Aanbevelingen risico-inventarisatie en analyse van de stralingshygiëne voor radiotherapeutische verrichtingen in ziekenhuizen.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Aanbevelingen risico-inventarisatie en analyse van de stralingshygiëne voor radiotherapeutische verrichtingen in ziekenhuizen."

Transcriptie

1 Aanbevelingen risico-inventarisatie en analyse van de stralingshygiëne voor radiotherapeutische verrichtingen in ziekenhuizen. RIAS-RT NEDERLANDSE COMMISSIE VOOR STRALINGSDOSIMETRIE Platform Stralingsbescherming in het Ziekenhuis Versie 1 Mei 2014 Nederlandse Commissie voor Stralingsdosimetrie Platform Stralingsbescherming in het ziekenhuis Mei 2014

2 Aanbevelingen risico-inventarisatie en analyse van de stralingshygiëne voor radiotherapeutische verrichtingen in ziekenhuizen. RIAS-RT NEDERLANDSE COMMISSIE VOOR STRALINGSDOSIMETRIE Platform Stralingsbescherming in het Ziekenhuis Versie 1 Mei 2014 Authors H.M. Harbers J.B. van de Kamer Acknowledgements A.A.C. de Leeuw F.W. Wittkämper R.W. de Boer J.P. Cuijpers H.N. Jager P.C. van der Hulst Nederlandse Commissie voor Stralingsdosimetrie Platform Stralingsbescherming in het ziekenhuis Mei

3 Disclaimer regarding NCS reports The NCS frequently publishes reports for fellow professionals in which recommendations are given for various quality control procedures or otherwise. The members of the NCS board and the members of the concerning subcommittee do not claim any authority exceeding that of their professional expertise. Responsibility on how the NCS recommendations are implemented lies with the user, taking into account the practice in his/her institution. 3

4 Preface The Nederlandse Commissie voor Stralingsdosimetrie (NCS, Netherlands Commission on Radiation Dosimetry, was officially established on 3 September 1982 with the aim of promoting the appropriate use of dosimetry of ionising radiation both for scientific research and practical applications. The NCS is chaired by a board of scientists, installed upon the suggestion of the supporting societies, including the Nederlandse Vereniging voor Radiotherapie en Oncologie (Netherlands Society for Radiotherapy and Oncology), the Nederlandse Vereniging voor Nucleaire Geneeskunde (Dutch Society of Nuclear Medicine), the Nederlandse Vereniging voor Klinische Fysica (Dutch Society for Medical Physics), the Nederlandse Vereniging voor Radiobiologie (Netherlands Radiobiological Society), the Nederlandse Vereniging voor Stralingshygiëne (Netherlands Society for Radiological Protection), the Nederlandse Vereniging voor Medische Beeldvorming en Radiotherapie (Dutch Society for Medical Imaging and Radiotherapy), the Nederlandse Vereniging van Klinisch Fysisch Medewerkers (Dutch Society for Medical Physics Engineers), the Nederlandse Vereniging voor Radiologie (Radiological Society of the Netherlands) and the Belgische Vereniging voor Ziekenhuisfysici/Société Belge des Physiciens des Hôpitaux (Belgian Hospital Physicists Association). To pursue its aims, the NCS accomplishes the following tasks: participation in dosimetry standardisation and promotion of dosimetry intercomparisons, drafting of dosimetry protocols, collection and evaluation of physical data related to dosimetry. Furthermore, the commission shall maintain or establish links with national and international organisations concerned with ionising radiation and promulgate information on new developments in the field of radiation dosimetry. Current members of the board of the NCS J.B. van de Kamer, Chairman T.W.M. Grimbergen, Vice-Chairman J. de Pooter, Secretary J.M.J. Hermans, Treasurer A. Rijnders A. Spilt F.W. Wittkämper M.K. Zeeman J.R. de Jong P. Sminia K. Franken 4

5 NCS platform Stralingsbescherming in het ziekenhuis De taakstelling van het platform zijn advisering wat betreft de regelgeving KEW die betrekking heeft op de aandachtsgebieden van de NCS. Dit houdt praktisch in het begeleiden en initiëren van de totstandkoming van praktische handvatten voor de naleving en invulling van bestaande en nieuwe regelgeving KEW op het gebied van de aandachtsgebieden van de NCS. Dit geschiedt vanuit het werkveld en voor het werkveld van de stralende beroepen, werkzaam in academische ziekenhuizen, algemene ziekenhuizen en/of zelfstandige instituten. Leden van het NCS platform Stralingsbescherming in het ziekenhuis : Koos Geleijns (voorzitter, NvVR) Paul Jonkergouw (secretaris, NVS) Bradley Pieters (NVRO) Marja Harbers (NVKFM) Jeroen Zöllner (NVMBR) Kirsten Schimmel (NVZA) Christiaan van Swol (NVKF) Ali Vegter (NVMBR) Jan Habraken (NVNG) Aart van der Molen (NVvR) Roel Claessens (NVNG) Jeroen van de Kamer (NCS) NCS, Delft, The Netherlands For more information on the NCS and the NCS platform, see 5

6 Samenvatting Dit document beschrijft enkele modellen die gebruikt kunnen worden bij een risicoinventarisatie en analyse stralingshygiëne (RIAS) voor werknemers die werken met ioniserende straling op een afdeling radiotherapie. De nadruk ligt hierbij op het rekenmodel voor het bepalen van mogelijke risico s van voorspelbare scenario s, zowel bij reguliere werkzaamheden als bij voorziene onbedoelde gebeurtenissen. Daarnaast worden signaleringsniveaus gedefinieerd, nodig voor de RIAS. Dit rapport en de bijbehorende Excel Spreadsheet kunnen gebruikt worden als startpunt voor een RIAS op een afdeling radiotherapie. Omdat werknemers op radiotherapieafdelingen ook in aanraking kunnen komen met (PET/)CT systemen wordt hier ook kort aandacht aan besteed. Voor een uitgebreidere behandeling van deze systemen wordt verwezen naar de RIAS-RAD en RIAS-NG. Uiteindelijk kan de RIAS ook gebuikt worden bij het beoordelen of een werknemer als blootgestelde werknemer in de A- of B-categorie wordt ingedeeld voor wie persoonsdosimetrie nodig is of wordt ingedeeld als een niet-blootgestelde werknemer, in de zogenaamde C-categorie, voor wie geen persoonsdosimetrie nodig is. Zie hiervoor de correspondentie met het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid die te vinden is op de NCS website. 6

7 Inhoudsopgave Preface... 4 Inhoudsopgave Inleiding Randvoorwaarden RIAS-RT Afscherming radiologische ruimten Ruimtemonitoring Kwaliteit van de radiotherapeutische apparatuur Opleiding, instructie en bescherming personeel Een beschouwing over voorzien onbedoelde gebeurtenissen Referentie- of Signaleringsniveau Literatuur...13 Appendices...15 A. Handleiding bij RIAS Radiotherapie...15 A.1 Inleiding...15 A.2 Beschrijving per modaliteit...15 A.3 Lineaire versnellers...16 A.4 CT...23 A.5 Orthovolt...24 A.6 Brachytherapie HDR en PDR...25 A.7 I-125 implantatie...26 A.8 PET-CT...27 B. Invullen Rekensheet...28 B.1 Volgorde van werken...28 B.2 Beschrijving tabbladen...28 B.3 Tabbladen met de modaliteiten

8 1 Inleiding Deze richtlijn is bedoeld als een aanbeveling voor het opzetten en uitvoeren van een RIAS voor werknemers die werken met toestellen die (hoogenergetische) straling uitzenden (lineaire versnellers, CT-scanners, orthovolt apparatuur) en/of met radioactieve bronnen (192-Ir en 125-I brachytherapie, PET-CT). Deze richtlijn is een invulling van de RIVM leidraad risicoanalyse stralingstoepassingen [1] voor radiologische handeling in ziekenhuizen. Doel Het aanreiken van een methode om voor radiotherapeutische handelingen op een standaard wijze een RIAS uit te voeren. 2 Randvoorwaarden RIAS-RT De ondernemer is wettelijk verplicht een aantal zaken te regelen voordat er mag worden begonnen met radiotherapeutische handelingen (Besluit stralingsbescherming, (Bs) 2001, [2].) In deze RIAS gaan we ervan uit dat aan deze voorwaarden is voldaan. Een aantal van deze voorwaarden wordt kort behandeld. 2.1 Afscherming radiologische ruimten De afscherming van de ruimten waarin straling wordt toegepast (radiologische ruimten) is zodanig dat buiten deze ruimten de wettelijke limieten van 1 msv/jaar voor de effectieve dosis voor personen niet worden overschreden (zie Bs 2001, artikel 6 [2]). In de praktijk zijn er twee situaties: Situatie 1: de bron die de straling uitzendt bevindt zich achter een bouwkundige constructie die voldoende afscherming biedt voor het personeel. Het personeel bevindt zich in een bedieningsruimte waarvoor geldt dat het dosistempo < 1 msv/jaar is. Dit betreft de werkzaamheden uitgevoerd met lineaire versneller, orthovolt, brachytherapie met HDR/PDR afterloader systemen en de CT-scanner. Situatie 2: het personeel bevindt zich in de nabijheid van de bron die de straling uitzendt. Dit betreft I-125 implantaties en het scannen met een PET(/CT) systeem. Ook hier geldt dat het dosistempo buiten deze ruimte minder dan 1mSv/jaar moet zijn. 8

9 In situatie 1 zou de blootstelling van werknemers in de bedieningsruimte altijd minder dan 1 msv/jaar moeten zijn. Dit is aan te tonen door middel van gedetailleerde berekening van het dosistempo in de ruimten waar de werknemers zich bevinden tijdens het uitvoeren van de radiotherapeutische behandeling. Een dergelijke gedetailleerde berekening is onderdeel van de afschermingberekeningen gebruikt bij het ontwerp van de bestralingsruimte. Voor klinische ingebruikname wordt de gerealiseerde afscherming geverifieerd met behulp van metingen, zodat duidelijk is dat deze norm van minder dan 1 msv/jaar bij de gebruikte workload gehaald wordt. Vervolgens kan een inschatting gemaakt worden van mogelijk te ontvangen dosis door de werknemers bij voorzien onbedoelde gebeurtenissen. De berekeningen dienen vergezeld te gaan van gedetailleerde bouwkundige tekeningen en de afschermende werking van de bouwkundige voorzieningen. Daarnaast is er een beschrijving van de technische beveiligingsvoorzieningen en een beschrijving van de periodieke controles hiervan om te voorkomen dat personen op plaatsen kunnen komen met een hoge stralingsintensiteit. In situatie 2, bijvoorbeeld I-125 implantaties, kan het dosistempo voor de werknemer boven de 1 msv/jaar liggen. Voor deze werkzaamheden zal door middel van berekening het dosistempo op de werkplek berekend moeten worden. In combinatie met een schatting van voorzien onbedoelde blootstelling kan een inschatting gemaakt worden van de mogelijk te ontvangen dosis door deze werknemers. 2.2 Ruimtemonitoring Het Besluit stralingsbescherming [2] eist voor bewaakte en gecontroleerde ruimten een vorm van ruimtemonitoring. De hier aanbevolen methode voor ruimtemonitoring om de blootstelling binnen bewaakte en gecontroleerde ruimten te bepalen is door middel van berekening onafhankelijk van het stralingsbeschermingrapport gebruikt bij het ontwerp van de bestralingsruimten. De bouwkundige afscherming wordt voor klinische ingebruikname en bij een ingrijpende revisie eenmalig gecontroleerd met behulp van metingen buiten de radiologische ruimte. Als het beoogde gebruik van de ruimte wijzigt (hogere bezetting, ander type behandeling etc.) dan zal de berekening en de RIAS herzien moeten worden. Voor de meeste toepassingen binnen de radiotherapie worden de werkzaamheden buiten een bewaakte of gecontroleerde zone verricht maar voor die werkzaamheden waarbij de werknemer aanwezig is in een gecontroleerde of bewaakte zone (PET-CT en I-125) kan de rekensheet die bij deze richtlijn hoort gebruikt worden voor de ruimtemonitoring. 9

10 Het is ook mogelijk om ruimtemonitoring toe te passen met behulp van een speciaal voor de ruimte gealloceerde persoonsdosimeter, welke periodiek uitgelezen wordt door een bevoegde instantie. 2.3 Kwaliteit van de radiotherapeutische apparatuur Er is een overzicht van uitgevoerde acceptatietesten, stralingsmetingen en veiligheidscontroles na het in bedrijf nemen van toestellen en bronnen als wel na wijziging van de opstelling. Daarnaast is er een overzicht van het periodiek uitgevoerd onderhoud en kwaliteitcontroles zodat de dosimetrische instellingen zijn geborgd. 2.4 Opleiding, instructie en bescherming personeel Er is een beschrijving van de bevoegdheden (stralingsdeskundigheid) van de verschillende werknemers om met stralingsbronnen te mogen werken. Daarnaast is er een overzicht van de classificatie (A- of B) van blootgestelde werknemers en een overzicht en analyse van de batch uitslagen die voor de persoonsdosimetrie worden gebruikt. De meegeleverde rekensheet kan gebruikt worden om de ontvangen dosis in te schatten en te bepalen of de werknemer ingedeeld kan worden als blootgestelde (A- of B-categorie) of als niet-blootgestelde werknemer (de zgn. C-werknemer). Voor de invoering van deze groep wordt verwezen naar de door de NCS opgestelde leidraad [15]. 10

11 3 Een beschouwing over voorzien onbedoelde gebeurtenissen De RIAS bevat een beschouwing over (mogelijke) voorziene onbedoelde gebeurtenissen. Hierbij moet per gebeurtenis de ontvangen dosis en het risico van de gebeurtenis beschreven worden. Deze gebeurtenissen zullen veelal al beschreven zijn bij de ingebruikname van de modaliteit of toepassing. Voor de analyse van de voorzien onbedoelde gebeurtenissen wordt in deze richtlijn gebruik gemaakt van de Fine-Kinney methodiek: Er wordt een Risicogetal (R) berekend aan de hand van Effect (E), Belasting (B) en Waarschijnlijkheid (W). Het risicogetal is dan R = B*W*E. Als R < 20 dan is het risico van de onbedoelde gebeurtenis aanvaardbaar en zijn geen verdere maatregelen vereist. De berekening van de te ontvangen dosis en het risico kan in de bijgeleverde rekensheet uitgevoerd worden. In het tabblad voorzien onbedoeld zijn een aantal voorzien onbedoelde gebeurtenissen gedefinieerd. Aan deze gebeurtenissen worden, met behulp van de getalswaarden in de tabellen op dit tabblad, de B, W en E toegekend. Om E te kunnen bepalen is de dosis nodig behorend bij de voorzien onbedoelde gebeurtenis. Deze dosis wordt berekend op in het tabblad van de bijbehorende modaliteit. 11

12 4 Referentie- of Signaleringsniveau Zowel de leidraad van het RIVM [1], de aanbeveling voor de nucleaire geneeskunde (RIAS- NG, [13]) en de aanbeveling voor de radiologie (RIAS-RAD) [14] gebruiken een referentie- of signaleringsniveau om de risicoanalyse te beperken. Voor een handeling die een zodanige blootstelling geeft dat deze onder het signaleringsniveau valt, kan de nadere risicoanalyse vervallen, of zoals het RIVM het stelt: dan kan worden volstaan met een dosisberekening en een verslag over de invulling van ALARA. Voor het werken met ioniserende straling op een afdeling radiotherapie wordt een signaleringsniveau voor de effectieve dosis voor reguliere handelingen voorgesteld van 0.1 msv/jaar. Voor handeling rondom de PET-CT wordt de RIAS-NG gevolgd: er wordt een signaleringsniveau voor de effectieve dosis ten gevolge van reguliere handelingen van 1 msv/jaar gehanteerd. Voor de reguliere equivalente extremiteiten dosis wordt een signaleringsniveau van 25 msv/jaar voorgesteld. Voor de onbedoeld voorziene gebeurtenissen (inclusief PET-CT) wordt een signaleringsniveau voor de effectieve dosis voorgesteld van 0.1 msv/gebeurtenis. Voor de onbedoeld voorziene equivalente extremiteiten dosis wordt een signaleringsniveau van 2.5 msv/gebeurtenis voorgesteld. Voorgestelde signaleringsniveaus Categorie Regulier (msv/jaar) Onbedoelde gebeurtenis (msv/gebeurtenis) Externe blootstelling Externe blootstelling PET-CT Extremiteiten

13 5 Literatuur [1] S. Bader, Leidraad risicoanalyse stralingstoepassingen. RIVM rapport /2010 [2] Besluit van 16 juli 2001, houdende vaststelling van het Besluit stralingsbescherming Staatsblad 2001 nr. 397 [3] IAEA 47, Radiation Protection in the Design of Radiotherapy Facilities, 2006 [4] ICRP 33, Protection against Ionizing Radiation from External Sources Used in Medicine, 1982 [5] NCRP 147, Structual Shielding Design for Medical X-Ray Imaging facilities, 2004 [6] NCRP 151, Structural Shielding Design and Evaluation for Megavoltage X-ray and Gamma-Ray Radiotherapy facilities, 2005 [7] P. McGinley, Shielding Techniques for Radiation Oncology Facilities, 2 nd ed, 2002, Medical Physics Publishing, Madison [8] R.K. Wu, P.H. McGinley, Neutron and capture gamma along the mazes of linear accelerator vaults, J. Appl. Clin. Med. Phys. 2003, 4: [9] S.F. Kry et al, Treatment vault shielding for a flattening filter-free medical linear accelerator, Phys. Med. Biol., 2009, 54; [10] R. Lalonde, The effect of neutron-moderating materials in high-energy linear accelerator mazes, Phys. Med. Biol., 1997, 42: [11] X. Wang et al, The neutron dose equivalent evaluation and shielding at the maze entrance of a Varian Clinac23EX treatment room, Med. Phys. 2011, 38 (3):

14 [12] L.T. Dauer et al, Assesment of radiation safety instructions to patients based on measured dose rates following prostate brachytherapy, Brachytherapy 2004, 3:1-6 [13] NCS, Aanbevelingen risicoanalyse en -evaluatie voor Nucleair Geneeskundige verrichtingen in ziekenhuizen, RIAS-NG, 2012 [14] NCS, Aanbevelingen risico-inventarisatie en analyse van de stralingshygiëne voor radiologische verrichtingen in ziekenhuizen, RIAS-RAD, 2012 [15] NCS, leidraad indeling categorie C van werknemers die bronnen bedienen in de gezondheidszorg, 2012 [16] TNO: stralingsbelasting van leden van de bevolking als gevolg van permanent geïmplanteerde gesloten radioactieve bronnen voor radiotherapie, NVKF, NVRO, TNO, 1993 [17] A.S. Keverling Buisman, Handboek Radionucliden, 2007 [18] A.J.J. Bos et al, Inleiding tot de stralingshygiëne, 2007 [19] BR Archer et al, Diagnostic X-ray shielding design base don an emperical model of photon attenuation, Health Physics 1993,

15 Appendices A. Handleiding bij RIAS Radiotherapie A.1 Inleiding In deze handleiding staat beschreven hoe het rekensheet voor het inschatten van de stralingsbelasting van werknemers ten gevolge van het werken met ioniserende straling op een afdeling radiotherapie is opgebouwd. De rekensheet bestaat uit de volgende tabbladen: 1. jaardosis regulier werknemers 2. dosis + risicoafschatting voorziene onbedoelde gebeurtenissen 3. samenvatting dosis: regulier per werkplek, voorziene onbedoelde gebeurtenissen en dosis op de terreingrens tgv versnellers 4. per modaliteit een tabblad voor de berekening van de reguliere jaardosis per werkplek en berekening van de dosis voorziene onbedoelde gebeurtenissen. 5. een tabblad met voorbeelden van plattegronden van bestralingsruimtes die nodig zijn om de tabbladen voor de versnellers te kunnen invullen 6. tabbladen met getalswaarden voor de TVT s, reflectiecoëfficiënten en scatterfactoren. Deze kunnen door de gebruiker naar eigen inzicht aangepast worden. Per modaliteit wordt de dosis op de gebruikelijke werkplek berekend (veelal de bedieningsruimte). Bij de lineaire versnellers wordt ook de dosis bij de ingang van het labyrint (als een voorziene onbedoelde gebeurtenis), op het dak en op de terreingrens berekend. De wijze waarop de rekensheet ingevuld dient te worden staat beschreven op het eerste tabblad van de rekensheet. Het is aan te bevelen om de uitkomsten van de NCS rekensheet te vergelijken met eigen onafhankelijke berekeningen die bij ingebruikname van een modaliteit zijn uitgevoerd. A.2 Beschrijving per modaliteit De blootstelling aan straling ten gevolge van het uitvoeren van radiotherapeutische werkzaamheden kunnen worden toegekend aan een aantal verschillende modaliteiten 15

16 - A.3 lineaire versnellers - A.4 CT - A.5 orthovolt - A.6 brachytherapie: HDR, PDR - A.7 I-125 implantatie - A.8 PET-CT In de volgende paragrafen wordt per modaliteit beschreven hoe de berekening wordt uitgevoerd. A.3 Lineaire versnellers De volgende bijdragen worden onderscheiden: 1. primaire bundel: a: primaire straling direct op het rekenpunt gericht b: verstrooide primaire straling via labyrint richting ingang labyrint 1. de primaire bundel is richting wand van de versnellerruimte gericht 2. de primaire bundel is richting het labyrint gericht 2. lekstraling: a: lekstraling direct op het rekenpunt gericht b: verstrooide lekstraling via labyrint richting ingang labyrint In de rekensheet is verstrooiing van de lekstraling via de hoek van het labyrint richting ingang labyrint meegenomen. Verstrooiing van de lekstraling gericht op de wand van het labyrint en vervolgens verstrooiing in het labyrint wordt verwaarloosbaar geacht. 3. Patiënt strooistraling in de rekensheet is verstrooiing van de patiënt strooistraling via het labyrint richting ingang labyrint meegenomen. 4. neutronen: bij de ingang van het labyrint is er een dosisbijdrage door: a: dosis ten gevolge van de neutronen b: dosis ten gevolge van het invangen van neutronen: capture-gamma fotonen 16

17 5. skyshine voor verder weggelegen punten (op de terreingrens) is er stralingsbelasting ten gevolge van directe primaire straling, directe lekstraling en een bijdrage ten gevolge van skyshine. Afhankelijk van het type versneller en de gekozen manier van intensiteitmodulatie (bijvoorbeeld wig, step&shoot, sliding window), kan het aantal MU s dat de versneller moet afgeven voor een bepaalde dosis verschillen. De stralingsbelasting ten gevolge van lekstraling, neutronen en capture-gamma- fotonen is evenredig met het aantal MU s, en niet met het aantal cgy s dat door de patiënt is ontvangen. De gebruiker zal de verhouding tussen cgy en MU s moeten bepalen en in rekening brengen via een IMRT-factor. Het aantal MU s gegeven in een bepaalde periode kan uit het R&V systeem van de versneller worden gehaald. Voor Flattening Filter, FF, versnellers die sliding window gebruiken wordt voor veelal een waarde tussen de 2 en 10 genomen, meestal 5. Voor Flattening Filter Free, FFF, versnellers is in [9] beschreven hoe bepaald kan worden. In [9] wordt voor 6 MV 2.4 en voor 18 MV 1.3 genoemd. Ad 1. Primaire bundel 1.a. directe primaire bundel 1.b. verstrooiing primaire bundel in het labyrint 1. primaire bundel is richting wand versnellerruimte gericht: 2. primaire bundel is richting labyrint gericht: 17

18 Ad 2. Lekstraling 2.a. directe lekstraling straling 2.b. verstrooiing van de lekstraling in het labyrint Ad 3. Patiënt strooistraling Verstrooiing van de patiënt strooistraling in het labyrint Toelichting: voor : zie de plattegronden in de rekensheet. = 1 m en en worden door de rekensheet zelf ingevuld. Ad 4. Neutronen en capture-gamma fotonen Van toepassing als de versnelspanning 10 MV of hoger is. 18

19 De dosis ten gevolge van verstrooiing van de neutronen in het labyrint bij de ingang van het labyrint en de dosis ten gevolge van capture-gamma fotonen wordt berekend met behulp van de methode zoals beschreven is in onder andere [3], [6] en [7]. Door het aanbrengen van neutronenreducerende materialen (bijv. BPE platen in de hoek van het labyrint) kan de neutronen- en capture-gamma dosis verlaagd worden. In de literatuur, [10] en [11], worden verschillende percentages genoemd voor deze reductie in dosis. De bijdrage van dosis ten gevolg van directe en lek neutronen wordt verwaarloosd. 4.a: dosis ten gevolge van de neutronen bij ingang labyrint: = transmissiefactor voor neutronen voor de afscherming van de kop van de versneller: 1 voor lood en 0.85 voor wolfraam. 19

20 4.b: dosis ten gevolge van capture-gamma fotonen Getalswaarden genoemd in de literatuur voor : Sv m 2, [6] en [7] Sv m 2, [3] en [8] : 5.4 m voor MV en 3.9 m voor 15 MV, [6] en [7] 6.2 m voor 15 MV, [3] en [8] In de rekensheet zijn gehanteerd: K = Sv m 2 = 6.2 m Ad 5. Stralingsbelasting op de terreingrens. De stralingsbelasting op de terreingrens of andere verder weggelegen punten wordt bepaald door: 1: primaire en lekstraling direct gericht op het beschouwde punt 2: stralingsbelasting t.g.v. de skyshine 20

21 De bijdrage van eventuele neutronenstraling is verwaarloosbaar. Gebruikte symbolen: = reflectiecoëfficiënt = verstrooide straling op 1 m afstand als fractie van de straling per m 2 bestraald oppervlak β = transmissiefactor voor neutronen voor de afscherming van de kop van de versneller = halve tophoek van de primaire bundel of lekstraling = neutronenfluentie in punt A per Gy isocentrum = ruimtehoek van de bundel, = patientscatterfactor voor scatterhoek θ = aangestraalde oppervlakte (m 2 ) = IMRT factor: vermenigvuldigingsfactor om het extra aantal MU benodigd voor een IMRT/VMAT behandeling in rekening te brengen = afstand isocentrum tot het beschouwd rekenpunt (lekstraling) (m) = afstand isocentrum tot het 1 e verstrooiende oppervlak (m) = afstand focus tot het beschouwde rekenpunt (primaire bundel)(m) = afstand focus tot het 1 e verstrooiende oppervlak (primaire bundel) (m) = afstand verstrooiend oppervlak verstrooiend oppervlak of afstand verstrooiend oppervlak tot beschouwde rekenpunt (m) = afstand isocentrum tot punt A = afstand punt A tot ingang labyrint = afstand focus/isocentrum tot 2 m boven dakoppervlak (m) = afstand isocentrum tot het beschouwde punt (m) F = veldgrootte op de patiënt (cm 2 ) = fractie van de workload van de toegepaste energie uitgevoerd met conventionele technieken 21

22 = fractie van de workload van de toegepaste energie uitgevoerd met IMRT/VMAT technieken = ratio van de workload lekstraling en workload primaire straling = ratio van de workload uitgevoerd met beschouwde energie en totale workload = richtingsfactor van de bundel = stralingsbelasting t.g.v. capture-gamma fotonen bij ingang labyrint (Sv/week) = stralingsbelasting 2 m boven dakniveau (Sv/week) = stralingsbelasting t.g.v. lekstraling (Sv/week) = stralingsbelasting t.g.v. verstrooide lekstraling (Sv/week) = neutronendosisequivalent bij ingang labyrint (Sv/week) = neutronendosisequivalent per gray isocentrum bij ingang labyrint (Sv/Gy isocentrum ) = stralingsbelasting t.g.v. primaire bundel (Sv/week) = stralingsbelasting t.g.v. verstrooide primaire bundel (Sv/week) = stralingsbelasting t.g.v. skyshine (Sv/week) = stralingsbelasting t.g.v. patientverstrooiing in het labyrint (Sv/week) = ratio van de gamma-capture dosis en de neutronenfluentie in punt A (Sv m 2 ) = neutron source strength : aantal neutronen per Gy isocentrum = totale oppervlakte wanden, vloer en plafond van de bestralingsruimte = dwarsdoorsnede van het labyrint bij het begin van het labyrint in de bestralingsruimte (m 2 ) = dwarsdoorsnede van het labyrint in de gang van het labyrint (m 2 ) = transmissiefactor van de afscherming (of deur) = dikte van de afscherming (mm of cm) = tienwaardedikte (mm of cm) = Tenth-value Distance voor neutronen/capture-gamma in labyrint (m) = reduktiefactor voor neutronendosis/capture-dosis vanwege het aanbrengen van polyethyleenplaten met borium (BPE) in hoek labyrint = workload primaire bundel in het isocentrum (Gy/week) 22

23 A.4 CT Als model om de stralingsbelasting te berekenen is de Dose Length Product methode gebruikt zoals beschreven is [5]. Deze methode wordt ook gebruikt in RIAS-RAD [14]. Aangenomen wordt dat de primaire straling ingevangen wordt door de CT-scanner. Stralingsbelasting ten gevolge van de secundaire straling: = stralingsbelasting ten gevolge van scans uitgevoerd met hoogspanning kvp (msv/week) = aantal scans volgens head protocol per week = aantal scans volgens body protocol per week = de stralingsbelasting op 1 m afstand van de patiënt (mgy/scan) met (mgy/scan) met De waarden voor de DLP s kunnen gevonden worden in [5] of de eigen waarden van de gebruikte CT-scanner kunnen genomen worden. = afstand isocentrum tot beschouwde punt. = transmissiefactor van de afscherming De transmissie van de röntgenstraling wordt beschreven met de volgende fitformule [19] De fitparameters α, β en γ beschrijven de transmissiekarakteristiek van een materiaal bij een bepaald röntgenspectrum. x = de dikte van het materiaal (mm) 23

24 Voor een CT-scanner zijn de getalswaarden van α, β en γ, voor lood en beton, 120 en 140 kvp, te vinden in fig. A.2. en A.3. in [5]. A.5 Orthovolt Gebaseerd op IAEA 47 [3] Stralingsbelasting per fractie: = scatterfractie = verstrooide straling op 1 m afstand als fractie van de invallende straling per 400 cm 2 bestraald oppervlak = afstand patiënt tot het beschouwd rekenpunt (m) = veldgrootte op patiënt (cm 2 ) = richtingsfactor van de bundel = ratio van de workload lekstraling en workload primaire straling = stralingsbelasting ten gevolge van lekstraling (Sv) = stralingsbelasting ten gevolge van primaire bundel (Sv) = stralingsbelasting ten gevolge van door patiënt verstrooide straling (Sv) = afstand focus - patiënt (m) = transmissiefactor van de afscherming = transmissiefactor van de patiënt = dosis per fractie op 1 m van het focus (Gy) 24

25 A.6 Brachytherapie HDR en PDR Voor de stralingsbelasting ten gevolge van het geven van brachytherapie HDR en PDR geldt het volgende: = stralingsbelasting per behandeling (µsv) = bronconstante (µsv h -1 per MBq op 1 m) = gemiddelde activiteit van de bron tijdens verblijf op de afdeling (GBq) = verblijftijd bron op afdeling = activiteit bron bij levering = halveringstijd bron = gemiddelde bestralingstijd per fractie/puls (min) = afstand bron tijdens behandeling tot beschouwde rekenpunt (m) = transmissiefactor van de patiënt = transmissiefactor van de afscherming Stralingsbelasting ten gevolge van opslag van de bronnen valt buiten de RIAS. Voor de berekening van de stralingsbelasting bij een zgn. noodprocedure wordt uitgegaan van: 1. de activiteit van de bron bij levering. 2. de bron bevindt zich vrij in lucht. 3. gebruik van een verrijdbaar loodscherm mag niet in rekening gebracht worden (maar moet wel gebruikt worden). Behandelruimtes met een labyrint worden in deze RIAS buiten beschouwing gelaten. 25

26 A.7 I-125 implantatie In de rekensheet wordt voor twee type medewerkers de stralingsbelasting uitgewerkt: degene die de zaadjes bereidt (bereider) en degene die de zaadjes implanteert (implanteerder, veelal radiotherapeut). Voor de bereider geldt: Voor de implanteerder geldt: = stralingsbelasting per implantatie (µsv) = dosisconversiecoefficiënt (Sv/Gy) = Air Kerma Rate constant (µgy.h -1 per MBq op 1 m) = activiteit van één zaadje (MBq) = aantal zaadjes per implantaat = dosistempo op 30 cm van de patiënt ten gevolge van zaadje in patiënt, zie [12] = tijd dat de zaadjes vrij in lucht zijn (min) = implantatietijd (min) = afstand medewerker tot de zaadjes (m) 26

27 A.8 PET-CT Overgenomen uit [13] = stralingsbelasting per behandeling (µsv) = bronconstante (µsv h -1 per MBq op 1 m) = activiteit toegediende radiofarmacon (MBq) = tijdsduur van de handeling (min) = afstand medewerker tot patiënt = transmissiefactor van de afscherming 27

Aanbevelingen risico-inventarisatie en -analyse van de stralingshygiëne voor radiologische verrichtingen in ziekenhuizen.

Aanbevelingen risico-inventarisatie en -analyse van de stralingshygiëne voor radiologische verrichtingen in ziekenhuizen. Aanbevelingen risico-inventarisatie en -analyse van de stralingshygiëne voor radiologische verrichtingen in ziekenhuizen. RIAS-RAD NEDERLANDSE COMMISSIE VOOR STRALINGSDOSIMETRIE Platform Stralingsbescherming

Nadere informatie

Competenties en Beheer Niveau 3 Organisaties / gedragscode

Competenties en Beheer Niveau 3 Organisaties / gedragscode Competenties en Beheer Niveau 3 Organisaties / gedragscode Hielke Freerk Boersma Arbo- en Milieudienst / SBE 17 februari 2015 Cursus stralingsdeskundigheid Niveau 3-2015 2 Inhoud Vooraf: kerncompetenties

Nadere informatie

RICHTLIJN ZWANGERSCHAP EN IONISERENDE STRALING

RICHTLIJN ZWANGERSCHAP EN IONISERENDE STRALING RICHTLIJN ZWANGERSCHAP EN IONISERENDE STRALING Inleiding Aan het werken met radioactieve stoffen of ioniserende straling uitzendende toestellen zijn risico s verbonden. Het is bij de wet verplicht om personen

Nadere informatie

Aanbevelingen risicoanalyse en -evaluatie voor Nucleair Geneeskundige verrichtingen in ziekenhuizen

Aanbevelingen risicoanalyse en -evaluatie voor Nucleair Geneeskundige verrichtingen in ziekenhuizen Aanbevelingen risicoanalyse en -evaluatie voor Nucleair Geneeskundige verrichtingen in ziekenhuizen RIAS-NG NEDERLANDSE COMMISSIE VOOR STRALINGSDOSIMETRIE Platform Stralingsbescherming in het Ziekenhuis

Nadere informatie

Gecoördineerd examen stralingsbescherming Deskundigheidsniveau 3

Gecoördineerd examen stralingsbescherming Deskundigheidsniveau 3 Gecoördineerd examen stralingsbescherming Deskundigheidsniveau 3 Nuclear Research and Consultancy Group Technische Universiteit Delft Boerhaave/IRS-stralingsbeschermingscursussen Rijksuniversiteit Groningen

Nadere informatie

Arbo- en Milieudienst. Wetgeving en de ondernemer in de gezondheidszorg

Arbo- en Milieudienst. Wetgeving en de ondernemer in de gezondheidszorg Arbo- en Milieudienst Wetgeving en de ondernemer in de gezondheidszorg 1 Vraag Waarom zit u hier en volgt u een cursus stralingshygiëne? Antwoord: Vanwege de wet BIG, voorbehouden handeling Vanwege de

Nadere informatie

De herziene Richtlijn Tandheelkundige Radiologie

De herziene Richtlijn Tandheelkundige Radiologie Principes van stralingsbescherming De herziene Richtlijn Tandheelkundige Radiologie Ontwikkeld door de ICRP (International Commission on Radiological Protection): Rechtvaardiging ALARA dosislimieten Onderwerpen

Nadere informatie

Opleiding Stralingsdeskundigheid niveau 3. Kernenergiewetgeving deel 1

Opleiding Stralingsdeskundigheid niveau 3. Kernenergiewetgeving deel 1 Opleiding Stralingsdeskundigheid niveau 3 Kernenergiewetgeving deel 1 Inhoud presentatie (inter)nationaal kader Kernergiewetgeving Organisatie van stralingszorg ICRP 103 (2007) Internationaal kader ICRP

Nadere informatie

Vraagstuk: Afscherming versnellerruimte

Vraagstuk: Afscherming versnellerruimte Vraagstuk: Afscherming versnellerruimte Een onderzoeksinstituut beschikt over een 6 MV versneller. Hiermee worden elektronen versneld die vervolgens op een trefplaat remstralingsfotonen produceren. Met

Nadere informatie

Universiteit Hasselt School of Expert Education Stralingsbescherming voor verpleegkundigen en paramedici Academiejaar

Universiteit Hasselt School of Expert Education Stralingsbescherming voor verpleegkundigen en paramedici Academiejaar Universiteit Hasselt School of Expert Education Stralingsbescherming voor verpleegkundigen en paramedici Academiejaar 2016-2017 PROGRAMMA Opleidingsonderdeel Omvang ECTS Fundamentele stralingsbescherming

Nadere informatie

PROCEDURE WAARSCHUWINGSSIGNALERING EN ZONERING VAN

PROCEDURE WAARSCHUWINGSSIGNALERING EN ZONERING VAN PROCEDURE WAARSCHUWINGSSIGNALERING EN ZONERING VAN RUIMTEN BIJ HANDELINGEN MET IONISERENDE STRALING Inleiding In een aantal situaties is het nodig om de aandacht te vestigen op risico s van ioniserende

Nadere informatie

Dosisbegrippen stralingsbescherming. /stralingsbeschermingsdienst SBD-TU/e

Dosisbegrippen stralingsbescherming. /stralingsbeschermingsdienst SBD-TU/e 13 Dosisbegrippen stralingsbescherming 1 13 Ioniserende straling ontvanger stralingsbron stralingsbundel zendt straling uit absorptie van energie dosis mogelijke biologische effecten 2 13 Ioniserende straling

Nadere informatie

Flattening Filter Free bestralingen Uitdagingen voor de Treatment Planning en in vivo dosis verificatie. Anne Lisa Wolf en Patrick Gonzalez

Flattening Filter Free bestralingen Uitdagingen voor de Treatment Planning en in vivo dosis verificatie. Anne Lisa Wolf en Patrick Gonzalez Flattening Filter Free bestralingen Uitdagingen voor de Treatment Planning en in vivo dosis verificatie Anne Lisa Wolf en Patrick Gonzalez Disclaimer Alle resultaten zijn gebaseerd op de ervaringen bij

Nadere informatie

,9H45'7:"(&H*'7'A'("(&'() NX(6&'(68'H6'$$'() )

,9H45'7:(&H*'7'A'((&'() NX(6&'(68'H6'$$'() ) "#$%""&'(*+%,-#&'.,/'$,%&(###&'0$010'2344"#-567 "#$%&'( "#$%&',3P- "#$%&'(*"# +''$,-.'/01''$,9H45'7:"(&H*'7'A'("(&'( NX(6&'(68'H6'$$'( "#$%""&'(*+%,-#&'./0'$,%&(###&'1$121'3455"#-678 "#$%&'(,3456'78"(&4*'7'9'("(&'(>?

Nadere informatie

DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID

DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID MINISTERIE VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID AI/IO/BES No. 2005/25444 DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID Mede namens de Staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening

Nadere informatie

Practicum Stralingsbescherming op deskundigheidsniveau 5A

Practicum Stralingsbescherming op deskundigheidsniveau 5A Practicum Stralingsbescherming op deskundigheidsniveau 5A December 2012 Inhoudsopgave Inleiding en verantwoording... 3 Programma... 4 Bedieningshandleiding... 5 Verstrooiing van röntgenstraling... 6 Doelen...

Nadere informatie

ICRP International Commission on Radiological Protection

ICRP International Commission on Radiological Protection ICRP International Commission on Radiological Protection Hielke Freerk Boersma Cursus Stralingsdeskundige Niveau 3 10 februari 2015 Cursus stralingsdeskundigheid Niveau 3-2015 2 Overzicht Historie ICRP

Nadere informatie

Leidraad risicoanalyse stralingstoepassingen

Leidraad risicoanalyse stralingstoepassingen Rapport 620850001/2010 S. Bader Leidraad risicoanalyse stralingstoepassingen RIVM Rapport 620850001/2010 Leidraad risicoanalyse stralingstoepassingen S. Bader Contact: S. Bader Laboratorium voor Stralingsonderzoek

Nadere informatie

DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID. Mede namens de Staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer;

DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID. Mede namens de Staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer; MINISTERIE VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID AI/UJB/BES No. 2003/94538 DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID Mede namens de Staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening

Nadere informatie

Samenvatting. Blootstelling

Samenvatting. Blootstelling Samenvatting Blootstelling aan ioniserende straling levert risico s voor de gezondheid op. Daar is al veel over bekend, met name over de effecten van kortdurende blootstelling aan hoge doses. Veel lastiger

Nadere informatie

DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID

DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID MINISTERIE VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID AI/UJB/BES No. 2003/68270 DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID Mede namens de Staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening

Nadere informatie

DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER

DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER No. 2008/1364-15 DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER Mede namens de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid; Gezien de aanvraag d.d. 16 juni 2008 van de Belastingdienst/Douane

Nadere informatie

Casus vergunningverlening

Casus vergunningverlening Casus vergunningverlening Hielke Freerk Boersma Arbo- en Milieudienst / SBE 24 maart 2009 Niveau 3-2009 2 Vraag 1 Uit Handboek Radionucliden: e(50,w) inh = 4,1 E-9 Sv/Bq (Klasse M) 1 A Re,inh = 1 / e(50)

Nadere informatie

DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSHUISVESTING RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER

DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSHUISVESTING RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER No. 2006/6251-05 DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSHUISVESTING RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER Mede namens de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en in overeenstemming met de Minister

Nadere informatie

Technische informatie bij bestraling

Technische informatie bij bestraling Radiotherapie Technische informatie bij bestraling www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Enkele begrippen... 3 Lineaire versneller... 3 Fotonenstraling... 3 Hoe wordt fotonenstraling opgewekt?... 4 Bundelvorming...

Nadere informatie

Q&A Herziene Richtlijn Tandheelkundige Radiologie

Q&A Herziene Richtlijn Tandheelkundige Radiologie Q&A Herziene Richtlijn Tandheelkundige Radiologie 1. Wat zijn de belangrijkste veranderingen in de herziene richtlijn? In de herziene Richtlijn Tandheelkundige Radiologie is met name extra aandacht besteed

Nadere informatie

Stralingsbescherming van de patiënt in de nucleaire geneeskunde

Stralingsbescherming van de patiënt in de nucleaire geneeskunde Stralingsbescherming van de patiënt in de nucleaire geneeskunde FANC 27 november 2009 dr. sc. Kristof Baete kristof.baete@uzleuven.be Objectief Het in de praktijk brengen van de Basic Safety Standards

Nadere informatie

DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER

DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER No. 2009/1613-05 DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER Mede namens de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid; Gezien de aanvraag d.d. 19 juni 2009 van de Belastingdienst/Douane

Nadere informatie

DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN, LANDBOUW EN INNOVATIE

DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN, LANDBOUW EN INNOVATIE No. 2011/1650-05 DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN, LANDBOUW EN INNOVATIE Gezien de aanvraag d.d. 15 augustus 2011, aangevuld d.d. 4 november 2011, van het Diagnostisch Centrum Amsterdam B.V. te Amsterdam,

Nadere informatie

PRAKTISCHE STRALINGS- DESKUNDIGHEID 4A. Voor Laboranten /MBB ers

PRAKTISCHE STRALINGS- DESKUNDIGHEID 4A. Voor Laboranten /MBB ers PRAKTISCHE STRALINGS- DESKUNDIGHEID 4A Voor Laboranten /MBB ers 5, 12, 19 en 26 maart 2015 2 en 9 april 2015 Toelichting In samenwerking met de Arbo- en Milieudienst van het Radboudumc, de afdelingen Radiologie

Nadere informatie

!"#$%&'()*"#) +''$),-)./012''$)

!#$%&'()*#) +''$),-)./012''$) "#$%""&'(*+&#&',-.'$/%&0###&'1$121'3455"#6789 "#$%&'(*"# +''$,-./012''$ "#$%&'( 3'4"5"'4%("#$%&',67-,859:';

Nadere informatie

Vraagstuk 1: Bepaling 51 Cractiviteit

Vraagstuk 1: Bepaling 51 Cractiviteit Examen stralingsbescherming deskundigheidsniveau 4A/4B p. 1 Vraagstuk 1: Bepaling 51 Cractiviteit Een bron bestaat uit een dunne laag radioactief 51 Cr. Om de activiteit van de laag te bepalen, wordt het

Nadere informatie

PROCEDURE AUDITS. Inleiding. Werkwijze. Afspraken en rapportage. Afwijkingen en tekortkomingen

PROCEDURE AUDITS. Inleiding. Werkwijze. Afspraken en rapportage. Afwijkingen en tekortkomingen PROCEDURE AUDITS Inleiding Overeenkomstig de complexvergunning Randwijck 2009/0677-06 en de Regeling Stralingshygiëne Randwijck, worden per toepassing of afdeling schriftelijk interne toestemmingen (SIT)

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 2011 Erasmus MC Zorgacademie, Unit Medische Beeldvorming en Radiotherapie en de Stralingsbeschermingseenheid Erasmus MC

Inhoudsopgave. 2011 Erasmus MC Zorgacademie, Unit Medische Beeldvorming en Radiotherapie en de Stralingsbeschermingseenheid Erasmus MC Practicum Stralingsbescherming op deskundigheidsniveau 5B Augustus 2011 Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 Inleiding en verantwoording...3 Programma...4 Afscherming van stralingsbronnen...5 Doel...5 Middelen...5

Nadere informatie

Onderzoek op de afdeling Nucleaire Geneeskunde

Onderzoek op de afdeling Nucleaire Geneeskunde Onderzoek op de afdeling Nucleaire Geneeskunde Inleiding In Nederland worden per jaar meer dan honderdduizend mensen verwezen voor een nucleair geneeskundig onderzoek of behandeling. Nucleair geneeskundig

Nadere informatie

Medische stralingstoepassingen en -stralingsbescherming

Medische stralingstoepassingen en -stralingsbescherming Medische stralingstoepassingen en -stralingsbescherming Hoofdstuk 6 van het Besluit stralingsbescherming Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Medische stralingstoepassingen en -stralingsbescherming

Nadere informatie

Ronde tafel Nucleaire Geneeskunde Brussel, 27 november 2009

Ronde tafel Nucleaire Geneeskunde Brussel, 27 november 2009 Ronde tafel Nucleaire Geneeskunde Brussel, 27 november 2009 Herziening van de regelgeving omtrent de geneeskundige toepassingen van ioniserende stralingen : FANC aanpak vanuit samenwerking Patrick Smeesters

Nadere informatie

St. Lucas Ziekenhuis Winschoten

St. Lucas Ziekenhuis Winschoten Rapportage naar aanleiding van het toezichtbezoek aan de afdeling nucleaire geneeskunde van het St. Lucas Ziekenhuis Winschoten op 5 december 2006 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 Bevindingen inspectiebezoek.

Nadere informatie

BESCHRIJVING PROCEDURE

BESCHRIJVING PROCEDURE Werkinstructie : HSEW Blz. : 1 van 7 INDEX 1 SCOPE 2 DOEL 3 BESCHRIJVING PROCEDURE 3.1 Schriftelijke toestemming 3.2 Bepalen beschermingsaspecten en controlemetingen 3.3 Beheer van radioactieve bron of

Nadere informatie

FEDERAAL AGENTSCHAP VOOR NUCLEAIRE CONTROLE

FEDERAAL AGENTSCHAP VOOR NUCLEAIRE CONTROLE FEDERAAL AGENTSCHAP VOOR NUCLEAIRE CONTROLE Aanbevelingen betreffende het gebruik en de kwaliteitscontrole van PET-scanners gebruikt in de nucleaire geneeskunde. HOOFDSTUK I Toepassingsgebied en definities

Nadere informatie

Opleiding Stralingsdeskundigheid niveau 3 / 4B. Dosimetrie, deel 1. introductie dosisbegrip. W.P. Moerman

Opleiding Stralingsdeskundigheid niveau 3 / 4B. Dosimetrie, deel 1. introductie dosisbegrip. W.P. Moerman Opleiding Stralingsdeskundigheid niveau 3 / 4B Dosimetrie, deel 1 introductie dosisbegrip W.P. Moerman Dosis Meestal: hoeveelheid werkzame stof Inhoud dag 1 dosis kerma exposie dag 2 equivalente dosis

Nadere informatie

Opleiding Stralingsdeskundige SCK CEN/ XIOS-HL. Programma 2012

Opleiding Stralingsdeskundige SCK CEN/ XIOS-HL. Programma 2012 Opleiding Stralingsdeskundige SCK CEN/ XIOS-HL Programma 2012 Module omvang ECTS Wetenschappelijke basis 6 Kernfysica Stralingsfysica Radiochemie 11 u 15 u Nucleaire meettechniek en dosimetrie in de stralingsbescherming

Nadere informatie

Stralingsbescherming en Dosimetrie

Stralingsbescherming en Dosimetrie SMPE/e-cursus Stralingsbescherming en Dosimetrie deskundigheidsniveau 3 cursusinformatie S&D 2015-2016 (versie 3, dd. 05-10-2015) 1 / 26 SMPE/e-cursus Stralingsbescherming en Dosimetrie (deskundigheidsniveau

Nadere informatie

DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN, LANDBOUW EN INNOVATIE

DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN, LANDBOUW EN INNOVATIE No. 2011/1517-05 DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN, LANDBOUW EN INNOVATIE Gezien de aanvraag d.d. 16 augustus 2011 van Sencio B.V. te Nijmegen om een vergunning als bedoeld in hoofdstuk 4, artikel 23,

Nadere informatie

Leids Universitair Medisch Centrum

Leids Universitair Medisch Centrum Leids Universitair Medisch Centrum Afdeling Radiologie drs. Simon van Dullemen stralingsdeskundige Stralingsrisico s: reëel of gezocht? Japan/Fukushima (2011) Aardbeving + tsunami veroorzaakte meer dan

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 34306 10 december 2013 Regeling van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 2 december 2013, 2013-0000167945,

Nadere informatie

Subtitel (of naam of datum) Inwendige besmetting

Subtitel (of naam of datum) Inwendige besmetting Subtitel (of naam of datum) Stralingsdeskundigheid Titel van presentatie niveau 3 Inwendige besmetting inwendige besmetting deel 1: inwendige besmetting voor dummies risicoanalyse: maximaal toe te passen

Nadere informatie

Stralingsbeschermingsdienst SBD-TU/e 1

Stralingsbeschermingsdienst SBD-TU/e 1 Zwangerschap en Stralingsbescherming Zwangerschap en Stralingsbescherming inhoud Informatie over mogelijke biologische effecten door blootstelling aan ioniserende straling tijdens deterministische effecten

Nadere informatie

Het is tijd voor een evaluatie van het opleidingstelsel voor stralingsbescherming

Het is tijd voor een evaluatie van het opleidingstelsel voor stralingsbescherming Samenvatting Het is tijd voor een evaluatie van het opleidingstelsel voor stralingsbescherming Blootstelling aan ioniserende straling kan schadelijke gezondheidseffecten tot gevolg hebben. Daarom moeten

Nadere informatie

Algemeen klinisch fysicus in opleiding

Algemeen klinisch fysicus in opleiding Algemeen klinisch fysicus in opleiding ir. Mariken Zijlmans Beroepsoriëntatieavond voor Biomedisch Technologen (in opleiding) 17 september 2012 Curriculum Vitae ir. Mariken Zijlmans 30 jaar Algemeen Klinisch

Nadere informatie

PositronEmissieTomografie (PET) Een medische toepassing van deeltjesfysica

PositronEmissieTomografie (PET) Een medische toepassing van deeltjesfysica PositronEmissieTomografie (PET) Een medische toepassing van deeltjesfysica Wat zie je? PositronEmissieTomografie (PET) Nucleaire geneeskunde: basisprincipe Toepassing van nucleaire geneeskunde Vakgebieden

Nadere informatie

Richtlijn Tandheelkundige Radiologie. (Herziening 2013)

Richtlijn Tandheelkundige Radiologie. (Herziening 2013) Richtlijn Tandheelkundige Radiologie (Herziening 2013) Nieuwegein, 23 september 2013 Herziene Richtlijn Tandheelkundige Radiologie Nieuwegein, 23 september 2013 Colofon Herziene Richtlijn Tandheelkundige

Nadere informatie

DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER

DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER No. 2008/2525-05 DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER Mede namens de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en in overeenstemming met de minister van Volksgezondheid,

Nadere informatie

PROCEDURE INRICHTING KERNENERGIE WET DOSSIER

PROCEDURE INRICHTING KERNENERGIE WET DOSSIER PROCEDURE INRICHTING KERNENERGIE WET DOSSIER Inleiding Conform artikel 120 van het Besluit stralingsbescherming en de Regeling Stralingshygiëne Randwijck die deel uit maakt van de complexvergunning, moet

Nadere informatie

DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN, LANDBOUW EN INNOVATIE

DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN, LANDBOUW EN INNOVATIE No. 2011/1630-05 DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN, LANDBOUW EN INNOVATIE Gezien de aanvraag d.d. 24 augustus 2011 en de aanvullende informatie d.d. 7 november 2011 van Eindhoven Airport N.V., gelegen

Nadere informatie

Rooster cursus stralingsbescherming niveau 4A en 4B (wijzigingen voorbehouden) Cursusjaar 2014-2015 9 juli 2014

Rooster cursus stralingsbescherming niveau 4A en 4B (wijzigingen voorbehouden) Cursusjaar 2014-2015 9 juli 2014 Rooster cursus stralingsbescherming niveau 4A en 4B (wijzigingen voorbehouden) Cursusjaar 2014-2015 9 juli 2014 Onderstaand rooster bevat alle colleges die in het seizoen 2014/2015 in het kader van de

Nadere informatie

DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER

DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER No. 2010/0232-05 DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER Mede namens de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en in overeenstemming met de minister van Volksgezondheid,

Nadere informatie

BESCHRIJVING PROCEDURE

BESCHRIJVING PROCEDURE Werkinstructie : HSEW Blz. : 1 van 6 INDEX 1 SCOPE 2 DOEL 3 BESCHRIJVING PROCEDURE 3.1 Schriftelijke toestemming 3.2 Bepalen beschermingsaspecten en controlemetingen 3.3 Beheer van radioactieve bron of

Nadere informatie

Botscintigrafie. Nationale diagnostische referentieniveaus in de nucleaire geneeskunde. Eerste iteratie (2015-2017)

Botscintigrafie. Nationale diagnostische referentieniveaus in de nucleaire geneeskunde. Eerste iteratie (2015-2017) Nationale diagnostische referentieniveaus in de nucleaire geneeskunde Eerste iteratie (2015-2017) Eerste periode (01/01/2015 31/03/2015) Botscintigrafie 24/09/2015 Contact: Thibault VANAUDENHOVE Federaal

Nadere informatie

Naam: Klas: Repetitie Radioactiviteit VWO (versie A)

Naam: Klas: Repetitie Radioactiviteit VWO (versie A) Naam: Klas: Repetitie Radioactiviteit VWO (versie A) Aan het einde van de repetitie vind je de lijst met elementen en twee tabellen met weegfactoren voor het berekenen van de equivalente en effectieve

Nadere informatie

REGELI NG STRALI NGSHYGI ËNE RANDWI JCK

REGELI NG STRALI NGSHYGI ËNE RANDWI JCK REGELI NG STRALI NGSHYGI ËNE RANDWI JCK DEEL II: Bescherming werknemer, milieu en patiënt Standaard Doelvoorschriften Algemene Procedures Randwijck Academisch Ziekenhuis Maastricht Universiteit Maastricht

Nadere informatie

klinisch fysicus i.o. radiotherapie

klinisch fysicus i.o. radiotherapie + klinisch fysicus i.o. radiotherapie dr. ir. Ellen Brunenberg UMC St Radboud Beroepsoriëntatieavond Protagoras/Willem Einthoven 23 september 2013 + curriculum vitae n dr. ir. Ellen Brunenberg (29 jaar)

Nadere informatie

O nieuwe keten ga door naar 5

O nieuwe keten ga door naar 5 Bijlage 76, behorende bij artikel 710 van de Regeling Uitvoeringsregeling stralingsbescherming EZ Formulier voor ketenmelding Deel I Algemeen A Gegevens van de ketenmelder 1 Naam en adres van degene die

Nadere informatie

Gecoördineerd examen stralingsbescherming Deskundigheidsniveau 3

Gecoördineerd examen stralingsbescherming Deskundigheidsniveau 3 Gecoördineerd examen stralingsbescherming Deskundigheidsniveau 3 Nuclear Research and Consultancy Group Technische Universiteit Delft Boerhaave/IRS-stralingsbeschermingscursussen Rijksuniversiteit Groningen

Nadere informatie

Informatieblad cursus Stralingsbescherming deskundigheidsniveau 3M voor radiologen/radiotherapeuten

Informatieblad cursus Stralingsbescherming deskundigheidsniveau 3M voor radiologen/radiotherapeuten Informatieblad cursus Stralingsbescherming deskundigheidsniveau 3M voor radiologen/radiotherapeuten Versie: mei 2013 Doel van de cursus Vanwege regelgeving is het onderzoeken of behandelen van patiënten

Nadere informatie

Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming Continu veiliger

Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming Continu veiliger Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming Continu veiliger Continu veiliger De Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming (ANVS) ziet er op toe dat de nucleaire veiligheid en

Nadere informatie

Stralingsbescherming en Dosimetrie

Stralingsbescherming en Dosimetrie programma SMPE/e-cursus Stralingsbescherming en Dosimetrie deskundigheidsniveau 3 2013-2014 (versie 6, dd. 22-11-2013) 1 / 19 SMPE/e-cursus Stralingsbescherming en Dosimetrie (deskundigheidsniveau 3) locatie

Nadere informatie

Samenvatting. I-125 zaadimplantaten voor brachytherapie van de prostaat; Fysische eigenschappen en relaties met kwaliteit van leven na implantatie.

Samenvatting. I-125 zaadimplantaten voor brachytherapie van de prostaat; Fysische eigenschappen en relaties met kwaliteit van leven na implantatie. Samenvatting I-125 zaadimplantaten voor brachytherapie van de prostaat; Fysische eigenschappen en relaties met kwaliteit van leven na implantatie. 1 Hoofdstuk 1 (Algemene introductie) De incidentie van

Nadere informatie

Regeling voorzieningen stralingsbescherming werknemers

Regeling voorzieningen stralingsbescherming werknemers (Tekst geldend op: 28-07-2010) Regeling voorzieningen stralingsbescherming werknemers De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, J.F. Hoogervorst; Gelet op de artikelen 7, eerste, derde,

Nadere informatie

Stralingshygiene RT-CZE

Stralingshygiene RT-CZE Stralingshygiene RT-CZE Overzicht radiotherapie als bedrijf Stralingshygiene RT-CZE algemeen b.o. IORT b.o. coronaire brachy Relevante ontwikkelingen Big Bore CT ConebeamCT PET-CT respiration correlated

Nadere informatie

DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID. Mede namens de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer;

DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID. Mede namens de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer; MINISTERIE VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID AI/CK/B/KEW No. 2002/4015 DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID Mede namens de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en

Nadere informatie

Examentraining 2015. Leerlingmateriaal

Examentraining 2015. Leerlingmateriaal Examentraining 2015 Leerlingmateriaal Vak Natuurkunde Klas 5 havo Bloknummer Docent(en) Blok IV Medische beeldvorming (B2) WAN Domein B: Beeld- en geluidstechniek Subdomein B2: Straling en gezondheid

Nadere informatie

REGELING VERWERKEN EN AFVOEREN VAN RADIOACTIEF AFVAL

REGELING VERWERKEN EN AFVOEREN VAN RADIOACTIEF AFVAL REGELING VERWERKEN EN AFVOEREN VAN RADIOACTIEF AFVAL Ingang: juni 2003 revisiedatum: mei 2010 Looptijd: tot 2015 Afdeling Veiligheid Gezondheid en Milieu 2010 Vastgesteld door het College van Bestuur 21

Nadere informatie

1. Het besluit. Rijksdienst voor Ondernemend Nederland AANTEKENEN

1. Het besluit. Rijksdienst voor Ondernemend Nederland AANTEKENEN Rijksdienst voor Ondernemend Nederland > Retouradres Postbus 93144, 2509 AC Den Haag Prinses Beatrixiaan 2 2595 AL Den Haag Postbus 93144 2509 AC Den Haag AANTEKENEN wwwrvonh/ stralingsbeschermi ng Visuray

Nadere informatie

Vergiftiging met polonium?

Vergiftiging met polonium? Vergiftiging met polonium? Een dubieus sterfgeval wordt precies 8 jaar na het overlijden onderzocht. Vermoed wordt dat de overleden man is vergiftigd met de zuivere -emitter polonium-210 ( 210 Po), die

Nadere informatie

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Consultant Education Sick Pupils Educational Service Centre University Medical Centre The Netherlands

Nadere informatie

Radioactiviteit enkele begrippen

Radioactiviteit enkele begrippen 044 1 Radioactiviteit enkele begrippen Na het ongeval in de kerncentrale in Tsjernobyl (USSR) op 26 april 1986 is gebleken dat er behoefte bestaat de kennis omtrent radioactiviteit voor een breder publiek

Nadere informatie

DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER

DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER No. 2008/1555-05 DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER Mede namens de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en in overeenstemming met de Minister van Volksgezondheid,

Nadere informatie

Handleiding beheer lijst.hva.nl. See page 11 for Instruction in English

Handleiding beheer lijst.hva.nl. See page 11 for Instruction in English Handleiding beheer lijst.hva.nl See page 11 for Instruction in English Maillijsten voor medewerkers van de Hogeschool van Amsterdam Iedereen met een HvA-ID kan maillijsten aanmaken bij lijst.hva.nl. Het

Nadere informatie

Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming. 1. Het besluit AANTEKENEN

Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming. 1. Het besluit AANTEKENEN Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming > Retouradres Postbus 16001 2500 A8 Den Haag ANVS Stralingsbescherrning Aanvragen en Melden Bezukienhoutseweg 67 AANTEKENEN European Private Healthcare

Nadere informatie

Prestatie-indicatoren NVRO V3.1

Prestatie-indicatoren NVRO V3.1 Prestatie-indicatoren NVRO V3.1 Onderstaand treft u de vragen die gesteld worden in het online invoerformulier. De vragen geven u inzicht in de benodigde informatie. Gelieve dus niet dit formulier te retourneren!

Nadere informatie

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinants and Barriers of Providing Sexual Health Care to Cancer Patients by Oncology

Nadere informatie

Subtitel (of naam of datum) Inwendige besmetting. Paul Jonkergouw

Subtitel (of naam of datum) Inwendige besmetting. Paul Jonkergouw Subtitel (of naam of datum) Stralingsdeskundigheid itel van presentatie niveau 3 Inwendige besmetting Paul Jonkergouw inwendige besmetting deel 1: inwendige besmetting voor dummies deel 2: wet- en regelgeving

Nadere informatie

RADIOACTIVITEIT IN CONSUMENTENPRODUCTEN Van rookmelder tot cameralens

RADIOACTIVITEIT IN CONSUMENTENPRODUCTEN Van rookmelder tot cameralens NVS NIEUWS 12/2000 13 RADIOACTIVITEIT IN CONSUMENTENPRODUCTEN Van rookmelder tot cameralens Harry Eleveld Laboratorium voor Stralingsonderzoek, Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, Postbus 1,

Nadere informatie

Wat verwacht de Inspectie van Klinisch onderzoek?

Wat verwacht de Inspectie van Klinisch onderzoek? Wat verwacht de Inspectie van Klinisch onderzoek? Jos Kraus, senior inspecteur Inspectie voor de gezondheidszorg Baarn, 7 oktober 009. Wat is klinisch onderzoek Introductie Definities De weg door de wet

Nadere informatie

Ingekapselde of nietingekapselde. bronnen. bronnen Installatie kl. II 8 uur 8 uur 8 uur 8 uur Installatie kl. III 8 uur 8 uur - -

Ingekapselde of nietingekapselde. bronnen. bronnen Installatie kl. II 8 uur 8 uur 8 uur 8 uur Installatie kl. III 8 uur 8 uur - - Besluit van het Federaal Agentschap voor Nucleaire Controle van XXX 2018 betreffende de opleidingsprogramma's van de verantwoordelijken voor de stralingsbescherming Gelet op het koninklijk besluit van

Nadere informatie

Technische Universiteit

Technische Universiteit SBD 9756a 98-0-28, niv 5 A/B REKENTECHNIEKEN Technische Universiteit Eindhoven Centrum Stralingsbescherming en Dosimetrie Stralingsbeschermingsdienst Inleiding Voor het uitvoeren van berekeningen in het

Nadere informatie

1. Het besluit. Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming

1. Het besluit. Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming > Retouradres Postbus 16001 2500 AB Den Haag ANVS Strali ngsbeschermi ng Aanvragen en Melden Beziddenhoutseweg 67 AANTEKENEN 2500 AB Den Haag www.anvs.ni

Nadere informatie

Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek

Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek Prof dr JJM van Delden Julius Centrum, UMC Utrecht j.j.m.vandelden@umcutrecht.nl Inleiding Medisch-wetenschappelijk

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

it would be too restrictive to limit the notion to an "inner circle" in which the individual may live his own personal life as he chooses and to exclude therefrom entirely the outside world not encompassed

Nadere informatie

Informatieblad Cursus Stralingsbescherming deskundigheidsniveau 3

Informatieblad Cursus Stralingsbescherming deskundigheidsniveau 3 Informatieblad Cursus Stralingsbescherming deskundigheidsniveau 3 Versie: juli 2011 Cursusdoel De cursus stralingsbescherming deskundigheidsniveau 3 leidt op voor het diploma dat is vereist om als toezichthoudend

Nadere informatie

Medische Technologie van de Toekomst. 11 oktober 2012 Universiteit Twente Hein G. Gooszen UMC St Radboud, Nijmegen

Medische Technologie van de Toekomst. 11 oktober 2012 Universiteit Twente Hein G. Gooszen UMC St Radboud, Nijmegen Medische Technologie van de Toekomst 11 oktober 2012 Universiteit Twente Hein G. Gooszen UMC St Radboud, Nijmegen Modernste OK Centrum Nederland 10 OK s Logistiek 6+4 OK s Standaard OK MRI BrachyTh 6+4

Nadere informatie

anatomic cranial collimator Product documentatie. Uitvoering: Aankoopdatum, relatie ... Serial www.gentleceph.com 2014-002-300

anatomic cranial collimator Product documentatie. Uitvoering: Aankoopdatum, relatie ... Serial www.gentleceph.com 2014-002-300 anatomic cranial collimator Product documentatie. Uitvoering: Aankoopdatum, relatie... Serial 2014-002-300 www.gentleceph.com Originele uitgave opgesteld in de Nederlandse taal Over GentleCeph s Anatomic

Nadere informatie

Dutch Research Council: women in scientific careers

Dutch Research Council: women in scientific careers Dutch Research Council: women in scientific careers Dr. Wilma van Donselaar Paris 2005 What is NWO? NWO is the Dutch Research Council and consists of 8 councils: Humanities, Social Sciences, Medical Sciences,

Nadere informatie

Datum 28 november 2014 Betreft Vergunning toestellen voor medische toepassingen Kernenergiewet. 1. Het besluit

Datum 28 november 2014 Betreft Vergunning toestellen voor medische toepassingen Kernenergiewet. 1. Het besluit > Retouradres Postbus 93144, 2509 AC Den Haag AANTEKENEN Lassus Tandartsen t.a.v. drs. Th. Rietrae Lassusstraat 9a 1075 GV AMSTERDAM Prinses Beatrixlaan 2 2595 AL Den Haag Postbus 93144 2509 AC Den Haag

Nadere informatie

Business as an engine for change.

Business as an engine for change. Business as an engine for change. In the end, the success of our efforts will be measured against how we answered what we have found to be the fundamental question: how do we love all the children, of

Nadere informatie

DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER

DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER No. 2007/1525-06 DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER Mede namens de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en in overeenstemming met de Minister van Volksgezondheid,

Nadere informatie