Rotterdam Wereldwijd. Jaarverslag. Internationale en Europese Activiteiten Bestuurlijke, Juridische en Internationale Zaken

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Rotterdam Wereldwijd. Jaarverslag. Internationale en Europese Activiteiten 2009. Bestuurlijke, Juridische en Internationale Zaken"

Transcriptie

1 Bestuurlijke, Juridische en Internationale Zaken Rotterdam Wereldwijd Jaargang 2, nummer 3, voorjaar 2010 Foto: Rob Niemantsverdriet Jaarverslag Internationale en Europese Activiteiten 2009 Rotterdam profileert zich steeds meer als wereldhaven en wereldstad. De economie is van oudsher leidend voor de internationale betrekkingen. De afgelopen jaren heeft Rotterdam zich ook sterk gepositioneerd als klimaatstad, energiestad én waterstad. Onze stad heeft traditioneel een internationale bevolking en internationale oriëntatie. De afgelopen jaren is de samenwerking binnen het Rotterdamse internationale beleid verder verbeterd. De organisaties die internationaal actief zijn, werken goed samen. Hierdoor is de samenhang en focus van de afzonderlijke inspanningen versterkt. Dat blijkt onder meer uit (sectorale) beleidsnota s die de afgelopen tijd zijn verschenen. Hierin spelen de internationale aspecten een belangrijke rol. Verder blijkt het ook uit de afstemmingsoverleggen waaronder die voor de economische (de Vierhoek ), de milieu- en de sociale sector. Het internationale beleid loopt dwars door alle beleidsportefeuilles en diensten heen. Alle portefeuillehouders en vrijwel alle gemeentelijke diensten zijn internationaal actief. Buiten de gemeente dragen ook tal van bedrijven en instellingen bij aan het behalen van de Rotterdamse internationale doelen. Coördinatie en afstemming zijn daarom van groot belang voor een effectieve en efficiënte inzet van middelen. Het Programma Internationale en Europese Activiteiten (PIEA) ; Rotterdam wereldstad: vaste koers, nieuwe ambities biedt het kader voor de internationale activiteiten van Rotterdam. De afdeling Bestuurlijke, Juridische en Internationale Zaken (BJI) van de Bestuursdienst is verantwoordelijk voor de beleidskaders en coördinatie van het internationale beleid. De vele internationale contacten, activiteiten, evenementen, ontvangsten en werkbezoeken van Rotterdam zijn vanzelfsprekend het resultaat van de inspanningen van een grote groep deskundige, betrokken personen. Tot nu toe publiceerde de gemeente Rotterdam bij wijze van jaarverslag alleen een overzicht van de buitenlandse reizen van de collegeleden. In het PIEA is ervoor gekozen voortaan een jaarverslag uit te brengen met informatie over de internationale en Europese activiteiten van het afgelopen jaar. In dit jaarverslag worden de actiepunten en activiteiten beschreven die in 2009 zijn gerealiseerd. Voor ieder thema uit het PIEA worden kort de resultaten geschetst en komt een sleutelfiguur aan het woord. Ook de ontwikkeling van de relaties met de landen en steden waarmee Rotterdam samenwerkt, worden beschreven. Vanzelfsprekend wordt ook de voortgang van de actiepunten uit het PIEA aangegeven. Niet alle onderwerpen komen aan bod. Veel zijn er al beschreven in Rotterdam Wereldwijd, veel staan er ook op de nieuwe cityportal. Feit is dat internationaal beleid niet alleen om de haven en de stad draait. En ook niet alleen om evenementen en reizen. Internationaal beleid draait om de mensen. Het is een instelling. Een bepaalde manier van denken en werken. In dit jaarverslag zijn een aantal mensen geportretteerd die model staan voor het internationale karakter van Rotterdam en de Rotterdammers. Wereldhaven, wereldstad, wereldburgers. 1

2 Samenvatting actiepunten Het Programma Internationale en Europese Activiteiten (PIEA) is vastgesteld door het college van B&W op 9 december In het PIEA zijn 23 actiepunten geformuleerd voor de periode In 2009 zijn tien actiepunten al helemaal uitgevoerd. De resterende dertien actiepunten zijn in verschillende stadia van uitvoering en liggen op schema om in 2010 te worden afgerond. 1 De Rotterdamse strategie met betrekking tot Duitsland, China en Brazilië wordt in voortgezet. Met betrekking tot India, Rusland en Turkije wordt in 2009 de strategie nader uitgewerkt in een specifieke aanpak. De strategie voor Duitsland, Brazilië, India, Rusland en Turkije is in 2009 uitgewerkt in plannen van aanpak die zijn gepresenteerd in het Vierhoeksoverleg van gemeente, Havenbedrijf, Kamer van Koophandel en havenbedrijfsleven. 2 In zet Rotterdam zich verder in om de Rotterdamse inbreng tijdens de World Expo 2010 in Shanghai tot een succes te maken. De voorbereidingen voor de realisatie van het paviljoen op de World Expo verlopen vlot. In 2009 is het ontwerp als eerste officieel goedgekeurd; in januari 2010 wordt met de bouw begonnen. 3 In 2009 organiseert Rotterdam een Brazilian summer, waarbij culturele uitwisseling en versterkte economische samenwerking centraal staan. Zomer 2009 heeft het evenement Brazil-Rotterdam plaatsgevonden, met drie maanden lang hedendaagse Braziliaanse kunst en cultuur. 4 In 2009 zal een analyse worden opgesteld van de bestaande relaties met de VS en de UK, op basis waarvan in een plan van aanpak zal worden aangegeven waar kansen tot verdere intensivering liggen. Analyses van de bestaande relaties met de VS en de VK zijn gemaakt. Een Plan van Aanpak voor de VS is vastgesteld. Dat voor het VK volgt in In de eerste helft van 2009 zullen de mogelijkheden tot een hechtere samenwerking met kennis- en onderzoeksinstituten waaronder de Erasmus Universiteit in kaart worden gebracht. In 2009 zijn de samenwerkingsmogelijkheden met de EUR onderzocht en opgenomen in een intentieverklaring die door de EUR en de gemeente is ondertekend. 6 Vanaf 2009 zal jaarlijks een rapportage worden opgesteld over actuele ontwikkelingen met betrekking tot high potentials : landen en steden die mogelijk interessante aanknopingspunten bieden voor (meer) samenwerking met Rotterdam. In 2009 zijn onderzoeken gedaan naar de mogelijkheden van diverse landen, waaronder de Golfstaten. In 2010 wordt hierover gerapporteerd. 7 Rotterdam zal in nauw betrokken blijven bij de verdere ontwikkeling van sociaal-maatschappelijk beleid in grote Europese steden en het EU-beleid ter zake, zoals aan de orde bij de derde bijeenkomst van Integrating Cities in Berlijn in 2009 en bij de activiteiten van het Social Affairs Forum van Eurocities. De sociale diensten zijn in 2009 actief geweest in Europese netwerken als Eurocities en Integrating Cities en verschillende Europese projecten. De betrokkenheid bij het Europese sociaal-maatschappelijke beleid wordt in 2010 voortgezet. 8 Rotterdam heeft de ambitie om Intercultural leading city te zijn. Om dit te bereiken wordt de Rotterdamse visie hierop de komende jaren nader uitgewerkt en geïmplementeerd in concrete activiteiten, zodanig dat de ambitie ook wordt herkend en erkend door de Rotterdamse samenleving. Rotterdam is structureel actief in diverse internationale netwerken en Europese projecten en timmert met de organisatie van internationale conferenties regelmatig aan de weg. Rotterdamse projecten worden internationaal veelvuldig ten voorbeeld gesteld. 9 Rotterdam is in 2009 Europese Jongerenhoofdstad en zal zich inspannen om de notie van Jongerenhoofdstad ook structureel te verankeren in het Europese beleid. In het kader van Jongerenhoofdstad wordt een breed programma aan evenementen, conferenties, tentoonstellingen enz. georganiseerd dat door vele jongeren van landen over de gehele wereld zal worden bezocht. Rotterdam Europese Jongerenhoofdstad 2009, Your World, is succesvol afgerond en geëvalueerd. Het initiatief wordt voortgezet door Turijn en Antwerpen onder auspiciën van het European Youth Forum. Rotterdam blijft betrokken bij het netwerk van Jongerenhoofdsteden en zal zich in 2010 ook inspannen om de Europese instellingen betrokken te houden. 10 Rotterdam is lid van de World Alliance of Cities Against Poverty (WACAP). Dit is een mondiaal netwerk van steden, onderdeel van de VN-organisatie UNDP, met als doelstelling het bestrijden van armoede op lokaal niveau. Om de twee jaar organiseert de WACAP een grote internationale conferentie. Rotterdam zal de conferentie in 2010 organiseren. De voorbereidingen voor de WACAP-conferentie zijn in 2009 vergevorderd. 2

3 11 In 2009 zal parallel aan het Cultuurplan met betrekking tot het cultuurbeleid een programma internationalisering beschikbaar zijn. Het Programma Internationalisering van het Cultuurplan is vastgesteld door de Gemeenteraad. 12 Rotterdam zet de komende jaren verder in op de organisatie van grote sportieve evenementen. In 2010 organiseert Rotterdam de Grand Départ van de Tour de France. Bij de organisatie van het WK Voetbal in 2018 en de Olympische Spelen in 2028 wil Rotterdam een belangrijke rol spelen. In relatie tot de Olympische Spelen in Londen in 2012 vervult Rotterdam de functie van Gateway to the games. In de Sportnota Rotterdam 2016 die eind 2009 is uitgebracht wordt de inzet op internationale sportevenementen gecontinueerd en de ambitie geformuleerd Rotterdam in 2016 als meest bekende Europese sportstad te doen gelden. In 2009 zijn hierin verdere stappen ondernomen. 13 Begin 2010 zal een Rotterdamse strategie gereed zijn inzake hernieuwde samenwerkingsrelaties met de special partnership -landen Marokko, Suriname, de Nederlandse Antillen en Kaapverdië. Inventarisatie loopt. Rapportage gereed begin In 2009 zal Rotterdam een analyse gereed hebben van de stand van zaken van de huidige stedenbanden. Op basis daarvan zal nader besluitvorming plaatsvinden over de wijze van inrichting van de samenwerkingsrelaties. De analyse en prioriteitstelling van de Rotterdamse stedenbanden is in 2009 gepresenteerd in het Vierhoeksoverleg van gemeente, Havenbedrijf, Kamer van Koophandel en het havengerelateerde bedrijfsleven. 15 In 2009 wordt de Rotterdamse lobbystrategie in Brussel verder versterkt, onder meer door het vergroten van het Brussel-inclusief denken in de Rotterdamse organisatie. Hiertoe zal een gericht programma worden ontwikkeld. Het concept-actieprogramma Versterken Rotterdamse lobbystrategie in Brussel is vastgesteld door het college en vormt de basis voor de Brusselse lobby. 16 In 2009 zet Rotterdam een specifieke toolkit in, die vanuit Rotterdam in Europees verband is ontwikkeld ten behoeve van lokale overheden om de burgers directer te betrekken bij Europese activiteiten. De toolkit is ontwikkeld samen met het Comité van de Regio s en in Rotterdam in praktijk gebracht bij de Europese verkiezingen in 2009 door middel van debatten, filmpjes en een website. 17 In 2009 zal een praktische handreiking verschijnen om de Rotterdamse organisatie te ondersteunen bij de oriëntatie op en het verkrijgen van Europese subsidies. De handreiking, bestaande uit een projectenboek met daarin de verworven subsidieprojecten, een subsidiescan en een handleiding Europese subsidies, is gepubliceerd op het gemeentelijke intranet. 18 In 2009 wordt tezamen met de Rotterdamse deelgemeenten in kaart gebracht, welke rol de deelgemeenten kunnen spelen bij de uitvoering van het PIEA. De internationale activiteiten van de deelgemeenten zijn geïnventariseerd en er zijn afspraken gemaakt over de rol van de deelgemeenten en wederzijdse informatie uitwisseling. 19 De komende jaren zal bij het ontwikkelen en beheren van internationale betrekkingen intensief gebruik worden gemaakt van de Rotterdamse merkensignatuur World Port, World City en de daarbij behorende brandbox. De brandbox is geactualiseerd en aangevuld en de merksignatuur wordt veelvuldig toegepast. 20 In 2009 zal de aanpak van internationale acquisitie en gastheerschap verder worden versterkt, mede op basis van het advies ter zake van de Economic Development Board Rotterdam (EDBR) van eind Met de oprichting van het Rotterdam Investment Agency en de Expat Desk heeft het Ontwikkelingsbedrijf Rotterdam uitvoering gegeven aan het advies van de EDBR. 21 In 2009 krijgt Rotterdam een vernieuwd City Portal op het web. Deze site zal snel, gemakkelijk en volledig informatie bevatten in verschillende talen over de internationale betrekkingen van Rotterdam. De City Portal is eind 2009 live gegaan en zal regelmatig worden bijgewerkt. 22 In 2009 wordt een Masterclass georganiseerd om de internationale functie binnen de gemeente Rotterdam te ondersteunen en te verbeteren. Ook wordt een toolkit voor ambtenaren met internationale taken ontwikkeld. De Masterclass is gestart en de toolkit is samengesteld; beiden worden medio 2010 afgerond. 23 Vanaf 2010 zal Rotterdam jaarlijks een internationaal en Europees jaarverslag uitbrengen, waarin wordt bericht over de activiteiten van het voorafgaande jaar. Het jaarverslag 2009 is voorjaar 2010 gereed. 3

4 Internationale trends 2009 Opladen elektrische auto op de Kop van Zuid. kromp echter als geheel. Maar Moskou en St. Petersburg groeiden door en bleken zelfs de snelst groeiende stedelijke economieën van Europa. De Turkse economie kromp sterk in 2009, maar voor 2010 worden weer hoge groeicijfers verwacht. Deze opkomende economieën blijven daardoor de motoren voor de groei van de wereldeconomie. De invloed van de BRICT-landen op de internationale economie neemt daardoor per saldo verder toe. De verwachting is dat de internationale economie zich in 2010 geleidelijk kan herstellen, mede door het economisch stimuleringsbeleid. Maar de werkgelegenheid zal nog niet snel groeien. De economische terugval heeft ook de zwakheden van de internationale economie blootgelegd, zoals het financiële systeem. Zeker in Europa zal het herstel daarom naar verwachting enkele jaren kosten. De gevolgen van de financieel-economische crisis zullen in 2010 nog steeds voelbaar zijn en onzekerheid geven. Een actief internationaal en Europees beleid is dus des te belangrijker om de juiste aanpak voor onze grensoverschrijdende uitdagingen te vinden. De wereldwijde crisis veroorzaakte in 2009 de ernstigste recessie in meer dan 50 jaar. Wereldwijd daalde de economische activiteit met circa 2,7% en zakte de internationale handel in met meer dan 13%. Ook onze belangrijkste handelspartners Duitsland, België, de Verenigde Staten, China en het Verenigd Koninkrijk samen goed voor de helft van onze import en export ontkwamen niet aan de recessie, zij het in verschillende mate. De Europese economie kromp in 2009 met 4%. Voor Nederland en onze belangrijkste Europese handelspartners Duitsland en Engeland was dit zelfs iets meer. Daarnaast nam ook de werkeloosheid in de Europese Unie sterk toe tot 10% van de actieve bevolking. Foto: Hannah-Anthonysz Door de economische crisis leek het alsof de aandacht voor de klimaatproblematiek afnam. Maar in werkelijkheid ligt het genuanceerder. Internationaal wordt duidelijk verband gelegd tussen de drie E s: Economy, Equity en Environment. Als het slecht gaat met de economie zijn er ook weinig middelen om te investeren in sociaal beleid (equity) en milieubeleid (environment). Mooi dus om te constateren dat het afgelopen jaar het besef is gegroeid dat meer aandacht voor (en investeringen in) gelijkheid en leefmilieu juist economische kansen kan bieden. De internationalisering van de maatschappij is een al langer durend proces, net als de individualisering, informalisering, informatisering en intensivering van maatschappelijke processen. Mensen krijgen meer informatie, vrije tijd, belangstelling voor cultuur en reizen. En mensen willen meer individuele, authentieke, liefst unieke ervaringen opdoen waarbij ze zich niet tegen laten houden door grenzen en talen. In Rotterdam worden deze processen nog eens versterkt doordat Rotterdam een jeugdige, diverse bevolking heeft. Meer dan één op de vijf Rotterdammers (22,5%) is jonger dan 20 jaar. De komende jaren zal de verjonging waarschijnlijk nog iets verder doorzetten. De stadsgenoten vertegenwoordigen 173 nationaliteiten. Het open karakter van een haven- en handelsstad en de culturele diversiteit versterken de mondiale internationaliseringstrends in Rotterdam. Van de BRICT-landen, de economische groeibriljanten, groeiden alleen China en India gestaag door, maar wel vertraagd. In Brazilië stagneerde de groei weliswaar, maar bleven de cijfers positief. De Russische economie 4

5 Economie en Haven Rotterdam is niet gespaard door de wereldwijde crisis. Met name het haven- en industrieel complex én de bouwnijverheid hebben last van de crisis. De haven heeft in % minder goederen overgeslagen dan het jaar daarvoor. Wel is het marktaandeel ten opzichte van de andere Europese havens Hamburg, Le Havre en Antwerpen gestegen van 35,7% tot 37,1%. De haven van Rotterdam is en blijft onbetwist de grootste zeehaven van Europa ondanks de wereldwijde recessie. De open Nederlandse economie, en zeker die van Rotterdam als toegangspoort tot Europa, voelt de economische neergang snel maar kan ook weer snel profiteren van een aantrekkende economie. De Economische Verkenningen Rotterdam 2009 voorspellen een Rotterdamse groei van 2,4% in De ontwikkeling en internationalisering van de bestaande bedrijven is de belangrijkste motor achter de versterking van de Rotterdamse economie. Een groot aantal Rotterdamse bedrijven is internationaal actief en heeft een gevestigde internationale naam (Smit Tak, van Oord, Unilever). De Erasmus Universiteit trekt veel internationale studenten. De internationale kennis en bekendheid van Rotterdam op het gebied van duurzaamheid is een vestigingsmotief voor internationale bedrijven. Daardoor kan er nieuwe kennisintensieve werkgelegenheid naar de stad komen. Strategische (inter-) nationale partnerships van Rotterdam met bedrijven, belangenorganisaties, kennisinstellingen en medeoverheden dragen bij aan het behalen van de klimaatdoelen en leiden tot duurzame economische kansen. Internationale betrekkingen versterken de positie van Rotterdam en openen deuren om de ambities waar te maken en doelstellingen te bereiken. Ook voor de haven liggen er veel kansen door het versterken van de concurrentiepositie van de mainport, het vergroten van de concurrentiekracht van het bedrijfsleven in het haven- en industriecomplex. Hierin is het aantrekken en versterken van internationaal opererende bedrijven van belang. Zoals in het Programma Internationale en Europese Activiteiten (PIEA) is omschreven, focust Rotterdam zich op de nog steeds sterk groeiende landen zoals China, India en Brazilië en economisch nog steeds zeer belangrijke landen als Duitsland, de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Rusland. Naast deze Remco Buurman, managing director RIA: Nieuwe focus zorgt voor meer slagkracht Om de unieke vestigingsvoorwaarden van de gemeente Rotterdam zo goed mogelijk uit te dragen en de economische bedrijvigheid een impuls te geven is het Rotterdam Investment Agency (RIA) in oktober 2009 van start gegaan. We zetten vol in op de acquisitie van nieuwe, internationale bedrijven én het behouden en uitbreiden van in Rotterdam gevestigde bedrijven, stelt Remco Buurman, managing director RIA Door bundeling van inspanning en middelen ontwikkelen we als stad meer slagkracht. Het RIA maakt onderdeel uit van het Ontwikkelingsbedrijf Rotterdam (OBR) en vervult, samen met verschillende partners, zoals het Havenbedrijf en de Kamer van Koophandel, een loketfunctie en probeert potentiële buitenlandse investeerders zo goed mogelijk te informeren. We voorzien bedrijven van alle gegevens die nodig zijn bij het selecteren van een locatie of het nemen van een investeringsbeslissing. Maar we verzorgen tevens introducties bij de lokale overheid en andere dienstverleners. We rollen de rode loper uit, vat Buurman samen. focuslanden heeft Rotterdam een aantal andere opkomende landen in het vizier zoals de Golfstaten en Zuid-Korea. Een nadere analyse van deze zogenaamde high potentials vindt nog plaats. Overslag De goederenoverslag in de Rotterdamse haven is in 2009 gedaald tot 387 miljoen ton. Dit is 8,1% minder dan in De aanvoer kromp 12,7% tot 273 miljoen ton, de afvoer nam met 5,1% toe tot 114 miljoen ton. Alleen de overslag van minerale olieproducten ontwikkelde zich positief (+23,2%), met zelfs de grootste absolute toename, 13 miljoen ton, ooit. Hans Smits, president-directeur van het Havenbedrijf Rotterdam: Gezien de omstandigheden mogen we niet ontevreden zijn. Na het dieptepunt in het tweede kwartaal trekt de overslag elke maand een stukje aan en vrijwel alle investeringsprojecten lopen door. Rotterdam doet het bovendien beter dan de grote concurrenten. Maar ik ben niet onbezorgd. Veel van onze klanten hebben het moeilijk en dat zal in 2010 niet veel anders zijn. Het beste medicijn hiertegen is groei, onder andere door toename van onze marktaandelen. We zullen ons actieve commerciële beleid dan ook voortzetten. Mede hierdoor hoop ik dat we volgend jaar weer door de grens van 400 miljoen ton kunnen breken. Dat betekent; een groei van de overslag met ruim drie procent. 5

6 Johan Moerman, directeur Rotterdam Festivals: Evenementen belangrijk voor profilering Rotterdam Het stimuleren van de cultuurparticipatie van Rotterdammers en het coördineren van het evenementenbeleid in Rotterdam. Dat is wat de Stichting Rotterdam Festivals doet, samengevat. Omdat in onze stad meer particulier initiatief is dan in welke stad dan ook, heeft Rotterdam een heel eigen, onderscheidend evenementenprofiel. We staan niet voor niets bekend als de evenementenstad van Nederland, zegt Johan Moerman, directeur Rotterdam Festivals. Met onze festivals onderstrepen we onder meer onze identiteit als vrijetijdsstad. Om die reden werken we ook aan het verder versterken van krachtige internationaal aansprekende festivals zoals het International Film Festival Rotterdam, Zomercarnaval en de Wereldhavendagen. Stuk voor stuk aansprekende, jaarlijks terugkerende evenementen die het karakter van de stad vertegenwoordigen en een duidelijke economische spin-off laten zien, aldus Moerman. Agency richten zich op de snel opkomende economieën Brazilië, India en China en Turkije. Maar ook de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Duitsland behoren tot de speerpuntlanden, omdat het investeringsvolume vanuit die landen vanouds hoog is. Vanzelfsprekend krijgen ook bedrijven uit alle andere landen en sectoren die zich willen vestigen in Rotterdam informatie over locatiefactoren die voor vestiging van belang zijn en praktische ondersteuning. De dienstverlening die buitenlandse werknemers wordt aangeboden in Rotterdam, is eind 2008 van start gegaan met de opening van de Expat Desk. Het internationale loket geeft informatie en ondersteuning aan kennismigranten uit het buitenland over wonen, werken, studeren en uitgaan in de Rotterdamse regio. Daarnaast werkt de Expat Desk Rotterdam ook samen met de Nederlandse Immigratie en Naturalisatie Dienst waardoor verplichte procedures aanzienlijk worden verkort. Internationale acquisitie en gastheerschap Meer dan de helft van de buitenlandse investeringen in Nederland komt van bedrijven uit Azië, gevolgd door de Verenigde Staten. Volgens het Netherlands Foreign Investment Agency (NFIA) van het ministerie van Economische Zaken zijn de buitenlande investeringen in Nederland in 2009, ondanks de economische crisis, verder toegenomen. Dat was mede te danken aan twee grote kapitaalintensieve investeringen waarvan één in Rotterdam: een investering van 670 miljoen in een grote biodieselfabriek van het Finse Neste Oil. Enkele andere aansprekende bedrijven die zich in 2009 in (de regio) Rotterdam vestigden waren het Duitse logistiek bedrijf Lehnkering, het Chinese verzekeringssoftwarebedrijf ebaotech, het scheepvaartbedrijf GAC uit de Verenigde Arabische Emiraten, het Mexicaanse staalbedrijf Grauforz en het Russische mijnbouw- en metaalbedrijf MMC Norilsk Nickel. In 2009 heeft Rotterdam de aanpak van internationale acquisitie en gastheerschap verder versterkt. Vanuit deze gedachte heeft het Ontwikkelingsbedrijf Rotterdam in 2009 het Rotterdam Investment Agency (RIA) gelanceerd als centrale loketfunctie voor potentiële buitenlandse investeerders. Door de rode loper uit te rollen voor bedrijven en hen optimaal te ondersteunen als zij zich oriënteren op zoek naar een vestigingslocatie, kan Rotterdam veel investeerders net dat laatste zetje geven om zich, met alle vestigingsvoordelen die Rotterdam biedt, juist hier te vestigen. De activiteiten van het Rotterdam Investment 6 Aanbouw biodieselfabriek van Neste Oil op de Maasvlakte. Bezoekers Rotterdam wil een aantrekkelijke stad zijn voor bewoners, bedrijven en bezoekers. De internationale congressen en evenementen die in Rotterdam worden georganiseerd, leveren een belangrijke bijdrage aan de bezoekcijfers en aan de profilering en positionering van Rotterdam. Rotterdam Festivals, Rotterdam Marketing, Chief Marketing Office, de congres- en evenementenorganisatoren en de gemeente werken nauw samen op dit vlak. Het evenementenbeleid wil nadrukkelijker bijdragen aan het internationale profiel van Rotterdam. Onder het motto Dieper in de stad, verder in de wereld, wordt het ambitieniveau verhoogd om tot de top drie van Europa te behoren én wordt de stap gezet naar internationaal niveau en internationale uitstraling. Evenementen als het North Sea Jazz Festival, Internationaal Film Festival Rotterdam en het Zomercarnaval hebben nu al een internationale reputatie. Foto: Neste Oil

7 Internationale congressen en evenementen waar de gemeente nauw bij betrokken was en die eruit sprongen in 2009 waren: Internationale conferenties in Rotterdam Eurocities Social Affairs Forum 2-3 maart Sociaal beleid en projecten EU Rotterdam Rules september VN conferentie Eurocities Environment Forum 4-6 oktober Milieu beleid en projecten EU Interreg Jaarvergadering 8-9 oktober Conferentie en projectenmarkt Kansrijk ondernemen in krachtwijken 14 oktober Conferentie kansenzones Europe-Direct oktober Informatievoorziening over EU International Advisory Board 4-6 november Adviesorgaan Rotterdam Conferentie Kamers met Kansen 25 november Kennisuitwisseling probleemjongeren Rotterdam Global Urban Summit 3-4 december Kennisuitwisseling duurzame stedelijke ontwikkeling Eryica (European Youth Information 3-6 december Jaarvergadering EU-jongereninformatiepunten and Counselling Agency) Internationale evenementen in Rotterdam Unicefstad 5 november november 2009 Your World 1 januari - 31 december 40e Poetry International Festival januari Internationaal Film Festival Rotterdam 21 januari - 1 februari Turkije Jaar 12 februari - 15 december Brazil Rotterdam 30 mei - 23 augustus North Sea Jazz Festival 9-12 juli 25e Zomercarnaval 25 juli Gergiev Festival 1-6 september Wereldhavendagen 4-6 september 4e Internationale Architectuur Biënnale 25 september - 10 januari 2010 Rotterdam Open City Shanghai Cultural Week november Foto: Rotterdam Max Dereta Image Bank Foto: E.G.Pors 7

8 Foto: Philip Lange Foto: Cord Beckmann Duitsland In 2009 is flink ingezet op de betrekkingen met Duitsland als belangrijkste handelspartner van Rotterdam. Nederland exporteerde in 2009 goederen ter waarde van ruim 58 miljard euro naar Duitsland. Daarmee liet Nederland China en Frankrijk achter zich. De belangrijkste exportgoederen waren fossiele en minerale brandstoffen, chemische producten, voedings- en genotmiddelen en agrarische producten. Het grootste deel van de handel met Duitsland vindt plaats tussen Nederland en de deelstaat Noordrijn- Westfalen. Daarnaast zijn Nedersaksen en Baden- Württemberg heel belangrijke regio s voor Nederland. Noordrijn-Westfalen staat vooral bekend om het zeer uitgebreide industriële en stedelijke Ruhrgebied, maar ook om de aangrenzende stedelijke gebieden langs de Rijn. In de deelstaat zijn ongeveer 700 Nederlandse bedrijven gevestigd die tot de belangrijkste buitenlandse investeerders behoren. Het belang van de Duitse markt voor de Rotterdamse haven en de havenondernemers is enorm. Tweederde van de lading in de Rotterdamse haven is Duitse lading. Er gaat meer lading van en voor Duitsland via Rotterdam dan via alle Duitse havens samen. De Rotterdamse haven speelt een centrale rol als belangrijkste doorvoerhaven. Duitsland is dé topprioriteit van Rotterdam voor wat betreft haveneconomische belangen. In Rotterdam hebben afgelopen jaar verschillende bijeenkomsten plaatsgevonden van RoKoKo, het Rotterdams Koffietafel Kollegium. Dit is een waardevol netwerk voor de versterking van de betrekkingen tussen Rotterdam en Duitsland. Eén van de sprekers was Jürgen Büssow, Regierungspräsident van de bestuurlijke regio Düsseldorf. Ook heeft het jaarlijkse Deutsche Mittagessen plaatsgevonden, een lunch waarvoor de directeuren van de belangrijkste Duitse bedrijven in de regio Rotterdam worden uitgenodigd. Belangrijke contacten voor Rotterdam lopen via de havensteden maar daarnaast wordt er ook met diverse andere Duitse steden samengewerkt. Keulen, Duisburg en Dresden zijn zustersteden van Rotterdam. Hier is regelmatig contact mee. In 2009 hebben onder meer bestuurlijke en politieke delegaties uit Düsseldorf, Frankfurt en Hamburg Rotterdam bezocht. Andersom zijn Rotterdamse bestuurders naar Berlijn, Hamburg en München gegaan. De onderwerpen van deze wederzijdse bezoeken waren onder meer de haven, economie, sociaal beleid, stedelijke ontwikkeling en het project Stadshavens. Veel contacten lopen ook via Europese netwerken. Zo is er contact met Duisburg over een mogelijke gezamenlijke aanvraag van Interregsubsidie. Verder zijn er contacten met Duisburg, Düsseldorf en Essen ter voorbereiding op een Rotterdamse inbreng in het culturele hoofdstadjaar in het Ruhrgebied, Ruhr Thema s voor samenwerking in het Ruhrgebied zijn voor Rotterdam: architectuur, theater en industrieel erfgoed. Verder is er van Duitse zijde veel belangstelling voor de Rotterdamse praktijk op het gebied van culturele diversiteit, educatie en creatieve industrie. Kansen dus voor inhoudelijke versterking van zowel de kunst- en cultuurpraktijk als de economische betrekkingen met ons achterland. In januari 2010 zal een meerjarenstrategie Duitsland worden opgezet door Duitslanddesk van het Havenbedrijf in samenwerking met de bestuursdienst en andere betrokken diensten. Links: Binnenzijde van de koepel van de Rijksdag in Berlijn. Rechts: Binnenvaartschip op de Maas in Rotterdam. 8

9 Brazilië Ondanks de economische crisis gaat het goed met Brazilië en is het land niet in recessie. Er zijn absoluut voelbare effecten van de crisis geweest, met name veroorzaakt door de lagere prijzen van grondstoffen. De bilaterale relatie tussen Nederland en Brazilië is de laatste twee jaren enorm verbeterd. Mede door wederzijdse staatsbezoeken is er toenadering gezocht op onder andere de gebieden havensamenwerking, bio-energie en cultureel erfgoed. Inmiddels is Brazilië ook bestempeld tot een van de focuslanden van de Dutch Trade Board. Rotterdam is hier nauw bij betrokken. Er zijn uitstekende contacten met de Nederlandse posten in het land, met de Braziliaanse Ambassade in Nederland en met de betrokken Nederlandse ministeries. Het Havenbedrijf Rotterdam NV (Porint) werkt samen met de Braziliaanse federale minister van havens aan een nationaal havenplan voor het land. Dit heeft een enorme kennis over Braziliaanse havens opgeleverd. Het Havenbedrijf en het havengerelateerde bedrijfsleven zijn uitstekend vertegenwoordigd in Brazilië. Het land is een van de belangrijkste herkomstlanden van goederen die in Rotterdam worden overgeslagen (olie, fruit, ijzererts, ethanol, enz). Ladingstromen vanuit Brazilië lopen nog altijd redelijk goed. Het Rotterdam Investment Agency van het Ontwikkelingsbedrijf Rotterdam heeft, in samenwerking met het Havenbedrijf, de acquisitie van Braziliaanse bedrijven voortvarend opgepakt. Samen met het Netherlands Foreign Investment Agency (NFIA) zijn investeringsseminars georganiseerd in São Paulo en Rio de Janeiro. Ter versterking van het relatiebeheer en de internationale acquisitiestrategie is er tussen Brazilië en Rotterdam ook een interessante culturele alliantie ontstaan. In de zomer van 2009 stond Rotterdam in het teken van de hedendaagse Braziliaanse kunst en cultuur met de Brazil Rotterdam zomer. Drie maanden lang werd op straat, in musea en op podia aandacht besteed aan moderne Braziliaanse kunst- en cultuur: pleinprogrammering, seminars, graffiti en veel muziek. Het zwaartepunt van het programma lag op het project Brazil-Contemporary. Een gezamenlijke expositie over hedendaagse kunst, architectuur en design uit Brazilië van (en in) drie grote, toonaangevende kunstinstellingen in Rotterdam: Museum Boijmans van Beuningen, het Nederlands Architectuurinstituut en het Fotomuseum. Het Scheepvaart en Transportcollege is actief in Brazilië, onder meer in de noordoostelijke stad Recife. De Erasmus Universiteit, waaronder de Rotterdam School of Management, beschikt over een groot netwerk van alumni in Brazilië. Indien nodig kunnen deze contacten worden ingezet voor Rotterdam. De Rotterdamse inzet in Brazilië heeft als voornaamste focus nog altijd de regio São Paulo/Santos, vanwege de aanwezigheid van het voor onze stad en haven relevante bedrijfsleven. Ook wordt regelmatig inzet op Rio de Janeiro gepleegd, vanwege de hoofdkwartieren van topbedrijven als Vale en Petrobras en diverse acquisitiedossiers. Rio is booming vanwege grote investeringen in onder meer de oliesector en voor de organisatie van het WK in 2014 en de Olympische Spelen in Beide steden zijn ook het meest relevant voor de culturele betrekkingen. Het Havenbedrijf is verder actief in de deelstaat Pernambuco in het Noordoosten vanwege de betrekkingen met de haven Suape vlakbij de stad Recife. Andere grote economische centra die aandacht krijgen, zijn Belo Horizonte en Porto Alegre. Links: São Paulo, Brazilië. Rechts: Brazilië is de grootste producent en exporteur ter wereld van citrusvruchten en koffiebonen. Foto: David Davis 9

10 Rusland Rotterdam heeft op een aantal gebieden al een sterke band met Rusland. Zo is tien procent van de overslag uit de Rotterdamse haven afkomstig uit Rusland. De Russische economie is sinds 1998 spectaculair gegroeid, vooral gebaseerd op de hoge olie- en gasprijzen. De export naar Rusland is echter in 2009 enorm verminderd als gevolg van de economische crisis. De omvang van de buitenlandse investeringen is sterk teruggelopen en de Russische banksector kampt met liquiditeitsproblemen. De jarenlange opbouw van financiële reserves is abrupt gestopt door de lage olieprijzen. Ook de internationaliseringswensen van de grote Russische conglomeraten zijn verminderd. Zodra de economie aantrekt zal het belang van Rusland als investeerder en als afzetmarkt naar verwachting echter weer snel toenemen. De hoofdstad Moskou en de Noordelijke hoofdstad St. Petersburg hebben minder last gehad van de economische crisis en stonden in 2009, net als voorgaande jaren, samen bovenaan de lijst van snelst groeiende stedelijke economieën van Europa. In 2009 werd het 25-jarig bestaan van de zusterstadrelatie tussen Rotterdam en St. Petersburg gevierd. Deze relatie is vooral gericht op actieve haveneconomische betrekkingen en legt de nadruk op de goederenexport. In september 2009 leidde de burgemeester een handelsdelegatie van Rotterdamse bedrijven naar St. Petersburg. Hierbij werd ook een bezoek aan de gouverneur van St. Petersburg gebracht. In november 2009 volgde een tegenbezoek. Tijdens deze bezoeken werden afspraken gemaakt om de samenwerking tussen beide steden te versterken. Foto: Irina Afonskaya Igor Grochev In St. Petersburg werd onder grote aandacht van de Russische pers afgesproken dat de steden vooral op het gebied van logistiek en transport de samenwerking zullen zoeken. Daarnaast zullen de burgemeester en de gouverneur zich inspannen om praktische oplossingen te vinden voor problemen die Nederlandse en Russische investeerders ondervinden in de handel en investeringen in Rotterdam en St. Petersburg. Ook toonde de gouverneur veel interesse in de Rotterdamse aanpak op het gebied van tolerantie en interculturaliteit en in de activiteiten van Europese Jongerenhoofdstad. In 2009 is de strategie voor Rusland uitgewerkt in een specifieke aanpak. Daarin wordt naast de contacten met St. Petersburg ingezet op goede contacten met Moskou en de beide omliggende regio s. Er liggen kansen voor kennisuitwisseling en economische samenwerking op het gebied van transport en logistiek, energiebesparing, watermanagement en stadspromotie. Boven: St. Petersburg, Rusland. Onder: Olieterminal in Rusland. 10

11 Links: Mumbai, India. Rechts: Textiel uit India. Foto: Nickolay Stanev Foto: Nikki Bidgood India India is één van de focuslanden voor Rotterdam omdat het één van de snelst groeiende economieën van de wereld is. Ondanks de financiële crisis groeit de Indiase economie gestaag door. India heeft de potentie te groeien tot de derde economie ter wereld in 2050, na de Verenigde Staten en China. De aandacht is daarom in 2009 gericht op de inventarisatie van de mogelijkheden van India en het opstellen van een plan van aanpak voor de toekomstige betrekkingen. In juni 2009 is een eerste verkennende reis naar India gemaakt. De eerste contacten zijn gelegd met de besturen van/in de deelstaten Gujarat en Maharashtra. Beide deelstaten maken een groter dan gemiddelde economische groei door. Ook is het investeringsklimaat hier naar verhouding beter dan in andere regio s. Naast de bestuurlijke contacten zijn ook contacten gelegd met relevante Kamers van Koophandel. Het Rotterdams belang is ook goed onder de aandacht gebracht van het uitgebreide Nederlandse postennetwerk: de ambassade in Delhi, het consulaat in Mumbai (Maharashtra) en het NBSO (Netherlands Busines Support Office) in Ahmedabad (Gujarat). Door deze diversiteit van contacten zullen de banden met India en de naamsbekendheid van Rotterdam verstevigd worden. Omdat in een complex land als India goede contacten essentieel zijn, is er in eerste instantie voor gekozen om scherp te focussen, zowel op regio s als op economische sectoren. Prioriteit wordt gegeven aan het haven- en industriecomplex, mede omdat het Havenbedrijf de mogelijkheid van een deelname in een Indiase haven onderzoekt. Ook voor het Rotterdamse maritieme bedrijfsleven is dit van belang omdat India veel behoefte heeft aan knowhow op dit gebied. Daarnaast lijken er grote kansen te liggen in de creatieve sector: architectuur, media, entertainment en gaming. Ook op medisch gebied zijn er grote mogelijkheden voor Rotterdam. Diverse Rotterdamse bedrijven zijn actief in India. Andersom kunnen enkele grote, al in Rotterdam gevestigde, Indiase bedrijven een ambassadeursfunctie vervullen. Afgelopen jaar hebben enkele nieuwe Indiase bedrijven hun interesse voor Rotterdam kenbaar gemaakt. Naar verwachting zal dit aantal komend jaar groeien. Als onderdeel van het rode loperbeleid voor inkomende missies is er in september 2009 een inkomend bezoek geweest van een groep Indiase logistici. Dit was een rechtstreeks spin-off van de verkennende reis. De Erasmus Universiteit ziet kansen in samenwerking met Indiase universiteiten op het gebied van onder meer gezondheid, maritieme logistiek, stedelijke ontwikkeling en management. Naar verwachting liggen er ook kansen voor het Rotterdam Investment Agency van het OBR en voor de Kamer van Koophandel. 11

12 China Het jaar 2009, het Jaar van de Os, markeerde de viering van de 30-jarige stedenband tussen Rotterdam en Shanghai. Op 23 november 1979 werd de officiële samenwerking ondertekend. Tweejaarlijks wordt een memorandum opgesteld waarin de samenwerking en uitwisseling wordt vastgesteld voor de komende periode. Het memorandum beschrijft de samenwerking op maar liefst dertien gebieden. Van economie en handel tot sport en van stedenbouw, volkshuisvesting en infrastructuur tot onderwijs en milieu. In november 2009 is uitgebreid aandacht geschonken aan de dertigjarige zusterband met een Shanghai Culture Week op verschillende locaties in Rotterdam. Het programma Shanghai meets Rotterdam gaf met opera, film en literatuur, een kleurrijke impressie van het culturele klimaat in Shanghai. Een tentoonstelling en lezing in de Centrale Bibliotheek boden een doorkijkje naar de World Expo die in 2010 plaats vindt in Shanghai. China is de snelst groeiende economie van de wereld en die ontwikkeling biedt ook voor Rotterdam grote voordelen en kansen. Steeds meer Chinese producten en diensten vinden hun weg naar Europa. Dit onderstreept het belang van goede en intensieve contacten. In de dertigjarige relatie is stevig geïnvesteerd in deze betrekkingen. Het afgelopen jaar vonden er drie bestuurlijke bezoeken aan Shanghai plaats. De accenten van deze bezoeken lagen op de terreinen van economie, milieu, haven en verkeer en vervoer. De bestuurlijke aanwezigheid in Shanghai in 2009 heeft tevens bijgedragen tot de vlotte voortgang van de realisatie van het Rotterdams paviljoen op de World Expo Het paviljoen zal deel uitmaken van de Urban Best Practice Area onder de titel Rotterdam Water City. Het bezoek in april 2009 van de wethouder Economie, Haven en Milieu heeft onder meer geleid tot afspraken met de State Assets Supervisory Administration Commission om de trainingen van jonge veelbelovende managers uit Rotterdam en Shanghai verder te ontwikkelen. Een tweede groep van vijf managers uit Shanghai heeft in november de stage afgerond. In mei 2010 zullen vijf trainees uit Rotterdam een programma in Shanghai volgen. Wethouder Wonen en Ruimtelijke Ordening heeft in juni 2009 opgetreden als delegatieleider voor de zogenoemde road show naar Shanghai en enkele steden in Midden- China. Het bezoek was gericht op de voor Rotterdam belangrijkste verladers, expediteurs en reders, werkzaam in de bezochte Chinese steden. In oktober was de wethouder Economie, Verkeer en Vervoer voor een werkbezoek in Shanghai met een delegatie van de diensten Gemeentewerken en ds+v. De directeur Gemeentewerken en de directie van Shanghai Tunnel Engineering & Rail Transit Design and Research Institute hebben twee overeenkomsten 12 getekend op het terrein van advisering over tunnel- en metrobouw. En marge van het bezoek was de wethouder Economie, Verkeer en Vervoer aanwezig bij de opening van het op Rotterdamse leest geschoeide verzorging- en verpleeghuis in Sjanghai. Dit project is de laatste jaren vormgegeven door de samenwerking tussen de dienst Sociale Zaken en Werkgelegenheid en het Shanghai Civil Affairs Bureau. Het Rotterdam Commercial Representative Office (RCRO) in Shanghai verhuisde in 2009 naar een nieuwe locatie. Het RCRO werkt nauw samen met de Chinadesk van het Rotterdam Investment Agency van het Ontwikkelingsbedrijf Rotterdam. Boven: Shanghai, China. Onder: Chinese draak op het China Cultural Festival. Foto: Bas Czerwinski Foto: ssguy

13 Turkije De contacten die Rotterdam met Turkije en Turkse steden onderhoudt vloeien voort uit het special partnership ; de bijzondere band die groepen Rotterdammers hebben met Turkije. Deze relatie is door de jaren heen veranderd en in 2009 is de strategie met betrekking tot Turkije uitgewerkt in een specifieke aanpak. Turkije maakt een snelle economische groei door. Hoewel het land in 2009 een bovengemiddelde krimp onderging, wordt op langere termijn verdere groei voorspeld. De beoogde toetreding tot de Europese Unie dwingt tot enorme investeringen van de landelijke en lokale overheid waar Rotterdamse bedrijven en instellingen van zouden kunnen profiteren. In de strategie met betrekking tot Turkije is dan ook gekozen om in te zetten op contacten met Istanbul en daarnaast onderzoek te doen naar de mogelijkheden van andere steden zoals Izmir en Kayseri. Rotterdam wil zich in Turkije vooral strategisch positioneren op duurzaamheid en energie. Verder wordt getracht om tot een intensieve samenwerking te komen met (instellingen uit) Istanbul op het gebied van kunst en cultuur. Ook voor Turkse bedrijven en bestuurlijke delegaties wordt een rode loper uitgelegd. Istanbul, Turkije was het Turkije-jaar, georganiseerd door ING, FME-CWM en Fenedex, om het Nederlandse bedrijfsleven te informeren over de Turkse opkomende markt en de zakelijke mogelijkheden. Het slotevenement van het Turkije-jaar vond medio december plaats in het World Trade Center in Rotterdam met een aansluitende netwerkreceptie in de Burgerzaal. De Turkse minister van Buitenlandse Handel was daarbij aanwezig. Het TIC Turkey (Trade and Investment Center Turkey) organiseerde in 2009 een beursbezoek naar Antalya, dat vooral gericht was op de gezondheidsindustrie stond echter vooral in het teken van de voorbereidingen van Istanbul Culturele Hoofdstad De Rotterdamse Schouwburg en Moois Media hebben twee projecten uitgevoerd op het gebied van operaproductie en een documentaire over Turkse moderne cinema. Het Rotterdam Climate Initiative en de dienst ds+v hebben nauw samengewerkt met Istanbul in een project op het gebied van energiebesparing in de bebouwde omgeving. Hierover is een gezamenlijke conferentie gehouden in Istanbul. Op het gebied van veiligheid werkt het korps Rotterdam-Rijnmond nauw samen met het politiekorps van Kayseri. Met name op het gebied van terrorisme en extremisme, jeugdcriminaliteit, wijkpolitie en verkeersveiligheid. Wederzijds waren er bezoeken van de korpsleiding en op uitvoerend niveau. Kayseri financiert deze samenwerking met behulp van het Europese Leonardo-programma. Foto: Sailorr 13

14 Foto: MC_PP Verenigde Staten Van oudsher zijn er sterke economische banden met de Verenigde Staten. Daarnaast zijn er ook goede betrekkingen op het gebied van veiligheid, stedelijke ontwikkeling, woningbouw en sociaal beleid. Ondanks de economische crisis blijft de Verenigde Staten een belangrijk land voor Rotterdam en zijn in 2009 ook verschillende nieuwe contacten gelegd. In 2009 is een analyse opgesteld van de Verenigde Staten, gevolgd door een plan van aanpak voor de periode Op basis van de bestaande contacten en nieuwe strategische belangen en mogelijkheden is geconstateerd dat de aandacht in de Verenigde Staten op meerdere steden moet worden gericht. Belangrijk is om de bestaande netwerken te onderhouden en langzaam aan uit te bouwen en nieuwe netwerken te ontwikkelen. De zakelijke betrekkingen met de Verenigde Staten zijn echter dermate gespreid dat deze inzet flexibel zal moeten zijn. In de analyse werd vastgesteld dat er voor Rotterdam mogelijkheden liggen tot samenwerking met Chicago, New York en Toronto in Canada. Chicago biedt grote economische kansen en heeft een vooruitstrevend beleid in het stimuleren van duurzaamheid in een gebiedsgerichte aanpak. Chicago biedt Rotterdam interessante samenwerkingsmogelijkheden op het gebied van klimaat, stedenbouw, participatie en cultuur. Bestuurlijk ligt de aandacht dan ook op Chicago. In 2009 is gestart met het uitbouwen van een brede gemeentelijke en bestuurlijke samenwerking. De contacten met New York en Toronto worden in eerste instantie minder breed ingezet. Naast de versterking van contacten met Chicago hebben afgelopen jaar verschillende andere activiteiten tussen Rotterdam en de Verenigde Staten plaats gevonden. In het kader van 400 jaar relaties tussen New York en Nederland heeft de burgemeester samen met het Rotterdam Climate Initiative deelgenomen aan het H209 Forum in New York. Met New York wordt ook een samenwerking tussen Stadshavens en de Port Authority New York/New Jersey opgezet. Rotterdam heeft in samenwerking met de Cruiseterminal Rotterdam deelgenomen aan de Sea Trade Cruise Shipping in Miami. Ook vond in 2009 samenwerking plaats tussen de politie Rotterdam en de politie van Toronto en San Diego. Foto: Hannah Anthonysz 14

15 Verenigd Koninkrijk Rotterdam heeft veel verschillende contacten in het Verenigd Koninkrijk. In 2009 is dan ook een analyse opgesteld om de betrekkingen met het Verenigd Koninkrijk te inventariseren. Hieruit is gebleken dat veel contacten verlopen in het kader van de Europese netwerken. De samenwerking heeft zich geconcentreerd op drie thema s: klimaat, veiligheid, integratie/participatie. Ook in de vervolgbetrekkingen zullen deze thema s centraal staan. Economisch gezien is het Verenigd Koninkrijk een belangrijke markt, maar het Rotterdam Investment Agency heeft daar in het verleden niet gericht op geacquireerd. In de toekomst zal hier dan ook meer op moeten worden ingezet. Foto: Hannah Anthonysz In Europese netwerken en projecten wordt samengewerkt met onder meer Londen, Leeds, SouthHampton, Birmingham, Newcastle, Bristol. Afgelopen jaren zijn er ook diverse contacten geweest met Londen. Stadshavens heeft een samenwerking opgezet met Londen op het gebied van waterfront ontwikkeling. Ook Rotterdam Climate Proof werkt samen met Londen in het netwerk Connecting Delta Cities. Daarnaast heeft de politie Rotterdam een goede samenwerking met de politie uit Kent. In 2009 is ook zusterstad Hull op bezoek geweest in Rotterdam. Boven: Erasmusbrug met cruiseschip Queen Victoria. Onder: Londen City, Verenigd Koninkrijk. Linkerpagina. Boven: Chicago, Verenigde Staten. Onder: Hotel New York op de punt van de Kop van Zuid. In 2010 wil de gemeente Rotterdam de relaties met het Verenigd Koninkrijk gaan aanhalen en versterken met het oog op de strategische thema s: economische betrekkingen en de Olympische Spelen Daarnaast blijven de thema s klimaat, veiligheid, integratie en participatie centraal in de betrekkingen met het Verenigd Koninkrijk. In 2010 wordt verkend aan welke steden prioriteit gegeven moet worden, gelet op de eerder genoemde thema s. Deze verkenning zal uitgevoerd worden in Londen, Manchester, Liverpool en eventueel Birmingham. Foto: jan kranendonk 15

16 Foto: Marc Heeman Special partnerships Rotterdam onderhoudt speciale banden met Suriname, de Nederlandse Antillen, Kaapverdië, Marokko. Veel Rotterdammers en/of hun familieleden komen hier oorspronkelijk vandaan. De relaties met deze landen en steden veranderen langzaam maar zeker van herkomstlanden in special partnerships, met wederzijdse economische relaties en belangen. In 2009 is een inventarisatie gestart van de bestaande contacten als basis voor een analyse en heroriëntatie van het beleid. In 2010 wordt daarover gerapporteerd. Ondertussen worden de bestaande relaties uiteraard onderhouden en zijn er regelmatig evenementen en wederzijdse werkbezoeken. Marokko Halverwege 2009 bracht de burgemeester een bezoek aan Casablanca, de economische hoofdstad van Marokko. Daarbij zijn afspraken gemaakt op het gebied van economie, veiligheid, water en energie. De Marokkaanse markt biedt goede kansen: er bleek grote belangstelling voor de kennis van Rotterdamse bedrijven op het gebied van logistiek, bouw en water. De politie Rotterdam-Rijnmond werkt al jarenlang samen met de politie van Casablanca, onder meer op het gebied van terrorismebestrijding en het tegengaan van radicalisering. Nederlandse Antillen De staatkundige vernieuwing van de Nederlandse Antillen in 2010 speelt een belangrijke rol in de contacten met de eilanden. Zo coördineert de Politie Rotterdam- Rijnmond de reorganisatie van de Antilliaanse politiekorpsen met oog op de staatkundige vernieuwing. Rotterdam coördineert namens de 22 Nederlandse Antilliaanse gemeenten ook de contacten met de Antillen over de specifieke aanpak van Antilliaanse jongeren. De meeste Rotterdamse Antillianen komen uit Curaçao, zodat daar ook de meeste contacten mee worden onderhouden. Er lopen diverse samenwerkingsprojecten op het gebied van veiligheid en jeugdbeleid en er is een jumelage van de brandweer Rotterdam met de brandweer op Curaçao. Op het gebied van onderwijs vindt er samenwerking plaats met de Hogeschool Rotterdam en de Erasmus Universiteit en wordt de leerstoel jeugd en educatie aan de Universiteit Nederlandse Antillen gefinancierd door Rotterdam en Amsterdam. In 2009 is de inzet van Rotterdamse maatschappelijk werkers op Curaçao geëvalueerd en is er gekeken naar de mogelijkheden van het opzetten van wijkaanpak en onderwijssamenwerking. Voorts was er een verkenning naar economische samenwerking en remigratie-initiatieven. Suriname In 2009 vonden geen bestuurlijke contacten plaats tussen Rotterdam en Suriname. Wel nam Rotterdam deel aan enkele ambtelijke trajecten via VNG International. Ook gingen de contacten tussen deelgemeente Hoogvliet en district Marowijne door en vond er een uitwisseling plaats van kunstenaars onder leiding van het Centrum voor Beeldende Kunst. De Politie Rotterdam Rijnmond bracht een werkbezoek aan het Korps politie Suriname. Kaapverdië In 2009 vond er een ambtelijke missie vanuit de gemeente Rotterdam plaats in het kader van de bilaterale onderhandelingen tussen de Nederlandse en Kaapverdische regering. Tijdens die onderhandelingen zijn afspraken gemaakt over de afbouw van de ontwikkelingshulp en de normalisering van de betrekkingen. Andersom bezocht een zware delegatie van Kaapverdische politie en justitie Rotterdam. Boven: Zomercarnaval in Rotterdam. Rechts: Klimaattrein naar Kopenhagen. 16

17 Stedenbanden Rotterdam onderhoudt van oudsher vriendschappelijke betrekkingen met andere steden. In 2009 is een analyse gemaakt van deze wereldwijde zustersteden of partnersteden. Er is gekeken hoe de bestaande Rotterdamse stedenbanden passen in het beleidskader van het PIEA. Hierbij is onderscheiden of een stad in een prioriteitsland ligt, of er sterke economische banden met de stad bestaan en of samenwerking mogelijk is op de prioritaire thema s van het PIEA: klimaat, energie, water, intercultural leadership, kunst, cultuur en sport. Op basis hiervan zijn de prioritaire steden benoemd: steden waar al intensief en breed mee samengewerkt wordt of waar de samenwerking naar verwachting in het komende jaar geïntensiveerd zal worden. Deze prioritaire steden zijn: Shanghai en Keulen. Verder zijn Sint Petersburg, Jakarta en Istanbul steden waar we, naar verwachting, intensief contact mee onderhouden nu en in de nabije toekomst. Tweede prioriteit krijgen de stedenbanden die wel interessante mogelijkheden bieden maar nu minder brede samenwerkingsprogramma s kennen: Antwerpen, Dresden, Duisburg, Lille, Osaka en Praag. De overige bestaande stedenbanden hebben een beperkter karakter. In de analyse zijn ook steden onderkend waar geen Foto: Hannah Antonysz officiële stedenband mee bestaat, maar die wel van belang zijn voor Rotterdam zoals Berlijn, Hamburg, Londen en Liverpool in Europa. Chicago, New York en Toronto in Noord-Amerika. Casablanca in Afrika. São Paulo, Rio de Janeiro en Santos in Zuid Amerika. Singapore, Ho Chi Min Stad en Abu Dhabi in Azië. De samenwerking met deze steden heeft meestal een meer projectmatig karakter. Bestuurlijke reizen in 2009 Wethouder Bolsius januari Jakarta, Melbourne Water, stedelijke ontwikkeling, sport Wethouder Harbers februari Oman, Dubai Haven Wethouder Karakus maart Cannes Vastgoedbeurs MIPIM Wethouder Karakus maart Barcelona Forum Europese Investerings Bank Burgemeester 1-2 maart Berlijn Conferentie Integrating Cities Wethouder Baljeu 6-8 april Lille en Londen Raadscommissie vervoer Wethouder Harbers 6-10 april Shanghai Voorbereiden World Expo 2010 Burgemeester mei Seoul C40 Large Cities Climate Summit Wethouder Karakus 6-13 juni Midden-China,Shanghai Haven Burgemeester juni Rabat Beleefdheidsbezoek Burgemeester, Wethouder Bolsius, 3-5 juli Monaco Voorbereiding Tour de France 2010 Wethouder Vervat Wethouder Bolsius juli Munster Voorbereiding Tour de France 2010 Burgemeester juli Parijs Voorbereiding Tour de France 2010 Wethouder Lamers juli Rome Sport Burgemeester 8-11 september New York H209 Forum; water Wethouder Bolsius 16 september Londen Rederslunch Burgemeester september St. Petersburg Handel en onderwijs Wethouder Bolsius 28 september - 3 oktober Osaka, Tokio 400 jaar handelsbetrekkingen Wethouder Karakus 5-7 oktober München Vastgoedbeurs Expo Real Burgemeester oktober Los Angeles, San Diego Politiereis Burgemeester, Wethouder Bolsius, oktober Parijs Voorbereiding Tour de France 2010 Wethouder Vervat Wethouder Grashoff oktober Turijn Overdracht Jongerenhoofdstad Wethouder Vervat oktober Shanghai Infrastructuur, milieu, sociaal Wethouder Karakus 5-7 november Hamburg Woningbouw Burgemeester november Stockholm, Oslo Eurocities, kerstboomkapceremonie Burgemeester, Wethouder Grashoff december Kopenhagen Klimaattop 17

18 De Europese Unie De Europese Unie stond in 2009 in het teken van de verkiezingen van het Europees Parlement, de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon en de benoemingen van nieuwe parlementariërs, commissarissen en een president van de Europese Raad en hoge vertegenwoordiger voor het buitenlands beleid. Het verdrag van Lissabon verbetert de spelregels van Europa en maakt de besluitvorming democratischer en slagvaardiger. Met het verdrag van Lissabon maken lokale en regionale overheden formeel deel uit van de inrichting van het bestuur van de EU doordat er een uitdrukkelijke verwijzingen naar regionaal en lokaal zelfbestuur wordt gemaakt. Ook staat in het verdrag een verbreding van het subsidiariteitsbeginsel. Dit houdt in dat actie op Europees niveau niet is toegestaan op terreinen waar regionale en lokale overheden het beter kunnen. Voorafgaand aan de verkiezingen van het Europees Parlement heeft de gemeente Rotterdam een Raadsdebat georganiseerd tussen Raadsleden en (kandidaat-) Europarlementariërs. Het debat ging over Europese thema s die Rotterdam raken. In de pauze werd een website gelanceerd met informatie en enkele filmpjes over Europese projecten in Rotterdam. Met de organisatie van dit debat en betrokkenheid bij andere evenementen werden Rotterdammers geïnformeerd over Europa en de Europese verkiezingen. Rotterdam was, samen met onder meer Your World, gastheer voor de organisatie van de Avond van Europa, een fietstocht en debatten van jongeren met lijsttrekkers, het Erasmiaans European Youth Parliament, een stemwijzer on tour en een vlaggenproject bij het Centraal Station. Lobby, beleid en wetgeving Rond de tachtig procent van de regelgeving en afspraken die in de Europese Unie worden gemaakt, is van invloed op het gemeentelijk beleid. Rotterdam volgt de ontwikkelingen in de Europese Unie dan ook op de voet. Zo zijn aan het begin van het jaar de Europese wetgevingsplannen, de wetgevende en niet-wetgevende voorstellen, besproken met de gemeentelijke diensten. En maandelijks wordt een memo Brussel uitgebracht dat bestuurders en ambtenaren informeert over de (voortgang van de) Europese besluitvorming. Een belangrijk onderwerp van de Brusselse lobby was in 2009 de lobby voor CCS (Carbon Capture and Storage), de opvang en opslag van CO 2. Om de oriëntatie op Brussel te vergroten en te focussen, is een Actieprogramma Versterken Rotterdamse Lobbystrategie in Brussel opgesteld en door het College van burgemeester en wethouders vastgesteld. Het actieprogramma vormt de basis voor de Brusselse lobby en bestaat uit twee elementen: het toevoeging van nieuwe instrumenten en werkwijzen en een meer professioneel gebruik van reeds bestaande instrumenten. De bij Europa betrokken diensten worden vanzelfsprekend betrokken bij de verdere uitwerking en uitvoering. Rotterdam werkt in Brussel met Amsterdam, Den Haag en Utrecht samen in G4-verband. De belangrijkste dossiers zijn de structuurfondsen en de Lissabonstrategie. Het vervolg op de Lissabonstrategie voor innovatieve groei en werkgelegenheid, de Europese strategie 2020, is een belangrijk handvat bij de bestrijding van de financieel-economische crisis. In 2009 is een gezamenlijke brochure opgesteld met voorbeelden van succesvolle stedelijke economische innovaties, als bijdrage van de G4 aan de Europese strategie De Rotterdamse vertegenwoordigers in het G4-kantoor onderhouden de netwerken in Brussel en met de achterban in Rotterdam. Daarvoor zijn diverse werkbezoeken georganiseerd. Vanzelfsprekend wordt nauw samengewerkt met de Rotterdamse diensten en instellingen zoals de Erasmus Universiteit Rotterdam die in februari 2009 haar eigen Brusselse vertegenwoordiging opende. Nicole van Klaveren, Programmasecretaris RCI: Rotterdamse aanpak CCS valt wereldwijd op CO 2 -afvang en -opslag, ook wel Carbon Capture and Storage (CCS) genoemd, is niet nieuw. In de Verenigde Staten wordt CO 2 al 30 jaar gebruikt in de oliewinning. Maar de Rotterdamse manier van werken, in combinatie met de grootte van ons CCS-project, trekt aandacht, wereldwijd, zegt Nicole van Klaveren, Programmasecretaris Rotterdam Climate Initiative (RCI). De gemeente Rotterdam, Havenbedrijf Rotterdam N.V., Deltalinqs en DCMR Milieudienst Rijnmond werken nauw samen op het vlak van CCS. Samen zoeken ze naar nieuwe technologieën en praktische oplossingen. Het streven is randvoorwaarden creëren waardoor meerdere bedrijven hun CO 2 kunnen transporteren en opslaan via een gemeenschappelijke transport- en opslag infrastructuur. Die aanpak, werken vanuit een cluster van bedrijven, valt op, vertelt Van Klaveren. De contacten met Brussel zijn goed. De deskundigen weten waar Rotterdam mee bezig is. Dat begrip ontstaat niet zomaar. Daar gaan een heel lobby-proces aan vooraf. Dat betekent constant vinger aan de pols houden. We moeten helder blijven communiceren en onze aanpak plus resultaten op de juiste wijze presenteren. 18

19 Subsidies, fysiek en sociaal Verwerving van Europese middelen betekent niet alleen extra geld, maar vooral de kans om kennis uit te wisselen en eigen ervaringen in te brengen in de verdere beleidsontwikkeling. Met de lobby, de verwerving en het beheer van deze middelen heeft de gemeente in ruim twintig jaar de nodige ervaring en expertise opgebouwd. De fysieke sector heeft bijvoorbeeld een goede naam opgebouwd op het gebied van de Europese structuurfondsen. Niettemin heeft Rotterdam in 2009 de aanpak voor het verwerven van subsidies versterkt door de oprichting van een subsidieloket voor de sociale sector, ondergebracht bij de dienst Sociale Zaken en Werkgelegenheid. De informatie over Europese subsidies is concernbreed verbeterd met de publicatie op intranet van een projectenboek, waarin de verworven subsidieprojecten, een subsidiescan en een handleiding Europese subsidies. December 2009 werden twee belangrijke subsidies toegekend aan onze regio. De Europese Commissie kende 1,5 miljard toe aan 15 energieprojecten, waaronder het E.On-Electrabel project voor CCS-infrastructuur in de Rotterdamse regio. En het Rotterdamse Clean Tech Delta doet mee in een consortium van kennisinstellingen en bedrijven uit de Randstad, Berlijn, Londen, Parijs en Zürich. Aan hen is, als één van de eerste drie kennis- en innovatiegemeenschappen (KiCs) op het gebied van klimaat, duurzame energie en ICT, een startsubsidie van 3 miljoen toegekend. Eerder in het jaar kreeg de RET samen met partners uit Parijs, Manchester en Bielefeld, Interreg-subsidie voor het invoeren van technieken die leiden tot een lagere CO 2 -uitstoot. Europese Jongerenhoofdstad Rotterdam Jongerenhoofdstad 2009 was de start van een Europese traditie. Het Jongerenjaar, Your World, is een goed voorbeeld van Rotterdams initiatief en vernieuwende aanpak dat navolging krijgt. Inmiddels zijn meer dan vijftig steden geïnteresseerd om toekomstige Jongerenhoofdstad te worden en projecten als Dynamic Duo s en Young Europeans over te nemen. Om de Europese dimensie van Jongerenhoofdstad te versterken, heeft Rotterdam vooral ingezet op het vergroten van draagvlak, bewerkstelligen van continuïteit en ontwikkelen van internationale activiteiten. Rotterdam en Your World hebben veel energie gestoken in de lobby om Europese erkenning voor het concept Europese Jongerenhoofdstad. De lobby was vooral gericht op het European Youth Forum en de instellingen van de Europese Unie. Ook de Raad van Europa is benaderd om adhesie te betuigen. Dit heeft er onder meer toe geleid dat Ján Figel, tot eind 2009 Europees commissaris voor Onderwijs en Cultuur, beschermheer van Rotterdam European Youth Capital 2009 is geworden. De lobby wordt voortgezet om van de Europese Commissie, het Europees Parlement, het Comité van de Regio s en andere instellingen structurele ondersteuning te krijgen voor het benutten en uitbouwen van de ervaringen van de Europese jongerenhoofdsteden. Foto: Gem. Rotterdam Hijsen van de Europese vlag voor het debat tussen Raadsleden en Europarlementariërs. Voor de naamsbekendheid en het creëren van draagvlak heeft Rotterdam twee Europese netwerken opgericht: My Generation en Connections. Beide projecten zijn gesubsidieerd door de Europese Commissie. Voor het My Generation project zijn in het voorjaar van 2009 jongerendelegaties vanuit alle deelnemende Europese steden voor een week in Rotterdam bijeen gekomen. Investeren in draagvlak moest onder meer leiden tot een permanente structuur van Europese Jongerenhoofdsteden, waarbij jaarlijks meerdere steden zich kandidaat stellen om Europese jongerenhoofdstad te worden. Er is uitvoerig overleg geweest met het Europees Jeugdforum over criteria en procedures voor deze opvolging. Eind 2008 werd Turijn uitgeroepen tot Europese Jongerenhoofdstad 2010 en in mei 2009 Antwerpen tot Europese Jongerenhoofdstad Met de benoeming van Turijn en Antwerpen heeft Rotterdam ook een begin kunnen maken met het opbouwen van een structuur voor onderlinge samenwerking. Rotterdam heeft het voortouw genomen in de gezamenlijke lobby voor de officiële erkenning van Jongerenhoofdstad als onderdeel van het Europese jeugdbeleid. Bestuurders en ambtelijke delegaties van de beide steden zijn hiervoor meerdere malen naar Rotterdam gekomen. De wethouder Jongerenhoofdstad heeft in oktober 2009 met een delegatie van Your World een bezoek gebracht aan Turijn om met zijn collega nadere afspraken te maken over de titeloverdracht tijdens het Nieuwjaarsfeest en over de toekomstige samenwerkingsstructuur. Rotterdam is regelmatig benaderd door geïnteresseerde (Europese) steden die informatie en advies vragen om hun nominatie voor te bereiden. Zo heeft Rotterdam/Your World een flink aantal delegaties ontvangen uit onder meer Engeland, Spanje, Italië, België, Noorwegen, Finland en Korea. 19

20 Klimaat en energie Rotterdam heeft zich in 2009 verder geprofileerd als één van de leidende regio s op het terrein van duurzaamheid. Op het gebied van CO 2 -afvang en -opslag (CCS: Carbon Capture and Storage) loopt Rotterdam voorop in de wereld. De Rotterdamse CCS-aanpak is één van de Europese proefprojecten en krijgt internationaal veel aandacht. Om de interne en internationale doelen op het gebied van klimaat en energie te realiseren werkt het Rotterdam Climate Initiative samen met de C40, het Covenant of Mayors en Eurocities. Daarnaast wordt bilateraal samengewerkt met vergelijkbare regio s. Op de C40 Large Cities Climate Summit in Seoul werden onder meer de resultaten gepresenteerd van de World Port Climate Conference die eerder in Rotterdam plaatsvond en waar de belangrijkste wereldhavens hun krachten bundelden. De Rotterdamse aanpak van samenwerking tussen overheid en bedrijfsleven kreeg veel waardering. Aan het eind van het jaar kwamen de C40 steden opnieuw bij elkaar tijdens de grote klimaatconferentie COP15 in Kopenhagen. De bijna 90 deelnemende burgemeesters van de grootste steden in de wereld ondertekenden de verklaring Cities Act! waarin zij aangeven dat er wel degelijk vooruitgang mogelijk is, als er maar vanuit de praktijk de schouders onder worden gezet. De discussie over CCS speelde afgelopen jaar ook in de Europese Unie. De belangrijke Europese actoren zijn bij diverse gelegenheden bijgepraat over de ontwikkelingen in Rotterdam. Tijdens het werkbezoek van de Europese Commissaris van Energie, Andris Piebalgs, aan Rotterdam, is nadrukkelijk over de CCS ontwikkelingen gesproken. De Commissaris ziet in Rotterdam een belangrijke partner omdat het Rotterdam Climate Initiative niet alleen de stad betreft maar ook een heel sterke industriële basis heeft. De Europees Commissaris was blij met de deelname van Rotterdam aan het Covenant of Mayors, waarin steden aangeven verder te willen gaan dan de Europese klimaatdoelstellingen. Maar ook bilaterale contacten over CCS hebben plaats gevonden. Op de dag van de duurzaamheid, in september 2009, ontving wethouder Milieu de ministers van Buitenlandse Zaken van Groot-Brittannië en Zweden. Zij wilden zich laten informeren over afvang, opslag en transport van CO 2. Ook een reis van wethouder haven, financiën, buitenruimte en organisatie naar Japan eind september 2009 was gericht op samenwerking met Japanse bedrijven en autoriteiten om de totstandkoming van CCS in de Rotterdamse haven te stimuleren. Wiert-Jan de Raaf, directeur RCI: Klimaataanpak Rotterdam ambitieus en uniek Vijftig procent minder CO 2 in 2025 afgezet tegen de uitstoot in 1990, de stad voorbereiden op de verandering van het klimaat én versterking van de economie in de Rotterdamse regio. Dit zijn de belangrijkste doelstellingen van het Rotterdam Climate Initiative. Het RCI staat voor een ambitieus klimaatprogramma waarin de gemeente Rotterdam, Havenbedrijf Rotterdam NV, DCMR Milieudienst Rijnmond en Deltalinqs nauw samenwerken. Hier omheen bevinden zich nog tal van allerlei andere partijen. Overheid, bedrijven en inwoners streven samen naar een beter klimaat. Dat maakt onze aanpak uniek, aldus Wiert-Jan de Raaf, sinds begin 2009 directeur RCI. RCI beschouwt de verandering van het klimaat niet alleen als een bedreiging. Het biedt ook nieuwe perspectieven. De Raaf: Investeren in klimaatoplossingen maken stad en haven aantrekkelijker voor bewoners, bedrijven en kennisinstituten. De Milieudienst Rotterdam, DCMR, was in 2009 gastheer voor het Eurocities Environmental Forum (EEF). De bijeenkomst was vooral gericht op het betrekken van het bedrijfsleven bij de lokale programma s. Wethouder Milieu presenteerde de Rotterdamse ambities op het gebied van klimaat, energie en milieu. DCMR participeert ook in de werkgroep Klimaat en Energie van Eurocities. De aandacht ging in 2009 vooral uit naar stedelijke betrokkenheid bij het klimaatakkoord en de nieuwe EU wet- en regelgeving. De Rotterdamse inzet op de Europese milieu- en klimaatdossiers wordt gecoördineerd in het maandelijkse Rotterdams Overleg Europa en Milieu. Partners zijn Gemeentewerken Milieu, Rotterdam Climate Initiative, Rotterdam Climate Proof, Milieudienst Rotterdam, GGD, Dienst DS+V, Ontwikkelingsbedrijf Rotterdam en het Havenbedrijf. De internationale samenwerking op het thema klimaat en energie is niet alleen gericht op steden maar ook op het bedrijfsleven. Zo is op bestuurlijk niveau gesproken met General Electric over samenwerking bij de verduurzaming van steden. En begin 2009 riep IBM Rotterdam uit tot eerste smart delta city ter wereld. De gemeente Rotterdam en IBM ontwikkelen samen een nieuw baanbrekend systeem om real-time meetgegevens over klimaatverandering en energiebeheer op de voet te kunnen volgen. 20

Rotterdam Wereldwijd. Jaarverslag. Internationale en Europese Activiteiten 2009. Bestuurlijke, Juridische en Internationale Zaken

Rotterdam Wereldwijd. Jaarverslag. Internationale en Europese Activiteiten 2009. Bestuurlijke, Juridische en Internationale Zaken Bestuurlijke, Juridische en Internationale Zaken Rotterdam Wereldwijd Jaargang 2, nummer 3, voorjaar 2010 Foto: Rob Niemantsverdriet Jaarverslag Internationale en Europese Activiteiten 2009 Rotterdam profileert

Nadere informatie

Bestuurlijke, Juridische en Internationale Zaken. Rotterdam wereldstad: vaste koers, nieuwe ambities

Bestuurlijke, Juridische en Internationale Zaken. Rotterdam wereldstad: vaste koers, nieuwe ambities Bestuurlijke, Juridische en Internationale Zaken Rotterdam wereldstad: vaste koers, nieuwe ambities Programma Inter nationale en Europese Activiteiten 2009-2010 Rotterdam wereldstad: vaste koers, nieuwe

Nadere informatie

Resultaten 2014 Rotterdam Partners

Resultaten 2014 Rotterdam Partners Resultaten 0 Rotterdam Partners Rotterdam Partners International Trade & Investment is in 0 actief betrokken geweest bij de realisatie van 0 projecten in de Rotterdam regio. Hiervan waren confirmed projects,

Nadere informatie

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Exportmonitor 2011 Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Uit de Exportmonitor 2011 blijkt dat het noordelijk bedrijfsleven steeds meer aansluiting vindt bij de wereldeconomie. De Exportmonitor

Nadere informatie

Effectmeting De transnationale stad, over Rotterdams internationaal cultuurbeleid

Effectmeting De transnationale stad, over Rotterdams internationaal cultuurbeleid Effectmeting De transnationale stad, over Rotterdams internationaal cultuurbeleid 1 Korte omschrijving van het advies De Rotterdamse Raad voor Kunst en Cultuur adviseert de gemeente Rotterdam besef te

Nadere informatie

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Internationaal Ondernemen Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner In opdracht van het ministerie van Buitenlandse Zaken Partners for International Business Internationaal ondernemen

Nadere informatie

Rotterdam Wereldwijd

Rotterdam Wereldwijd Bestuurlijke, Juridische en Internationale Zaken Rotterdam Wereldwijd Jaargang 3, nummer 6, zomer 2011 Jaarverslag Internationale en Europese Activiteiten 2010 Rotterdam profiteerde in 2010 van de aantrekkende

Nadere informatie

Presentatie Meet & Share. Welkom in Den Haag

Presentatie Meet & Share. Welkom in Den Haag Presentatie Meet & Share Welkom in Den Haag Presentatie Meet & Share Presentatie Meet & Share www.thehagueomc.com Presentatie Meet & Share Eerste resultaten: eerste helft 2012 ruim 587.000 * overnachtingen.

Nadere informatie

Haven Amsterdam NV Toekomst in vogelvlucht

Haven Amsterdam NV Toekomst in vogelvlucht Haven Amsterdam NV Toekomst in vogelvlucht Janine van Oosten, directeur CNB en rijkshavenmeester Februari 2013 Havenclub Amsterdam Haven Amsterdam is een bedrijf van de gemeente Amsterdam De havens van

Nadere informatie

Wind op zee en India. 11 December, 2013. Ir. Leon Wijshoff

Wind op zee en India. 11 December, 2013. Ir. Leon Wijshoff Wind op zee en India 11 December, 2013 Ir. Leon Wijshoff Programma Energie Internationaal (PEI) - Doelstelling:EZ ondersteunen bij het uitvoeren van internationale energiebeleid, op het gebied van duurzame

Nadere informatie

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad *P DORDRECHT Retouradres: Postbus 8 3300 AA DORDRECHT Aan de gemeenteraad Gemeentebestuur Spuiboulevard 300 3311 GR DORDRECHT T 14 078 F (078) 770 8080 www.dordrecht.nl Datum 4 december 2012 Begrotingsprogramma

Nadere informatie

Wereldklasse doen! Havenbedrijf Rotterdam. Henk de Bruijn 25 september 2013. Copyright - Port of Rotterdam

Wereldklasse doen! Havenbedrijf Rotterdam. Henk de Bruijn 25 september 2013. Copyright - Port of Rotterdam Wereldklasse doen! Havenbedrijf Rotterdam Henk de Bruijn 25 september 2013 1 Haven- en industriegebied + 2 Havengebieden Maasvlakte Waal-/Eemhaven Europoort Botlek 3 Haven in cijfers Rotterdamse haven

Nadere informatie

CHINA DESK RAPPORTAGE EN VOORTGANG 1 e kwartaal 2014

CHINA DESK RAPPORTAGE EN VOORTGANG 1 e kwartaal 2014 CHINA DESK RAPPORTAGE EN VOORTGANG 1 e kwartaal 2014 Algemeen Zoals al aangekondigd in de evaluatie van december 2013 zijn in het 1 e kwartaal van 2014 de bestaande contacten verder uitgebouwd en zijn

Nadere informatie

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Research

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Research Toerisme in perspectief NBTC Holland Marketing Afdeling Research Inleiding In dit rapport wordt op hoofdlijnen een beeld geschetst van trends en ontwikkelingen in het (internationaal) toerisme en de factoren

Nadere informatie

De Rotterdamse haven en het achterland. Havenvisie 2030 en achterlandstrategie

De Rotterdamse haven en het achterland. Havenvisie 2030 en achterlandstrategie De Rotterdamse haven en het achterland Havenvisie 2030 en achterlandstrategie Ellen Naaykens Havenbedrijf Rotterdam N.V. ALV ELC, Venlo 30 november 2011 Inhoud Profiel haven Rotterdam Ontwerp Havenvisie

Nadere informatie

AVANS HOGESCHOOL. Nies Rijnders Manager of Centre of Expertise for Sustainable Business

AVANS HOGESCHOOL. Nies Rijnders Manager of Centre of Expertise for Sustainable Business Economische opgave Internationalisering - Kennis: wat gebeurt daar? - Verzoek van het bedrijfsleven uit de Osse Haven: logistieke hub - Internationale bedrijven naar Oss - Platform om andere partijen te

Nadere informatie

Vierde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Zeeland

Vierde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Zeeland Vierde kwartaal 2012 Conjunctuurenquête Nederland Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen Winstgevendheid Toelichting De Conjunctuurenquête Nederland

Nadere informatie

Rapportage Trends & Signalen uit het Internationale Vestigingsklimaat van de MRDH in 2015

Rapportage Trends & Signalen uit het Internationale Vestigingsklimaat van de MRDH in 2015 Rapportage Trends & Signalen uit het Internationale Vestigingsklimaat van de MRDH in 2015 Niels Krol Investor Relations Manager 14 april 2016 Regionale acquisitiepartners 1 Binnen het MRDH gebied richten

Nadere informatie

DT d.d. OR d.d. B&W d.d. OR d.d. Raad Raadsdocumente n

DT d.d. OR d.d. B&W d.d. OR d.d. Raad Raadsdocumente n bericht_nummer Collegevoorstel bericht_id zaak_zaaknummer Ruimte en Economie Regnr B&W dd 21-04-2015 Openbaar Programma Ja, zonder beperkingen Innovatieve en excellente stad DT dd OR dd B&W dd OR dd Raad

Nadere informatie

F4-GEMEENTEN. Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord. Versterk Economie en Werkgelegenheid

F4-GEMEENTEN. Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord. Versterk Economie en Werkgelegenheid LEEUWARDEN SÚDWEST-FRYSLÂN SMALLINGERLAND HEERENVEEN Versterk Economie en Werkgelegenheid Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord SAMEN WERKEN AAN EEN SLAGVAARDIG FRYSLÂN 2 3

Nadere informatie

Ontwerpbesluit pag. 3. Toelichting pag. 5. Binnen het evenementenbeleid worden drie categorieën evenementen onderscheiden.

Ontwerpbesluit pag. 3. Toelichting pag. 5. Binnen het evenementenbeleid worden drie categorieën evenementen onderscheiden. S T A T E N V O O R S T E L Datum : 4 maart 2008 Nummer PS : PS2008MME10 Afdeling : Economie, Cultuur en Vrije Tijd Commissie : MME Registratienummer : 2008int218775 Portefeuillehouder : J.H. Ekkers Titel

Nadere informatie

Stad en Haven. De haven en kansen voor de stedelijke economie. Bart Kuipers RHV / Smart Port 26 Februari 2014 S M A R T P O R T

Stad en Haven. De haven en kansen voor de stedelijke economie. Bart Kuipers RHV / Smart Port 26 Februari 2014 S M A R T P O R T Stad en Haven. De haven en kansen voor de stedelijke economie. Bart Kuipers RHV / Smart Port 26 Februari 2014 Het Rotterdamse haven en industriecomplex Container hub: #1 in Europa, #11 in de wereld Chemisch

Nadere informatie

2. Beter nu dan later

2. Beter nu dan later Daarom Duits 1. Engels is niet voldoende Natuurlijk is kennis van de Engelse taal essentieel, maar: Englisch ist ein Muss, Deutsch ist ein Plus. Uit een enquête onder bedrijven die actief zijn in Duitsland

Nadere informatie

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken De Nederlandse bancaire vorderingen 1 op het buitenland zijn onder invloed van de economische crisis en het uiteenvallen van ABN AMRO tussen

Nadere informatie

Naam en telefoon. Kraus, Ronald 9402 Afdeling. Portefeuillehouder

Naam en telefoon. Kraus, Ronald 9402 Afdeling. Portefeuillehouder Onderwerp Handelsreis naar Vietnam Datum 15-09-2015 Naam en telefoon Kraus, Ronald 9402 Afdeling SLWE Portefeuillehouder Buijs-Glaudemans, Wobine Wat adviseer je te besluiten? 1. Deelname van Oss aan een

Nadere informatie

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Partners for International Business Als het gaat om internationaal ondernemen en samenwerken Partners for International Business (PIB) is een

Nadere informatie

Sturen op Imago. Vereniging Amersfoortse Bedrijven 15 oktober 2015

Sturen op Imago. Vereniging Amersfoortse Bedrijven 15 oktober 2015 Sturen op Imago Vereniging Amersfoortse Bedrijven 15 oktober 2015 Opgave Naar aanleiding van raadsenquête: Projecten op orde Museumparkgarage Kruispleingarage RandstadRail Centraal Station Kritische blik

Nadere informatie

Logistieke draaischijf Twente, De regio als concurrerende hotspot

Logistieke draaischijf Twente, De regio als concurrerende hotspot Logistieke draaischijf Twente, De regio als concurrerende hotspot Rikkert de Kort Senior adviseur goederenvervoer 13 juni 2012 Buck Consultants International Postbus 1456 6501 BL Nijmegen Telnr : 024 379

Nadere informatie

-2- Opleiding, opleidingen en onderwijs aan de universiteiten

-2- Opleiding, opleidingen en onderwijs aan de universiteiten Verklaring van Münster omtrent de onderlinge relaties op het gebied van hoger onderwijs, wetenschap en onderzoek tussen Nederland, de Vlaamse Gemeenschap van België, het Groothertogdom Luxemburg, Nederland

Nadere informatie

2. Beter nu dan later

2. Beter nu dan later Daarom Duits 1. Engels is niet voldoende Natuurlijk is kennis van de Engelse taal essentieel, maar: Englisch ist ein Muss, Deutsch ist ein Plus. Onderzoek wijst uit dat 86 procent van de Nederlandse ondernemers

Nadere informatie

CONVENANT GOLD - LOGISTIEKE ACHTERLANDREGIO S

CONVENANT GOLD - LOGISTIEKE ACHTERLANDREGIO S + CONVENANT GOLD - LOGISTIEKE ACHTERLANDREGIO S Samenwerken aan de versterking van de logistieke achterlandregio s in Gelderland, Overijssel, Limburg en Drenthe CONVENANT GOLD - LOGISTIEKE ACHTERLANDREGIO

Nadere informatie

World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 2010-2011

World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 2010-2011 PERSBERICHT World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 20-2011 Nederland zakt naar de 11e plaats op ranglijst van WEF Global Information Technology Report, en de opkomende economieën

Nadere informatie

Amsterdamse haven en innovatie

Amsterdamse haven en innovatie Amsterdamse haven en innovatie 26 september 2011, Hoge School van Amsterdam Haven Amsterdam is een bedrijf van de gemeente Amsterdam Oostelijke handelskade (huidige situatie) Oostelijke handelskade (oude

Nadere informatie

PROJECTOPROEP FESTIVALBEELD EUROPALIA.TURKEY (2015) PROJECTOPROEP GERICHT TOT GRAFISCHE ARTIESTEN/ONTWERPERS/PROFESSIONELEN

PROJECTOPROEP FESTIVALBEELD EUROPALIA.TURKEY (2015) PROJECTOPROEP GERICHT TOT GRAFISCHE ARTIESTEN/ONTWERPERS/PROFESSIONELEN PROJECTOPROEP FESTIVALBEELD EUROPALIA.TURKEY (2015) PROJECTOPROEP GERICHT TOT GRAFISCHE ARTIESTEN/ONTWERPERS/PROFESSIONELEN KALENDER 23.06.14 : Deadline project 15.07.14 : Preselectie en interview met

Nadere informatie

Serviceorganisatie evenementen en congressen Amersfoort

Serviceorganisatie evenementen en congressen Amersfoort Serviceorganisatie evenementen en congressen Amersfoort 26 januari 2015 Eltje de Klerk MSc MRE 1 Even voorstellen Senior adviseur Handreiking en onderzoek naar economische impact festivals (o.m. MOBA Mode

Nadere informatie

Buitenlandse investeringen maken de Nederlandse economie sterk

Buitenlandse investeringen maken de Nederlandse economie sterk Buitenlandse investeringen maken de Nederlandse economie sterk Buitenlandse investeringen maken de Nederlandse economie sterk Investeringen door buitenlandse bedrijven hebben een belangrijke toe gevoegde

Nadere informatie

Gedeeld Cultureel Erfgoed en de rol van DutchCulture

Gedeeld Cultureel Erfgoed en de rol van DutchCulture Gedeeld Cultureel Erfgoed en de rol van DutchCulture 1. Het Gedeeld Cultureel Erfgoedbeleid Doelstellingen GCE Programma 2. De Rol van DutchCulture Programmaraad Matchingsregeling Buitenlands bezoekersprogramma

Nadere informatie

Internationale vorderingen Nederlandse banken onder druk

Internationale vorderingen Nederlandse banken onder druk Internationale vorderingen Nederlandse banken onder druk De vorderingen van Nederlandse banken op het buitenland zijn onder invloed van de financiële crisis en de splitsing van ABN AMRO in 2007 en 2008

Nadere informatie

Holland Branding & Marketing Strategie Holland2020

Holland Branding & Marketing Strategie Holland2020 Branding & Marketing Strategie 2020 Supporting the known - Introducing the new Conrad van Tiggelen Directeur Marketing Bunnik, 23 april 2015 Doelstelling Geliefd Leefbaar Winstgevend Leefbaar Strategie

Nadere informatie

Den Haag: Internationale stad van vrede en recht

Den Haag: Internationale stad van vrede en recht Intergouvernementeel / VN Europees Kennis NGO Onderwijs Cultuur en expatorganisaties Ambassades en consulaten Den Haag: Internationale stad van vrede en recht De gemeente Den Haag is internationale stad

Nadere informatie

De Rotterdamse haven na 2030

De Rotterdamse haven na 2030 De Rotterdamse haven na 2030 B. Kuipers, zakelijk directeur Erasmus Rotterdam Onderzoek ministerie van V&W: Wat is het belang en de betekenis van de mainports in 2040 voor de Nederlandse economie? Onderzoek

Nadere informatie

Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014

Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014 Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014 1. Samenvatting en conclusies De Nederlandse uitvoerwaarde is in 2013 met 1,0% gestegen t.o.v. dezelfde periode in 2012 tot 433,8 miljard euro. De bescheiden

Nadere informatie

Onderzoeksflits. Utrecht.nl/onderzoek

Onderzoeksflits. Utrecht.nl/onderzoek Onderzoeksflits Platform31 De concurrentiepositie van Nederlandse steden. Nieuwe inzichten voor de Utrechtse economie en voor intergemeentelijke samenwerking Utrecht.nl/onderzoek Colofon uitgave Afdeling

Nadere informatie

Perspectief voor de Achterhoek

Perspectief voor de Achterhoek Perspectief voor de Achterhoek 1 Perspectief voor de Achterhoek Aanleiding Op 23 september organiseerde De Maatschappij met Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek een interactieve bijeenkomst met als doel

Nadere informatie

Effectmeting. De geschiedenis van de stad

Effectmeting. De geschiedenis van de stad Effectmeting De geschiedenis van de stad Effectmeting Erfgoedbeleid en het verhaal over de geschiedenis van de stad 1 Korte omschrijving van het advies Rotterdam heeft veel erfgoed: museale collecties,

Nadere informatie

Internationale samenwerking kan echt lonend zijn

Internationale samenwerking kan echt lonend zijn INTERVIEW UTRECHT, OVER DE VISIE Internationale samenwerking kan echt lonend zijn Jeroen Kreijkamp (JK), wethouder Financiën, Economie, Internationale Zaken, Stadspromotie en Onderwijs Desirée van de Ven

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 1. Vlaanderen tekent samenwerkingsakkoord met Noordrijn-Westfalen. 3. Vlaanderen tekent samenwerkingsakkoord met Noordrijn-Westfalen

Inhoudsopgave. 1. Vlaanderen tekent samenwerkingsakkoord met Noordrijn-Westfalen. 3. Vlaanderen tekent samenwerkingsakkoord met Noordrijn-Westfalen Inhoudsopgave 1. Vlaanderen tekent samenwerkingsakkoord met Noordrijn-Westfalen 2. Akkoord met Duitse industrieregio 3. Vlaanderen tekent samenwerkingsakkoord met Noordrijn-Westfalen 4. Vlaanderen tekent

Nadere informatie

De Rotterdamse haven en het achterland. Havenvisie 2030 en achterlandstrategie. Ellen Naaykens

De Rotterdamse haven en het achterland. Havenvisie 2030 en achterlandstrategie. Ellen Naaykens De Rotterdamse haven en het achterland Havenvisie 2030 en achterlandstrategie Ellen Naaykens Havenbedrijf Rotterdam N.V. Movares symposium 29 november 2011 Inhoud Profiel haven Rotterdam Ontwerp Havenvisie

Nadere informatie

Printerweg 6, 3821 AD Amersfoort tel. 036 5248617 post@reo-amersfoort.nl www.reo-amersfoort.nl ADVIES REO

Printerweg 6, 3821 AD Amersfoort tel. 036 5248617 post@reo-amersfoort.nl www.reo-amersfoort.nl ADVIES REO Printerweg 6, 3821 AD Amersfoort tel. 036 5248617 post@reo-amersfoort.nl www.reo-amersfoort.nl ADVIES REO Aan: College van B&W Van: Raad voor Economische Ontwikkeling (REO) Ellen Peper (portefeuillehouder

Nadere informatie

Bij antwoord datum, kenmerk en onderwerp vermelden

Bij antwoord datum, kenmerk en onderwerp vermelden Postadres Postbus 16200, 3500 CE Utrecht Telefoon 030-286 10 00 www.utrecht.nl Aan de raadsleden van de commissie stad en ruimte Behandeld door D.S.M. van de Ven Datum 12 juni 2015 Doorkiesnummer 030-28

Nadere informatie

College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel. Aan Provinciale Staten,

College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel. Aan Provinciale Staten, PS2008MME14-1 - College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel Datum : 6 mei 2008 Nummer PS : PS2008MME14 Afdeling : ECV Commissie : MME Registratienummer : 2008INT220919 Portefeuillehouder : Ekkers Titel

Nadere informatie

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013 Internationale varkensvleesmarkt 212-213 In december 212 vond de jaarlijkse conferentie van de GIRA Meat Club plaats. GIRA is een marktonderzoeksbureau, dat aan het einde van elk jaar een inschatting maakt

Nadere informatie

HAAGSE VERKLARING INZAKE GEMEENSCHAPPELIJKE PERSPECTIEVEN:

HAAGSE VERKLARING INZAKE GEMEENSCHAPPELIJKE PERSPECTIEVEN: HAAGSE VERKLARING INZAKE GEMEENSCHAPPELIJKE PERSPECTIEVEN: Verklaring van de Ministers van Buitenlandse Zaken van het Koninkrijk der Nederlanden en de Franse Republiek Inleiding DE NEDERLANDS-FRANSE BILATERALE

Nadere informatie

KRUISBESTUIVINGEN TUSSEN LUCHT EN ZEEHAVEN

KRUISBESTUIVINGEN TUSSEN LUCHT EN ZEEHAVEN KRUISBESTUIVINGEN TUSSEN LUCHT EN ZEEHAVEN Dick van Damme Lector Logistiek Hogeschool van Amsterdam Terneuzen 3 september 2015 AGENDA 1. Ontwikkelingen lucht- en zeehaven 2. Uitdagingen en strategierichtingen

Nadere informatie

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Aanleiding Op 10 februari 2014 heeft, onder leiding van burgemeester Van der Laan,

Nadere informatie

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO MAASVLAKTE 2 De haven van Rotterdam wordt te klein, omdat we steeds meer goederen bestellen uit verre landen. Daarom komt er een nieuw stuk haven: Maasvlakte

Nadere informatie

Impressie van de ICT-missies naar Dubai en naar Palestina

Impressie van de ICT-missies naar Dubai en naar Palestina Nieuwe ICT exportmarkten kostenbesparing innovatie Impressie van de ICT-missies naar Dubai en naar Palestina 1. Missie naar Palestina Van 6 tot 8 december 2013 vond een economische missie naar Palestina

Nadere informatie

Flanders Investment & Trade: uw partner voor internationaal ondernemen. Karla Laheye, Adviseur Internationaal Ondernemen

Flanders Investment & Trade: uw partner voor internationaal ondernemen. Karla Laheye, Adviseur Internationaal Ondernemen Flanders Investment & Trade: uw partner voor internationaal ondernemen Karla Laheye, Adviseur Internationaal Ondernemen 12-05 - 000532 Flanders Investment & Trade Opgericht bij decreet van 7 mei 2004 (BS,

Nadere informatie

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant'

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' 'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' OPROEP VANUIT DE VRIJETIJDSSECTOR Opgesteld door: Vrijetijdshuis Brabant, TOP Brabant, Erfgoed Brabant, Leisure Boulevard, NHTV, MKB, BKKC, Stichting Samenwerkende

Nadere informatie

IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving

IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving 16 september 2014-15:25 Het ministerie van Infrastructuur en Milieu besteedt in 2015 9,2 miljard euro aan een gezond, duurzaam

Nadere informatie

Suriname: een potentiële outsourcing

Suriname: een potentiële outsourcing Suriname: een potentiële outsourcing en offshoring bestemming Business process outsourcing in de financiële sector 27 October 2009, Banquet Hall Hotel Torarica Drs. J.D. Bousaid, CEO Hakrinbank N.V. Overzicht

Nadere informatie

De arbeidsmarkt klimt uit het dal

De arbeidsmarkt klimt uit het dal Trends en ontwikkelingen arbeidsmarkt en onderwijs De arbeidsmarkt klimt uit het dal Het gaat weer beter met de arbeidsmarkt in, ofschoon de werkgelegenheid wederom flink daalde. De werkloosheid ligt nog

Nadere informatie

Rotterdam Wereldwijd Rotterdam Internationaal 2015-2020

Rotterdam Wereldwijd Rotterdam Internationaal 2015-2020 Rotterdam Wereldwijd Rotterdam Internationaal 2015-2020 Rotterdam is een internationale stad, in een voortdurend veranderende wereldeconomie. Haven- en stedelijke economie gaan over de landsgrenzen heen

Nadere informatie

Zakendoen met België. Jurgen Moors, MA Adviseur Internationale Zaken/Euregio Centre of Excellence België

Zakendoen met België. Jurgen Moors, MA Adviseur Internationale Zaken/Euregio Centre of Excellence België Zakendoen met België Jurgen Moors, MA Adviseur Internationale Zaken/Euregio Centre of Excellence België Overzicht 1. Kamer van Koophandel 2. KvK: afdeling Internationale Zaken 3. België: kansen en ontwikkelingen

Nadere informatie

HavenCollege Amsterdam De kunst van het verbinden.

HavenCollege Amsterdam De kunst van het verbinden. PAO HavenCollege Amsterdam De kunst van het verbinden. (i.s.m Platform Arbeidsmarkt en Onderwijs PAO) Presentatie voor Airport/Seaport Ontbijt, 18/12/08. Freek Ossel, Wethouder Amsterdam voor Haven, Luchthaven,

Nadere informatie

Het is een grote eer om u hier in het Errera Huis, de officiële. residentie van de Vlaamse Regering, te mogen verwelkomen. Dit

Het is een grote eer om u hier in het Errera Huis, de officiële. residentie van de Vlaamse Regering, te mogen verwelkomen. Dit Donderdag 2 februari 2012 Welkomstwoord JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Ontmoeting Chinese minister van Cultuur Cai Wu - Errera, Brussel Zeer geachte collega, minister

Nadere informatie

Eindronde Nationale Aardrijkskunde Olympiade 2015

Eindronde Nationale Aardrijkskunde Olympiade 2015 Bronnenboekje Eindronde Nationale Aardrijkskunde Olympiade 2015 Inhoud pagina Bronnen bij A The North & South of England 2 Bronnen bij B De geografie van Twitter 4 Bronnen bij C Natura 2000 en de IJsseldelta

Nadere informatie

Werken bij Havenbedrijf Amsterdam

Werken bij Havenbedrijf Amsterdam Werken bij Havenbedrijf Amsterdam De Amsterdamse haven Als vierde haven van West-Europa speelt de Amsterdamse haven een belangrijke rol in de regionale en nationale economie. Door de strategische ligging

Nadere informatie

Actieprogramma Toeristische Verblijfsaccommodaties Stadsregio Amsterdam. Februari 2007

Actieprogramma Toeristische Verblijfsaccommodaties Stadsregio Amsterdam. Februari 2007 Actieprogramma Toeristische Verblijfsaccommodaties Stadsregio Amsterdam Februari 2007 1. Inleiding Op 12 december 2006 is het onderzoek naar Toeristische Verblijfsaccommodaties Stadsregio Amsterdam aan

Nadere informatie

Port of Rotterdam. Ports and Hinterland congres 2012 5-12-2012

Port of Rotterdam. Ports and Hinterland congres 2012 5-12-2012 Port of Ports and Hinterland congres 2012 Emile Hoogsteden Directeur Containers, Breakbulk & Logistics 1 2 1 Port of Agenda Havenvisie 2030 Containeroverslag (t/s en achterlandvolume) Modal split Marktaandeel

Nadere informatie

OCW, provincie Zuid-Holland, provincie Noord-Holland, gemeente Leiden, gemeente Haarlem

OCW, provincie Zuid-Holland, provincie Noord-Holland, gemeente Leiden, gemeente Haarlem Cultuurconvenant 2005 2008 OCW, provincie Zuid-Holland, provincie Noord-Holland, gemeente Leiden, gemeente Haarlem De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, mevrouw mr. M.C. van der Laan

Nadere informatie

Promotiebijeenkomst Oost. Amsterdam, 5 oktober 2015

Promotiebijeenkomst Oost. Amsterdam, 5 oktober 2015 Promotiebijeenkomst Oost Amsterdam, 5 oktober 2015 Welkom bij Lloyd Hotel Piet Boogert, directeur Lloyd Hotel Visie op citymarketing Geerte Udo, marketing director Bezoekers Amsterdam 2014 Bezoekers Bezoekdagen

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2013

De agrarische handel van Nederland in 2013 De agrarische handel van Nederland in 2013 1. Opvallende ontwikkelingen Totale handelsoverschot groeit met 4,5 miljard; aandeel agrarische producten 2 miljard Nederlandse agrarische export neemt in 2013

Nadere informatie

Tussenbalans en richten van het vervolgproces

Tussenbalans en richten van het vervolgproces Raadsnotitie Samen bouwen aan het huis van de democratie in Bloemendaal: Tussenbalans en richten van het vervolgproces Aan De gemeenteraad van Bloemendaal Van Waarnemend burgemeester van gemeente Bloemendaal

Nadere informatie

Duurzame mobiliteit binnen het Nordic-Baltic Network. Kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven. Nordic-Baltic Network

Duurzame mobiliteit binnen het Nordic-Baltic Network. Kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven. Nordic-Baltic Network emarken Estland Finland Letland Litouwen Noorwegen IJsland Zweden Denemarken Estland Finland Letland Litouwen Noorwegen IJsland Zweden France Netherlansds Frankrijk Duurzame mobiliteit binnen het Nordic-Baltic

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

World Food Center uit de startblokken!

World Food Center uit de startblokken! World Food Center uit de startblokken! De plannen voor de realisatie van het World Food Center (WFC) zijn in een ver gevorderd stadium. Het WFC wordt een iconisch experience center waar de Nederlandse

Nadere informatie

Notitie Opzet Netwerk Slavernijverleden

Notitie Opzet Netwerk Slavernijverleden Notitie Opzet Netwerk Slavernijverleden Inleiding De gemeente Amsterdam heeft aangegeven de verworvenheden van haar inzet voor het jaar 2013, de viering van 150-jaar afschaffing van de slavernij door Nederland

Nadere informatie

Voorstel aan de raad. Ven, D.S.M. van de (Desire?) Kenmerk 16.500973. Vergaderdatum 24 maart 2016. Utrecht Global Goals City

Voorstel aan de raad. Ven, D.S.M. van de (Desire?) Kenmerk 16.500973. Vergaderdatum 24 maart 2016. Utrecht Global Goals City Voorstel aan de raad Opgesteld door Bestuurs-en Concernstaf Ven, D.S.M. van de (Desire?) Kenmerk 16.500973 Vergadering Commissie Stad en Ruimte Vergaderdatum 24 maart 2016 Geheim Nee Utrecht Global Goals

Nadere informatie

Internationaal ondernemen. Starters International Business YOUR GATEWAY TO THE WORLD OF INTERNATIONAL BUSINESS

Internationaal ondernemen. Starters International Business YOUR GATEWAY TO THE WORLD OF INTERNATIONAL BUSINESS Internationaal ondernemen Starters International Business YOUR GATEWAY TO THE WORLD OF INTERNATIONAL BUSINESS Go abroad, well prepared U denkt erover te beginnen met exporteren of een nieuwe buitenlandse

Nadere informatie

Beleidsplan 2013-2014

Beleidsplan 2013-2014 Beleidsplan 2013-2014 Geachte lezer, Voor u ligt het beleidsplan van International Federation of Medical Students Associations The Netherlands (IFMSA-NL) voor het beleidsjaar 2013-2014. Hierin zijn de

Nadere informatie

WELKOM. 8 e netwerkbijeenkomst 27 oktober 2011

WELKOM. 8 e netwerkbijeenkomst 27 oktober 2011 WELKOM 8 e netwerkbijeenkomst 27 oktober 2011 Partners LeerWerkLoket PROGRAMMA 8e Netwerkbijeenkomst Leren & Werken 16.00 uur Welkom Jan Pieters, Hogeschool InHolland o.a. lid van de stuurgroep Leerwerkloket

Nadere informatie

Topsector en de Buitenland Promotie Logistiek

Topsector en de Buitenland Promotie Logistiek Topsector en de Buitenland Promotie Logistiek Presentatie ALV NDL 20/11/2014 Agenda 1. Topsector logistiek 2. Organisatie en uitgangspunten 3. Cross-overs 4. Logistiek Koffertje en lonkend perspectief

Nadere informatie

Matchmaking & Marktoriëntatie reis Agrofood & Toerisme naar Sichuan Province en Liyang, CHINA

Matchmaking & Marktoriëntatie reis Agrofood & Toerisme naar Sichuan Province en Liyang, CHINA Matchmaking & Marktoriëntatie reis Agrofood & Toerisme naar Sichuan Province en Liyang, CHINA De missie vindt plaats tussen 19 tot en met 26 oktober. Na de succesvolle missie van vorig jaar is besloten

Nadere informatie

SCHELDE DELTA EXPO. Het contact-platform voor bedrijven en instellingen die belangen hebben in deze regio.

SCHELDE DELTA EXPO. Het contact-platform voor bedrijven en instellingen die belangen hebben in deze regio. SCHELDE DELTA EXPO + PORTS, TRANSPORT & EQUIPMENT 2013 Twee elkaar versterkende evenementen gelijktijdig op één locatie de Zeelandhallen te Goes. SCHELDE DELTA EXPO. Het contact-platform voor bedrijven

Nadere informatie

WELKOM IN ROTTERDAM! Regio West-Brabant en het Havenschap Moerdijk te gast bij Havenbedrijf Rotterdam N.V. Maasvlakte, 11 september 2015

WELKOM IN ROTTERDAM! Regio West-Brabant en het Havenschap Moerdijk te gast bij Havenbedrijf Rotterdam N.V. Maasvlakte, 11 september 2015 WELKOM IN ROTTERDAM! Regio West-Brabant en het Havenschap Moerdijk te gast bij Havenbedrijf Rotterdam N.V. Maasvlakte, 11 september 2015 1 PROVINCIE BRABANT BELANGRIJK VOOR ROTTERDAM! Rotterdam-Noord-Brabant:

Nadere informatie

Haven Amsterdam Gateway to Europa

Haven Amsterdam Gateway to Europa IJ (voor 1850) Haven Amsterdam Gateway to Europa Jan Egbertsen 26 september 2011, Amsterdam Haven Amsterdam is een bedrijf van de gemeente Amsterdam Amsterdam Noordzeekanaalgebied (rond 1875) Overzicht

Nadere informatie

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - HAVO MAASVLAKTE 2 De haven van Rotterdam wordt te klein, omdat we steeds meer goederen bestellen uit verre landen. Daarom komt er een nieuw stuk haven: Maasvlakte

Nadere informatie

1.349.585.838 inwoners in 2013 (1,35 miljard) Grote steden: Shanghai (22,3 miljoen inw.), Peking (19,3 miljoen inw.) en Hangzhou (15 e stad)

1.349.585.838 inwoners in 2013 (1,35 miljard) Grote steden: Shanghai (22,3 miljoen inw.), Peking (19,3 miljoen inw.) en Hangzhou (15 e stad) China Grootste land ter wereld 1 van de BRIC-landen 1.349.585.838 inwoners in 2013 (1,35 miljard) Shanghai Delta rijkste van China Grote steden: Shanghai (22,3 miljoen inw.), Peking (19,3 miljoen inw.)

Nadere informatie

.22. Hoe ziet een centrum eruit?

.22. Hoe ziet een centrum eruit? Hoe ziet een centrum eruit? Hoofdstuk 2 les 1 Wat ga je leren? In deze les leer je hoe een centrum eruitziet. Je leert ook hoe het komt dat sommige steden of plekken een centrum zijn geworden. Begrippen

Nadere informatie

OPDRACHT "CITYMARKETING"

OPDRACHT CITYMARKETING OPDRACHT "CITYMARKETING" Ting Yuen 0777483 DE OPDRACHT "CITY MARKETING" Achtergrondinformatie Rotterdam is een multiculturele stad en er valt veel te doen. Je kunt er behalve veel winkelen ook aan sightseeing

Nadere informatie

Uitvoeringsprogramma Internationale en Europese Activiteiten 2016-2017

Uitvoeringsprogramma Internationale en Europese Activiteiten 2016-2017 Rotterdam Wereldwijd Uitvoeringsprogramma Internationale en Europese Activiteiten 2016-2017 De internationale strategie van de gemeente Rotterdam en de inzet van het gemeentebestuur voor de komende vijf

Nadere informatie

Initiatiefvoorstel aan gemeenteraad

Initiatiefvoorstel aan gemeenteraad Initiatiefvoorstel aan gemeenteraad n.v.t. W.F. Mulckhuijse (SP), R. Pet (GroenLinks), K.G. van Rijn (PvdA), K. Jongejan (VVD) In te vullen door Raadsgriffie Portefeuillehouder nvt nvt RV-nummer: RV-68/2008

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 33 626 Oprichting Stichting Voorbereiding Pallas-reactor Nr. 6 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

Buitenlandse investeringen door het MKB

Buitenlandse investeringen door het MKB M00408 Buitenlandse investeringen door het MKB Toenemende investeringen in lagelonenlanden of op kousenvoeten naar buurlanden? Jolanda Hessels Maarten Overweel Zoetermeer, 13 oktober 004 Buitenlandse investeringen

Nadere informatie

-Duitsland- Onvermijdelijke handelspartner...

-Duitsland- Onvermijdelijke handelspartner... -Duitsland- Onvermijdelijke handelspartner... Kansen, culturele verschillen en valkuilen Den Haag, 25.03.2010 Anouk de Jong Nederlands-Duitse Handelskamer Inhoud Duitsland Waarom Duitsland? Culturele verschillen

Nadere informatie

Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut.

Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut. ONDERZOEKSRAPPORT Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut. Introductie In het Human Capital 2015 report dat het World

Nadere informatie

De gemeente Groningen heeft de gemeente Emmen eind 2008 uitgenodigd om zich te voegen in een missie op Noord Nederlandse schaal naar China.

De gemeente Groningen heeft de gemeente Emmen eind 2008 uitgenodigd om zich te voegen in een missie op Noord Nederlandse schaal naar China. RIS.3686 Wethouder Evenhuis Aanleiding In de programmabegroting 2008 is vermeld dat er voor Emmen kansen liggen in de ontwikkelingen in China en dat het gemeentebestuur de kansen op dit punt samen met

Nadere informatie

Nederlands onderwijs in het buitenland in cijfers anno 2013

Nederlands onderwijs in het buitenland in cijfers anno 2013 Nederlands onderwijs in het buitenland in cijfers anno 2013 Het aantal Nederlandse kinderen dat in het buitenland Nederlands onderwijs volgt, stijgt in 2013 licht. In 2013 volgt een kleine 13.000 leerlingen

Nadere informatie