt met 12%, alcoholgebruik met 10%, seksueel ongewenst gedrag met 19% en agressie met 25%. Eigenlijk vallen jongeren als Wesley buiten de behandelmethode. De rechter legt FC immers op als strafrechtelijke maatregel, niet civiel. Toch is er vanuit de Jeugdbescherming en Jeugdzorg Plus veel vraag naar FC. Het Leger des Heils lobbyt om die wens ingewilligd te krijgen; de financiering van de behandeling is echter kostbaar en ingewikkelder om rond te krijgen dan bij een strafrechtelijke maatregel. Mijn vader was er nooit. Na twaalf jaar wilde hij opeens weer contact. Hij miste me, zei hij. Ik heb nooit echt een vader gehad, dus wist en weet nog steeds niet goed hoe ik daarmee om moet gaan.

11 Het Leger des Heils zamelt kleding in, dat weet vrijwel iedereen. Maar dat we ook blij zijn met kussenslopen, gordijnen en schoenen weten veel mensen niet. Daarom: schoenen, ook fijn! Zijn we blij met alle schoenen? Zolang ze nog heel zijn wel. Besef daarbij: in andere landen liggen de praktische en esthetische normen vaak wat lager dan bij ons. Alleen schoenen zonder zool kunnen zelfs wij niet meer gebruiken. Maar bij twijfel gewoon inleveren Wat we doen met die schoenen? Een deel gaat naar winkels die tweedehands spullen verkopen. De rest wordt per kilo verkocht aan het buitenland. En schoenen tikken aan, want ze zijn relatief zwaar. De opbrengst gaat naar de goede doelen van het Leger des Heils. Lever allebei de schoenen in, aan eenzame exemplaren hebben we niet veel. En knoop ze met de veters aan elkaar. Anders moeten medewerkers in de containers tussen alle kleding en andere schoenen op zoek naar de lederen wederhelft. En dat kost erg veel tijd, weten we uit ervaring Doet Sinterklaas in ook weer mee? Waarschijnlijk wel. Voor wie het gemist heeft: we hadden in december een speciale actie, Geef je schoenen aan de Sint, dan vullen wij die van een kind. Dat leverde in totaal zo n slordige kilo aan schoenen op. Met de opbrengst konden we 2000 kinderen die door het Leger des Heils worden geholpen een sinterklaascadeautje geven. Doen we dat dit jaar weer? Ja, waarschijnlijk wel. Op meer locaties en misschien met de medewerking van een bekende schoenketen.

12 Uitgelicht COLOFON Kans is een uitgave van Stichting Leger des Heils Fondsenwerving, bestemd voor donateurs en andere betrokken gevers. Onze activiteiten worden voor circa 90 procent bekostigd via overheidsregelingen. De gelden kunnen alleen worden besteed aan doelen die de overheid aanwijst. Verder betaalt een aantal cliënten een eigen bijdrage. Er zijn echter nog steeds mensen die buiten de boot vallen. Het Leger des Heils blijft daarom zoeken naar nieuwe vormen van hulpverlening, in aanvulling op het Nederlandse zorgstelsel. Omdat deze projecten (nog) niet binnen de subsidieregels vallen, zijn wij afhankelijk van donaties, giften en nalatenschappen. Dit magazine geeft donateurs en relaties die de organisatie steunen een gevarieerd, maatschappelijk relevant, hedendaags en zinvol beeld van het Leger des Heils. Het blad wil een relevante kennisbron zijn over maatschappelijke issues waarmee het Leger zich bezig houdt. Het laat ook zien dat het Leger zijn beloften inlost: er onvoorwaardelijk zijn voor mensen zonder vangnet, geïnspireerd door het christelijk geloof. In december nog een succes op de Masters of LXRY (voorheen de Miljonair Fair), deze lampen van het Rotterdamse Workcenter. Gemaakt door cliënten van het Leger des Heils van diverse materialen. Territoriaal Commandant Ieder lampje is uniek en de oplage is beperkt. Hans van Vliet Ander licht Hoofdredactie Het Leger des Heils voor Jip en Janneke Zwitserse heilssoldaten op Eurovisie Songfestival Uitzending op 18 mei Spreekbeurt? Werkstuk? Speciaal voor kinderen van de bovenbouw heeft het Leger des Heils een brochure samengesteld, getiteld Wij geloven dat iedereen erbij hoort! Inclusief knipvel. De brochure legt uit wat onze organisatie doet, zowel in Nederland als daarbuiten. vanaf Irene Belkum Op je knieën voor de koffie Redactie Margreet Kramer-Schutte, Menno de Boer, Chantal Maas, Harm van Teijlingen, Jurjen Sietsema Concept/eindredactie Maters & Hermsen, Galiëne Gerritsen, Stan van Herpen, Jelle Hoogendam tekst/vormgeving Maters & Hermsen Journalistiek en Vormgeving Lithografie/druk Mark Boon, Senefelder Misset Doetinchem Reageren? Leger des Heils, t.a.v. redactie Kans postbus 3006, 1300 EH, Almere. Geef ook! Wilt u ons helpen? Stort uw gift op bankrekening of word d onateur. Kijk daarvoor op onder het kopje ik wil helpen. Of bel: Unieke tassen Wie nog denkt dat hergebruikt textiel niet hip kan zijn, moet eens de tassen van de afdeling fashi on van het Workcenter in Rotterdam bekijken. Ze zijn te koop in de Store van het Leger des Heils, Mariniersweg 10 in Rotterdam. Het zijn vanzelfsprekend allemaal unieke exempla ren, dus weg is weg. Meer informatie over bovenstaande producten: Commandant Hans van Vliet, territoriaal leider van het Leger des Heils in Nederland en Tsjechië, bracht in zijn boekje Op je knieën voor de koffie dertig persoonlijke verhalen bijeen. Het boekje is een handreiking aan iedereen die bemoediging en inspiratie wil meegeven aan anderen. Prijs 8,95 Benieuwd? Bestel het boek met de antwoordkaart midden in deze Kans of ga naar onze webwinkel (webwinkel.legerdesheils.nl). paar schoenen voor elk kind een paar. Dankzij de steun van Kanslezers kunnen kinderen in Moldavië voortaan met warme voeten naar school. Hartelijk bedankt! euro leverde de landelijke collecte op die het Leger des Heils eind november 2012 organiseerde. Met dit geld kunnen we bijvoorbeeld koffie, thee, soep en warme maaltijden serveren tijdens onze openhuis activiteiten voor buurtbewoners. We beste den het geld ook aan het project Zingen met je Kind, georgani seerd door diverse korpsen die iets willen doen om eenzaamheid bij (jonge) moeders tegen te gaan. Bestellen kan via of download de brochure via de website. Will van Heugten Coördinatie /eindredactie 23 Die Heilsarmee het Zwitserse Leger des Heils - doet mee aan het Eurovisie Song festival. Met het lied You and Me veroverden de heilssoldaten de harten van de Zwitserse internetstemmers en de vakjury. Bijzonder: deelnemer Emil Ramsauer (op contrabas en elektrische gitaar) is met zijn 94 jaar de oudste deelnemer ooit aan het Songfestival. Bekijk hun optreden via een Youtube filmpje op je mobiel. Het Leger op bezoek Onze enthousiaste ambassadeurs komen graag bij uw organisatie, vereniging of Rotary-afdeling langs om te vertellen over de activiteiten van het Leger des Heils. Neem voor informatie gerust contact op met Marlene van Bommel van de afdeling Communicatie: (036) Of vul de antwoordkaart in in het midden van deze Kans. euro brachten de koeien op, die donateurs konden kopen via een advertentie in Kans. Met dat geld hebben 29 gezinnen in Pakistan een belangrijke en duurzame bron van inkomsten gekregen.

13 Jean Boonstra fotografie Linelle DEUNK Tekst STAN VAN HERPEN Jessica is nu elf, ik liet de tattoo een paar jaar na haar geboorte zetten. Als er iets is wat je altijd bij je wilt dragen, is het je kind. We hebben een goede band samen, ik zie haar om de week. Ze weet dat ik hulp krijg van het Leger des Heils. Maar over die vijf maanden bij de nachtopvang heb ik haar niks verteld; ik denk niet dat ze die barre tijden daar zou kunnen bevatten. Jean Boonstra (45) meldde zich in maart 2012 bij het William Booth huis in de Rotterdamse Dunantstraat. Hij had schulden, deels overgenomen van zijn overleden moeder, raakte zijn baan kwijt en uiteindelijk ook zijn huis. Hij stond al na een paar dagen te helpen in de keuken van de dagopvang. En werkt tegenwoordig in de houtwerkplaats van het Workcenter. Mooi, want van stilzitten wordt-ie gillend gek. Hier vind ik weer een ritme. En kan ik iets terugdoen voor de mensen die mij hebben geholpen. Hij heeft zich nooit geschaamd voor het feit dat hij hulp krijgt van het Leger. Vaak denken mensen dat het Leger alleen maar klanten met drugs-, drank- of psychiatrische problemen helpt. Ik vind het goed dat ze zien dat hier ook mensen zoals ik rondlopen. Geloof me, voordat je het weet zit je er zelf.

FOUT VRIENDJE? PAS OP! Hulp. Internet. Heb je vragen? Bel dan naar Meldpunt Jeugdprostitutie, tel.: 0900 044 33 22.

FOUT VRIENDJE? PAS OP! Hulp. Internet. Heb je vragen? Bel dan naar Meldpunt Jeugdprostitutie, tel.: 0900 044 33 22. PAS OP! Hulp Heb je vragen? Bel dan naar Meldpunt Jeugdprostitutie, tel.: 0900 044 33 22. Internet Wil je meer lezen? Kijk op www.jipdenhaag.nl/loverboys En test jezelf op www.loverboytest.nl Dit is een

Nadere informatie

Gedwongen opname met een IBS of RM *

Gedwongen opname met een IBS of RM * Gedwongen opname met een IBS of RM * Informatie voor cliënten Onderdeel van Arkin Inleiding In deze folder staat kort beschreven wat er gebeurt als u gedwongen wordt opgenomen. De folder bevat belangrijke

Nadere informatie

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang.

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang. Vanavond ga ik mijn man vertellen dat ik bij hem wegga. Na het eten vertel ik het hem. Ik heb veel tijd besteed aan het maken van deze laatste maaltijd. Met vlaflip toe. Ik hoop dat de klap niet te hard

Nadere informatie

Dakloos Apeldoorn Informatie voor spreekbeurt

Dakloos Apeldoorn Informatie voor spreekbeurt Dakloos Apeldoorn Informatie voor spreekbeurt (voor de bovenbouw) Hier willen we je op weg helpen bij het maken van een spreekbeurt. Je hebt ervoor gekozen om je spreekbeurt te houden over daklozen, of

Nadere informatie

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school.

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school. Voorwoord Susan schrijft elke dag in haar dagboek. Dat dagboek is geen echt boek. En ook geen schrift. Susans dagboek zit in haar tablet, een tablet van school. In een map die Moeilijke Vragen heet. Susan

Nadere informatie

Eerste nummer. Op kamers Eerst durfde ik de woonkamer niet naar binnen. Eetfobie. Het was moeilijk om te zien dat mijn nichtje van 5 meer at dan ik.

Eerste nummer. Op kamers Eerst durfde ik de woonkamer niet naar binnen. Eetfobie. Het was moeilijk om te zien dat mijn nichtje van 5 meer at dan ik. juni 2014 Op kamers Eerst durfde ik de woonkamer niet naar binnen. Eetfobie Eerste nummer Het was moeilijk om te zien dat mijn nichtje van 5 meer at dan ik. INHOUD juni 2014 Eten als een kind Op kamers

Nadere informatie

GOED VRIENDJE? FOUT VRIENDJE?

GOED VRIENDJE? FOUT VRIENDJE? Hulp Heb je vragen? Bel dan naar Veilig Thuis, tel.: 0800 2000 Internet Wil je meer lezen? Kijk op www.jipdenhaag.nl En test jezelf op www.loverboytest.nl Dit is een uitgave van JIP Den Haag en Middin.

Nadere informatie

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen.

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen. De familieblues Tot mijn 15e noemde ik mijn ouders papa en mama. Daarna niet meer. Toen noemde ik mijn vader meester. Zo noemde hij zich ook als hij lesgaf. Hij was leraar Engels op een middelbare school.

Nadere informatie

Pasen met peuters en kleuters. Jojo is weg

Pasen met peuters en kleuters. Jojo is weg Pasen met peuters en kleuters Beertje Jojo is weg Thema Maria is verdrietig, haar beste Vriend is er niet meer. Wat is Maria blij als ze Jezus weer ziet. Hij is opgestaan uit de dood! Wat heb je nodig?

Nadere informatie

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost.

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost. Sherlock Holmes was een beroemde Engelse privédetective. Hij heeft niet echt bestaan. Maar de schrijver Arthur Conan Doyle kon zo goed schrijven, dat veel mensen dachten dat hij wél echt bestond. Sherlock

Nadere informatie

KOPPen bij elkaar en schouders eronder. Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen

KOPPen bij elkaar en schouders eronder. Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen KOPPen bij elkaar en schouders eronder Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen Mama, waarom huil je? Mama, ben je nu weer verdrietig? Papa, gaan we naar het zwembad? Waarom niet?

Nadere informatie

Help, mijn papa en mama gaan scheiden!

Help, mijn papa en mama gaan scheiden! Help, mijn papa en mama gaan scheiden! Joep ligt in bed. Hij houdt zijn handen tegen zijn oren. Beneden hoort hij harde boze stemmen. Papa en mama hebben ruzie. Papa en mama hebben vaak ruzie. Ze denken

Nadere informatie

Voor jou. Verhalen van mantelzorgers. Anne-Rose Hermer

Voor jou. Verhalen van mantelzorgers. Anne-Rose Hermer Voor jou Verhalen van mantelzorgers Anne-Rose Hermer 6 Inleiding In dit boek maak je kennis met Martine, Koos en Sara. Ze zijn alledrie in een andere fase van hun leven. Maar één ding is hetzelfde voor

Nadere informatie

U dient dit formulier tijdens het gepland gesprek mee te nemen. Dit formulier is onderdeel van het gesprek.

U dient dit formulier tijdens het gepland gesprek mee te nemen. Dit formulier is onderdeel van het gesprek. Geachte heer/ mevrouw, Hoe gaat het met u? Om duidelijk te krijgen hoe het op dit moment met u gaat, willen wij u vragen onderstaande vragen te beantwoorden. U mag bij elk onderwerp (het zijn er 11) in

Nadere informatie

Iedereen moet kunnen meedoen

Iedereen moet kunnen meedoen Nieuwe wet voor maatschappelijke ondersteuning in uw gemeente Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Inhoud 2 Voorwoord 5 Wat is de Wmo? 5 Waarom is de Wmo belangrijk? 9 Negen taken voor uw

Nadere informatie

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd 1 Joppe (13): Mijn ouders vertelden alle twee verschillende verhalen over waarom ze gingen

Nadere informatie

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Dankdag voor gewas en arbeid Liturgie Voorzang LB 448,1.3.4 Stil gebed Votum Groet Zingen: Gez 146,1.2 Gebed Lezen: Johannes 6,1-15 Zingen: Ps

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

Meld. seksueel misbruik. aan de commissie-samson

Meld. seksueel misbruik. aan de commissie-samson Meld seksueel misbruik aan de commissie-samson Help ons Mijn naam is Rieke Samson en ik wil je vragen om ons te helpen bij het onderzoek naar seksueel misbruik van kinderen en jongeren. Zelf ben ik voorzitter

Nadere informatie

Probleem? Geen probleem. Met de vaardigheden die Humanitas je aanreikt, verander je je leven. Helemaal zelf. En het mooie is: iedereen kan het.

Probleem? Geen probleem. Met de vaardigheden die Humanitas je aanreikt, verander je je leven. Helemaal zelf. En het mooie is: iedereen kan het. ONTMOET HUMANITAS Probleem? Geen probleem. Met de vaardigheden die Humanitas je aanreikt, verander je je leven. Helemaal zelf. En het mooie is: iedereen kan het. Zonder uitzondering. Lukt het je niet alleen,

Nadere informatie

3 Bijna ruzie. Maar die Marokkanen en Turken horen hier niet. Ze moeten het land uit, vindt Jacco.

3 Bijna ruzie. Maar die Marokkanen en Turken horen hier niet. Ze moeten het land uit, vindt Jacco. 1 Het portiek Jacco ruikt het al. Zonder dat hij de voordeur opendoet, ruikt hij al dat er tegen de deur is gepist. Dat gebeurt nou altijd. Zijn buurjongen Junior staat elke avond in het portiek te plassen.

Nadere informatie

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon Op weg met Jezus eerste communieproject H. Theobaldusparochie, Overloon Hoofdstuk 5 Bidden Eerste communieproject "Op weg met Jezus" hoofdstuk 5 blz. 1 Joris is vader aan het helpen in de tuin. Ze zijn

Nadere informatie

Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen.

Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen. Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen. Kan ik kiezen bij wie ik ga wonen? Is het mijn schuld? Ben ik verplicht om op bezoek te gaan bij papa of mama? Waarom hebben mijn ouders elk een

Nadere informatie

Johannes 20, 1-18 20 april Pasen 2014 Wehl. (ds. A. Oude Kotte-de Boon) Thema: 'Het verhaal van Maria van Magdala ' Gemeente,

Johannes 20, 1-18 20 april Pasen 2014 Wehl. (ds. A. Oude Kotte-de Boon) Thema: 'Het verhaal van Maria van Magdala ' Gemeente, Johannes 20, 1-18 20 april Pasen 2014 Wehl (ds. A. Oude Kotte-de Boon) Thema: 'Het verhaal van Maria van Magdala ' Gemeente, We zijn er doorheen gegaan, Veertig dagen en nachten, Tijd van voorbereiding...

Nadere informatie

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN Blijf kalm; Verzeker je ervan dat je de juiste persoon aan de lijn hebt; Zeg duidelijk wie je bent en wat je functie is; Leg uit waarom je belt; Geef duidelijke en nauwkeurige informatie en vertel hoe

Nadere informatie

Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen.

Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen. Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen. Kan ik kiezen bij wie ik ga wonen? Is het mijn schuld? Ben ik verplicht om op bezoek te gaan bij papa of mama? Waarom hebben mijn ouders elk een

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

DETENTIE EN HET GEZIN

DETENTIE EN HET GEZIN DETENTIE EN HET GEZIN klachten en krachten 7 november 2014, Veenhuizen Hans Barendrecht, db mijn zoontje heeft veel vragen, maar ík ook. praktijk als wetenschap geloof in herstel voor mensen die achter

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl.

Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl. Chatten Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl. Colofon Een uitgave van Eenvoudig Communiceren

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

R O S A D E D I E F. Arco Struik. Rosa de dief Arco Struik 1 www.gratiskinderboek.nl

R O S A D E D I E F. Arco Struik. Rosa de dief Arco Struik 1 www.gratiskinderboek.nl R O S A D E D I E F Arco Struik Rosa de dief Arco Struik 1 www.gratiskinderboek.nl In de winkel 3 Bart 5 Een lieve dief 7 De telefoon 9 Bij de dokter 11 De blinde vrouw 13 Een baantje 15 Bijna betrapt

Nadere informatie

Elke middag loopt Fogg van zijn huis naar de Club. Om een spelletje kaart te spelen. Er wordt altijd om geld gespeeld. En als Fogg wint, geeft hij

Elke middag loopt Fogg van zijn huis naar de Club. Om een spelletje kaart te spelen. Er wordt altijd om geld gespeeld. En als Fogg wint, geeft hij Rijk Phileas Fogg is een vreemde man. Hij is erg rijk. Maar niemand weet hoe hij aan zijn geld komt. Een baan heeft hij namelijk niet. Toch woont hij in een groot huis, midden in Londen. In zijn eentje.

Nadere informatie

Een stille date met alcohol

Een stille date met alcohol Een stille date met alcohol Verslaafd Je bent 19 jaar en je drinkt anderhalve fles wijn op een avond. Het verhaal van een meisje dat hulp zoekt. EEN NEGENTIENJARIGE ALCOHOLIST Er liggen zes opgerookte

Nadere informatie

Welkom in de morgendienst van zondag 23 oktober 2016 Afsluiting Vakantie Bijbel Club Voorganger : ds. Hanneke Paas Muzikale medewerking : Rikus

Welkom in de morgendienst van zondag 23 oktober 2016 Afsluiting Vakantie Bijbel Club Voorganger : ds. Hanneke Paas Muzikale medewerking : Rikus Welkom in de morgendienst van zondag 23 oktober 2016 Afsluiting Vakantie Bijbel Club Voorganger : ds. Hanneke Paas Muzikale medewerking : Rikus Schippers en band Ouderling van dienst : Petra Jansen Thema

Nadere informatie

Je bent jong en je wilt wat!

Je bent jong en je wilt wat! Je bent jong en je wilt wat! Logisch, je voelt je geen sukkel. Je bent jong, je zit vol energie en je wilt eruit halen wat er uit dit leven te halen valt. Plezier maken, feesten en doen waar je zin in

Nadere informatie

WAAROM DIT BOEKJE? VERBODEN

WAAROM DIT BOEKJE? VERBODEN WAAROM DIT BOEKJE? Dit boekje gaat over seksuele intimidatie op het werk. Je hebt te maken met seksuele intimidatie als een collega je steeds aanraakt. Of steeds grapjes maakt over seks. Terwijl je dat

Nadere informatie

ISABEL EN BAS VAN RHIENEN (6)

ISABEL EN BAS VAN RHIENEN (6) Als tweeling ben je nooit alleen. Maar je bent ook altijd de helft van iets. Vijf broers en zussen vertellen hoe ze samen zichzelf zijn. Tekst Nanneke van Drunen Foto s Edith Verhoeven ISABEL EN BAS VAN

Nadere informatie

Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie

Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie Ervaringen, belevenissen, vragen in woorden gevangen om die woorden weer vrij te laten in nieuwe ervaringen, belevenissen, vragen. Marcel Zagers www.meerstemmig.nl

Nadere informatie

Filmverslag Nederlands Pay It Forward

Filmverslag Nederlands Pay It Forward Werkstuk Scholieren.com Filmverslag Nederlands Pay It Forward Someone A Basis Titel: Pay it forward. Regisseur: Mimi Leder. Personen: Trevor is de hoofdpersoon, maar Arlene en Eugene zijn ook heel belangrijk.

Nadere informatie

Interview protocol (NL)

Interview protocol (NL) Interview protocol (NL) Protocol telefoongesprek slachtoffers Goedemorgen/middag, u spreekt met (naam) van de Universiteit van Tilburg. Wij zijn op dit moment bezig met een onderzoek naar straat- en contactverboden

Nadere informatie

0-3 maanden zwanger. Zwanger. Deel 1

0-3 maanden zwanger. Zwanger. Deel 1 Zwanger Ik was voor het eerst zwanger. Ik voelde het meteen. Het kon gewoon niet anders. Het waren nog maar een paar cellen in mijn buik. Toch voelde ik het. Deel 1 0-3 maanden zwanger Veel te vroeg kocht

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Kom in actie! voor kinderen in Albanië

Kom in actie! voor kinderen in Albanië Kom in actie! voor kinderen in Albanië Voor alle kinderen in Albanië een! Ben je tussen de 10 en 13 jaar? Doe dan mee met onze actie! Stichting Antwoord wil graag dat iedereen weet dat de Here Jezus van

Nadere informatie

Heilig Jaar van Barmhartigheid

Heilig Jaar van Barmhartigheid Heilig Jaar van Barmhartigheid van 8 december 2015 tot 20 november 2016 Paus Franciscus heeft alle mensen van de hele wereld uitgenodigd voor een heilig Jaar van Barmhartigheid. Dit hele jaar is er extra

Nadere informatie

Ten slotte wens ik je veel plezier bij het lezen. Hopelijk geeft het de kennis en de inspiratie om ook zelf met je kinderen aan de slag te gaan!

Ten slotte wens ik je veel plezier bij het lezen. Hopelijk geeft het de kennis en de inspiratie om ook zelf met je kinderen aan de slag te gaan! inleiding Voor al mijn kinderen schrijf ik hun ontwikkelingen op in een schrift. Ik schrijf op wanneer en hoelang ze sliepen, wat ze aten, hoe ze speelden en hoe we samen de dag doorbrachten. Dat lijkt

Nadere informatie

Werkboek Het is mijn leven

Werkboek Het is mijn leven Werkboek Het is mijn leven Het is mijn leven Een werkboek voor jongeren die zelf willen kiezen in hun leven. Vul dit werkboek in met mensen die je vertrouwt, bespreek het met mensen die om je geven. Er

Nadere informatie

Wanneer vertel je het de kinderen? Kies een moment uit waarop je zelf en de kinderen niet gestoord kunnen worden.

Wanneer vertel je het de kinderen? Kies een moment uit waarop je zelf en de kinderen niet gestoord kunnen worden. Hoe vertel je het de kinderen? Op een gegeven moment moet je de kinderen vertellen dat jullie gaan scheiden. Belangrijk is hoe en wat je hen vertelt. Houd rekening daarbij rekening met de leeftijd van

Nadere informatie

Wat is verantwoordelijkheid en waarom is het belangrijk?

Wat is verantwoordelijkheid en waarom is het belangrijk? Wat is verantwoordelijkheid en waarom is het belangrijk? Verantwoordelijkheid. Ja, ook heel belangrijk voor school!!! Het lijkt veel op zelfstandigheid, maar toch is het net iets anders. Verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Iedereen heeft een eigen verhaal

Iedereen heeft een eigen verhaal informatie voor ouders Iedereen heeft een eigen verhaal > Goed om te weten als uw kind tijdelijk bij JJC verblijft Uw zoon of dochter gaat tijdelijk naar JJC in Den Haag. Wij gaan uw kind intensief begeleiden

Nadere informatie

www.maison-pat ick.nl Helpt de mantelzorger Ami de la maison worden? Stichting Maison Patrick

www.maison-pat ick.nl Helpt de mantelzorger Ami de la maison worden? Stichting Maison Patrick Ami de la maison worden? Spreekt het werk van Maison Patrick u aan? Steun ons dan met een maandelijks bedrag of een eenmalige donatie. Als donateur heeft u jaarlijks de mogelijkheid tot inzage van de inkomsten

Nadere informatie

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les 8 Inhoud 1 Eenzaam De Soms ben je alleen en vind je dat fijn. Als alleen zijn niet prettig aanvoelt, als je niet in je eentje wilt zijn, dan voel je je eenzaam. In deze leren de leerlingen het verschil

Nadere informatie

Lucas 22,39-46 Jezus bidt

Lucas 22,39-46 Jezus bidt Lucas 22,39-46 Jezus bidt Tweede zondag van de Lijdenstijd Gezinsdienst Liturgie Lied: opwekking 489 Lied: opwekking 430 Votum / groet Lied: psalm 22:1,5 Gebed Wet Lied: E&R bundel 245: 1,2,3 Lezing: Lucas

Nadere informatie

Moeder worden, moeder zijn

Moeder worden, moeder zijn Moeder worden, moeder zijn Uitgeverij Eenvoudig Communiceren Postbus 10208 1001 EE Amsterdam Telefoon: (020) 520 60 70 Fax: (020) 520 60 61 E-mail: info@eenvoudigcommuniceren.nl Website: www.eenvoudigcommuniceren.nl

Nadere informatie

Lekker ding. Maar Anita kijkt boos. Hersendoden zijn het!, zegt ze. Die Jeroen is de ergste. Ik kijk weer om en zie hem meteen zitten.

Lekker ding. Maar Anita kijkt boos. Hersendoden zijn het!, zegt ze. Die Jeroen is de ergste. Ik kijk weer om en zie hem meteen zitten. Lekker ding Pas op!, roept Anita. Achter je zitten de hersendoden! Ik kijk achterom. Achter ons zitten twee jongens en drie meisjes hun boterhammen te eten. Ze zijn gevaarlijk, zegt Anita. Ze schudt haar

Nadere informatie

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 LES 4 Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 De boodschap God hoort en verhoort onze gebeden voor elkaar. Leertekst: Terwijl Petrus onder zware bewaking zat

Nadere informatie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie Zaken voor mannen Verhalen van mannen met epilepsie Introductie Niet alle mannen vinden het prettig om over hun gezondheid te praten. Ieder mens is anders. Elke man met epilepsie ervaart zijn epilepsie

Nadere informatie

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij.

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij. Lied: Ik ben ik (bij thema 1: ik ben mezelf) (nr. 1 en 2 op de CD) : Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Ik heb een mooie naam, van achter en vooraan.

Nadere informatie

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy Reality Reeks Verwerkingsopdrachten Mooi meisje Verliefd op een loverboy Lees blz. 3. Woont Laura in de stad of op het platteland? Hoe weet je dat? Lees blz. 5 en 7. Woont Laura s oma al lang op de boerderij?

Nadere informatie

We hebben verleden week nog gewinkeld. Toen wisten we het nog niet. De kinderbijslag was binnen en ik mocht voor honderd euro kleren uitkiezen.

We hebben verleden week nog gewinkeld. Toen wisten we het nog niet. De kinderbijslag was binnen en ik mocht voor honderd euro kleren uitkiezen. Woensdag Ik denk dat ik gek word! Dat moet wel, want ik heb net gehoord dat mijn moeder kanker heeft. Niet zomaar een kankertje dat met een chemo of bestraling overgaat. Nee. Het zit door haar hele lijf.

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, jongens en meisjes,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, jongens en meisjes, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, jongens en meisjes, Hé Joyce, ga je mee? Emma rent achter Joyce aan als ze van het schoolplein lopen. Joyce, wij gaan vanmiddag op bezoek bij mijn oom,

Nadere informatie

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan ggz voor doven & slechthorenden Verslaving Als iemand niet meer zonder... kan Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving Herkent u dit? Veel mensen gebruiken soms

Nadere informatie

1. Joris. Voor haar huis remt Roos. Ik ben er. De gordijnen beneden zijn weer dicht.

1. Joris. Voor haar huis remt Roos. Ik ben er. De gordijnen beneden zijn weer dicht. 1. Joris Hé Roos, fiets eens niet zo hard. Roos schrikt op en kijkt naast zich. Recht in het vrolijke gezicht van Joris. Joris zit in haar klas. Ben je voor mij op de vlucht?, vraagt hij. Wat een onzin.

Nadere informatie

6.2.1 Dealen met afleiding onderweg

6.2.1 Dealen met afleiding onderweg Stap 6: Deel 2 6.2.1 Dealen met afleiding onderweg In het tweede deel van jullie experiment ga je verder met het ondernemen van ACTies die je met de anderen hebt afgesproken te doen. Daarnaast krijg je

Nadere informatie

Praktische gids internationale kinderontvoering uitgave voor jongeren

Praktische gids internationale kinderontvoering uitgave voor jongeren Praktische gids internationale kinderontvoering uitgave voor jongeren Centrum Internationale Kinderontvoering Inhoudsopgave Voorwoord 3 1. Wat is internationale kinderontvoering? 1.1 Als je ouders uit

Nadere informatie

Inhoudsopgave...2. Voorwoord...3. Inleiding...3. Hoofdstukken...4. 1. Wat is een verpleeghuis?...4. 2. De geschiedenis van het verpleeghuis...

Inhoudsopgave...2. Voorwoord...3. Inleiding...3. Hoofdstukken...4. 1. Wat is een verpleeghuis?...4. 2. De geschiedenis van het verpleeghuis... Naam: School: Groep: 8 Laurens Tap De Trinoom Datum: 10 december 2012 Hoofdstuk: Inhoudsopgave Pagina 1 INHOUDSOPGAVE Inhoudsopgave...2 Voorwoord...3 Inleiding...3 Hoofdstukken...4 1. Wat is een verpleeghuis?...4

Nadere informatie

De wereld op zijn kop! Kan de wereld op zijn kop staan? Met gym heb je het vast wel eens geprobeerd Op je kop staan, bedoel ik, soms lukt het

De wereld op zijn kop! Kan de wereld op zijn kop staan? Met gym heb je het vast wel eens geprobeerd Op je kop staan, bedoel ik, soms lukt het De wereld op zijn kop! Kan de wereld op zijn kop staan? Met gym heb je het vast wel eens geprobeerd Op je kop staan, bedoel ik, soms lukt het Maar het duurt maar heel even dat op de kop staan De wereld

Nadere informatie

Samenvatting Kinderrechtenmonitor 2012 voor kinderen en jongeren

Samenvatting Kinderrechtenmonitor 2012 voor kinderen en jongeren Samenvatting Kinderrechtenmonitor 2012 voor kinderen en jongeren Het gaat goed met kinderen in Nederland. Uit onderzoeken blijkt dat Nederlandse kinderen in vergelijking met kinderen uit andere rijke landen

Nadere informatie

Voorwoord 7. 1 Blijven je ouders je ouders? 13. 2 Moet ik nu ook verhuizen? 19. 3 Houd ik mijn eigen naam? 23. 4 Wie betaalt er voor mij?

Voorwoord 7. 1 Blijven je ouders je ouders? 13. 2 Moet ik nu ook verhuizen? 19. 3 Houd ik mijn eigen naam? 23. 4 Wie betaalt er voor mij? Inhoud Voorwoord 7 1 Blijven je ouders je ouders? 13 2 Moet ik nu ook verhuizen? 19 3 Houd ik mijn eigen naam? 23 4 Wie betaalt er voor mij? 25 5 En als ik zelf geen contact wil? 27 6 Hoe gaat dat, scheiden?

Nadere informatie

De Keukentafel Uitdaging

De Keukentafel Uitdaging De Keukentafel Uitdaging MAG HET WAT RUSTIGER AAN DE KEUKENTAFEL Gemaakt in het kader van het Swing project Een cliëntproces; tools voor samenwerking Door Nic Drion Aan de keukentafel Aan de keukentafel

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Tineke Boudewijns VERSTAG

Tineke Boudewijns VERSTAG Tineke Boudewijns VERSTAG Colofon Eindredactie Joost Pool Redactie Boris Goddijn Vormgeving Pien Vermazeren Fotografie Boris Goddijn Beeldbewerking Pien Vermazeren Copyright en disclaimer Het overnemen

Nadere informatie

Mijn leven geschreven

Mijn leven geschreven Mijn leven geschreven Biedt ondersteuning bij het op papier zetten van uw eigen levensverhaal. Zo blijven uw eigen verhalen bewaard voor uw naasten. woord vooraf 1 Woord vooraf In ieder mens schuilt een

Nadere informatie

Mounir Tallou. Naar Nederland

Mounir Tallou. Naar Nederland Mounir Tallou. In het boek De illegaal vertelt Mounir Tallou zijn levensverhaal. Een man die het bestaan in Marokko achter zich laat om betere kansen te vinden in Nederland. Hoewel hij in eigen land een

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders Grafisch ontwerp: Ontwerpstudio 2 MAAL EE Bij huiselijk geweld tussen (ex-)partners worden kinderen vaak over het hoofd gezien. Toch hebben

Nadere informatie

ik? Houd je spreekbeurt over GGNet

ik? Houd je spreekbeurt over GGNet ik? Houd je spreekbeurt over GGNet 1 Houd je spreekbeurt over GGNet Krijg je zelf hulp van GGNet Jeugd? Of je vader/moeder/broer(tje)/zus(je) of iemand anders die je kent? Werkt één van je ouders bij GGNet?

Nadere informatie

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Info Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Inhoud INHOUD 1. Waar gaat het over 3 2. Aanraken 4 3. Hoe noem jij dat? 5 4. Baas over

Nadere informatie

Tornado. Maartje gaat voor het eerst logeren. s Nachts belandt ze met haar vriendinnetje Eva in een tornado en beleven ze een heel spannend avontuur.

Tornado. Maartje gaat voor het eerst logeren. s Nachts belandt ze met haar vriendinnetje Eva in een tornado en beleven ze een heel spannend avontuur. Tornado Maartje gaat voor het eerst logeren. s Nachts belandt ze met haar vriendinnetje Eva in een tornado en beleven ze een heel spannend avontuur. Geschreven in januari 2012 (Geïllustreerd t.b.v. het

Nadere informatie

Als ik in de war was wist ik: je bent moeder en moet nu voor je zoon zorgen, dit hielp mij weer bij mijzelf te komen en weer in het hier en nu.

Als ik in de war was wist ik: je bent moeder en moet nu voor je zoon zorgen, dit hielp mij weer bij mijzelf te komen en weer in het hier en nu. In de war Het is zo vervelend om in de war te zijn, niet meer weten waar in te geloven, niet meer weten wat te doen. Wat is mijn roeping? Wat moet ik doen? Als ik om mij heen kijk, zie ik mijn man, onze

Nadere informatie

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197 Inhoud Aan jou de keuze 7 D/2012/45/239 - isbn 978 94 014 0183 8 - nur 248 Tweede druk Vormgeving omslag en binnenwerk: Nanja Toebak, s-hertogenbosch Illustraties omslag en binnenwerk: Marcel Jurriëns,

Nadere informatie

Bibliotheek Mysterie

Bibliotheek Mysterie Bibliotheek Mysterie Eerste druk, 2014 2014 Nicole van Oudheusden isbn: 9789048432257 nur: 284 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave

Nadere informatie

Uitleg Zing in 19 mei 2013: Dat is verleidelijk!

Uitleg Zing in 19 mei 2013: Dat is verleidelijk! Uitleg Zing in 19 mei 2013: Dat is verleidelijk! In onze vorige Zing In hebben we het gehad over de druk die op jonge mensen wordt gelegd, op de vaak hoge eisen die we aan hen stellen. Maar niemand is

Nadere informatie

Johannes 14:1-3 en 28 - Hemelvaart: op weg naar thuis

Johannes 14:1-3 en 28 - Hemelvaart: op weg naar thuis Johannes 14:1-3 en 28 - Hemelvaart: op weg naar thuis Voor preeklezers: ik hoor graag als mijn preek ergens gelezen wordt. Neem dan even contact met mij op: hmveurink@gmail.com. Dan stuur ik ook de bijbehorende

Nadere informatie

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop.

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. Woordenlijst bij hoofdstuk 4 de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. alleen zonder andere mensen Hij is niet getrouwd. Hij woont helemaal a, zonder familie.

Nadere informatie

Wat was voor jou de belangrijkste reden om aan dit project mee te werken?

Wat was voor jou de belangrijkste reden om aan dit project mee te werken? Carpe Diem! Afgelopen december vertrokken vijf Nederlandse dames naar het prachtige Zuid-Afrika om hier mee te werken aan een summerschool in een township in Hermanus. Dit is een project van People4Change,

Nadere informatie

Informatie en advies voor ouders

Informatie en advies voor ouders Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders 1 2 Wist u dat de gevolgen van het zien of horen van geweld in het gezin net zo groot zijn als zelf geslagen worden? Ook als het geweld gestopt

Nadere informatie

Beertje Bruin zegt dan: Ik heb van moeder Beer gehoord dat je erg verdrietig

Beertje Bruin zegt dan: Ik heb van moeder Beer gehoord dat je erg verdrietig Beertje Anders zit stil in een hoekje als Beertje Bruin langskomt. Beertje Bruin zegt dan: Ik heb van moeder Beer gehoord dat je erg verdrietig bent. Kan ik je helpen, want ik ben je vriend en vrienden

Nadere informatie

Als het licht weer aan gaat

Als het licht weer aan gaat Als het licht weer aan gaat Als het licht weer aan gaat Joyce de Groot Copyright Joyce de Groot Coverontwerp: Gerrit Hendriks ISBN: 978.94.021.5289.0 Inhoudsopgave Voorwoord blz. 7 Het boek wordt geboren

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Jezus vertelt, dat God onze Vader is

Jezus vertelt, dat God onze Vader is Eerste Communieproject 26 Jezus vertelt, dat God onze Vader is Jezus als leraar In les 4 hebben we gezien dat Jezus wordt geboren. De engelen zeggen: Hij is de Redder van de wereld. Maar nu is Jezus groot.

Nadere informatie

Stichting Bocas Sanas gaat naar de Dominicaanse Republiek om kinderen te helpen met gebitsproblemen.

Stichting Bocas Sanas gaat naar de Dominicaanse Republiek om kinderen te helpen met gebitsproblemen. Cristina Vasquez-Doorman is de oprichtster van Bocas Sanas, zij is op het idee gekomen om een stichting op te richten voor kinderen die last van gebitsproblemen. Cristina komt zelf uit de Dominicaanse

Nadere informatie

sarie, mijn vriend kaspar en ik

sarie, mijn vriend kaspar en ik sarie, mijn vriend kaspar en ik Leen Verheyen sarie, mijn vriend kaspar en ik is een theatertekst voor kinderen vanaf 4 jaar en ging in première op 12 september 2009 bij HETPALEIS in Antwerpen 1 ik: het

Nadere informatie

Jouw Belang Jouw ouders bespreken gezamenlijk over én met jou wat jouw belang is. Zodat jouw ouders

Jouw Belang Jouw ouders bespreken gezamenlijk over én met jou wat jouw belang is. Zodat jouw ouders - Dit basis Kindplan kan als onderdeel worden ingevoegd in het ouderschapsplan of los worden gebruikt door ouders al dan niet met hulp van een professional - Ouders ga na de eerste afspraak met een professional

Nadere informatie

HET VERHAAL VAN KATRIN

HET VERHAAL VAN KATRIN HET VERHAAL VAN KATRIN Katrin begon heroïne te gebruiken toen ze ongeveer 12 was. In het begin deed ze dat nog af en toe. We hadden er niet genoeg geld voor. Door een ingrijpende gebeurtenis ging ze steeds

Nadere informatie

Filippenzen 1. Begin van de brief

Filippenzen 1. Begin van de brief Filippenzen 1 Begin van de brief Paulus groet de christenen in Filippi 1 Dit is een brief van Paulus, aan alle mensen in de stad Filippi die dankzij Jezus Christus bij God horen. De brief is ook voor de

Nadere informatie

De gelijkenis van de onbarmhartige dienstknecht

De gelijkenis van de onbarmhartige dienstknecht De gelijkenis van de onbarmhartige dienstknecht Lees : Mattheüs 18:21-35 Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was,heeft Hij gelijkenissen verteld

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

informatie voor cliënten FACT-team

informatie voor cliënten FACT-team informatie voor cliënten FACT-team FACT-team Voor een grote groep mensen is het leven moeilijk. Zij hebben niet alleen last van psychiatrische klachten, zoals bijvoorbeeld somberheid of het horen van stemmen,

Nadere informatie

Samen eenzaam. Frida den Hollander

Samen eenzaam. Frida den Hollander Samen eenzaam Samen eenzaam Frida den Hollander Tweede editie Schrijver: Frida den Hollander Coverontwerp: Koos den Hollander Correctie: Koos den Hollander ISBN:9789402122442 Inhoud Inleiding 1 Ik ben

Nadere informatie