Picking winners. De realiteit van het selecteren van projecten INVESTERINGDSELECTIE

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Picking winners. De realiteit van het selecteren van projecten INVESTERINGDSELECTIE"

Transcriptie

1 INVESTERINGDSELECTIE Drs. A.J.Gilbert Silvius MBA is Lector Bedrijfskundige Advisering aan de Hogeschool Utrecht en principal consultant bij Van Aetsveld verandermanagement en projectmanagement in Weesp De realiteit van het selecteren van projecten Picking winners Organisaties zijn continu in verandering. Het selecteren van de juiste veranderingen uit de vaak vele voorstellen blijft echter een moeilijk vraagstuk. Bedrijfseconomische theorieën geven slechts een deel van het antwoord. Tussen theorie en praktijk in zet deze bijdrage een aantal realiteiten op een rij. Realiteiten die het selectieprobleem niet oplossen, maar die wel helpen om zin en onzin van elkaar te onderscheiden. GILBERT SILVIUS 34 In een steeds competitiever wordende maatschappij zijn organisaties continu in verandering. Om de verandering te kunnen besturen wordt deze georganiseerd in projecten. Bijvoorbeeld de introductie van een nieuwe dienst, het verbeteren van een bedrijfsproces of het implementeren van een nieuw informatiesysteem. Deze projecten zijn noodzakelijk voor het aanpassen van de organisatie aan een veranderende omgeving en de verwezenlijking van de bedrijfsstrategie. Het belang van de projecten is derhalve groot, maar de middelen vaak beperkt. Uit onderzoek van de Hogeschool Utrecht en Van Aetsveld blijkt dat 91 procent van de organisaties te weinig geld en/of mankracht heeft om alle projecten uit te voeren die men wil realiseren. Organisaties moeten dus kiezen welk project wel en welk project ze niet uitvoeren. Dit keuzeproces blijkt echter een lastige opgave. Zo geeft 54 procent van de respondenten van het onderzoek aan bij de selectie van projecten geen gebruik te maken van vooraf gestelde criteria. Het resultaat van het selectieproces is dan ook confronterend: 69 procent vindt dat meer dan een kwart van de projecten onterecht gestart worden. Na afronding van de projecten vindt 81 procent van de respondenten dat een deel van de projecten niet zinvol was. Hoewel er veel theorie voorhanden is bevestigt het onderzoek dat het beoordelen en selecteren van projecten in de praktijk nog steeds moeilijk is. Dit betekent dat organisaties onvoldoende in staat zijn de doelen en beleidsvoornemens te vertalen in zinvolle organisatieveranderingen. In niet-zinvolle projecten worden kostbare middelen verspild waardoor andere, wellicht zinvollere, projecten niet uitgevoerd kunnen worden. Realiteit 1: meetbaarheid is een mythe Managers houden van eenvoud. In de besluitvorming over projecten uit dit zich in de wens de vele voorstellen op een eenduidige volgorde te zetten, de meest volle bovenaan. Het sommeren van opbrengsten en kosten van een project in een getal dat de uitdrukt is een typisch bedrijfseconomisch vraagstuk. Bij deze bepaling gaat het om het verschil tussen de opbrengsten van een investering en de kosten ervan. Hierbij is return on investment een verzamelnaam geworden voor de bekende calculatiemethoden, zoals boekhoudkundige rentabiliteit, netto contante en interne rentevoet. Helaas hebben deze calculatiemethoden allen hun kwaliteiten, maar ook hun aannames en beperkingen, waardoor geen van de methoden erin slaagt de van projecten adequaat te berekenen. Het probleem zit daarbij niet zozeer in de calculatie op zich, maar in de onzekerheid van de opbrengsten en soms ook de kosten. Zo worstelen alle methoden met de mogelijkheid een project gedurende de looptijd ervan bij te sturen. Een project kan wellicht versneld worden uitgerold als de marktomstandigheden zich gunstig ontwikkelen. Als de omstandigheden tegenvallen kan een project eventueel worden vertraagd of geannuleerd. Op zich klinkt dit logisch, maar alle genoemde calculatiemethoden gaan ervan uit dat alle investeringen en opbrengsten van een project vooraf vaststaan en dat daar

2 ILLUSTRATIE: LEON MUSSCHE 35 gedurende het project niet meer aan gesleuteld wordt. Een manier om bijsturingsmogelijkheden in projecten te ren is real options valuation (ROV). In ROV wordt bovenop de gecalculeerde net present value (NPV) van een project een stukje additionele gecalculeerd voor de flexibiliteit, de opties, van het project. Een ander aspect dat door de traditionele calculatiemethoden niet adequaat wordt behandeld is het effect van competitie. In de praktijk worden investeringen niet slechts beïnvloed door interne overwegingen, maar juist ook door de beslissingen van de concurrenten in de markt. Zo zal bijvoorbeeld een telecom operator die als eerste met een nieuwe dienst op de markt komt het voordeel van een first mover kunnen genieten. Als een andere operator echter eerder op de markt komt met dezelfde dienst dan gaat die strijken met het voordeel. De reacties van de concurrentie op het gedrag van een onderneming kunnen worden gesimuleerd met behulp van speltheorie. Speltheorie bestaat echter uit een verzameling van modellen en inzichten, die een kader vormen waarbinnen systematisch over investeringsvraagstukken kan worden nagedacht. De modellen appelleren meer aan de logica en het gezonde verstand van de beslissers dan dat er een duidelijk bedrag uit voortkomt. Met behulp van de inzichten van de optietheorie en de speltheorie kan de traditionele return on investment- worden aangevuld om ook de van flexibiliteit en competitief gedrag te omvatten. Met deze extended return on investment (figuur 1) is het calculatieprobleem in theorie opgelost, in de praktijk echter niet. De ter beschikking staande calculatietechnieken zijn nog niet voldoende ontwikkeld om te spreken van het invullen van het sommetje. De bedrijfseconomie begrijpt dus steeds beter hoe gecalculeerd moet worden, de calculatie op zich is echter zeer complex en veelal nog niet mogelijk. Dat is een lastig probleem omdat de neiging dan groot zal zijn om terug te vallen naar de calculatietechnieken die men wel onder de knie heeft maar die de niet goed bepalen. Is er een uitweg uit dit dilemma? Op dit moment niet. Professor Michael Brennan van de London Business School stelt dan ook: It is better to have the approximately optimal Planning Value Drivers Calculatie methode Strategische Contingency Project Concurrentie positie Tussentijdse beslissingsmogelijkheden Lagere kosten / Hogere opbrengsten Game theory analysis Real options valuation Netto contante Waarde Strategische Flexibiliteits Opbrengst Figuur 1. De componenten van de extended return on investment + +

3 36 solution to the right problem than the exact solution to the wrong problem! Realiteit 2: is niet ééndimensionaal In de praktijk lijken managers het probleem van de meetbaarheid van te herkennen. Uit een door CXO media uitgevoerd onderzoek blijkt dat de criteria voor het evalueren en beoordelen van ICT-projecten divers zijn (figuur 2). Naast de te verwachten financiële criteria als return on investment komen ook criteria terug die kijken naar het inhoudelijk effect van de investering op de bedrijfsvoering, onder andere stijging van productiviteit, stijging van winst en besparing van fte s en niet direct naar de financiële vertaling hiervan. Ook komen overwegingen terug die het langere termijn effect van het project trachten te operationaliseren, zoals toegenomen flexibiliteit/schaalbaarheid. Het onderzoek leert dat in de praktijk projecten om veel verschillende redenen kunnen worden geselecteerd. Waarde is daarmee een veelkoppig monster geworden dat niet over één dimensie gemeten of geordend kan worden. Verschillende andere onderzoeken bevestigen dit beeld en stellen dat daarom een multidimensionaal beoordelingsmodel wenselijk is. Project afgerond op tijd en binnen budget Kostenbesparing Stijging van poductiviteit Stijging van opbrengsten/winst Toegenomen flexibiliteit/ schaalbaarheid Total cost of ownership Terugverdientijd Besparing van fte s Return on investment Andere criteria Geen criteria Figuur 2. Gebruik van investeringsevaluatiemethoden door CIO s Een valkuil bij het hanteren van een multidimensionaal beoordelingsmodel is dat deze in het verlangen naar een enkelvoudige ranking van de projecten via scores en wegingen van factoren toch weer tot een één dimensionale puntenscore wordt platgeslagen. Hierdoor wordt een optelbaarheid van de verschillende dimensies gesuggereerd die niet bestaat en verdwijnt het zicht op de verscheidenheid van de projecten. Realiteit 3: projecten staan niet op zich Het bijzondere van de twee laatstgenoemde invalshoeken van het hiervoor beschreven beoordelingsmodel is dat deze verder kijken dan het project op zich, en juist de samenhang van het project met de rest van de organisatie en de veranderingen in beschouwing nemen. Dit portfoliodenken kent een onderbouwing in de financiële wereld, waar Markowitz in 1952 de Modern portfolio theory introduceerde. Kenmerkend voor deze toepassingen van portfolio management zijn de volgende elementen. Het portfolio bestaat uit een samenhangend stel beleggingen waarvan de kan fluctueren. De samenhang is de financiële prestatie van de beleggingen, uitgedrukt als de verhouding tussen rendement en risico. De verschillende beleggingen in de portfolio worden als één samenhangend geheel geanalyseerd. Hierbij wordt steeds gezocht naar een optimale combinatie van rendement en risico van de totale portfolio, door het aandeel van de individuele beleggingen aan te passen tot een optimale mix. De optimale portfolio heeft door een goede mix van beleggingen een betere risico/rendementsverhouding dan elk van de beleggingen individueel. Het gaat bij portfoliomanagement dus om het beschouwen van zaken in hun onderlinge samenhang en het optimaliseren van deze samenhang. Het beoordelen van mogelijke projecten is geen invuloefening Onder andere als gevolg van Amerikaanse regelgeving staat portfoliomanagement hoog op de agenda van het management. De implementatie blijkt echter lastig te zijn. Na een hoopgevende start, waarin door het creëren van overzicht al veel gewonnen werd, komen de knelpunten op tafel. Knelpunten die te verwachten zijn bij het toepassen van inzichten uit de ene discipline in een andere discipline. De voornaamste knelpunten zijn: Ondeelbaarheid van de projecten Kern van de modern portfolio theory is het optimaliseren van de portfolio door het steeds gedeeltelijk investeren en desinvesteren van de beleggingen in de portfolio. Investeringen in niet-financiële projecten zijn echter slechts beperkt deelbaar of schaalbaar. Waarschijnlijk kunnen projecten vooraf wel iets in omvang worden bijgesteld, maar regelmatig een beetje meer of een beetje minder investeren gaat ten koste van het resultaat van het project. Verhandelbaarheid van projecten In het verlengde hiervan is ook de verhandelbaarheid van niet-financiële projecten veel minder dan van financiële beleggingen zoals aandelen of obligaties. Voor niet-financiële middelen of projecten bestaan nauwelijks markten en zij zijn in enkele gevallen zo bedrijfsspecifiek, dat ze niet toepasbaar zijn in andere organisaties. Onderlinge samenhang van de projecten Bij financiële beleggingen bestaat de onderlinge samenhang zoals gezegd uit de risico-/rendementsverhouding van de fondsen. Bij nietfinanciële middelen en projecten is vaak ook een inhoudelijke samenhang te onderkennen, waardoor de portfolio minder vrij aanpasbaar is. Uitwisselbaarheid van de opbrengsten Het resultaat van financiële beleggingen is eenvoudig onderling uitwisselbaar. Een opbrengst uit de ene investering is net zo goed als een opbrengst uit een andere. Voor niet-financiële projecten, waar de opbrengst een effect op de bedrijfsvoering is, ligt dit anders. Een aanpassing van een administratief proces heeft uiteraard een geheel andere impact op de organisatie dan het op de markt brengen van een nieuw product. Risicobekendheid Risico is de verwachte mate van spreiding van het rendement. Voor een financiële belegging wordt dit risico afgeleid van de rendementen van het fonds in het verleden. Ieder fonds op de financiële markt heeft een vooraf bekend risicoprofiel. Investeringen in niet-financiële projec-

4 Overzicht investeringscalculatiemethoden Calculatiemethode Return on investment (boekhoudkundige rentabiliteit) Pay-back period (terugverdientijd) Internal rate of return (interne rentabiliteit) Discounted cash flow/ net present value (netto contante ) Economic value added Kwaliteiten eenvoudig uitvoerbaar eenvoudig interpreteerbaar (percentage) sluit aan bij de financiële administratie eenvoudig een intuïtieve manier om met risico s om te gaan betrekt de tijds van geld in de ring eenvoudig interpreteerbaar (percentage) gebaseerd op cash-flows betrekt de tijds van geld in de ring gebaseerd op cash-flows risico s verwerkbaar in calculatie betrekt de opportuniteits- van geld sluit goed aan bij de het begrip shareholder value Beperkingen uitkomst is gevoelig voor boekhoudkundige afschrijvingsmethode negeert de tijds van het geld houdt geen rekening met risico negeert een deel van de opbrengsten een te grove vereenvoudiging van de realiteit niet eenvoudig houdt geen rekening met risico meerdere uitkomsten mogelijk niet eenvoudig niet eenvoudig interpreteerbaar onduidelijk bij verschillende looptijden in projecten berekening gebaseerd op één van de voorgaande methoden ten hebben een risicoprofiel dat vooraf veel onbekender is. Zeker als de investering uniek in zijn soort of nieuw voor de organisatie is. Schaarsheid van resources De meeste financiële theorieën gaan uit van onbeperkte beschikbaarheid van middelen. De achtergrond hiervan is dat als een project voldoende heeft, de financiering ervan altijd realiseerbaar is. Geen onlogische gedachte, maar in de praktijk toch veelal niet reëel. Bij de realisatie van niet-financiële projecten speelt daarnaast ook de beschikbaarheid van niet-financiële middelen een doorslaggevende rol. Specifieke bedrijfskennis is niet onbeperkt te koop, evenals het absorptievermogen van de organisatie. Overwegingen die bij de selectie van projecten terecht een beperkende rol spelen. Is het portfoliodenken dan geheel niet toepasbaar op projecten? In de zuivere vorm van de modern portfolio theory inderdaad niet. Het besef dat projecten qua resourcebeslag of qua impact op de organisatie samenhangen moet echter niet uit het oog worden verloren. In projectvoorstellen en business cases verdient de samenhang met andere projecten en aspecten in de organisatie dan ook expliciete aandacht. 37 Voorbeeld van een multidimensiaal beoodelingsmodel In dit model komen zes invalshoeken naar voren: Financieel: wat zijn de kwantificeerbare investeringen, kosten en baten van de verandering? Deze invalshoek adresseert de return on investment van het project voorzover wel berekenbaar. Interne impact: hoe verandert het project de bedrijfsprocessen? Deze invalshoek beschrijft de impact van het project op de bedrijfsprocessen zodat ook de minder kwantificeerbare effecten en de achtergrond van geschatte besparingen expliciet worden. Externe impact: hoe vult het project de marketing mix aan? Met andere woorden: wat merkt de afnemer of leverancier van de resultaten van het project? Innovatie: wat zijn de toekomstige groeimogelijkheden als gevolg van het project en het effect op de competitie? Deze invalshoek adresseert de opties en concurrentiereacties van het project, veelal op kwalitatieve wijze. Risico: hoe groot is de kans van mislukking van het project of uitval? Bijvoorbeeld door de bezetting van schaarse resources. Architectuur: hoe past de te implementeren verandering in de architectuur van de organisatie? Hierbij gaat het om de fit met het technische en organisatorische beleid binnen de organisatie. In de eerste vier invalshoeken zijn de perspectieven van de balanced scorecard (financieel, bedrijfsprocessen, klant en innovatie) te lezen. De twee resterende invalshoeken zijn gebaseerd op het portfolio management gedachtegoed en beschouwen het project als onderdeel van een totaal portfolio. EXTERNE IMPACT Hoe vult het onze marketing-mix aan? RISICO Hoe groot is de kans op mislukking of uitval? FINANCIEEL Wat zijn de kwantificeerbare investerinen, kosten en baten? INNOVATIE Wat zijn de teokomstige groeimogelijkheden en het effect op de competitie INTERNE IMPACT hoe verbetert het onze bedrijfsprocessen? ARCHITECTUUR Hoe past de te implementeren verandering in de architectuur?

5 38 Realiteit 4: het proces is belangrijker dan het model Een belangrijke les uit de praktijk is dat het beoordelingsmodel en het besluitvormingsproces niet los van elkaar staan. In een in 2004 door Nijland uitgevoerd onderzoek naar het gebruik van ICT-evaluatiemethodieken komen een aantal confronterende bevindingen naar voren. Zo maken managers geen gebruik van methoden die zij intuïtief niet begrijpen. Een bevestiging van de eerdergenoemde behoefte aan eenvoud. Nieuwe en geavanceerdere methoden slaan in de praktijk dan ook niet aan. Er lijkt daarnaast weinig verband te zitten tussen de kwaliteit van een beoordelingsmodel en het gebruik ervan. Het gebruik is meer een gewoonte, of soms zelfs een ritueel, dan dat de uitkomst ervan praktisch nut heeft. Het beoordelingsmodel heeft in dat geval meer als functie bepaalde stappen in het voorbereidingsproces af te dwingen dan een absolute weging van projectvoorstellen te bieden. Deze bevindingen zijn in de praktijk herkenbaar, waar de ervaring is dat het besluitvormingsproces zich aanpast aan het beoordelingsmodel. Hoe goed of slecht het model ook is, de projectvoorstellen zullen na enige tijd naar een gunstige beoordeling worden toegeschreven. Ook is het geen onbekend verschijnsel dat projecten aanvankelijk kleiner worden voorgesteld om zo eenvoudiger door het besluitvormingsproces te komen. Eenmaal in uitvoering blijkt de omvang toch anders te liggen. Het bewaken van de business case van projecten in de realisatiefase, qua kosten, maar zeker qua advertentie opbrengsten, staat in veel organisaties echter nog in de kinderschoenen. Conclusie Op dit moment wordt ruim 25 procent van alle projecten onterecht gestart. Kostbare middelen gaan nu verloren aan projecten die niet bijdragen aan de doelstellingen van de organisatie. Er moet een betere afweging van mogelijke projecten worden gemaakt. Aan de ene kant betekent dit de ontwikkeling van betere methoden en technieken om projecten vooraf te kunnen beoordelen. Een opgave voor de wetenschap derhalve. Aan de andere kant betekent het maken van een betere afweging binnen organisaties het inrichten van een bedrijfsproces waarin deze afweging continu en gestructureerd wordt uitgevoerd. Met dit artikel wordt aan dit proces een bijdrage geleverd door het schetsen van de realiteit van het selecteren van projecten. De belangrijkste les hieruit is dat het beoordelen van mogelijke projecten geen invuloefening is. De impact op de bedrijfsvoering is dermate complex dat projecten vanuit verschillende invalshoeken moeten worden bekeken. Bovendien leert de ervaring dat hoe geavanceerd of juist eenvoudig het beoordelingsmodel ook is, het voorbereidende proces zich aanpast aan de mechanica van de score. Het gevolg is dat de selectie van projecten meer gebaseerd moet worden op een goed begrip van de impact en mogelijkheden van het project dan op de uitkomst van een discutabele score. C

5 Opstellen businesscase

5 Opstellen businesscase 5 Opstellen In de voorgaande stappen is een duidelijk beeld verkregen van het beoogde project en de te realiseren baten. De batenboom geeft de beoogde baten in samenhang weer en laat in één oogopslag zien

Nadere informatie

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Balanced Scorecard Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3 2 DE

Nadere informatie

Beoordeling van investeringsvoorstellen

Beoordeling van investeringsvoorstellen Beoordeling van investeringsvoorstellen C2010 1 Beoordeling van investeringsvoorstellen Ir. drs. M. M. J. Latten 1. Inleiding C2010 3 2. De onderneming C2010 3 3. Investeringen G2010 3 4. Selectiecriteria

Nadere informatie

1. INVESTERINGSBESLISSINGEN, INVESTERINGSCALCULATIE EN

1. INVESTERINGSBESLISSINGEN, INVESTERINGSCALCULATIE EN INHOUD INLEIDING 13 1. INVESTERINGSBESLISSINGEN, INVESTERINGSCALCULATIE EN 15 KAPITAALBUDGETTERING 1.1 De aard van de investeringsbeslissing 15 1.2 Organisatorische context 17 1.2.1 Strategische context

Nadere informatie

Resultaten Onderzoek September 2014

Resultaten Onderzoek September 2014 Resultaten Onderzoek Initiatiefnemer: Kennispartners: September 2014 Resultaten van onderzoek naar veranderkunde in de logistiek Samenvatting Logistiek.nl heeft samen met BLMC en VAViA onderzoek gedaan

Nadere informatie

Financiën en risicomanagement

Financiën en risicomanagement Financiën en risicomanagement Leergang Bedrijfskunde voor de Agribusiness Miranda Meuwissen, Alfons Oude Lansink Bedrijfseconomie, Wageningen Universiteit Inhoud Risico-identificatie & stress test (Miranda)

Nadere informatie

9e PUG symposium PRINCE2, The Next Generation. Is sturen op budget voldoende?

9e PUG symposium PRINCE2, The Next Generation. Is sturen op budget voldoende? 9e PUG symposium PRINCE2, The Next Generation Is sturen op budget voldoende? Nieuwe ontwikkelingen om de resultaten te volgen! Nicole Claassen Gianni Piazza Performanagement Introductie Performanagement

Nadere informatie

ConQuaestor Summer Game Week

ConQuaestor Summer Game Week ConQuaestor Summer Game Week Glue It: lean management bij productiebedrijven Alles moet snel én alles moet goed. U heeft te maken met (toenemende) eisen en wensen van klanten op het gebied van kwaliteit,

Nadere informatie

0A631: Leren Innoveren: Economische aspecten Door Tommy van der Vorst (t.v.d.vorst.1@student.tue.nl).

0A631: Leren Innoveren: Economische aspecten Door Tommy van der Vorst (t.v.d.vorst.1@student.tue.nl). 0A631: Leren Innoveren: Economische aspecten Door Tommy van der Vorst (t.v.d.vorst.1@student.tue.nl). Kosten- Batenanalyese Een kosten- batenanalyse (cost- benefit analysis, CBA) wordt uitgevoerd door

Nadere informatie

One Fox Project Portfolio Management PROJECTEN REALISEREN MET UW BESCHIKBARE MIDDELEN

One Fox Project Portfolio Management PROJECTEN REALISEREN MET UW BESCHIKBARE MIDDELEN One Fox Project Portfolio Management PROJECTEN REALISEREN MET UW BESCHIKBARE MIDDELEN Business Case One Fox PPM maakt inzichtelijk welke business waarde we kunnen creëren met de beschikbare middelen Portfolio

Nadere informatie

HET BOUWDEEL TUSSEN LEVENSDUUR EN KOSTEN VAN STICHTINGSKOSTEN NAAR EXPLOITATIEKOSTEN

HET BOUWDEEL TUSSEN LEVENSDUUR EN KOSTEN VAN STICHTINGSKOSTEN NAAR EXPLOITATIEKOSTEN HET BOUWDEEL TUSSEN LEVENSDUUR EN KOSTEN VAN STICHTINGSKOSTEN NAAR EXPLOITATIEKOSTEN Janssen REM Consulting INTRODUCTIE EN KENNISMAKING ONS AANBOD Uitvoeren van Levensduur analyses Het bieden van softwareoplossingen

Nadere informatie

Management. Analyse Sourcing Management

Management. Analyse Sourcing Management Management Analyse Sourcing Management Management Business Driven Management Informatie- en communicatietoepassingen zijn onmisbaar geworden in de dagelijkse praktijk van uw organisatie. Steeds meer

Nadere informatie

Wat is de impact van operationele KPI s op uw productie?

Wat is de impact van operationele KPI s op uw productie? Discussieforum Productie Rapportering Deel uw ervaringen en leer uit die van anderen! Wat is de impact van operationele KPI s op uw productie? Johannes Cottyn, XiaK-UGent Doelstelling van de presentatie

Nadere informatie

Portfoliomanagement. Management in Motion 7 maart 2016

Portfoliomanagement. Management in Motion 7 maart 2016 Portfoliomanagement Management in Motion 7 maart 2016 PMO Institute Julianalaan 55 3761 DC Soest I: www.pmoinstitute.com I: www.thinkingportfolio.nl E: info@pmoinstitute.com Tjalling Klaucke E: tj.klaucke@pmoinstitute.com

Nadere informatie

Benefits Management. Sturen op realistische organisatievoordelen

Benefits Management. Sturen op realistische organisatievoordelen Benefits Management Sturen op realistische organisatievoordelen Benefits Management Het project is klaar, de finish is gehaald. En nu? Ervaren u en uw belanghebbenden dat de organisatie écht profijt heeft

Nadere informatie

Incore Solutions Learning By Doing

Incore Solutions Learning By Doing Incore Solutions Learning By Doing Incore Solutions Gestart in November 2007 Consultants zijn ervaren met bedrijfsprocessen en met Business Intelligence Alle expertise onder 1 dak voor een succesvolle

Nadere informatie

Copyright Stork N.V. 1

Copyright Stork N.V. 1 Management, een praktisch framework Taking up the challenge of optimizing your asset performance Stork Management Solutions Global Expertise Partner Complete, end-to-end solution Dedicated professionals

Nadere informatie

Aanleiding. Context: Krimp van beschikbare middelen en mensen Bestuurlijke doelstelling = optimaal digitaal en basis op orde

Aanleiding. Context: Krimp van beschikbare middelen en mensen Bestuurlijke doelstelling = optimaal digitaal en basis op orde Aanleiding Professionaliseringsprogramma sector Bedrijfsvoering, onderbouwd met 2 onderzoeken uit 2013: IT-scan door Ernst en Young Analyse en advies I&A-organisatie door BoerCroon Context: Krimp van beschikbare

Nadere informatie

Prestatiemeting op maat:

Prestatiemeting op maat: PRESTATIEMETING Drs. K.B.M. Bessems is recent als bedrijfseconoom afgestudeerd aan de Universiteit van Tilburg. Drs. J.M.C. Niederer (niederer@telenet.be) is werkzaam in de controllerspraktijk en heeft

Nadere informatie

Stappenplan Social Return on Investment. Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth

Stappenplan Social Return on Investment. Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth Stappenplan Social Return on Investment Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth 1 1. Inleiding Het succesvol implementeren van ehealth is complex en vraagt investeringen van verschillende

Nadere informatie

De controller als choice architect. Prof. dr. Victor Maas Hoogleraar Management Accounting & Control Erasmus School of Economics

De controller als choice architect. Prof. dr. Victor Maas Hoogleraar Management Accounting & Control Erasmus School of Economics De controller als choice architect Prof. dr. Victor Maas Hoogleraar Management Accounting & Control Erasmus School of Economics Wat doet een controller? Hoofd administratie Boekhoudsysteem/grootboek/accountingregels

Nadere informatie

BEDRIJFSWETENSCHAPPEN. 2. De investeringsbeslissing en de verantwoording ervan

BEDRIJFSWETENSCHAPPEN. 2. De investeringsbeslissing en de verantwoording ervan BEDRIJFSWETENSCHAPPEN Hoofdstuk 2: INVESTERINGSANALYSE 1. Toepasbare beoordelingsmethodes 1.1. Pay-back 1.2. Return on investment 1.3. Internal rate of return 1.4. Net present value 2. De investeringsbeslissing

Nadere informatie

HOE DE KANS OP EEN SUCCESVOLLE ERP- IMPLEMENTATIE TE VERGROTEN

HOE DE KANS OP EEN SUCCESVOLLE ERP- IMPLEMENTATIE TE VERGROTEN WHITEPAPER HOE DE KANS OP EEN SUCCESVOLLE ERP- IMPLEMENTATIE TE VERGROTEN..HET EFFECT VAN VREEMDE OGEN.. Copyright 2014 OPDIC W www.implementatie-erp.nl E info@implementatie-erp.nl Hoe de kans op een succesvolle

Nadere informatie

De waarde van een business case

De waarde van een business case INVESTERINGSSELECTIE Wat is het en wanneer gebruikt u het? M.J. Putters is consultant bij Capgemini Nederland (martin.putters@capgemini.com) De waarde van een business case 12 Voor de verantwoording van

Nadere informatie

NVB Congres. Waar doen we het voor? De waarde van informatieproducten en -diensten voor de organisatie

NVB Congres. Waar doen we het voor? De waarde van informatieproducten en -diensten voor de organisatie NVB Congres Waar doen we het voor? De waarde van informatieproducten en -diensten voor de organisatie Lezing NVB Congres Bart van der Meij Ede, 3 november 2003 1 Inhoud Voor wie doen we het? Hoe doen we

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Cursus Lean- & Proces Management De cursus Lean & Process Management duurt ongeveer 2 maanden en omvat 5 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een van onze opleidingslocaties

Nadere informatie

Benefits Management. Continue verbetering van bedrijfsprestaties

Benefits Management. Continue verbetering van bedrijfsprestaties Benefits Management Continue verbetering van bedrijfsprestaties Agenda Logica 2010. All rights reserved No. 2 Mind mapping Logica 2010. All rights reserved No. 3 Opdracht Maak een Mindmap voor Kennis Management

Nadere informatie

Whitepaper. Hoe de kans op een succesvolle ERP-implementatie te vergroten. ..het effect van vreemde ogen.. VERTROUWELIJK. www.implementatie-erp.

Whitepaper. Hoe de kans op een succesvolle ERP-implementatie te vergroten. ..het effect van vreemde ogen.. VERTROUWELIJK. www.implementatie-erp. Whitepaper Hoe de kans op een succesvolle ERP-implementatie te vergroten..het effect van vreemde ogen.. VERTROUWELIJK W E www.implementatie-erp.nl info@opdic.nl Hoe de kans op een succesvolle ERP-implementatie

Nadere informatie

Het stappenplan. Inleiding

Het stappenplan. Inleiding Het stappenplan Inleiding Op de pagina instrumenten op Overstag.nu vind je instrumenten, informatie en inspiratie om binnen je eigen organisatie met het thema duurzame inzetbaarheid aan de slag te gaan.

Nadere informatie

Niels Malotaux. 25 jaar West

Niels Malotaux. 25 jaar West Niels Malotaux niels@malotaux.nl www.malotaux.nl 1 Niels Malotaux Project Coach Evolutionair Project Management (Evo) Requirements Engineering Reviews and Inspecties Betrouwbaarheid Systemen die het gewoon

Nadere informatie

Prestatiebeloning werkt nauwelijks, maar prestatieafstemming

Prestatiebeloning werkt nauwelijks, maar prestatieafstemming Prestatiebeloning werkt nauwelijks, maar prestatieafstemming werkt wel André de Waal Prestatiebeloning wordt steeds populairder bij organisaties. Echter, deze soort van beloning werkt in veel gevallen

Nadere informatie

Aankondiging herziening Informatiseringseconomie

Aankondiging herziening Informatiseringseconomie Aankondiging herziening Informatiseringseconomie De auteur en uitgever van het boek Informatiseringseconomie overwegen een herziening van dit boek uit te geven. Informatiseringseconomie is een praktische

Nadere informatie

B².DNA. Strategische GedragsVerbetering

B².DNA. Strategische GedragsVerbetering Het begrip waarde is een modewoord. Maar wat waarde precies is weten maar weinigen. In dit artikel wordt het begrip overzichtelijk uit de doeken gedaan. Met concrete aanwijzingen voor de praktijk van de

Nadere informatie

Process management aan het werk Business discovery als motor achter waarde creatie. Hans Somers Programmamanager B/CA Gegevens, Belastingdienst

Process management aan het werk Business discovery als motor achter waarde creatie. Hans Somers Programmamanager B/CA Gegevens, Belastingdienst Process management aan het werk Business discovery als motor achter waarde creatie Hans Somers Programmamanager B/CA Gegevens, Belastingdienst Procesmanagement aan het werk Business discovery als motor

Nadere informatie

Business Intelligence. Toepassing BI Database en Datawarehouse BI proces BI Organisatie Implementatie BI

Business Intelligence. Toepassing BI Database en Datawarehouse BI proces BI Organisatie Implementatie BI Business Intelligence Toepassing BI Database en Datawarehouse BI proces BI Organisatie Implementatie BI Toepassing BI (Operationele) sturing Financieel (BBSC) Performance NIET voor ondersteuning proces

Nadere informatie

Functieprofiel: Projectleider Functiecode: 0302

Functieprofiel: Projectleider Functiecode: 0302 Functieprofiel: Projectleider Functiecode: 0302 Doel Voorbereiden en opzetten van en bijbehorende projectorganisatie, alsmede leiding geven aan de uitvoering hiervan, binnen randvoorwaarden van kosten,

Nadere informatie

Het gevolg van transitie naar de cloud SaMBO-ICT & KZA. 16 januari 2014 Doetinchem

Het gevolg van transitie naar de cloud SaMBO-ICT & KZA. 16 januari 2014 Doetinchem Het gevolg van transitie naar de cloud SaMBO-ICT & KZA 16 januari 2014 Doetinchem Agenda Introductie Aanleiding Samenvatting handreiking Uitkomsten workshop netwerkbijeenkomst Afsluiting 2 Introductie

Nadere informatie

Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor

Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor Waarschijnlijk baseert u uw keuze voor een vermogensbeheerder op diverse gronden. Mogelijk heeft u binnen uw netwerk al goede berichten over ons vernomen.

Nadere informatie

Conclusie: voor elke organisatie die dit nastreeft is het goed besturen en beheersen van de bedrijfsprocessen

Conclusie: voor elke organisatie die dit nastreeft is het goed besturen en beheersen van de bedrijfsprocessen 1 Waarom? : Succesvol zijn is een keuze! Organisaties worden door haar omgeving meer en meer gedwongen om beter te presteren. Voornamelijk wordt dit ingegeven door de klant die haar eisen en wensen m.b.t.

Nadere informatie

Geef handen en voeten aan performance management

Geef handen en voeten aan performance management Geef handen en voeten aan performance management De laatste jaren is het maken van concrete afspraken over de ICT-serviceverlening steeds belangrijker geworden. Belangrijke oorzaken hiervoor zijn onder

Nadere informatie

projectmanagement van projectmanagement Drs. A.J.Gilbert Silvius MBA Lector Business, ICT en Innovatie Consultant Hogeschool Utrecht Van Aetsveld

projectmanagement van projectmanagement Drs. A.J.Gilbert Silvius MBA Lector Business, ICT en Innovatie Consultant Hogeschool Utrecht Van Aetsveld Drs. A.J.Gilbert Silvius MBA Lector Business, ICT en Innovatie Consultant Hogeschool Utrecht Van Aetsveld Gilbert Silvius 45 jaar Opleiding: KMA Bedrijfseconomie (Erasmus) MBA (K.U. Leuven) Promotieonderzoek

Nadere informatie

Impact Cloud computing

Impact Cloud computing Impact Cloud computing op de Nederlandse zakelijke markt De impact van Cloud Computing op de Nederlandse zakelijke markt De economische omstandigheden zijn uitdagend. Nederland is en bedrijven informatietechnologie

Nadere informatie

Even voorstellen: Historie

Even voorstellen: Historie Postbus 33 5160 AA Sprang-Capelle T 0416 280 880 F 0416 273 322 E info@vanscholladvies.nl I www.vanscholladvies.nl BTW-nr NL8057.27.826.B.01 K.v.K. Tilburg nr. 18047302 Rabobank 33.42.24.578 Even voorstellen:

Nadere informatie

Boost uw carrière. Zo kiest u de MBAopleiding die bij u past. Deze whitepaper is mede mogelijk gemaakt door

Boost uw carrière. Zo kiest u de MBAopleiding die bij u past. Deze whitepaper is mede mogelijk gemaakt door Boost uw carrière Zo kiest u de MBAopleiding die bij u past Deze whitepaper is mede mogelijk gemaakt door Introductie Update uw kennis De wereld om ons heen verandert in een steeds hoger tempo. Hoe goed

Nadere informatie

BEVEILIGINGSARCHITECTUUR

BEVEILIGINGSARCHITECTUUR BEVEILIGINGSARCHITECTUUR Risico s onder controle Versie 1.0 Door: drs. Ir. Maikel J. Mardjan MBM - Architect 2011 cc Organisatieontwerp.nl AGENDA Is een beveiligingsarchitectuur wel nodig? Oorzaken beveiligingsincidenten

Nadere informatie

How to build a Business Case for Capital Investments. Presentatie 8e Asset Management Control Seminar 28 en 29 oktober 2009

How to build a Business Case for Capital Investments. Presentatie 8e Asset Management Control Seminar 28 en 29 oktober 2009 How to build a Business Case for Capital Investments Presentatie 8e Asset Management Control Seminar 28 en 29 oktober 2009 Drs.S.A.G.Burgers OAM Consultancy BV 1. Inleiding 2. Business Plan 3. Business

Nadere informatie

Onderbouwing van de rendementsverwachtingen

Onderbouwing van de rendementsverwachtingen Onderbouwing van de rendementsverwachtingen 2013 Portfolio Management Ostrica BV Februari 2013 Rendementsverwachtingen Ostrica 2013 In dit document wordt een onderbouwing gegeven van de rendementsverwachtingen

Nadere informatie

Social Return On Investment

Social Return On Investment Social Return On Investment De maatschappelijke opbrengst van Onderwijs Zorg Arrangementen 9 maart 2015 Introduc4e Sinzer Pla$orm voor meten van impact Social impact consultancy Training 2 Missie Sinzer

Nadere informatie

Oefenopgaven contextuele competenties deel 2, level C en D

Oefenopgaven contextuele competenties deel 2, level C en D Oefenopgaven contextuele competenties deel 2, level en e antwoorden van onderstaande oefenopgaven zijn op de laatste bladzijde van dit document te vinden. ito ertification V rnhem OPG Oefenopg context

Nadere informatie

Inleiding. Asset management Wat, waarom en hoe? Asset management Wat, waarom en hoe? Asset management Wat, waarom en hoe? Asset management?

Inleiding. Asset management Wat, waarom en hoe? Asset management Wat, waarom en hoe? Asset management Wat, waarom en hoe? Asset management? Inleiding Stand van zaken Nederland? Groeiende druk op de buitenruimte Veeleisende burgers Krimpende budgetten en Risico management Planmatig en weinig flexibiliteit en creativiteit; Beheer en onderhoud

Nadere informatie

CRM vanuit organisatorisch perspectief

CRM vanuit organisatorisch perspectief Highlights survey CRM in Nederland 2009/2010 CRM vanuit organisatorisch perspectief MarketCap International BV 13 Januari 2010 AGENDA o over de survey en de populatie o actief met en focus op CRM o hulp

Nadere informatie

Kernenergie. Van uitstel komt afstel

Kernenergie. Van uitstel komt afstel 23 Kernenergie. Van uitstel komt afstel Bart Leurs, Lenny Vulperhorst De business case van Borssele II staat ter discussie. De bouw van een tweede kerncentrale in Zeeland wordt uitgesteld. Komt van uitstel

Nadere informatie

Whitepaper ORMIT: Ontwikkelen loont

Whitepaper ORMIT: Ontwikkelen loont Whitepaper ontwikkelen loont! Inleiding Gemiddeld geeft een organisatie ieder jaar zo n 2% van de loonkosten uit aan opleiden en ontwikkelen. Is deze investering de moeite waard? Zijn medewerkers tevreden

Nadere informatie

Leergang Leiderschap voor Professionals

Leergang Leiderschap voor Professionals Leergang Leiderschap voor Professionals Zonder ontwikkeling geen toekomst! Leergang Leiderschap voor Professionals Tijden veranderen. Markten veranderen, organisaties en bedrijven veranderen en ook de

Nadere informatie

Thema 7. Investeringsmanagement

Thema 7. Investeringsmanagement Thema 7 Investeringsmanagement 1. Investeringsbeslissingsproces Besluitvormingsproces voor investeringen (6 fasen) (Choate & Racette, 1983) Investeringsopportuniteiten Nieuwe investeringsopportuniteiten

Nadere informatie

Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag

Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag Door: Patrick Rancuret En wat levert het nu op? Dat is de vraag die menig manager in de gemeente Den Haag stelt als het gaat over het gebruik van sociale

Nadere informatie

7 Aandachtspunten om een verkeerde CRM software selectie te voorkomen

7 Aandachtspunten om een verkeerde CRM software selectie te voorkomen 7 Aandachtspunten om een verkeerde CRM software selectie te voorkomen Organisaties die zich op dit moment (opnieuw) in een CRM software selectie traject begeven, hebben een grote uitdaging. Daar waar vroeger

Nadere informatie

Beste Louisson de Kok,

Beste Louisson de Kok, Kunnen Willen Durven Rapport KWD Projectsucces KWD Projectmanagement app Louisson de Kok KWD Management Diensten BV h.o.d.n. KWD Resultaatmanagement Weverstede 15 Postbus 761 3430 AT Nieuwegein T 030-6004779

Nadere informatie

'Risico's it-investeringen doorgaans hoog'

'Risico's it-investeringen doorgaans hoog' Computable Computable In bedrijf: 07/05/04 - 'Risico's it-investeringen doorgaans hoog' It-portfoliobeheer: inzicht als eerste stap naar controle 'Risico's it-investeringen doorgaans hoog' Chris Verhoef,

Nadere informatie

Project Portfolio Management Altijd en overal inzicht PMO

Project Portfolio Management Altijd en overal inzicht PMO Project Portfolio Management Altijd en overal inzicht PMO Een eenvoudige en toegankelijke oplossing Thinking Portfolio is een snel te implementeren software applicatie. Een krachtig web-based hulpmiddel

Nadere informatie

Hoog tijd voor meer focus op besturing!

Hoog tijd voor meer focus op besturing! Het curriculum van het hoger IT onderwijs is (hopeloos?) verouderd: Hoog tijd voor meer focus op besturing! NIOC 2011 7 april 2011, Daniël Smits, Debbie Tarenskeen, Bert Wimmenhove Vereiste kennis ICT

Nadere informatie

Dynamisme en Betrouwbaarheid

Dynamisme en Betrouwbaarheid Dynamisme en Betrouwbaarheid Wie is ACTEIA? ACTEIA is de combinatie van het latijns woord ACTio (actie) en van het grieks woord adeia (zekerheid) ACTEIA symboliseert sterke waarden, DYNAMISME en BETROUWBAARHEID

Nadere informatie

Hieronder de vergelijking tussen de annuïteitenhypotheek en de lineaire hypotheek.

Hieronder de vergelijking tussen de annuïteitenhypotheek en de lineaire hypotheek. Hieronder de vergelijking tussen de annuïteitenhypotheek en de lineaire hypotheek. Inleiding: De genoemde vormen zijn voor starters de enige vormen die sinds 01-01-2013 leiden tot renteaftrek. Andere vormen,

Nadere informatie

Ketenbesturing. Ketenbesturing. 1. SCOR SCOR-model

Ketenbesturing. Ketenbesturing. 1. SCOR SCOR-model Ketenbesturing Meten is weten The concept of SCM requires measuring the overall supply chain performance rather then only the performance of the individual chain members. Handfield 1991 K. Melaerts - KHLeuven,

Nadere informatie

Preview Performance Customer Interactions 2011

Preview Performance Customer Interactions 2011 Katja van Wel Senior consultant Katjavanwel@tote-m.com Preview Performance Customer Interactions 2011 12 Januari 2011, CRM Inspiration over Onderzoeken Agenda Introductie TOTE-M Customer Experience Preview

Nadere informatie

Effectiever veranderen... Investeer in projectmanagement

Effectiever veranderen... Investeer in projectmanagement Whitepaper Effectiever veranderen... Investeer in projectmanagement datum 14 juni 2005 referentie status Definitief 2/15 2005, Van Aetsveld BV. Van Aetsveld verstrekt de informatie in deze whitepaper zonder

Nadere informatie

Financiële Risicobeheersing Port of Rotterdam

Financiële Risicobeheersing Port of Rotterdam Financiële Risicobeheersing Port of Rotterdam Brussel, 30 september 2011 Daniëlle van der Sluijs Concerncontroller Inhoud presentatie Port of Rotterdam in het kort Richting bepalen: Strategievorming Sturen

Nadere informatie

Jan van der Wel, Zorgondernemer, Bestuurslid RGFHMR, Bedrijfskunde. Van bedreigingen naar kansen in de innoverende fysiotherapiepraktijk

Jan van der Wel, Zorgondernemer, Bestuurslid RGFHMR, Bedrijfskunde. Van bedreigingen naar kansen in de innoverende fysiotherapiepraktijk Jan van der Wel, Zorgondernemer, Bestuurslid RGFHMR, Bedrijfskunde Van bedreigingen naar kansen in de innoverende fysiotherapiepraktijk Externe Analyse Interne Analyse Kansen en Bedreigingen Strategische

Nadere informatie

Kritieke succesfactoren bij ERP-implementaties in het MKB

Kritieke succesfactoren bij ERP-implementaties in het MKB Kritieke succesfactoren bij ERP-implementaties in het MKB ERP nu ook geschikt voor midden- en kleinbedrijf Was Enterprise Resource Planning (ERP) tot aan het begin van het millennium vooral voor de grote

Nadere informatie

NIMA/SMA SALES EXAMEN B1.2 28 JANUARI 2014. b. Noem vier onderdelen van het accountplan voor Novi food die bijzondere aandacht vragen.

NIMA/SMA SALES EXAMEN B1.2 28 JANUARI 2014. b. Noem vier onderdelen van het accountplan voor Novi food die bijzondere aandacht vragen. NIMA/SMA SALES EXAMEN B1.2 28 JANUARI 2014 Antworden DEEL ACCOUNTMANAGEMENT DEEL ACCOUNTMANAGEMENT Totaal 55 punten Vraag 9 (15 punten) a. Noem twee functies van een accountplan. b. Noem vier onderdelen

Nadere informatie

Waardering vastgoed woningstichting Icarus

Waardering vastgoed woningstichting Icarus woningstichting Icarus Dit is een voorbeeld; één wijze van benadering van vastgoedwaardering. Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 2 Waardering van onroerende zaken 3 3 AEDEX/IPD vastgoedindex 4 4 Investeringsseclectie

Nadere informatie

Surviving outsourcing

Surviving outsourcing t informatie /mei 2009 sourcing Surviving outsourcing Jones is de chief executive officer van een groot internationaal beursgenoteerd bedrijf: Schreuder. Hij staat voor de zware opgave om de resultaten

Nadere informatie

Werkwijze Verbetering & Vernieuwing (V&V)

Werkwijze Verbetering & Vernieuwing (V&V) Werkwijze Verbetering & Vernieuwing (V&V) Inhoudsopgave Nut en Noodzaak Eerste resultaten Afgestemde werkwijze Wijze van terugkoppeling aan directie 2 Vernieuwing & Verbetering: noodzaak en onderscheid

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Cursus Customer Relationship Management De cursus Customer Relationship Management (CRM) duurt ongeveer 2 maanden en omvat 5 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een van

Nadere informatie

Functiebeschrijving Teamleider Huisvesting (facilitair)

Functiebeschrijving Teamleider Huisvesting (facilitair) Functiebeschrijving Teamleider Huisvesting (facilitair) Groot Hoogwaak levert een professionele bijdrage aan het aanbod van woon-, zorg-, en welzijnsvoorzieningen voor ouderen in Noordwijk. Dit aanbod

Nadere informatie

Vermogensfondsen Bijeenkomst 25 november 2015

Vermogensfondsen Bijeenkomst 25 november 2015 Vermogensfondsen Bijeenkomst 25 november 2015 Providence Capital NV is geregistreerd als beleggingsonderneming bij de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en legt zich onder meer toe op het verrichten van

Nadere informatie

Dragon1 EA Tool. Business case webbased EA tool. Een webbased EA tool geschikt voor elke architectuurmethode!

Dragon1 EA Tool. Business case webbased EA tool. Een webbased EA tool geschikt voor elke architectuurmethode! Dragon1 EA Tool Business case webbased EA tool Een webbased EA tool geschikt voor elke architectuurmethode! uw organisatie, datum, versie #.#, documentstatus eigenaar/budgetverantwoordelijke: Kies op deze

Nadere informatie

De toekomst van consultancy

De toekomst van consultancy De toekomst van consultancy Course Assignment Management Consulting 5 oktober 2013 Teska Koch 2518936 Teska.koch@hotmail.com Word count: 1.510 Een kijkje in de glazen bol: Wat is de toekomst van consultancy?

Nadere informatie

Sturing op ICT STRATEGISCHE BESLUITVORMING GOVERNANCE INNOVATIE. 24 sept 2015; Jurgen Bomas

Sturing op ICT STRATEGISCHE BESLUITVORMING GOVERNANCE INNOVATIE. 24 sept 2015; Jurgen Bomas Sturing op ICT STRATEGISCHE BESLUITVORMING GOVERNANCE INNOVATIE Sturen op ICT en samenhang met business Maes als onderzoek model Vanuit onderzoek in bedrijfsleven: IT beslissing Rol Directie Consequentie

Nadere informatie

Financieel management

Financieel management Financieel management Tweede herziene druk Kees van Alphen Inhoud 1 inleiding 1 2 het verhaal achter de cijfers 3 2.1 Het besturen van een organisatie: ondernemingsmodel 3 Checklist 6 3 sturen op winst,

Nadere informatie

Projectmanagement De rol van een stuurgroep

Projectmanagement De rol van een stuurgroep Projectmanagement De rol van een stuurgroep Inleiding Projecten worden veelal gekenmerkt door een relatief standaard projectstructuur van een stuurgroep, projectgroep en enkele werkgroepen. De stuurgroep

Nadere informatie

Samenvatting. Analyses. Kostendekkende premie

Samenvatting. Analyses. Kostendekkende premie Samenvatting Op 14 juli 2015 heeft DNB aangekondigd dat zij de berekeningsmethodiek van de Ultimate Forward Rate (UFR), welke onderdeel vormt van de rekenrente waarmee pensioenfondsen hun verplichtingen

Nadere informatie

INHOUD. Ten geleide 13

INHOUD. Ten geleide 13 INHOUD Ten geleide 13 Hoofdstuk 1 Inleiding 15 1.1 Beleid en ondernemerschap 15 1.2 Duurzame ontwikkeling en duurzaam ondernemen 17 1.3 Maatschappelijke context en finaliteit van de onderneming 18 1.4

Nadere informatie

Middelen Proces Producten / Diensten Klanten

Middelen Proces Producten / Diensten Klanten Systeemdenken De wereld waarin ondernemingen bestaan is bijzonder complex en gecompliceerd en door het gebruik van verschillende concepten kan de werkelijkheid nog enigszins beheersbaar worden gemaakt.

Nadere informatie

DE CIO VAN DE TOEKOMST

DE CIO VAN DE TOEKOMST MIC 2015 DE CIO VAN DE TOEKOMST 30 oktober 2015 Mark van der Velden principal adviseur, interim manager EVEN VOORSTELLEN ONDERWERPEN De complexiteit van ICT in de zorg ICT ontwikkeling in drie stappen

Nadere informatie

Verkoop moet huidige klanten niet over het hoofd zien!

Verkoop moet huidige klanten niet over het hoofd zien! Verkoop moet huidige klanten niet over het hoofd zien! Klant is een van de belangrijkste factoren voor de winstgevendheid van een onderneming. Kleine veranderingen in de hebben al grote invloed op de winst.

Nadere informatie

Onderbouwing van de rendementsverwachtingen 2014

Onderbouwing van de rendementsverwachtingen 2014 Onderbouwing van de rendementsverwachtingen 2014 Portfolio Management Ostrica BV Januari 2014 Rendementsverwachtingen Ostrica 2014 In dit document wordt een onderbouwing gegeven van de rendementsverwachtingen

Nadere informatie

Case NedTrain. Nationale Controllersdag 2011. Bussum, 16 juni 2011. Presentatie door: Carlo Zwinkels (06-1495 5248)

Case NedTrain. Nationale Controllersdag 2011. Bussum, 16 juni 2011. Presentatie door: Carlo Zwinkels (06-1495 5248) Case NedTrain Nationale Controllersdag 2011 Bussum, 16 juni 2011 Presentatie door: Carlo Zwinkels (06-1495 5248) Agenda Introductie Project Resultaten Vragen Het bedrijf - NedTrain NedTrain is een 100%

Nadere informatie

De rol van contracten binnen de aanbesteding van de ITprojecten

De rol van contracten binnen de aanbesteding van de ITprojecten pag.: 1 van 5 code: SPE-ICT-art-007-bl De rol van contracten binnen de aanbesteding van de ITprojecten Bron: Morgan Chambers, DigitalBoardroom, januari 2006, pp. 1-4 Auteur(s): A. Joha, G. Wijers, S. van

Nadere informatie

AEGON PensioenEffect. Beleggings- Wijzer

AEGON PensioenEffect. Beleggings- Wijzer AEGON PensioenEffect Beleggings- Wijzer BeleggingsWijzer AEGON PensioenEffect Beleggen met AEGON PensioenEffect is heel eenvoudig. Eerst bepaalt u wat voor belegger u bent. Dat doet u met de vragenlijst

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Post HBO Verandermanagement & Leadership De Post HBO opleiding Verandermanagement & leadership duurt onge veer 5 maanden en omvat 10 colleges van 3 uur. U volgt de opleiding met 10-15 studenten in Utrecht.

Nadere informatie

Ontwerpmethodologie LES 2

Ontwerpmethodologie LES 2 Ontwerpmethodologie LES 2 Steve Vanlanduit 20-2-2006 Herhaling titel van presentatie 1 Inhoud les 2 Inleiding projectmanagement Economische aspecten in het ontwerpproces: Kapitaalsinvestering beslissingen

Nadere informatie

Klant. Pensioen life cycle indicators

Klant. Pensioen life cycle indicators Pensioen life cycle indicators Klant Rapport om een gefundeerde keuze te maken tussen verschillende premiepensioenproducten. Gebaseerd op analyses op het gebied van beleggingsbeleid, duurzaamheid, rendement

Nadere informatie

Onderzoeksresultaten infosecurity.nl

Onderzoeksresultaten infosecurity.nl Onderzoeksresultaten infosecurity.nl Pagina 1 Introductie Tijdens de beurs infosecurity.nl, die gehouden werd op 11 en 12 oktober 2006, heeft Northwave een onderzoek uitgevoerd onder bezoekers en exposanten.

Nadere informatie

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting xvii Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting Samenvatting IT uitbesteding doet er niet toe vanuit het perspectief aansluiting tussen bedrijfsvoering en IT Dit proefschrift is het

Nadere informatie

DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK?

DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK? WHITEPAPER DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK? DOOR M. HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONS ULTANT Risicomanagement is tegenwoordig een belangrijk onderdeel van uw bedrijfsvoering. Dagelijks wordt er aandacht

Nadere informatie

Het EBC*L onderscheidt drie niveaus, die zich met name richten op bedrijfseconomische (basis)kennis.

Het EBC*L onderscheidt drie niveaus, die zich met name richten op bedrijfseconomische (basis)kennis. Vergelijking inhoud EBC*L en CE Ondernemerschap Inleiding Met de komst van de CE Ondernemerschap zijn er veel vragen gesteld over de overeenkomsten en verschillen tussen de CE Ondernemerschap en EBC*L.

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Cursus Agile & Scrum Projectmanagement De cursus Agile & Scrum Projectmanagement duurt ongeveer 2 maanden en omvat 5 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een van onze opleidingslocaties

Nadere informatie

Duurzame inzetbaarheid in de HR praktijk Onderzoeksrapport 2012

Duurzame inzetbaarheid in de HR praktijk Onderzoeksrapport 2012 Duurzame inzetbaarheid in de HR praktijk Onderzoeksrapport 2012 Zicht krijgen op duurzame inzetbaarheid en direct aan de slag met handvatten voor HR-professionals INHOUDSOPGAVE 1. Duurzame inzetbaarheid

Nadere informatie

Visie op duurzaam Veranderen

Visie op duurzaam Veranderen Visie op duurzaam Veranderen Ruysdael Ruysdael is een gerenommeerd bureau dat zich sinds haar oprichting in 1994 heeft gespecialiseerd in het managen van veranderingen. Onze dienstverlening kent talloze

Nadere informatie