T h u c y d i d e s, H i s t o r i ë n, V,

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "T h u c y d i d e s, H i s t o r i ë n, V, 8 5-1 1 3"

Transcriptie

1 Thucydides, Historiën, V, Atheners: De besprekingen mogen dus niet plaats vinden ten overstaan van de volksvergadering, blijkbaar uit vrees dat deze op een ongewenst spoor zou geleid worden wanneer ze naar onze sluitende uiteenzetting zou luisteren, die overtuigend zou zijn en wellicht onweerlegbaar. Zo interpreteren wij tenminste het feit dat u ons voor deze Raad brengt. Wel, heren van de Raad, kies dan gerust een nog veiliger weg! U mag punt voor punt repliceren en de bespreking bij het eerste bezwaar meteen afbreken. Zo bestaat er geen gevaar voor meeslepende retoriek. Wat denkt u van dit voorstel? Meliërs: In normale omstandigheden betwisten wij geenszins de redelijkheid van betoog en tegenbetoog, maar het feit dat de oorlog reeds een werkelijkheid is en niet meer een mogelijkheid, verandert de zaken toch wel iets. Wij zien u hier immers als rechters, niet als onderhandelaars. Naar alle waarschijnlijkheid brengen deze besprekingen ons de vernietiging, wanneer ons recht zal gebleken zijn en wij ons daarom niet zullen plooien; buigen wij wel, dan brengen ze ons slavernij. A t heners: Ja..., wanneer u hier samengekomen bent om vol achterdocht de toekomst te peilen en niet om te beraadslagen over het voortbestaan van uw stad -rekening houdend met de huidige realiteit- dan kunnen we wel onmiddellijk uiteengaan. Is echter dit voortbestaan jullie doel, dan kunnen we misschien verder praten. Meliërs: Maar het is toch begrijpelijk en vergeeflijk dat er in onze woorden en gedachten een zekere ongerustheid tot uiting komt, nu er zulke dreiging over onze stad hangt. Doch de inzet van deze besprekingen is inderdaad het voortbestaan van onze stad. Laat dus de bespreking plaats vinden in de vorm die u voorgesteld hebt. Atheners: Goed. Alleen nog dit. Wij zullen niet aandragen met verschonende voorwendsels "dat wij door onze overwinning op de Perzen nu op goede gronden de hegemonie voeren" of "dat wij nu vergelding zoeken voor geleden onrecht". Dat zijn frasen zonder enige bewijskracht. Mogen wij u dan ook vragen niet te verwachten dat wij onder de indruk zouden komen van uitspraken als "wij hebben toch nooit uw rechten gekrenkt" of "wij konden toch niet aan uw zijde meevechten tegen de Spartanen, die onze stamgenoten zijn". We moeten uitgaan van onze werkelijke overtuigingen, zowel die van u als die van ons, namelijk dat recht alleen geldt onder gelijken -als noodoplossing-, maar dat de handelingen van de sterkere bepaald worden door de macht waarover hij beschikt, en dat de zwakkere zich dit moet laten welgevallen. M e l i ë r s : Toch menen we dat het van belang is de geldende normen niet op te heffen : daar u het recht uitschakelt en het belang als basis neemt, zijn wij wel verplicht deze opmerking te maken. Wij zijn er innig van overtuigd dat billijkheid blijft gelden voor alle partijen die in een conflict betrokken zijn, zodat men ook bij uitschakeling van het strikte recht nog iets kan winnen door redelijke overtuiging. Is redelijkheid trouwens ook niet in uw eigen belang? Bij de eerste tegenslag die u ondervindt, zouden uw vijanden zich in hun wraakneming kunnen spiegelen aan uw voorbeeld. A th en er s : Ook al zou onze hegemonie moeten vallen, dan nog zijn wij niet bevreesd bij de gedachte aan haar ondergang. Want niet de heersers zoals de Spartanen -met wie wij trouwens niet in oorlog zijn!- zijn gevaarlijk voor de overwonnenen; gevaarlijk zijn eerder de zwakken die op dat kritieke ogenblik hun meesters naar de keel vliegen. Doch laat die zorg maar aan ons over. Dat wij hier zijn om op de eerste plaats de belangen van ons imperium te dienen, maar toch ook om uw stad te redden, zullen wij nu duidelijk aantonen. We hopen zo zonder moeilijkheden de heerschappij over uw stad te verkrijgen, met behoud van uw leven en het voorbestaan van uw stad, in 't belang van ons beiden.

2 M e l i ë r s : Hoe kan het in ons beider belang zijn dat wij uw slaven worden en u onze meesters? Atheners : Omdat u dan onderwerping kiest in plaats van vernietiging, en omdat het ook voor ons interessanter zou zijn wanneer wij u niet hoeven uit te roeien. Meliërs : Is een welwillende neutraliteit dan niet voldoende voor u? Een strikte neutraliteit? A theners : Neen, want uw vijandschap deert ons weinig, terwijl welwillendheid van een zwakke partij ons alleen maar last kan bezorgen. Uw haat zou echter voor onze andere onderhorigen een bewijs van onze macht betekenen. Meliërs: Maar is dat wel een juiste zienswijze van die onderhorigen? Zij mogen autonome steden toch niet op één lijn stellen met andere, die voor het merendeel door u gesticht werden, terwijl sommige van hen u in volle oorlog in de steek lieten en dan terecht tot de orde mochten geroepen worden! Atheners: Toch wel! Ze menen immers dat voor de positie van beide partijen een gegronde reden bestaat, namelijk dat die autonome steden zich kunnen handhaven door hun macht en dat wij tegen die steden niet durven optreden uit vrees. Zo kan u dus door uw onderwerping bijdragen tot de uitbreiding van ons imperium, maar vooral onze veiligheid helpen verstevigen. Het handhaven van uw onafhankelijkheid zou echter ons prestige als zeemacht schaden. U bent immers eilandbewoners en nog wel zwakker dan de anderen. Meliërs: In ons voorstel ziet u dus geen bijdrage voor uw veiligheid? Nu u echter het rechtsstandpunt verworpen hebt en ons wilt overtuigen dat wij oog moeten hebben voor uw belangen, moeten wij u ook op onze belangen wijzen. Als deze samenvallen met de uwe, zullen ook wij u trachten te overtuigen. U zal namelijk alle neutralen tegen u in 't harnas jagen, wanneer zij zien wat met ons gebeurd is en beseffen dat hun beurt ook wel komen zal. Daarmee vergroot u toch het aantal van uw vijanden en u zal steden, die nooit aan vijandelijkheden gedacht hebben, verplichten de wapens op te nemen tegen u. A theners: Wij beschouwen niet als de gevaarlijkste mogelijke vijanden de steden die ergens op het vasteland in hun zalige veiligheid nog niet denken aan voorbereidselen tot een oorlog. Gevaarlijker zijn eerder de onafhankelijke eilandjes, zoals u en anderen, die reeds met bitterheid de druk van onze zeeheerschappij moeten dulden. Dié vooral zouden in een overhaastig avontuur hun heil kunnen zoeken en zo zichzelf, maar ook ons, in een werkelijk gevaarlijke situatie brengen. Meliërs : Nu u voor het handhaven van uw macht zoveel risico's neemt, en uw onderdanen zoveel op 't spel zetten om uw heerschappij af te schudden, zou het voor ons karakterloosheid en lafheid zonder weerga zijn als wij, vrije mannen, ons zonder verzet zouden laten verknechten! Atheners : Eigenlijk niet, zo u een ogenblik nuchter wilt nadenken. Het gaat hier nu niet om een vertoon van dapperheid; het is hier geen wedstrijd tussen gelijke partijen.. De vraag is niet hoe u mogelijke blaam kunt vermijden, maar wel of u zich in 't belang van uw stad mag verweren tegen iemand die sterker is dan u. Meliërs : Maar wij weten toch dat de oorlog voor beide partijen soms een verrassende wending neemt. Ook worden de kansen niet uitsluitend bepaald door de getalsterkte. Als we nu zonder meer toegeven, verspelen we onze laatste kans. Als we integendeel een poging doen, dan blijft er nog hoop.

3 Atheners: Hoop is inderdaad een prikkel om risico's te nemen Zij kan hen, die zich in hun overvloed aan een kansspel wagen, wel gevoelig treffen, zonder hen echter geheel te vernietigen. Maar wie al zijn bezittingen inzet -de hoop laat immers soms grote risico's nemen- leert de ware aard van die hoop pas kennen wanneer hij vernietigd is en niets meer bezit om in de toekomst te beschermen tegen die wispelturige hoop, die hij dan wel kent... U die zo zwak staat, voor wie de weegschaal van het lot slechts éénmaal doorslaat, wacht u voor zulk experiment. Handel ook niet zoals sommige mensen die nog wel over normale redmiddelen beschikken, maar die in hun wanhoop hun toevlucht zoeken tot allerlei obscure middeltjes, tot waarzeggerij, orakels en andere praktijken, die door illusies hun noodlottig spel spelen Meliërs : Wij vinden het een zware opdracht, gelooft ons vrij, de strijd aan te binden tegen uw macht en tegen het lot. Toch hopen we met de hulp van de godheid door dit lot niet vernietigd te worden. Trouw aan de goddelijke wetten verdedigen wij ons immers tegen verkrachters van wet en recht. Onze zwakke krijgsmacht zal gesteund worden door de Spartaanse bond, wiens plicht het is ons te steunen, alleen reeds uit eergevoel en omwille van onze stam verwantschap. Zo is ons zelfvertrouwen niet onredelijk of ongegrond. Atheners: Wanneer het gaat om het welgevallen van de goden, dan mogen we wel zeggen dat ook wij daarop rekenen! Want in verband met de goden denken noch doen wij iets dat afwijkt van de algemene opvattingen. Ook in onze gedragingen tegenover de mensen gaan wij uit van algemeen geldende principes. Van de goden geloven wij dat zij door de aard van hun natuur met alle mogelijke middelen hun macht uitoefenen waar ze maar kunnen. Van de mensen weten we dit. Wij zijn het niet die deze wet hebben gesteld en evenmin zijn wij de eerste geweest om haar toe te passen. Wij hebben haar geërfd en zullen haar ook doorgeven aan de komende geslachten. Wij passen haar toe en zijn ervan overguigd dat u en al de anderen dit ook zou doen, als u in onze machtspositie zou verkeren. Wij zijn er dan ook terecht van overtuigd dat een mogelijke nederlaag zeker niet afkomstig zal zijn van de goddelijke gerechtigheid. En nu dat betrouwen op de hulp van de Spartanen, die u uit eergevoel zouden komen helpen... Zalig prijzen wij u omdat u de hardheid van het leven blijkbaar nog niet kent, maar die naïviteit benijden we u zeker niet. De Spartanen tonen immers hun 'adel' uitsluitend tegenover eigen volksgenoten en in het handhaven van hun eigen wetten en zeden. Over hun gedrag tegenover buitenstaanders zou men echter heel wat kunnen vertellen... Bondig samengevat kunnen we hun houding belichten in een paar woorden: van alle volkeren die wij kennen huldigen zij op de meest brutale manier de stelregel: "Wat ons aanstaat, is goed" en "Ons belang is ons recht". Zulke mentaliteit zal wel geen grote bijdrage betekenen voor uw onwaarschijnlijke redding. M e l i ë r s : Maar het is juist op die mentaliteit dat we het meest rekenen. In hun eigen belang zullen de Spartanen hun stambroeders niet willen in de steek laten. Ze zullen in de ogen van hun sympathisanten in Griekenland toch niet onbetrouwbaar willen schijnen en zo de macht van hun tegenstanders versterken! Atheners: U weet toch ook wel dat belang veiligheid veronderstelt. Het betrachten van rechtvaardigheid en moraal, integendeel, brengt risico's met zich. En risico's nemen is nu wel het laatste dat de Spartanen over 't algemeen willen doen.

4 M e l i ë r s : Wij menen echter dat ze dit gevaar eerder om ons zullen trotseren dan om iemand anders, en dat zij ons geval ook als dwingender zullen aanzien. Wij liggen immers betrekkelijk dicht bij de Peloponnesos, zodat hun hulp geen uitzonderlijke inspanning zou vergen, en door onze stamverwantschap en goede gezindheid zijn we voor hen ook waardevoller dan vele anderen. Atheners : Om zich in een oorlog te laten meeslepen lijkt ons de 'goede gezindheid' van de vragende partij geen sterk argument. Wanneer dié vragende partij beschikt Over een aanzienlijke legermacht, liggen de zaken natuurlijk anders! Vooral de Spartanen letten daarop. Want zelfs wanneer ze kunnen rekenen op talrijke bondgenoten, durven ze alleen maar oprukken tegen hun onmiddellijke buren, omdat ze zich nooit veilig genoeg gevoelen. Daarom is het weinig waarschijnlijk dat zij naar een eiland zullen oversteken, nu wij de zee onder controle houden. M e l i ë r s : Maar ze kunnen misschien hun bondgenoten zenden. De zee is groot en niet ieder schip valt in uw handen; wie dit werkelijk wil, ontsnapt aan uw controle. En zelfs al zou dit niet te verwezenlijken zijn, dan kunnen ze toch ook uw eigen land en dat van uw bondgenoten komen bedreigen -voor zover Brasidas dit nog niet gedaan heeft. Dan zal u moeten vechten voor het behoud van Attika en niet voor de verovering van ons gebied, dat u eigenlijk niet interesseert. Atheners: En dan! Wij weten toch bij ervaring, en u weet het ook, dat Athene nog nooit een belegering heeft opgegeven uit vrees voor een aanval in de rug. Overigens stellen wij vast dat u in deze lange dialoog nog geen enkel element naar voren hebt gebracht, dat als basis zou kunnen dienen voor uw redding. Toch hebt u beweerd dat u wenste te onderhandelen over het voortbestaan van uw stad! Uw sterkste kracht is de steun waarvan gij droomt, maar uw werkelijke kracht schiet te kort tegen onze troepenmacht die reeds in 't veld staat. Volkomen onredelijk is uw houding, tenzij u onder mekaar tot een meer bezonnen besluit zou komen; als u dat wenst, zullen wij ons even terugtrekken. Geef toch niet toe aan die valse schaamte, die zo noodlottig is voor mensen wanneer enerzijds het gevaar evident is, maar anderzijds de enige oplossing als schandelijk beschouwd wordt. Want al zien ze de afgrond waarin ze dreigen te verglijden, toch worden velen erin meegesleurd door woorden als 'schande', door de misleidende klank van een woord. Ze zijn slachtoffers van een woord en in werkelijkheid vervallen ze dan tot een onherstelbare rampspoed en halen ze zich bovendien een ware schande op de hals. Deze laatste wordt hun immers niet door het lot, maar door hun eigen domme kortzichtigheid berokkend. Als u uw verstand gebruikt, zal u zich daarvoor hoeden. Het is geen schande te zwichten voor een machtige staat, die u gematigde voorstellen doet. Wij vragen u onze bondgenoten te worden, weliswaar schatplichtig, maar met behoud van eigen land. Nu u de keus gelaten wordt tussen oorlog en veiligheid, mag u geen verloren zaak willen winnen. Want wie voor zijn gelijken niet wijkt, jegens minderen gematigdheid betracht en tegenover meerderen zijn plaats kent, die heeft de juiste verhouding gevonden. Denkt daar nog eens over na; wij trekken ons nu terug. Prent u echter heel die tijd duidelijk in 't hoofd dat u nu een beslissing moet nemen over uw vaderland, één besluit over uw éne vaderland, een beslissing die redding brengen zal of uw vernietiging. (Toen trokken de Atheense gezanten zich terug uit de vergadering. Na een besloten vergadering namen de Melische raadsleden een beslissing die vrijwel overeenkwam met de strekking van hun replieken. Vervolgens antwoordden zij de Atheners):

5 Meliërs : Heren, wij blijven bij ons besluit. Wij kunnen niet in één enkel ogenblik de stad prijsgeven, die wij reeds zeven eeuwen bewonen. Integendeel, vol vertrouwen op het lot dat onze stad al die tijd beschermd heeft, en vol vertrouwen op de hulp van mensen -ja, zelfs van Spartanen!- zullen wij trachten meester te blijven in eigen land. Toch dringen wij nog steeds aan op een vergelijk. Er kunnen vriendschappelijke betrekkingen met u onderhouden worden, zonder dat wij daarom in uw oorlogsvoering zouden ingeschakeld worden. U kan ons land verlaten met een overeenkomst, die aanvaardbaar is voor ons beiden. (Zo luidde het antwoord van de Melische raad. De Atheners braken toen definitief de onderhandelingen af met de woorden): Atheners: Nu dan, uit uw besluit blijkt dat u -en u alleen-de toekomst scherper dan het heden meent te kunnen doorgronden, en dat u uw wensen voor werkelijkheid neemt. Door uw vertrouwen op de Spartanen, op het lot en op illusies, hebt u alles op het spel gezet en zal u ook alles verliezen. Vragen opzoeken 1. De Peloponnesische oorlog(en). Wie waren de betrokken partijen? Hoe verhielden ze zich tegenover elkaar en de rest van Griekenland? Bondgenoten? Wat was de (diepere) oorzaak van het conflict? Wat was de inzet? Geef kort verloop en data. Wie kwam als overwinnaar uit de strijd? Wat waren op korte en lange termijn de gevolgen van het conflict voor beide partijen? 2. Het eiland Melos. a. Situeer op de kaart. b. Welke rol speelt het eiland in deze machtsstrijd? c. Hoe loopt het af voor de Meliërs, op korte en lange termijn? Wat gebeurde er met de bevolking? tekst : dialoog tussen de gezanten van Athene en de autoriteiten van Melos 3. a. Wat hebben de Meliërs gemeen met de Atheners? Toch blijven de Atheners vreemden voor hen. Waarom? b. Waarom voelen de Meliërs zich verbonden met de Spartanen? In welk opzicht verschillen ze van hen? c. Waarom willen ze (dan) neutraal blijven? 4. Blijkbaar willen de Melische gezagsdragers niet dat de Atheense gezanten de volksvergadering toespreken. Waarom niet, volgens de Atheners? 5. Welk soort argumenten worden door de Atheners a priori verworpen? Met welk argument? 6. Wat is het voorstel van de Atheners? Geef hun argumenten. Wat is het voordeel voor de Atheners? En voor de Meliërs? Vanuit welk standpunt vertrekken zij? 7. Wat willen de Meliërs? Vanuit welk standpunt? Wat zijn hun argumenten? Waaruit putten zij hoop?

6 8. a. Melos is een onooglijk eilandje. Toch is de annexatie ervan voor de Atheners belangrijk. Waarom? b. Ook in de rede van Calgacus (Tacitus, Agricola) treffen we deze redenering aan. Hoezo? Waar precies? c. Zoek (en vind) een voorbeeld van een grootmacht die in het recente verleden om soorgelijke redenen een onooglijk klein eilandje heeft geannexeerd. 9. a. De Meliërs beroepen zich op goddelijke wetten. De Atheners ook. Waarin verschillen hun opvattingen over de goden en hun wetten? b. Geef een voorbeeld van een leider van een grootmacht die zijn buitenlandse (maar ook binnenlandse) politiek motiveert door zijn geloof (en het geloof van de meerderheid van zijn landgenoten). Beetje uitleg. 10. Wat denken de Atheners over de Spartanen? 11. a. Wat is uiteindelijk het streefdoel van de atheners? b. Kan je een voorbeeld geven van een grootmacht die hetzelfde nastreeft? Beetje uileg graag. Bronnen : Thucydides, Historiën D. Kagan, De Peloponnesische oorlog.

verzoeking = verleiden om verkeerde dingen te doen dewijl = omdat wederstand doen = tegenstand bieden de overhand behouden= de overwinning behalen

verzoeking = verleiden om verkeerde dingen te doen dewijl = omdat wederstand doen = tegenstand bieden de overhand behouden= de overwinning behalen Zondag 52 Zondag 52 gaat over de zesde bede. Leid ons niet in verzoeking, maar verlos ons van de boze. Want van U is het Koninkrijk en de kracht en de heerlijkheid, in der eeuwigheid. Amen. Lees de tekst

Nadere informatie

Inleiding geschiedenis Griekenland

Inleiding geschiedenis Griekenland Europa rond de Middellandse Zee rond 500 v. Chr. Sint-Janslyceum s-hertogenbosch, Theo Manders Inleiding geschiedenis Griekenland Rond 2000 v. Chr. Stedelijke centra: Op Kreta, Minoische cultuur Op Griekse

Nadere informatie

Inleiding geschiedenis Griekenland

Inleiding geschiedenis Griekenland Europa rond de Middellandse Zee rond 500 v. Chr. Sint-Janslyceum s-hertogenbosch, Theo Manders Inleiding geschiedenis Griekenland Rond 2000 v. Chr. Stedelijke centra: Op Kreta, Minoische cultuur Op Griekse

Nadere informatie

Bedenk de dingen die boven zijn.. niet die op de aarde zijn. Johannes 3: 3-6

Bedenk de dingen die boven zijn.. niet die op de aarde zijn. Johannes 3: 3-6 Johannes 3: 3-6 3 Jezus zei: Waarachtig, ik verzeker u: alleen wie opnieuw wordt geboren, kan het koninkrijk van God zien. 4 Hoe kan iemand geboren worden als hij al oud is? vroeg Nikodemus. Hij kan toch

Nadere informatie

Het huis van de angst en het huis van de liefde Preek van Jos Douma over Romeinen 8:15

Het huis van de angst en het huis van de liefde Preek van Jos Douma over Romeinen 8:15 Het huis van de angst en het huis van de liefde Preek van Jos Douma over Romeinen 8:15 U hebt de Geest niet ontvangen om opnieuw als slaven in angst te leven, u hebt de Geest ontvangen om Gods kinderen

Nadere informatie

22 januari uur Pim Poortinga orgel/piano Piet Noort

22 januari uur Pim Poortinga orgel/piano Piet Noort 22 januari 17.00 uur Pim Poortinga orgel/piano Piet Noort votum en groet zingen: Opwekking 642 De rivier gebed, zingen GK gezang 177 Hoor trouwe vader ons gebed lezen: Galaten 3:1-14 zingen: Ps 147: 3

Nadere informatie

DE GROTE LERAREN ALS SPIEGEL VOOR ZELFREFLECTIE?.

DE GROTE LERAREN ALS SPIEGEL VOOR ZELFREFLECTIE?. DE GROTE LERAREN ALS SPIEGEL VOOR ZELFREFLECTIE?. Amersfoort, 21 augustus 2007 John van den Hout Geachte aanwezigen, Toen ik me voorbereidde om voor u dit verhaal te houden, was mijn eerste gedachte: Wat

Nadere informatie

De Bijbel open 2013 25 (29-06)

De Bijbel open 2013 25 (29-06) 1 De Bijbel open 2013 25 (29-06) Vandaag bespreken we een vraag die ik kreeg over 1 Koningen 2. Daarin gaat het over de geschiedenis van Adonia, een oudere broer van Salomo, die zojuist koning was geworden.

Nadere informatie

VERLIEZEN: De waarde van geven in een wereld van ontvangen

VERLIEZEN: De waarde van geven in een wereld van ontvangen VERLIEZEN: De waarde van geven in een wereld van ontvangen Wees niet bang, al vormen jullie maar een klein groepje. Want jullie Vader is zo goed geweest Zijn koninkrijk voor je open te stellen. Verkoop

Nadere informatie

De Bijbel open (06-07)

De Bijbel open (06-07) 1 De Bijbel open 2013 26 (06-07) Het is op het eerste gezicht een wonderlijke tekst waarover we vanmorgen nadenken. Een tekst waarin Paulus zegt dat hij blij is dat hij lijdt als apostel van Christus.

Nadere informatie

1. Zet de onderstaande gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde. Noteer alleen de letters.

1. Zet de onderstaande gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde. Noteer alleen de letters. Oefenrepetitie geschiedenis SUCCES!!! 4 Havo Periode 1 Tijdvakken 1 t/m 4 Dyslectische leerlingen slaan de vragen met een asterisk (*) over. DOOR DE TIJD HEEN 1. Zet de onderstaande gebeurtenissen in de

Nadere informatie

Stel jezelf niet onder de Wet!

Stel jezelf niet onder de Wet! Dit document is een script van onderwijs dat is bedoeld om via video te worden getoond. In de video worden relevante tekst, dia s, media en afbeeldingen getoond om de presentatie te vereenvoudigen. Daarom

Nadere informatie

Eindexamen Grieks vwo 2005-I

Eindexamen Grieks vwo 2005-I 4.1 Beoordelingsmodel voor de vragen Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één punt toegekend. Tekst 1 Alexander op bezoek in Athene 1 D 2 (toen) hij Alexandros (met de desbetreffende missie)

Nadere informatie

Wie kreeg een opmerkelijke droom en welk indruk liet deze droom bij de koning achter?

Wie kreeg een opmerkelijke droom en welk indruk liet deze droom bij de koning achter? De droom van koning Nebukadnezar. Wie kreeg een opmerkelijke droom en welk indruk liet deze droom bij de koning achter? Daniël 2:1 1 In het tweede regeringsjaar van Nebukadnezar had Nebukadnezar dromen.

Nadere informatie

y02 Marcus 15.2 Rinze IJbema - Marcus 15, 2-5. Gemeente van Jezus Christus,

y02 Marcus 15.2 Rinze IJbema - Marcus 15, 2-5. Gemeente van Jezus Christus, Rinze IJbema - Marcus 15, 2-5. Gemeente van Jezus Christus, het is al bijna 8 april, het is al bijna Pasen. Met Pasen vieren we feest, omdat Koning Jezus de dood overwint. Onze Koning is sterker dan de

Nadere informatie

1. Zet de onderstaande gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde. Noteer alleen de letters.

1. Zet de onderstaande gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde. Noteer alleen de letters. Oefenrepetitie geschiedenis SUCCES!!! 4 Havo Periode 1 Tijdvakken 1 t/m 4 Dyslectische leerlingen slaan de vragen met een asterisk (*) over. DOOR DE TIJD HEEN 1. Zet de onderstaande gebeurtenissen in de

Nadere informatie

Preek Gemeente van Christus,

Preek Gemeente van Christus, Preek Gemeente van Christus, Het woord bestond nog niet, anders waren ze vast zo genoemd. Weigerambtenaren. Daniël 3 gaat over drie Joodse mannen die weigeren te knielen. Ze staan in dienst van de koning,

Nadere informatie

Wat is jouw voorkeursstijl voor conflicten?

Wat is jouw voorkeursstijl voor conflicten? Wat is jouw voorkeursstijl voor conflicten? Conflictstijlen test Bron: K.W. Thomas & R.H. Kilmann Inhoud/doel: Doel van deze vragenlijst is inzicht verkrijgen in de persoonlijke manier waarop iemand met

Nadere informatie

Luisteren naar de Heilige Geest

Luisteren naar de Heilige Geest Luisteren naar de Heilige Geest Johannes 14:16-17 En Ik zal de Vader bidden en Hij zal u een andere Trooster geven om tot in eeuwigheid bij u te zijn, de Geest der waarheid, die de wereld niet kan ontvangen,

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2010 - II

Eindexamen filosofie vwo 2010 - II Opgave 2 Religie in een wetenschappelijk universum 6 maximumscore 4 twee redenen om gevoel niet te volgen met betrekking tot ethiek voor Kant: a) rationaliteit van de categorische imperatief en b) afzien

Nadere informatie

De gelijkenis van de twee zonen. Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten

De gelijkenis van de twee zonen. Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten De gelijkenis van de twee zonen Lees : Mattheüs 21:28-32 Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel

Nadere informatie

Welkom in deze dienst Voorganger is ds. M.J. Schuurman (Oldebroek)

Welkom in deze dienst Voorganger is ds. M.J. Schuurman (Oldebroek) Welkom in deze dienst Voorganger is ds. M.J. Schuurman (Oldebroek) Schriftlezing: Romeinen 8 vers 28 t/m 39 Psalm 56 vers 5 en 6 Psalm 86 vers 6 (Schoolpsalm) Psalm 91 vers 1 en 5 Psalm 119 vers 13, 14

Nadere informatie

1 Korintiërs 12 : 27. dia 1

1 Korintiërs 12 : 27. dia 1 1 Korintiërs 12 : 27 kerk in deze (21 e ) eeuw een lastige combinatie? want juist in deze tijd hoor je veel mensen zeggen: ik geloof wel in God maar niet in de kerk kerk zijn lijkt niet meer van deze tijd

Nadere informatie

Alleen als uw kind zich veilig voelt, kan het worden wie het is

Alleen als uw kind zich veilig voelt, kan het worden wie het is Beste ouders en verzorgers. Voor de vakantie zijn we begonnen met een aanpak om het op en rond onze school voor kinderen nog veiliger te maken. Nu, na de vakantie, pakken we de draad met veel élan weer

Nadere informatie

Paulus en Korinte. Apostel en gemeente in gesprek. Dr. Myriam Klinker-De Klerck 20 MEI Theologie dichtbij. Voor iedereen.

Paulus en Korinte. Apostel en gemeente in gesprek. Dr. Myriam Klinker-De Klerck 20 MEI Theologie dichtbij. Voor iedereen. Paulus en Korinte Apostel en gemeente in gesprek Dr. Myriam Klinker-De Klerck 20 MEI 2015 Overzicht college 1. Paulus en Korinte 2. Apostel en gemeente in gesprek 3. En wij? 1. Paulus en Korinte a. Bestemming:

Nadere informatie

Landenspel. Duur: 30 minuten. Wat doet u?

Landenspel. Duur: 30 minuten. Wat doet u? Landenspel Korte omschrijving werkvorm: In deze opdracht wordt de klas verdeeld in vijf groepen. Iedere groep krijgt een omschrijving van een land en een instructie van de opdracht. In het lokaal moeten

Nadere informatie

Oasemoment "Onze Vader" Emmaüsparochie - donderdag 17 oktober 2013

Oasemoment Onze Vader Emmaüsparochie - donderdag 17 oktober 2013 Oasemoment "Onze Vader" Emmaüsparochie - donderdag 17 oktober 2013 Muziek Inleiding en evangelietekst In het hoofdstuk 6 van zijn evangelie laat de apostel Mattheüs Jezus aan het woord over hoe we horen

Nadere informatie

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf Ideeën presenteren aan sceptische mensen Inleiding Iedereen heeft wel eens meegemaakt dat het moeilijk kan zijn om gehoor te vinden voor informatie of een voorstel. Sommige mensen lijken er uisluitend

Nadere informatie

TERRACOTTALEGER HET. & De erfenis van de eeuwige Keizer van China EXPO > PEDAGOGISCH DOSSIER JAAR LUIK GUILLEMINS TGV STATION

TERRACOTTALEGER HET. & De erfenis van de eeuwige Keizer van China EXPO > PEDAGOGISCH DOSSIER JAAR LUIK GUILLEMINS TGV STATION HET TERRACOTTALEGER & De erfenis van de eeuwige Keizer van China EXPO 23.12.16 23.04.17 PEDAGOGISCH DOSSIER 11-14 JAAR LUIK GUILLEMINS TGV STATION + 3 2 4 2 2 4 WWW. T E R R A C O T 4 9 3 8 TA - L I E

Nadere informatie

Pentekostarion. Heer ik roep... zes stichieren, elk stichier wordt herhaald - 676 - De semantron klinkt vroeger vanwege de knielgebeden.

Pentekostarion. Heer ik roep... zes stichieren, elk stichier wordt herhaald - 676 - De semantron klinkt vroeger vanwege de knielgebeden. Pentekostarion tweede Vespers De semantron klinkt vroeger vanwege de knielgebeden. Na psalm 103 de vredeslitanie door de diaken, als die er is, anders door de priester: Laat ons in vrede bidden... en de

Nadere informatie

De Bijbel open (07-12)

De Bijbel open (07-12) 1 De Bijbel open 2013 48 (07-12) Stel je voor, bovenop een kerktoren zie je een zwaard, geen haan of een kruis, maar een zwaard. Dat zouden we wel vreemd vinden. Want wat heeft de kerk en het christelijk

Nadere informatie

Y-choice. Luister naar De keuzes die je maakt van Van Dik Hout. Het nummer staat op de CD Het beste van 1994-2001. De songtekst vind je in bijlage 1.

Y-choice. Luister naar De keuzes die je maakt van Van Dik Hout. Het nummer staat op de CD Het beste van 1994-2001. De songtekst vind je in bijlage 1. Kiezen Opwarmertje Een eigen keuze (Naar: Kiezels 10 e jaargang, nr. 5) Laat één jongere beginnen met het noemen van een drietal belangrijke zaken uit zijn leven, bijvoorbeeld iemand kiest scooter, voetbal

Nadere informatie

Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam

Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam T 020 535 2637 Advies Luchtaanvallen IS(IS) Datum 24 september 2014 Opgemaakt door Prof. dr. P.A. Nollkaemper

Nadere informatie

Geschiedenis Tijdvak CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/101047

Geschiedenis Tijdvak CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/101047 Geschiedenis Tijdvak 02 01 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 10 mei 2017 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/101047 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs

Nadere informatie

Het belangrijkste verhaal is eigenlijk een samenvatting van alles wat Hij gedaan heeft

Het belangrijkste verhaal is eigenlijk een samenvatting van alles wat Hij gedaan heeft Kunt u mij een (voor u) belangrijk verhaal over Jezus vertellen? Het belangrijkste verhaal is eigenlijk een samenvatting van alles wat Hij gedaan heeft Zijn twee belangrijkste geboden: Heb je God lief

Nadere informatie

De Bijbel Open (09-03)

De Bijbel Open (09-03) 1 De Bijbel Open 2013 10 (09-03) Vanmorgen openen we de bijbel bij een gedeelte waarin het gaat over de zonde van de lastering van de Heilige Geest. Daarover lezen we in Lukas 12. Daar staat van die lastering

Nadere informatie

Over Plantinga s argument voor de existentie van een noodzakelijk bestaand individueel ding. G.J.E. Rutten

Over Plantinga s argument voor de existentie van een noodzakelijk bestaand individueel ding. G.J.E. Rutten 1 Over Plantinga s argument voor de existentie van een noodzakelijk bestaand individueel ding G.J.E. Rutten Introductie In dit artikel wil ik het argument van de Amerikaanse filosoof Alvin Plantinga voor

Nadere informatie

Het is met veel emotie dat ik u welkom heet in de Belgische Senaat.

Het is met veel emotie dat ik u welkom heet in de Belgische Senaat. 1 Toespraak van de heer Armand De Decker, Voorzitter van de Senaat, naar aanleiding van het bezoek van de heer Mahmoud Abbas, President van de Palestijnse Autoriteit 23 februari 2010 Excellenties, Beste

Nadere informatie

Was het verstandig om tijdens de belegering van Jeruzalem een akker te kopen en wie gaf aan Jeremia opdracht om een akker te kopen?

Was het verstandig om tijdens de belegering van Jeruzalem een akker te kopen en wie gaf aan Jeremia opdracht om een akker te kopen? De reden waarom Jeremia een akker koopt. Was het verstandig om tijdens de belegering van Jeruzalem een akker te kopen en wie gaf aan Jeremia opdracht om een akker te kopen? Jeremia 32:6-7 6 Jeremia zei:

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het is een overbekend verhaal, dat verhaal over de 3 wijzen uit het oosten. Een verhaal dat tot de verbeelding spreekt: drie wijzen, magiërs of koningen:

Nadere informatie

Werkwoordpakket thema 1 (Taal Actief 3 groep 7) roepen beginnen begrijpen breken buigen drinken duiken klimmen kruipen roepen ruiken

Werkwoordpakket thema 1 (Taal Actief 3 groep 7) roepen beginnen begrijpen breken buigen drinken duiken klimmen kruipen roepen ruiken Werkwoordpakket thema 1 (Taal Actief 3 groep 7) bellen belonen benoemen dreigen dromen gillen gooien groeien huilen bakken bedanken boksen botsen danken dansen drukken eisen fietsen beginnen begrijpen

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2005 - II

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2005 - II Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. DE KOUDE OORLOG + NEDERLAND EN DE VERENIGDE STATEN NA DE TWEEDE WERELDOORLOG Gebruik bron 1. 1p 1 De bron maakt duidelijk dat de

Nadere informatie

Gevaren voor geestelijk leiders (1).

Gevaren voor geestelijk leiders (1). Gevaren voor geestelijk leiders (1). Studie over geestelijk leiderschap Deel 1. de taak. In de huidige tijd zien we steeds meer leiders opstaan in evangelische kringen die zichzelf eerder zien als een

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info. Racisme

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info. Racisme Racisme Ik heb een onderwerp gekozen dat jullie misschien een beetje vreemd zullen vinden, namelijk het thema 'racisme'. Als je dat woord opzoekt dan staat er: Racisme: racisme is het discrimineren van

Nadere informatie

Geliefde broeders en zusters van onze Heer Jezus Christus,

Geliefde broeders en zusters van onze Heer Jezus Christus, Gezamenlijke dienst 750 Kerk in Rijswijk, 29 januari 2017 I Korinte 1:10, 18-25 Dominee Hans van t Hoff, Leeuwendaalkerk Geliefde broeders en zusters van onze Heer Jezus Christus, Wat dacht u toen u vanmorgen

Nadere informatie

Iiturgie voor de -12 jeugddienst van zondagmorgen 28 Juni in de Westerkerk te Veenendaal

Iiturgie voor de -12 jeugddienst van zondagmorgen 28 Juni in de Westerkerk te Veenendaal Iiturgie voor de -12 jeugddienst van zondagmorgen 28 Juni in de Westerkerk te Veenendaal Op Toon Hoogte 182 Door Uw genade Vader Door Uw genade, Vader, mogen wij hier binnengaan. Niet door rechtvaardige

Nadere informatie

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 1 maandag 19 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 1 maandag 19 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2008 tijdvak 1 maandag 19 mei 9.00-12.00 uur Nederlands Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 19 vragen en een samenvattingsopdracht. Voor dit examen zijn maximaal 47 punten

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Over Dingerdis Customer Care. Inleiding. 1. Situaties die weerstand oproepen. 2. Zes veel voorkomende vormen van weerstand

Inhoudsopgave. Over Dingerdis Customer Care. Inleiding. 1. Situaties die weerstand oproepen. 2. Zes veel voorkomende vormen van weerstand Ronald Dingerdis Inhoudsopgave Over Dingerdis Customer Care Inleiding 1. Situaties die weerstand oproepen 2. Zes veel voorkomende vormen van weerstand 3. Omgaan met weerstand van anderen 4. Omgaan met

Nadere informatie

Inhoud. 1 Eristische dialectiek of de kunst van het gelijk krijgen 7. 2 De termen logica en dialectiek 69

Inhoud. 1 Eristische dialectiek of de kunst van het gelijk krijgen 7. 2 De termen logica en dialectiek 69 Inhoud 1 Eristische dialectiek of de kunst van het gelijk krijgen 7 2 De termen logica en dialectiek 69 3 De dialectiek van Aristoteles in de Topica 73 Nawoord door Tjark Kruiger 81 [5] 1 Eristische dialectiek

Nadere informatie

Welke angst leefde bij de broers van Jozef na het overlijden van hun vader?

Welke angst leefde bij de broers van Jozef na het overlijden van hun vader? Wat hield Jozef zijn hele leven in Egypte voor ogen? Welke angst leefde bij de broers van Jozef na het overlijden van hun vader? Genesis 50:15, 17 15 Toen de broers van Jozef zagen dat hun vader dood was,

Nadere informatie

Vanjezelfhouden.nl 1

Vanjezelfhouden.nl 1 1 Kan jij van jezelf houden? Dit ontwerp komt eigenlijk altijd weer ter sprake. Ik verbaas mij erover hoeveel mensen er zijn die dit lastig vinden om te implementeren in hun leven. Veel mensen willen graag

Nadere informatie

De presentatie: basisprincipes

De presentatie: basisprincipes De presentatie: basisprincipes Een presentatie is eigenlijk een voordracht of spreekbeurt. De belangrijkste soorten: a Een uiteenzetting: je verklaart bv. hoe taal ontstaan is, behandelt het probleem van

Nadere informatie

Het is duidelijk, dat in dit papier de vraag behandeld moet worden, of die teksten spreken over echte christenen die dan weer afvallen.

Het is duidelijk, dat in dit papier de vraag behandeld moet worden, of die teksten spreken over echte christenen die dan weer afvallen. Afval van heiligen door Dr. A. Dirkzwager Inleiding De kwestie waarover onder christenen verschillend gedacht wordt, betreft de vraag, of mensen die eenmaal wedergeboren zijn, nog van het geloof kunnen

Nadere informatie

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL.

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL. Liefde Ik laat je nooit in de steek. Ik zal je helpen. Jij bent mijn beste vriendin. Het mooiste wat ik heb, geef ik aan jou. Ik ben verliefd... Ik heb alles voor je over. IK HOU VAN JOU! Ik bid voor je.

Nadere informatie

20 tips voor een goed debat!

20 tips voor een goed debat! 20 tips voor een goed debat! Moedig elkaar aan tijdens jullie voorbereidingen en de wedstrijd. Geef elkaar tips en zoek samen de sterktes en zwaktes van de argumenten. Je kan veel leren van elkaar, ook

Nadere informatie

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN. U I T S P R A A K Nr. 2000/111 Mo. i n d e k l a c h t nr. 019.00. hierna te noemen 'klager',

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN. U I T S P R A A K Nr. 2000/111 Mo. i n d e k l a c h t nr. 019.00. hierna te noemen 'klager', RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN U I T S P R A A K Nr. i n d e k l a c h t nr. 019.00 ingediend door: hierna te noemen 'klager', tegen: hierna te noemen 'verzekeraar'. De Raad van Toezicht Verzekeringen

Nadere informatie

Ge nspireerd door Henri Nouwen

Ge nspireerd door Henri Nouwen Schrijven en zo woorden geven aan ons hart en onze gedachten brengt ons vaak naar plekken in onszelf die we nauwelijks kennen. Een van de mooiste aspecten van schrijven is dat het krachtige bronnen en

Nadere informatie

Is de verdeling van Kanaän onder Gods volk volgens Gods woord uitgekomen?

Is de verdeling van Kanaän onder Gods volk volgens Gods woord uitgekomen? Vreemde berichten. Is de verdeling van Kanaän onder Gods volk volgens Gods woord uitgekomen? Jozua 23:43-45 43 Zo gaf de HEERE aan Israël heel het land dat Hij gezworen had hun vaderen te geven. Zij namen

Nadere informatie

Gemeente van Jezus Christus, gasten, luisteraars,

Gemeente van Jezus Christus, gasten, luisteraars, Gemeente van Jezus Christus, gasten, luisteraars, We zijn begonnen aan een bijbelboek dat niet makkelijk is, dat was ook de ervaring van sommigen vorige week, toen ik heb uitgelegd over die schijnapostelen,

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I Beoordelingsmodel Opgave 1 Het bestaan van God en het voortbestaan van religie 1 maximumscore 3 een uitleg hoe het volgens Anselmus mogelijk is dat Pauw en Witteman het bestaan van God ontkennen: het zijn

Nadere informatie

assie voor het leven Noteer voor jezelf een aantal opmerkingen en kernwoorden Lees de tekst nog eens door en bespreek met elkaar als groep

assie voor het leven Noteer voor jezelf een aantal opmerkingen en kernwoorden Lees de tekst nog eens door en bespreek met elkaar als groep Galaten 5: 13 en 14, 16 en 17, 22 tot 25 Broeders en zusters, u bent geroepen om vrij te zijn. Misbruik die vrijheid niet om uw eigen verlangens te bevredigen, maar dien elkaar in liefde, want de hele

Nadere informatie

De doorbraakmethode: onderhandelen in 5 stappen (William L. Ury)

De doorbraakmethode: onderhandelen in 5 stappen (William L. Ury) De doorbraakmethode: onderhandelen in 5 stappen (William L. Ury) De Amerikaanse onderhandelingsexpert William Ury heeft een strategie ontwikkeld om in vijf stappen tot een goed onderhandelingsresultaat

Nadere informatie

God verlost Israël van de Amalekieten.

God verlost Israël van de Amalekieten. Verhalen uit het Oude Testament 30 God verlost Israël van de Amalekieten. Bijbelgedeelte: Exodus 17:8-16 Hoofdthema s God is Heerser (Hij heeft de volledige controle over alles, altijd) God is almachtig

Nadere informatie

Vraag Antwoord Scores

Vraag Antwoord Scores Opgave 2 Waanzin 6 maximumscore 2 een weergave van de overeenkomst tussen Descartes benadering van emoties en de beschreven opvatting over melancholie in de Oudheid: een fysiologische benadering 1 een

Nadere informatie

INTERVIEWER: ALS DE RESPONDENT EEN MAN IS, GEBRUIK GF1. ALS DE RESPONDENT EEN VROUW IS, GEBRUIK GF2. Lijkt heel erg veel op mij. Lijkt op mij.

INTERVIEWER: ALS DE RESPONDENT EEN MAN IS, GEBRUIK GF1. ALS DE RESPONDENT EEN VROUW IS, GEBRUIK GF2. Lijkt heel erg veel op mij. Lijkt op mij. INTERVIEWER: ALS DE RESPONDENT EEN MAN IS, GEBRUIK GF1. ALS DE RESPONDENT EEN VROUW IS, GEBRUIK GF2 GF1 ALLEEN VOOR MANNEN KAART A. Hieronder beschrijven we kort enkele types van personen. Luister goed

Nadere informatie

STIJLEN VAN BEÏNVLOEDING. Inleiding

STIJLEN VAN BEÏNVLOEDING. Inleiding STIJLEN VAN BEÏNVLOEDING Inleiding De door leidinggevenden gehanteerde stijlen van beïnvloeding kunnen grofweg in twee categorieën worden ingedeeld, te weten profileren en respecteren. Er zijn twee profilerende

Nadere informatie

De Bijbel open 2013 24 (22-06)

De Bijbel open 2013 24 (22-06) 1 De Bijbel open 2013 24 (22-06) In Mattheus 16 komen we een bijzondere uitdrukking tegen. Jezus zegt daar tegen Petrus en de andere discipelen dat zij zullen binden en ontbinden. Dat roept bij iemand

Nadere informatie

De Bijbel Open (23-02)

De Bijbel Open (23-02) 1 De Bijbel Open 2013 8 (23-02) Zoals u wellicht weet vieren veel christenen dit jaar het feit dat de Heidelbergse Catechismus (HC) 450 jaar geleden werd gepubliceerd. Ik denk dat er nauwelijks een ander

Nadere informatie

Galaten 5. Concordant commentaar van A.E. Knoch

Galaten 5. Concordant commentaar van A.E. Knoch 22 Galaten 5. Concordant commentaar van A.E. Knoch 1. Dit gedeelte is de samenvatting en afsluiting van het leerstellige thema. Beknopt zet hij de stand van zaken uiteen. Wat zal het zijn, Christus of

Nadere informatie

Het hiernamaals, het leven na de dood

Het hiernamaals, het leven na de dood Het hiernamaals, het leven na de dood ] الهولندية- [ nederlands - dutch revisie: Yassien Abo Abdillah 2013-1435 الا خرة لياة بعد املوت» بالة اهلونلدية «مراجعة: ياس أبو عبد االله 2013-1435 Alle lof behoort

Nadere informatie

Nederlands (nieuwe stijl) en Nederlands, leesvaardigheid (oude stijl)

Nederlands (nieuwe stijl) en Nederlands, leesvaardigheid (oude stijl) Nederlands (nieuwe stijl) en Nederlands, leesvaardigheid (oude stijl) Examen VWO Vragenboekje Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Maandag 19 mei 9.00 12.00 uur 20 03 Voor dit examen zijn

Nadere informatie

Gezongen: Psalm 138: 1 en 4, Lied 303, Lied 1008, Lied 995, Lied 803: 1, 2 en 3, Lied 803: 4, 5 en 6 en Lied 981

Gezongen: Psalm 138: 1 en 4, Lied 303, Lied 1008, Lied 995, Lied 803: 1, 2 en 3, Lied 803: 4, 5 en 6 en Lied 981 Zondag 24 juli 2016, Martinikerk. Ds. Jan Willem Nieboer Gelezen: Genesis 18: 16-33 en Lucas: 11:1-13 Gezongen: Psalm 138: 1 en 4, Lied 303, Lied 1008, Lied 995, Lied 803: 1, 2 en 3, Lied 803: 4, 5 en

Nadere informatie

Wijsneuzen in de klas

Wijsneuzen in de klas Werkvorm 1 Wijsneuzen in de klas Algemene omschrijving In deze werkvorm staat het filosoferen met kinderen over levensbeschouwelijke onderwerpen aan de hand van het boek God Adonai Allah centraal. Het

Nadere informatie

Op weg de wereld in. Zondag 27 januari 2013 - Thema: Op weg de wereld in

Op weg de wereld in. Zondag 27 januari 2013 - Thema: Op weg de wereld in Op weg de wereld in beamen 1. Bevestigen dat men het met iets eens is ( Amen zeggen) (Leer ons het goddelijk beleid der liefde te beamen LK 481:3) 2. Iets projecteren met behulp van een beamer wereld 1.

Nadere informatie

Bijbelteksten Feest van Genade

Bijbelteksten Feest van Genade Week 1 Zoals een hinde smacht naar stromend water, zo smacht mijn ziel naar U, o God. (Psalm 42:2) Mozes sloeg steeds buiten het kamp, op ruime afstand ervan, een tent op die hij de ontmoetingstent noemde.

Nadere informatie

Eindexamen filosofie havo I

Eindexamen filosofie havo I Beoordelingsmodel Opgave 1 De graaf van Monte-Cristo 1 maximumscore 3 een uitleg van welke primaire hartstocht haat kan worden afgeleid: de droefheid 1 de opvatting van Spinoza over haat: de wil tot verwijderen

Nadere informatie

SEKTES, KOMEN VOOR BINNEN EN BUITEN ELKE GROTE GODSDIENST

SEKTES, KOMEN VOOR BINNEN EN BUITEN ELKE GROTE GODSDIENST Naam: 1 SEKTES, KOMEN VOOR BINNEN EN BUITEN ELKE GROTE GODSDIENST 1. DIANE BENSCOTER HOE WERKT EEN SEKTE IN OP HET BREIN? Zie TED-talk (www. TED.com) van Diane Benscoter, ex-moonie (sekte van Sun Myung

Nadere informatie

Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis (dubbele les) Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis voorbereiding. Leerkrachtinformatie

Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis (dubbele les) Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis voorbereiding. Leerkrachtinformatie Leerkrachtinformatie (dubbele les) Lesduur: 2 x 50 minuten (klassikaal) Introductie van de activiteit 1. Deze klassikale les bestaat uit twee delen: Voorbereiding Uitvoering voorbereiding Lesduur: 50 minuten

Nadere informatie

Waar wil je heengaan?

Waar wil je heengaan? Waar wil je heengaan? Viering Oecumenische Basisgroep 3 maart 2013 Aansteken van de kaars Kaars, jij mag branden, Jij geeft ons je licht Jij bent een teken: God houdt ons in het zicht. Openingslied: Verborgen

Nadere informatie

Bijzonder procesdoel 4: beleven van de democratie

Bijzonder procesdoel 4: beleven van de democratie Bijzonder procesdoel 4: beleven van de democratie Eerste leerjaar B 4.1. Herkennen en verkennen Mijn gedrag - hoe gedraag ik mij en waarom? - mijn waarden: - aan welke waarde(n) hecht ik belang? - thuis

Nadere informatie

PERSOONLIJKE VORMING 1

PERSOONLIJKE VORMING 1 PERSOONLIJKE VORMING 1 DOELEN VAN DEZE MODULE Je kunt duidelijk maken waarom je kiest voor christelijk / reformatorisch onderwijs Je bent bk bekend met de leefwereld ld van ouders / verzorgers en met de

Nadere informatie

Susanne Hühn. Het innerlijke kind. angst loslaten

Susanne Hühn. Het innerlijke kind. angst loslaten Susanne Hühn Het innerlijke kind angst loslaten Inhoud Inleiding 7 Hoe ontstaat angst? 11 Wegen uit de angst 19 Het bange innerlijke kind leren kennen 35 Meditatie Het bange innerlijke kind leren kennen

Nadere informatie

Viering in het jaarthema Be prepared OPENING

Viering in het jaarthema Be prepared OPENING Viering in het jaarthema Be prepared OPENING Welkom in deze viering waarin wij met elkaar luisteren naar woorden die ons aanzetten tot nadenken over ons zelf en over klaar staan voor de ander. Wij komen

Nadere informatie

De leiding van de Heilige Geest, en de misleiding

De leiding van de Heilige Geest, en de misleiding De leiding van de Heilige Geest, en de misleiding Leiding van de Heilige Geest is essen3eel, fundamenteel en onmisbaar! Romeinen 8:14 Want allen, die door de Geest Gods geleid worden, zijn zonen Gods.

Nadere informatie

De Commissie heeft vastgesteld dat tussenkomst van de Ombudsman Financiële Dienstverlening niet tot oplossing van het geschil heeft geleid.

De Commissie heeft vastgesteld dat tussenkomst van de Ombudsman Financiële Dienstverlening niet tot oplossing van het geschil heeft geleid. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 21 d.d. 2 april 2009 (mr. M.M. Mendel, voorzitter, mr. E.M. Dil - Stork en mr. B. Sluijters) 1. Procedure De Commissie beslist met inachtneming

Nadere informatie

A. de Jager. Wees toch stil. Gedichtenbundel. Wees toch stil 1

A. de Jager. Wees toch stil. Gedichtenbundel. Wees toch stil 1 A. de Jager Wees toch stil Gedichtenbundel Wees toch stil 1 Wees toch stil O, wees toch stil, als God u hier wil leiden op wegen die u niet verstaat. Blijf gelovig steeds Zijn hulp verbeiden; bij Hem is

Nadere informatie

MARJORIE VENEMAN. Eigenaar en ontwikkelaar Levenslef. Werkzaam bij MEE Veluwe. Afgestudeerd aan de University of Birmingham City

MARJORIE VENEMAN. Eigenaar en ontwikkelaar Levenslef. Werkzaam bij MEE Veluwe. Afgestudeerd aan de University of Birmingham City MARJORIE VENEMAN Eigenaar en ontwikkelaar Levenslef Werkzaam bij MEE Veluwe Afgestudeerd aan de University of Birmingham City WAT IS EEN MINDSET? Een stabiele en diepliggende overtuiging die ieder mens

Nadere informatie

Zoek Mij en leef! Hoe groot is Gods liefde en geduld voor Zijn volk en wat wordt uitgesteld?

Zoek Mij en leef! Hoe groot is Gods liefde en geduld voor Zijn volk en wat wordt uitgesteld? De profeet Amos zoekt de Here en leeft. Hoe groot is Gods liefde en geduld voor Zijn volk en wat wordt uitgesteld? Amos 5:4, zie 6 4 Want zo zegt de HEERE tegen het huis van Israël: Zoek Mij en leef! In

Nadere informatie

Welke in Gods ogen juiste handeling had Saul na de dood van Samuel laten uitvoeren?

Welke in Gods ogen juiste handeling had Saul na de dood van Samuel laten uitvoeren? De verkeerde keuzes van Saul. Welke in Gods ogen juiste handeling had Saul na de dood van Samuel laten uitvoeren? 1 Samuel 28:3 3 Samuel nu was gestorven en heel Israël had rouw over hem bedreven. Zij

Nadere informatie

ogen en oren open! Luister je wel?

ogen en oren open! Luister je wel? ogen en oren open! Luister je wel? 1 Verbale communicatie met jonge spelers Communiceren met jonge spelers is een vaardigheid die je van nature moet hebben. Je kunt het of je kunt het niet. Die uitspraak

Nadere informatie

6 Stefanus gevangengenomen

6 Stefanus gevangengenomen 6 Stefanus gevangengenomen 8. En Stefanus, vol geloof en kracht, deed wonderen en grote tekenen onder het volk. 9. En enigen van hen die behoorden tot de zogenoemde synagoge van de Libertijnen, van de

Nadere informatie

Dag van de integriteit

Dag van de integriteit Dag van de integriteit Ken jezelf! Van niets te veel De twee opschriften op de tempel bij het Orakel van Delphi (500 jr v. Chr), waar mensen heen gingen voor advies bij keuzes in hun leven. Lezing voor

Nadere informatie

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden.

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden. Actief luisteren Om effectief te kunnen communiceren en de boodschap van een ander goed te begrijpen, is het belangrijk om de essentie te achterhalen. Je bent geneigd te denken dat je een ander wel begrijpt,

Nadere informatie

Wondertekenen in het Johannesevangelie

Wondertekenen in het Johannesevangelie Hugo Bouter Wondertekenen in het Johannesevangelie De acht tekenen van Jezus in het Johannesevangelie Johannes 2:1 21:14 Tekenen bevestigden de prediking van het evangelie Volgens Handelingen 2:22 is het

Nadere informatie

Invloed in generaties. Thema: Als je niet weet waar je vandaan komt, weet je ook niet waar je naar toe moet gaan!

Invloed in generaties. Thema: Als je niet weet waar je vandaan komt, weet je ook niet waar je naar toe moet gaan! Invloed in generaties Thema: Als je niet weet waar je vandaan komt, weet je ook niet waar je naar toe moet gaan! Relatie is onze opdracht Efz. 3 8 Mij, de allerminste van alle heiligen, is de genade geschonken

Nadere informatie

Regelingen en voorzieningen CODE 6.7.2.71. Mediation bij UWV. brochure. bronnen brochure van het UWV, november 2008, www.uwv.nl

Regelingen en voorzieningen CODE 6.7.2.71. Mediation bij UWV. brochure. bronnen brochure van het UWV, november 2008, www.uwv.nl Regelingen en voorzieningen CODE 6.7.2.71 Mediation bij UWV brochure bronnen brochure van het UWV, november 2008, www.uwv.nl Waarom deze brochure? Wij doen ons best om u altijd zo goed mogelijk van dienst

Nadere informatie

Thema Laat ons de rustdag wijden Gz. 390: 1, 2 en 3

Thema Laat ons de rustdag wijden Gz. 390: 1, 2 en 3 Thema Laat ons de rustdag wijden Gz. 390: 1, 2 en 3 1. 'k Wil U, o God, mijn dank betalen, U prijzen in mijn avond lied. Het zonlicht moge nederdalen, maar Gij, mijn licht, begeeft mij niet. Gij woudt

Nadere informatie

U mag u geen vrouw nemen en in deze plaats geen zonen en dochters hebben. (Jeremia 16:2)

U mag u geen vrouw nemen en in deze plaats geen zonen en dochters hebben. (Jeremia 16:2) Les 9 voor 28 november, 2015 U mag u geen vrouw nemen en in deze plaats geen zonen en dochters hebben. (Jeremia 16:2) Jeremia's leven zou zoals dat van Hosea, een levende gelijkenis zijn. Hij zou een voorbeeld

Nadere informatie

taal reliëf > stadstaten (polis / poleis) machtstrijd poleis (Athene <> Sparta) zelfde vijand Homerus

taal reliëf > stadstaten (polis / poleis) machtstrijd poleis (Athene <> Sparta) zelfde vijand Homerus H2 GRIEKENLAND 1. Eenheid en verdeeldheid > Waarom? taal reliëf > stadstaten (polis / poleis) religie machtstrijd poleis (Athene Sparta) zelfde vijand Homerus Polis: - Acropolis - bestuur, rechtspraak,

Nadere informatie