Een socio-economisch verhuismodel. 1. Verhuisbewegingen van socio-economische groepen: theoretische achtergrond

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Een socio-economisch verhuismodel. 1. Verhuisbewegingen van socio-economische groepen: theoretische achtergrond"

Transcriptie

1 Een soco-economsch verhusmodel E. Martens, P.L. Kunsch, M. Despontn VUB MOSI Department, Plenlaan 2 BE-1050 BRUSSELS 1. Verhusewegngen van soco-economsche groepen: theoretsche achtergrond 1.1. Inledng De spredngspatronen van soco-economsche groepen over de verschllende delen van stad, randstad en landelke omgevng zn elangrk om meerdere redenen. Vooreerst zn de gemeentes n Belgë voor hun nkomsten sterk afhankelk van hun nwoners, aangezen 46% van hun nkomsten van elastngen afkomstg zn, en 80% van deze fscale ontvangsten estaan ut aanvullende personenelastng (APB) en opcentemen op de onroerende voorheffng (OOV) 1. Tussen de Vlaamse gemeentes estaan er grote verschllen, zowel n aanslagvoeten als n oprengsten. En aangezen mensen kunnen verhuzen zn de soco-economsche mgratepatronen zeer elangrk voor het eled, want deze zullen hun fscale ass (vooral wat etreft de APB) eïnvloeden 2. Een tweede reden waarom soco-economsche spredngspatronen elangrk zn, s dat een concentrate van sommge groepen n epaalde uurten tot prolemen kan leden. Hoewel de voordelen van socale mx net door alle onderzoekers erkend of aanvaard worden 3, lken er toch dudelke aanwzngen te zn dat een oververtegenwoordgng van arme, werkloze mensen n sommge geeden, deze uurten n een negateve spraal kunnen rengen 4. Met andere woorden: hoewel het lang net zeker s dat een socale mx de meest geschkte oplossng s voor een proleemuurt, estaat er wel redelke zekerhed over de nvloed van de afwezghed van zo'n socale mx. Het s dus elangrk om deze evolutes n het oog te houden. Inzcht n de redenen van deze mgratestromen kan eledsmensen helpen het sturen van deze stromen n een meer wenselke rchtng. De laatste decenna kreeg het egrp stadsvlucht veel aandacht. Stadsvlucht wordt over het algemeen als negatef aanzen omdat het zowel op socaal, economsch als mleuvlak negateve gevolgen heeft. Op socaal vlak slaan de nadelen vooral op het fet dat stadsvlucht socaal selectef kan zn, waar enkel de economsch sterkere evolkngsgroepen n staat zn de stad te verlaten. Dt kan leden tot een oververtegenwoordgng van economsch zwakkeren n epaalde uurten zodat deze uurten n een negateve spraal komen. Het economsche gevolg hervan s dat de stad fnancële prolemen kan krgen, aangezen ze elastngen ontvangt van vooral economsch zwakkere evolkngsgroepen, en ze ovenden een heleoel centrumstedelke densten moet onderhouden, waar veel mensen de uten de stad wonen wel geruk van maken, maar er fnanceel net toe dragen. Veel mensen komen mmers naar de stad om te werken, te wnkelen en zch te ontspannen, maar etalen er geen elastngen omdat ze er net wonen. De mleuprolemen stueren zch op meerdere domenen 5 : er ontstaat een verhoogde druk op de open rumte en een versnpperng, maar daarnaast (en mede ermee samenhangend) ontstaat 1 Mnstere van de Vlaamse Gemeenschap, Admnstrate Bnnenlandse Aangelegenheden, De Gemeentefnancën Ashworth, J., B. Geys and B. Heyndels (2003) 3 ze vooreeld Kesteloot, C (1998) 4 Atknson, R. and K. Kntrea (2001) 5 Rumtelk Structuurplan Vlaanderen (1998) 1

2 er ook een groot transportproleem. Doordat mensen zeer verspred wonen tot ver uten de stadsgeeden ontstaan er zeer auto-afhankelke structuren, de na onomkeerare gevolgen heen, aangezen zulke structuren het aaneden van effcënt openaar vervoer quas onmogelk maken. Nochtans moet men opletten met het automatsch n een negatef daglcht stellen van stadsvlucht aangezen deze verschllende vormen kan aannemen en net elke vorm evenveel nadelen heeft. Stadsvlucht houdt mmers net noodzakelk n dat er socale selecte ís. De oven aangehaalde negateve socale en economsche gevolgen treden dus net per defnte op. Stadsvlucht kan ovenden rumtelk verschllende vormen aannemen 6 : ze kan eerder geconcentreerde vormen aannemen, waar de mensen uten de stad mn of meer n clusters leven (en waar effcënt openaar vervoer mogelk s) of zeer versprede vormen aannemen, waar auto-afhankelkhed onvermdelk s. Het s dus zeer elangrk om net enkel te kken of het aantal nwoners n de stad s toegenomen (n geval van re-uransate) of gedaald (n geval van stadsvlucht), maar ook om te kken naar de maner waarop dt s geeurd: welke evolkngsgroepen zn er weggetrokken en gekomen, s de socale mx toegenomen of afgenomen, s de auto-afhankelkhed toegenomen of afgenomen... Bovenden s het elangrk dat net enkel gekeken wordt naar de geoserveerde fenomenen, maar dat de vaststellngen ook verklaard worden: men tracht dan te zoeken naar de redenen waarom een epaalde vorm van stadsvlucht of reuransate zch heeft voorgedaan. Zo s het mogelk dat de verhusewegngen vooral gestuurd worden doordat het stedelk wonngaanod net afgestemd s op epaalde soco-economsche groepen of doordat epaalde uurten onleefaar geworden zn door vooreeld een verhoogde crmnaltet. Het model dat n dt artkel wordt voorgesteld gaat n de rchtng ; er wordt getracht de verhusewegngen van verschllende soco-economsche groepen te verklaren aan de hand van een analyse naar hun woonwensen. Door de verhusewegngen n kaart te rengen en te verklaren krgt het eled een eter zcht op de oorzaken en gevolgen van deze mgrates Invloeden verhusewegngen Het aantal verhusewegngen en de aard ervan worden eïnvloed door een aantal factoren op mcro- en op macronveau. Waarom verhust men: nvloeden op mcronveau Personen en geznnen verhuzen wanneer er een te groot verschl ontstaat tussen woonwensen en reële woonomstandgheden. Woonwensen worden epaald door enerzds de geznsstructuur en anderzds de werkstuate. Clark en Deleman (1996) spreken dan ook over dre carrères de personen volgen n de loop van hun leven: de geznscarrère (of geznsstructuur), de werkcarrère en de wooncarrère. De wooncarrère loopt parallel aan de geznscarrère en de werkcarrère. Tradtoneel kan men de geznscarrère of levenscyclus van mensen ndelen n opeenvolgende fasen van jongere, alleenwonende, huwelk of samen wonen, knderen krgen, knderen opvoeden, "lege nest"-fase, eventuele echtschedng en weduwschap. In elke fase van deze levenscyclus heeft een persoon of gezn specfeke woonehoeften, vooreeld met etrekkng tot de grootte van de wonng, het al dan net heen van een tun, voorkeuren etreffende huur of egendom, eengeznswonng of appartement... De laatste decenna stelt men n de Westerse wereld een sterke veranderng n hushoudenssamenstellng vast, met name een sterke toename van het aandeel eenpersoonshushoudens, eenoudergeznnen en hushoudens met twee nkomens (vaak zonder knderen) en een sterke dalng van het aandeel grote geznnen. Men stapt dan ook steeds meer af van de voorstellng van de levenscyclus als 6 Newman, P., Kenworthy, J. (1999) 2

3 een lneare opeenvolng van fasen en men gaat steeds meer over naar een oomvormge structuur. Deze veranderde hushoudenssamenstellng heeft geled tot veranderde woonwensen. Ut verschllende studes 7 lkt dat de geznscarrère één van de elangrkste hoofdmoteven vormt om te verhuzen. Doordat mensen de zch n een epaalde geznsstuate evnden typsche woonwensen heen, zullen veel mensen een gelkaardge levensloop ook gelkaardge verhusewegngen maken. B een rumtelke dfferentate stelt men vast dat jonge mensen de alleen gaan wonen, sgnfcant vaker een verhusewegng n en naar de kernstad maken. Dt s een gevolg van de grote hoeveelhed te huren studo's en appartementen n de stadskern. Deze verhusewegng kan samenvallen met het egn van de werkcarrère of met het volgen van hoger onderws n de stad. Wanneer deze jongeren trouwen en knderen krgen, verhuzen velen van hen (en dan vooral de meest kaptaalkrachtgen) naar een eengeznswonng n een etaalaar aantrekkelk groen mleu, vaak aan de rand van het stadsgewest. Senoren heen een meer gevareerde estemmng. Er zn personen de pas nu, met het vertrek van de knderen en het afsluten van hun loopaan, hun groene droom verwezenlken. Dt kan een verhusewegng naar de zone rond de stad, een terugkeer naar de geoortestreek of een verhusewegng naar de kust of de Ardennen tot gevolg heen 8. Ook veranderngen op het werkvlak kunnen aanledng geven tot een wzgng n de woonwensen, en dus tot een verhusewegng. In vorge paragraaf met etrekkng tot de levenscyclus zagen we reeds dat men de start van de werkcarrère de voorkeur geeft aan het huren van een appartement, terwl ook het eëndgen van de loopaan aanledng kan geven tot een verhusewegng. Andere veranderngen met etrekkng tot de werkcarrère kunnen estaan ut een nkomensveranderng of een wzgng van de werklokate. Vooral mensen de over lange afstand verhuzen (mensen de het stadsgewest verlaten of de van uten het stadsgewest komen) geven de woon-werk-afstand op als verhusmotef. Woonwerkafstand wordt zelden opgegeven als verhusmotef mensen de nnen het stadsgewest verhuzen. De aard van de jo kan anderzds ook een eperkng aan het verhusgedrag opleggen. Zelfstandgen zn vooreeld mnder genegd te verhuzen dan edenden. Ook het nkomen van een gezn kan een sterke eperkng op de verhusmogelkheden etekenen. Zo kan de woonstuate soms net n overeenstemmng zn met de woonwensen, maar zal dt onevenwcht toch geen aanledng geven tot een verhusewegng omdat het nkomen het net toelaat. Naarmate het nkomen toeneemt, stelt men hogere esen aan wonngkenmerken. Als concluse kunnen we dus stellen dat op mcronveau (nveau van personen en geznnen) veranderngen n de wooncarrère vaak samengaan met (of voortvloeen ut) veranderngen n de geznscarrère of de werkcarrère. De specfeke stuate van een persoon n de gezns- en werkcarrère epalen de woonwensen en woonvoorkeuren. Veranderngen n deze twee carrères leden tot veranderngen n de woonwensen en -voorkeuren, de dan weer aanledng kunnen geven tot veranderngen n de wooncarrère wanneer het nkomen, de werklokate en de geznsstuate geen eperkende rol spelen. Waarom verhust men: nvloeden op macronveau Naast de nvloeden op mcronveau zn er ook een aantal nvloeden op macronveau. De wonngmarkt of het aanod van wonngen speelt een elangrke rol: deze edt zowel mogelkheden als eperkngen. Uteraard spelen de kenmerken (met etrekkng tot 7 De Decker, Vandendressche and Teerlnck (1994), Savenerg and Van Hecke (2000), Tratsaert (1998) 8 Van Der Haegen (1989) 3

4 oppervlakte, huur of egendom, eengeznswonng of appartement, aanwezghed van een tun...) van het estaande wonngaanod een elangrke rol: mensen kunnen hun zoektocht naar een geschkte wonng slechts kezen ut de estaande wonngmarkt (tenz ze esluten zelf een wonng te ouwen). Aangezen de jaarlkse wonngouw eperkt s, kan de aangeoden hoeveelhed wonngen op korte termn mn of meer als een constante gezen worden 9. Ook de prs de ontstaat ut de wsselwerkng van vraag en aanod speelt een elangrke eperkende rol. Daarnaast speelt de economsche conjunctuur vermoedelk een rol: n perodes van slechte economsche voorutzchten neemt het aantal verhusewegngen af. Maar de preceze rol van de conjunctuur verhusewegngen s nog net goed gekend 10. Tenslotte speelt het overhedseled een net te onderschatten rol. In Belgë s de overhed steeds weng tussengekomen n het husvestngseled. Daar heeft men egendomsverwervng en de ouw van neuwe wonngen door prvé-personen aangemoedgd. Dt eled was echter net krachtg genoeg om voldoende neuwe wonngen te laten ouwen en zo de etrachte "doorstromng" en een algehele vereterng van de wonngmarkt tot stand te rengen 11. Uteraard heeft dt eled een mpact gehad op de structuur van de wonngmarkt: n Belgë heeft men een redelke krappe wonngmarkt met slechts weng socale wonngen. gloale ontevredenhed ontevredenhed mt wonng ontevredenhed mt woonomgevng ontevredenhed mt pendelafstand reële wonng wensen mt wonng reële wensen mt woonomgevng woonomgevng reële pendelafstand wensen mt pendelafstand kosten mt pendel demografsche stuate eschkaar nkomen lokate werkplaats wonng werk wonngaanod kosten mt verhus overhedseled 9 Wllaert, Surkyn and Lesthaeghe (2000) 10 Wllaert, Surkyn and Lesthaeghe (2000) 11 Peeters and De Decker (1997) 4

5 In ovenstaande fguur worden deze nvloeden op mcro- en macro-nveau schematsch weergegeven. Centrale punten zn de demografsche stuate en de werkstuate (twee nvloeden op mcro-nveau). De werkstuate wordt gekenmerkt door een nkomen en een lokate. Kenmerken met etrekkng tot hushoudenssamenstellng en werk epalen voor een groot stuk de wensen met etrekkng tot de wonng, woonomgevng en pendelafstand. Wannneer deze wensen te sterk afwken van de reële woon- en pendelomstandgheden heerst er ontevredenhed, hetgeen een aanledng kan vormen tot een verhusewegng. Andere factoren de een elangrke rol spelen het al dan net tot stand komen van een verhusewegng zn het eschkare wonngaanod en het gevoerde overhedseled (vooreeld de kosten met etrekkng tot verhusewegngen zoals de regstraterechten). 2. Opouw model In het model dat n de volgende paragrafen wordt voorgesteld, wordt een ondersched gemaakt tussen verschllende soco-economsche groepen. Deze heen elk hun egen woonwensen en dus verhuskenmerken. Daarnaast wordt een geed eschouwd dat estaat ut een stad en haar rume omgevng: er worden zowel stedelke, randstedelke als landelke gemeenten n het model opgenomen. Dt rume geed wordt opgespltst n een aantal deelgeeden, waar elk deelgeed egen kenmerken heeft met etrekkng tot wonngen, woonomgevng en stuerng. De verschllende soco-economsche groepen heen andere woonwensen en gaan dus verschllende preferentes vertonen ten opzchte van de deelgeeden. Mensen ut een soco-economsche groep de n een geed wonen dat net aanslut hun woonwensen zullen verhuzen naar een geed dat meer voldoet aan deze wensen. Op de maner kan men de soco-economsche kenmerken van de verhusstromen tussen de verschllende deelgeeden estuderen. Om het model te ouwen worden volgende stappen utgevoerd: Het epalen van de woongeeden en scores voor een aantal crtera Het epalen van soco-economsche groepen en van woonwensen van elke groep Het epalen van een preferentematrx per soco-economsche groep Het epalen van een transtematrx per soco-economsche groep Deze stappen zullen n de volgende paragrafen grondger esproken worden Woongeeden en scores Afakenng van het geed Het model s n prncpe op meerdere geografsche nveaus toepasaar. Zo kan men één stad met haar omlggende nvloedszone estuderen of meerdere steden met nvloedszone of slechts een onderdeel van een stad. In dt artkel wordt gewerkt op het nveau van een mgrateekken. Een mgrateekken van een stad komt overeen met een groep van gemeenten rondom een centraal gelegen stad de meer mgranten utwsselen met deze stad of met andere gemeenten nnen dat ekken dan met gemeenten daaruten 12. Met andere woorden: nnen een mgrateekken zn de verhusewegngen talrk, terwl de verhusewegngen tussen verschllende ekkens eperkt lven. Wanneer het model s opgemaakt voor één mgrateekken, etekent dt dat enkel de verhusewegngen nnen dt ekken worden eschouwd: verhusewegngen vanut het ekken naar omlggende geeden en omgekeerd worden net gemodelleerd. Door te werken op het nveau van een mgrateekken maken we een dudelke keuze: we onderzoeken de nvloed van wonngkenmerken, woonomgevngskenmerken en stuerngskenmerken op het verhusgedrag van mensen. Deze factoren heen namelk vooral elang korte-afstandsverhuzngen, 12 Wllaert, D., J. Surkyn and R. Lesthaeghe (2000) 5

6 terwl werkfactoren (vooreeld de veranderng van werklokate) een grotere nvloed spelen lange-afstandsverhusewegngen 13 waar verhusd wordt van het ene mgrateekken naar een ander. Statstsche uurten en crtera De klenste geografsche eenhed waarop nformate kan verzameld worden s de statstsche uurt. Voor alle statstsche uurten nnen het gekozen mgrateekken kan nformate verzameld worden over verschllende wonngkenmerken, woonomgevngskenmerken en stuerngskenmerken. Het zn mmers de verhusewegngen de op deze elementen geaseerd zn de we wllen estuderen. Heronder wordt een overzcht gegeven van mogelke "uurtkenmerken". Elke statstsche uurt krgt scores op deze uurtkenmerken. uurtkenmerken wonngkenmerken gemddelde grootte wonng prs wonng gemddelde comfortgraad aanwezghed tun % eengeznswonngen (tegenover appartementen) % egendom (tegenover huur) woonomgevngskenmerken groen n uurt rust n uurt % net-eu nwoners stuerngskenmerken aanod openaar vervoer wnkelaanod nahed van jos cultuur- en recreateaanod socale voorzenngen en schoolvoorzenngen Clusteranalyse Bnnen het geselecteerde mgrateekken worden verschllende "uurtsoorten" afgeakend. Zo zou men centraalstedelke geeden met weng tunen en veel appartementen of landelke geeden met veel groen en ver van stedelke densten als aparte uurtsoorten kunnen defnëren. Om tot een ndelng n uurtsoorten te komen, kan men een clusteranalyse utvoeren op de ovengenoemde uurtkenmerken. De aldus verkregen uurtsoorten worden als homogeen eschouwd: de statstsche uurten nnen één uurtsoort krgen dezelfde scores voor alle uurtkenmerken. Hergroeperng naar gemeentelk nveau Om de concluses van het model dudelker te maken, kan achteraf een hergroeperng geeuren van de wken naar gemeentelk nveau. Zo kan men een overzcht maken per gemeente van de statstsche uurten waarut ze estaan met er telkens vermeld tot welke uurtsoort deze ehoren. Op de maner kan men per gemeente nagaan n welke rchtng de soco-economsche samenstellng zou kunnen evolueren. 13 De Decker, Vandendressche and Teerlnck (1994), Savenerg and Van Hecke (2000), Tratsaert (1998) 6

7 2.2. Soco-economsche groepen en woonwensen Geznnen of ndvduen? Men kan zch de vraag stellen of een verhusmodel est opgesteld wordt vanut het standpunt van ndvduen of geznnen. Met andere woorden eschouwen we verhuzngen van ndvduen of van geznnen? Aangezen geznnen vaak n het geheel verhuzen, s het eenvoudger om een verhuzng voor te stellen als de verhuzng van een gezn. Een komend voordeel s dat aan elke wonng één gezn kan toegewezen worden. Moest men op ndvdueel nveau werken, dan zou men eerst een geznssamenstellng moeten modelleren en dan dt gezn toewzen aan een wonng. B een verhusewegng van een gezn zou men op één of andere maner n het model moeten houden welke ndvduen tot welk gezn ehoren opdat deze mensen n de neuwe wonng ook als hetzelfde gezn zouden herkend worden. In dt model s gewerkt op geznsnveau. Nochtans edt dt ook nadelen: vaak s het zo dat een ndvdu verhust naar aanledng van een veranderng van geznsstuate (vooreeld men gaat alleen wonen of men gaat samenwonen). Modelmatg zou men deze verhusewegng dus moeten voorstellen als het vertrek van een persoon n een epaalde geznsstuate en de aankomst van de persoon n een neuwe geznsstuate. Op dt proleem wordt later teruggekomen. Soco-economsche kenmerken de het verhusgedrag eïnvloeden Zoals we n paragraaf 1.2. gezen heen verschlt het verhusgedrag van mensen sterk naargelang leeftd, geznssamenstellng, nkomen en natonaltet. Deze factoren worden dan ook gehanteerd om de verschllende soco-economsche groepen te defnëren. Leeftd en geznssamenstellng Op ass van een lteratuurstude 14 s geleken dat volgende groepen kunnen onderscheden worden. Elk van deze groepen vertoont andere woonwensen en dus een ander verhusgedrag. Groepen volgens leeftd en geznssamenstellng Eénpersoonshushoudens < 40 jaar Eénpersoonshushoudens 40 jaar Koppels zonder knderen < 40 jaar Koppels zonder knderen 40 jaar Koppels met knderen Eénoudergeznnen Inkomen Ook het nkomen speelt een elangrke rol de woonwensen. Daarom wordt een ondersched gemaakt tussen dre categorën nkomens: laag, mddel en hoog. Natonaltet Wat de natonaltet etreft, worden twee groepen onderscheden naargelang het geznshoofd een natonaltet heeft van een EU-land 15 of net. Wanneer men rekenng houdt met ovenstaande dre dmenses worden dus utendelk 6*3*2 of 36 groepen gedefneerd. Voor deze groepen zal telkens een aparte preferentematrx erekend worden aan de hand van hun woonwensen. 14 Van Imhoff, E. and N.W. Kelman (1991), Tratsaert, K. (1998), Savenerg, S. and E. Van Hecke (2000), De Decker, P., W. Vandendressche and P. Teerlnck (1994) 15 Volgende 15 EU-landen worden eschouwd: Belgë, Nederland, Luxemurg, Dutsland, Frankrk, Italë, Spanje, Portugal, Verengd Konnkrk, Grekenland, Oostenrk, Fnland, Denemarken, Ierland, Zweden 7

8 Elke soco-economsche groep heeft egen wensen met etrekkng tot wonngkenmerken, woonomgevngskenmerken en stuerngskenmerken. Dt ut zch n een vector de opgesteld wordt per soco-economsche groep met de gewchten de ze hechten aan de verschllende kenmerken. Wanneer een soco-economsche groep een groot elang hecht aan vooreeld de aanwezghed van een tun, dan zal de varaele met etrekkng tot tunen een groot gewcht krgen. Deze vectoren van gewchten spelen later een crucale rol het epalen van de preferentematrces Preferentematrces In een volgende stap wordt er voor elke soco-economsche groep een preferentematrx erekend. Dt s een verkante matrx waar de ren en kolommen overeen komen met de uurtsoorten. Elk element ut de matrx komt overeen met de mate waarn een uurtsoort door de soco-economsche groep geprefereerd wordt oven een andere uurtsoort: π = preferente door soco-economsche groep van uurtsoort oven uurtsoort j De π voor een soco-economsche groep worden erekend aan de hand van een andere matrx en een vector: De matrx met de scores van de uurtsoorten op de verschllende uurtkenmerken (verkregen ut 2.1.) De vector met de gewchten van de soco-economsche groep voor de verschllende uurtkenmerken (verkregen ut 2.2) Het s logsch dat een uurt de goed scoort op uurtkenmerken de grote gewchten krgen voor een soco-economsche groep, een hoge preferente krgt (oven uurten de mnder goed scoren op dezelfde uurtkenmerken). De erekenng van de preferentematrces geeurt dus aan de hand van een multcrteraanalyse: de uurtkenmerken zn de crtera en de soco-economsche groepen geven va de gewchten hun voorkeuren weer Transtematrces Vervolgens wordt voor elke soco-economsche groep een transtematrx opgesteld 16. Ook her staan de ren en de kolommen voor de uurtsoorten en de getallen nnen de matrx drukken de kans ut om te verhuzen van de ene uurtsoort naar de andere. t = kans voor emand ut soco-economsche groep om te verhuzen van uurtsoort naar uurtsoort j Markov-keten In de hudge verse van het model lven de transtematrces constant doorheen de td. Wanneer we volgende veronderstellngen maken gaat het om de transtematrx van een statonare Markov-keten: De kans om over te gaan van de ene uurtsoort naar de andere hangt enkel af van de laatste uurtsoort waarn men zch evndt, en net van alle voorafgaande verhusewegngen de men ondernomen heeft. De overgangskansen veranderen net doorheen de td. Hoe kan men de theore van Markov-ketens nterpreteren n dt model? Wanneer we utgaan van een vector [ a 1 a 2... a s ] de de egnverdelng van de mensen ut een soco-economsche groep over de uurtsoorten weergeeft, dan kan men erekenen wat de verdelng van de 16 De dee om over te gaan van preferentematces naar transtetmatrces s overgenomen ut De Smet, Y., J. Sprngael and P. Kunsch (2003) 8

9 mensen over de uurtsoorten s na 1,2,3,... perodes door de vector 1,2,3,... maal te vermengvuldgen met de transtematrx P: [egnverdelng op t=0]. P = [verdelng op t=1] [egnverdelng op t=0]. P 2 = [verdelng op t=2] Steady state dstruton Voor een ergodsche 17 Markov-keten geldt volgende theorema 18 : Theorema: Wanneer P de transtematrx s van een ergodsche Markov-keten met s staten, dan estaat er een vector p = [ p 1 p 2... p s ] zodat lm n P n = p1 p1... p1 p p... p ps p s... ps Dt houdt dus n dat er een evenwchtsverdelng s waar het systeem naartoe streeft. Deze evenwchtsverdelng kan epaald worden voor elke soco-economsche groep. In prncpe kunnen we dus aan de hand van dt model erekenen n welke uurtsoorten de verschllende soco-economsche groepen op lange termn terechtkomen. Va een hererekenng kan dan eventueel ook nagegaan worden welke consequentes dt heeft op gemeentelk nveau (aantal mensen van elke soco-economsche klasse nnen een gemeente). Op de maner kan nagegaan worden of er vooreeld sprake s van een redelke socale mx nnen de stad. Of men kan nagaan wat de nvloed s van epaalde eledsmaatregelen n één uurt op andere uurten. Stel vooreeld dat een epaalde uurt verkeersvr wordt gemaakt en herdoor de rust en verkeersvelghed van de uurt sterk toeneemt, dan zal dt net enkel een nvloed heen op de soco-economsche evolkng van de uurt zelf, maar ook op personen van andere uurten. Her moet wel vermeld worden dat n realtet de transtematrx net constant lft doorheen de td: wanneer vooreeld n een epaalde uurt meer mensen zouden komen wonen, zou dt een nvloed heen op de prs van de wonngen of de rust n de uurt, en dt zal resulteren n een veranderng van de scores van de uurtsoorten op de uurtkenmerken. Dt zal op zn eurt leden tot gewzgde preferentematrces de soco-economsche groepen en dus tot neuwe transtematrces. In de realtet estaan er dus een aantal feedackprocessen de ertoe leden dat de transtematrces veranderen doorheen de td. Herop wordt teruggekomen n de paragraaf over mogelke utredngen van het model. Concluses ut het hudge model moeten dus met enge voorzchtghed ehandeld worden. 3. Het model n detal In dt deel wordt het model meer n detal esproken. We volgen her de eerder vermelde ver stappen Soco-economsche groepen en woonwensen Er worden verschllende evolkngsgroepen onderscheden, de elk andere woonwensen heen. Deze wensen uten zch n de gewchten van de groepen voor de uurtkenmerken. 17 Een keten s ergodsch wanneer alle staten recurrent zn, aperodsch zn en met elkaar communceren. Dt s vermoedelk het geval ons model. 18 Wnston W.L. (2004) 9

10 Mensen ut een soco-economsche groep met een laag nkomen, zullen vooreeld hun wonngkeuze een groot elang hechten aan de factor prs. Of mensen met jonge knderen hechten vaak veel elang aan de aanwezghed van een tun of een verkeersvelge, gezonde woonomgevng. Va de gewchten kan men dus de voorkeuren van deze groepen tot utng rengen. Stel dat er r evolkngsgroepen zn ( = 1...r) de elk hun egen gewchten heen, "crtera weghts of pop groups" genaamd. Wanneer er m uurtkenmerken zn (k = 1...m), dan heeft men voor elke evolkngsgroep ( = 1...r) een (1xm)-vector met daarn de gewchten voor de verschllende uurtkenmerken: w k = 1...m (1) k 3.2. Woongeeden en scores Aan de hand van een clusteranalyse worden de statstsche uurten samengeracht n uurtsoorten. Stel dat er n uurtsoorten zn. In het model wordt enkel gewerkt op het nveau van de clusters (of uurtsoorten). Er worden per cluster gemddelde scores erekend voor de verschllende uurtkenmerken, genaamd de "area ndces". Deze worden omgevormd tot "transformed area crtera scores", de tussen 0 en 1 lggen. Men heeft dus voor elke uurtsoort ( = 1...n) een (1 x m)-vector met de "transformed area crtera scores (aangezen er m uurtkenmerken zn): s k = 1...m (2) k 3.3. Preferentematrces Voor elk uurtkenmerk (k = 1...m) wordt een (n x n)-matrx opgesteld waar alle uurtsoorten twee aan twee vergeleken worden. Deze matrces noemen we de "area crtera preferences". Een getal ut zo'n matrx drukt dus ut hoeveel een uurt eter scoort dan een andere uurt op een epaald uurtkenmerk. k j p = MAX (0, sk sk ) = 1...n (3) j = 1...n Vervolgens wordt voor elke soco-economsche groep ( = 1...r) een matrx opgesteld waar de getallen de preferentes utdrukken van de groep van een epaalde uurt oven een andere. Deze matrces ( area preferences of pop groups ) worden ekomen aan de hand van de area crtera preferences en de crtera weghts of pop groups de voor elke soco-economsche groep het elang van de verschllende uurtkenmerken voor de groep utdrukken. De erekenng van de preferentes erust dus op een multcrtera-methode. m k π = w p = 1...n (4) k = 1 k j = 1...n 3.4. Transtematrces Doel Aan de hand van de preferentematrces worden transtematrces ( transton matrces ) opgesteld (één voor elke soco-economsche groep). Een transtematrx s een matrx met n de ren en de kolommen de uurtsoorten. Een element ut de matrx drukt de kans ut om n een tdsperode te verhuzen van het ene geed naar het andere. 10

11 max area ndex area ndces area crtera scores transformed area crtera scores area crtera preferences area preferences of pop groups mn area ndex crtera weghts of pop groups non dag elements of transton matrx dag elements of transton matrx <numer of areas wth open space> transton matrx transfer tme Bepalng van transtematrx Om een transtematrx te ekomen wordt eerst een komende varaele epaald de utdrukt ut hoeveel uurten een persoon de wenst te verhuzen de keuze heeft. Deze varaele geeft aan hoeveel uurtsoorten net "volzet" zn. Wanneer alle wonngen ut een uurtsoort ewoond worden, kunnen uteraard op dat moment geen geznnen naar zo'n uurtsoort verhuzen. Een (1 x n)-vector met a ' s ( areas wth open space ) evat getallen de 1 zn wanneer een uurtsoort volledg ewoond s, en 0 wanneer er nog vre wonngen n een uurtsoort zn. Hoe deze a 's epaald worden, wordt later esproken. Het totaal aantal uurtsoorten waar nog vre wonngen zn ( numer of areas wth open space ) wordt dan epaald als volgt: a = n a = 1 Tenslotte worden de elementen van de transtematrx epaald. Voor elke soco-economsche groep ( = 1...r) wordt een (n x n) matrx opgesteld als volgt: ( 1+ π j π ) t = j 2( a 1) transfertme t = 1 t (6) j Toepassng van transtematrx op evolkngsverdelng Zoals n deel 2 s utgelegd kan men de evolkngsverdelng over de verschllende uurtsoorten op eder tdstp erekenen door voor elk tdsnterval de verdelng van het vorg tdsnterval te vermengvuldgen met de transtematrx. Voor ons s het echter ook nteressant om naast de verdelng van de soco-economsche groepen over de verschllende uurtsoorten ook de verhusstromen te kennen. Op de maner kan men van jaar tot jaar per geed net alleen vaststellen wat het mgratesaldo s (vooreeld er wonen n een uurtsoort 1500 famles tegenover 1450 het jaar ervoor ; het mgratesaldo s dan 50 famles), maar kan men ook vaststellen van welke mmgrate en emgrate dt saldo het gevolg s, vanut welke uurtsoorten de mmgrate afkomstg s en waar de emgrate van (5) 11

12 famles heen s gegaan. In plaats van louter te kken naar de netto-stromen, zn we dus ook geïnteresseerd n de afzonderlke n- en utstromen. Daarom worden n het model de nstromen en utstromen voor elke evolkngsgroep en voor elke uurtsoort afzonderlk voorgesteld. lmt capacty factor TIME STEP arrval to destnaton from orgn departure from orgn to destnaton lmted arrval to destnaton from orgn <transton matrx> lmted departure from orgn to destnaton arrval to destnaton ntal numer of famles of pop groups n areas numer of famles of pop groups n areas departure from area ntal numer of famles n areas numer of famles per area max numer of famles per area <numer of houses n areas> areas wth open space numer of famles per house numer of areas wth open space Het aantal geznnen nnen een soco-economsche groep en n een epaalde uurtsoort ("numer of famles of populaton groups n areas") wordt weergegeven door r (1 x n)- vectoren (één vector per soco-economsche groep, ( = 1...r)): f = 1...n (7) Met etrekkng tot de mmgrates wordt voor elke soco-economsche groep ( = 1...r) een (n x n)-matrx opgesteld: "arrval to destnaton from orgn" ( ado ). De elementen van deze matrx geven weer hoeveel famles er toekomen n elke uurtsoort vanut elke andere uurtsoort. ado = t f j ado = 0 = j (8) 12

13 Wanneer een epaalde uurtsoort zeer aantrekkelk s ten opzchte van andere uurtsoorten, zou het kunnen dat er volgens het model meer famles naar deze uurtsoort wensen te verhuzen dan er vre wonngen zn. Om dt te vermden werd n het model een extra parameter toegevoegd, de "lmt capacty factor" (LCF). Deze factor s 1 wanneer er geen proleem s,.e. wanneer er n een terate mnder famles naar de uurtsoort zouden verhuzen dan er vre wonngen zn. De parameter s klener dan 1 wanneer er n een terate méér famles naar de uurtsoort zouden verhuzen dan er vre wonngen zn. De parameter wordt dan gelkgesteld aan de verhoudng tussen het aantal vre wonngen en het aantal famles dat naar de uurtsoort zou wllen verhuzen. r n LCF j = IF ado. tmestep > mf j f j = 1 = 1 mf j f j THEN (9) r n ado. tmestep = 1 = 1 ELSE 1 Deze factor wordt n het model vermengvuldgd met de "arrval to destnaton from orgn"- matrces. De resulterende matrces worden lmted arrval to destnaton from orgn - matrces genoemd. Op deze maner wordt het aantal toekomende famles per uurtsoort eperkt tot het aantal vre wonngen (n het geval het eerste het laatste zou overschrden). lado = ado. LCF (10) j Wanneer we de verschllende nstromen n een uurtsoort sommeren, ekomen we de totale mmgrate (per soco-economsche groep) n een uurtsoort. Voor elke soco-economsche groep ( = 1...r) heen we dus een (1 x n)-vector: ad j = lado n = 1 Analoog stellen we voor de emgrates voor elke soco-economsche groep "departure from orgn to destnaton"-matrces ( dod ) en "departure from area"-vectoren ( do ) op de respectevelk weergeven hoeveel famles er vertrekken vanut elke uurtsoort naar elke andere uurtsoort ( dod ) en hoeveel famles ut elke uurt vertrekken per socoeconomsche groep ( do ). Ook her worden de "departure from orgn to destnaton"- matrces vermengvuldgd met de LCF om te komen tot "lmted departure from orgn to destnaton"-matrces. dod = t f j (11) dod = 0 = j (12) ldod = dod. LCF (13) j= 1 do = ldod n j (14) Heronder worden de resterende varaelen ut het model gedefneerd. Het aantal geznnen n een epaalde uurtsoort "numer of famles per area": r f = f = 1 (15) 13

14 Het aantal wonngen n een uurtsoort, "numer of houses n areas" wordt voorgesteld door een (1 x n)-vector: h Het aantal geznnen per wonng wordt verondersteld gelk te zn aan één: "numer of famles per house" = 1 Bgevolg s het maxmaal aantal geznnen per uurtsoort, "max numer of famles per area" een (1 x n)-vector met volgende elementen: mf = h. numer of famles per house = h De (1 x n)-vector de utdrukt of er n een uurtsoort al dan net nog vre wonngen zn ( areas wth open space ) wordt als volgt epaald: f mf a = IF < ε max( ε; mf) THEN 0 (16) ELSE 1 waar ε een zeer klen getal voorstelt. Tenslotte wordt het verloop van df dt f als volgt epaald: = ad do (17) 4. Mogelke utredngen Zoals reeds eerder vermeld dent het model nog sterk utgered te worden. De hudge vorm van het model s nog net dynamsch. Er worden wel erekenngen gemaakt naar de toekomst toe, maar deze erekenngen houden nog geen rekenng met feed-ackloops de n de realtet wel aanwezg zn. Enkele vooreelden zullen dt verdudelken. Het model s zo opgeouwd dat elke uurtsoort kenmerken heeft met etrekkng tot gemddelde grootte van de wonngen, gemddelde comfortgraad van de wonngen, hoeveelhed groen n de uurt... Deze kenmerken veranderen net doorheen de td, tenz door externe maatregelen. In de realtet zullen deze kenmerken echter ook veranderen door nterne factoren,.e. onder nvloed van factoren de n het model zelf aanwezg zn. Zo kan het zn dat een epaalde uurtsoort een grote aantrekkngskracht utoefent op sommge soco-economsche groepen, waardoor er veel mensen naar de uurtsoort verhuzen. Dt zal n de realtet een nvloed utoefenen op de uurtsoort: er kan vooreeld een hogere evolkngsdchthed komen waardoor de uurt mnder rustg wordt, of wanneer vooral kansarme evolkngsgroepen n de uurtsoort komen wonen, kan er crmnaltet n de uurtsoort ontstaan. Ook de prs van de wonngen zal eïnvloed worden door een hogere vraag naar wonngen n een epaalde uurtsoort. Uteraard zullen deze veranderngen (n rust, crmnaltet en prs) op hun eurt weer een nvloed heen op de aantrekkngskracht van de uurt voor verschllende socoeconomsche groepen. Er treden dus allerle feed-ackprocessen op de n de toekomst nog gemodelleerd moeten worden. Daarnaast zou het model kunnen utgered worden met een demografsche module. In het hudge model lven mensen doorheen de td n dezelfde soco-economsche groep ztten. In de praktk s dt uteraard net het geval en veranderen mensen doorheen de jaren van socoeconomsche groep naargelang hun leeftd en geznsstuate verandert. Vaak s het zelfs zo dat verhusewegngen just ontstaan naar aanledng van een veranderng van geznsstuate. Wanneer men van geznsstuate verandert, veranderen mmers ook de woonwensen en s de kans groot dat er een onevenwcht ontstaat tussen de woonwensen en de reële 14

15 woonomstandgheden, met een verhusewegng tot gevolg. Bnnen het hudge model s het mogelk dat een epaald gezn verhust naar een uurt de zeer goed overeenstemt met haar woonwensen en daar dus voor zeer lange td (of altd) lft wonen. In de realtet s dt echter net het geval aangezen geznnen na verloop van td van samenstellng veranderen. In de praktk zullen we dus vaststellen dat er doorheen de td onevenwchten ontstaan (.e. onevenwchten tussen woonwensen en woonomstandgheden) op plaatsen waar vroeger evenwcht heerste. Het model zal dus een veel staelere stuate voorspellen dan n de realtet vastgesteld wordt en zou de realtet eter enaderen moesten de mensen doorheen de td van de ene soco-economsche groep naar de andere kunnen overgaan. B elke transte zou dan rekenng gehouden worden met eventueel verhoogde verhuskansen. Bovenden veranderen de relateve groottes van de soco-sconomsche groepen doorheen de td. Zo neemt men de laatste decenna een toenemend aantal eenpersoonsgeznnen en eenoudergeznnen waar. Het s net de edoelng dat het model zo'n evolutes zelf zou voorspellen, aangezen her onder andere culturele elementen een rol spelen de weng met het model te maken heen. Deze evolutes kunnen echter wel opgenomen worden n het model. Ook op de wonngmarkt zn veranderngen mogelk de door het model nog net n eschouwng worden genomen. Zo zullen wonngen doorheen de td verouderen, zullen er wonngen gerenoveerd worden en zullen er neuwe wonngen geouwd worden. Deze elementen zn uteraard zeer epalend voor de aantrekkelkhed van uurten en kunnen dus est ook gemodelleerd worden. 15

16 Referentes Ashworth, J., B. Geys and B. Heyndels "Income Tax Base Evoluton n Brussels : The udgetary value of the Rch", n: E. Wtte, A. Alen, H. Dumont, P. Vandernoot, and R. De Groot (eds.), De Brusselse negenten gemeenten en het Brussels model/les dxneuf communes ruxelloses et le modèle ruxellos, p Brussel: De Boeck & Larcer Atknson, R. and K. Kntrea "Dsentanglng Area Effects : Evdence from Deprved and Non-deprved Neghourhoods", Uran Studes, Bootsma, H The myth of reuransaton. Locaton dynamcs of households n the Netherlands. Amsterdam: Thela Thess Clark, W. and F. Deleman Households and Housng. Choce and Outcomes n the Housng Market. New Jersey: Centre for Uran Polcy Research De Decker, P., W. Vandendressche and P. Teerlnck "Verhuzen n, ut en naar Gent. Een onderzoek naar verhuspatronen en woonvoorkeuren. Gent: Stad Gent, Denst economsche ontwkkelng en tewerkstellng De Smet, Y., J. Sprngael and P. Kunsch "Towards Statstcal Multcrtera Decson Modellng: a frst approach", accepted for pulcaton n the Journal of Mult Crtera Decson Analyss Devogelaar, D "Stedelke woondyamek van de Belgsche evolkng en haar geznnen", Workng Paper 13-02, Federaal Planureau Eggerckx T., C. Gaume and J.-P. Herma "Dssoluton des couples et devenr des enfants: une analyse de chemnement mgratore", In: Enfants d'aujourd'hu. Dversté des contextes, pluralté des parcours. Séance 2: L'envronnement famlal, Dakar, 10-13/12/2002 Eggerckx, T., J-P Herma and J-P Sanderson "Transformatons famlales et mgratons en Belgque de 1995 à 2000", Journées scentfques de Marselle - Famlles au Nord, famlles au Sud, Réseau démographe - AUF, jun 2003 Goossens, L., J. Laureys (eds) "Wonen n de Vlaamse gemeenten (Focus op wonen 2)", Antwerpen: OASeS Kesteloot, C "Over de eperkngen van socale mx als eledsstratege", Planologsch Neuws, 18-3 Mnstere van de Vlaamse Gemeenschap, Admnstrate Bnnenlandse Aangelegenheden, "De Gemeentefnancën De fnancële toestand van de Vlaamse gemeenten op ass van de rekenngen van 2000" Mnstere van de Vlaamse Gemeenschap, Admnstrate Bnnenlandse Aangelegenheden "Stadsmonografe Gent" Mnstere van de Vlaamse Gemeenschap, Departement Leefmleu en Infrastructuur, "Rumtelk Structuurplan Vlaanderen, Integrale Verse" Brussel 16

17 Mnstere van de Vlaamse Gemeenschap, Afdelng Plannng en Statstek "VRIND 2002" Brussel Moesen, W. "De stedelke fnancën: Openare fnancerng en de neuwe steden", Werktekst, Newman, P., Kenworthy, J Sustanalty and ctes: overcomng automole dependence. Washngton (D.C.): Island Oskamp, A Local Housng Market Smulaton. A mcro approach. Amsterdam: Thess Pulshers Peeters, L. and D. De Decker Het wooneled n Vlaanderen op een tweesprong. Berchem: EPO Savenerg, S. and E. Van Hecke "Motvates voor een suurane keuze. Belangrkste resultaten van de enquête naar de verhus- en vestgngsmoteven van de hushoudens". ISEG, KUL Thaens, K., S. De Corte, P. Raymaekers and B. Vandekerckhove "Stude naar de mgrateewegngen van en naar de grote steden n de dre Belgsche gewesten". Persdosser. Brussel: Vre Unverstet Brussel, Cosmopols Tratsaert, K Stads(v)lucht maakt vr. Analyse van de verhusstromen en een evragng van de verhusmoteven en woonwensen van jonge geznnen n het Leuvense. Leuven: Hoger Insttuut voor de ared, KUL Van Der Haegen, H Vestgers en vertrekkers n het Brusselse en de gevolgen voor de Vlaamse aanwezghed n de hoofdstad van Vlaanderen. n: Stads(v)lucht maakt vr. Verslag van het colloquum stadsvlucht. Leuven: Acco Van Imhoff, E. and N.W. Kelman "LIPRO 2.0: An applcaton of a dynamc demographc projecton model to household structure n The Netherlands", NIDI CBGS Pulcatons #23. Amsterdam/Lsse: Swets & Zetlnger Vensm 4 Tutoral Ventana Systems, Inc. Wllaert D "Stadsvlucht of verstedelkng? Een analyse van mgrateewegngen n Belgë", Planologsch Neuws, 19-2 Wllaert, D., J. Surkyn and R. Lesthaeghe "Stadsvlucht, verstedelkng en nterne mgrates n Vlaanderen en Belgë", SOCO, VUB Wnston W.L Operatons Research Applcatons and Algorthms, Duxury Press, 4th ed. 17

Gebruik van scannerdata van supermarkten in de consumentenprijsindex

Gebruik van scannerdata van supermarkten in de consumentenprijsindex Centraal Bureau voor de Statstek Postus 4 227 JM Voorurg Geruk van scannerdata van supermarkten n de consumentenprjsndex Redacte: Cecle Schut Bjdragen: Bert Balk Jan Eeftng jallng Gelsema Jan de Haan Wm

Nadere informatie

Een levensloopregeling voor software

Een levensloopregeling voor software Een levensloopregelng voor Neuwe benaderng - en nformatebevelgng De gebruker van een nformatesysteem streeft naar contnuïtet. De ongestoorde werkng van s hervoor essenteel. Maar wat weet de gebruker van

Nadere informatie

Aanvullende Opgaven Inleiding Besliskunde II 2010 2011

Aanvullende Opgaven Inleiding Besliskunde II 2010 2011 Last Update: 24 1 2010, Clff Voetelnk Aanvullende Opgaven Inledng Beslskunde II 2010 2011 Aanvullende Opgave 1: Routerngsprobleem (ILP) Dt s een aangepaste verse van opgave 2.3 ut het boek van Tms. Vrachtwagens

Nadere informatie

Make or Buy? Een beslissing gebaseerd op de transactiekostentheorie. Martin Helmhout http://www.acis.nl martin@acis.nl

Make or Buy? Een beslissing gebaseerd op de transactiekostentheorie. Martin Helmhout http://www.acis.nl martin@acis.nl Make or Buy? Een beslssng gebaseerd op de transactekostentheore. Martn Helmhout http://www.acs.nl martn@acs.nl Rksunverstet Gronngen Make or Buy? Een beslssng gebaseerd op de transactekostentheore. Afstudeerscrpte

Nadere informatie

Toepassing: Codes. Hoofdstuk 3

Toepassing: Codes. Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 3 Toepassng: Codes Als toepassng van vectorrumten over endge lchamen kjken we naar foutenverbeterende codes. We benutten slechts elementare kenns van vectorrumten, en van de volgende functe.

Nadere informatie

ALCOHOLKENNIS DOORGESPEELD

ALCOHOLKENNIS DOORGESPEELD Al cohol kenn s door gespeel d Eval uat eal cohol voor l cht ng doorpeer sopf est val s ALCOHOLKENNIS DOORGESPEELD Evaluate alcoholvoorlchtng door peers op festvals December 2005 INTRAVAL Gronngen-Rotterdam

Nadere informatie

Standaardisatiemethoden. 9 10Abby Israëls. Statistische Methoden (10003)

Standaardisatiemethoden. 9 10Abby Israëls. Statistische Methoden (10003) Standaardsatemethoden 9 10Abby Israëls Statstsche Methoden (10003) Den Haag/Heerlen, 2010 Verklarng van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopg cfer ** = nader voorlopg cfer x = gehem = nhl = (nden voorkomend

Nadere informatie

is gelijk aan de open-klemmen spanning van het netwerk. De impedantie Z th

is gelijk aan de open-klemmen spanning van het netwerk. De impedantie Z th 3 Ladngseffecten treden ten eerste op wanneer een gegeven element ut het systeem de karakterstek van een vorg element beïnvloedt of wjzgt. Op haar beurt kunnen de egenschappen van dt element gewjzgd worden

Nadere informatie

Gemeentefonds verevent minder dan gedacht

Gemeentefonds verevent minder dan gedacht Gemeentefonds verevent mnder dan gedacht Maarten A. Allers Drecteur COELO en unverstar hoofddocent aan de Rjksunverstet Gronngen De rjksutkerng aan gemeenten wordt verdeeld op bass van utgangspunten de

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek Keten Economische Statistieken

Centraal Bureau voor de Statistiek Keten Economische Statistieken Centraal Bureau voor de Statstek Keten Economsche Statsteken Aan: Provnces Van: Bureau Kredo Onderwerp: Iv3 plausbltetstoetsen vana 1e kwartaal 2010 Datum: 23 maart 2010 Aanledng Provnces Het CBS toetst

Nadere informatie

effectief inzetten? Bert Dingemans

effectief inzetten? Bert Dingemans archtectuur Is meten weten? Kwaltateve en kwanttateve analyse n archtectuurmodellen Kwaltateve en kwanttateve analyses kunnen de denstverlenng van de enterprsearchtect verbeteren. Toch s de nzet van deze

Nadere informatie

Ontvlechting van ICT vereist nieuwe samenwerking

Ontvlechting van ICT vereist nieuwe samenwerking Behoefte aan Archtectuur Lfecycle Management Ontvlechtng van ICT verest neuwe samenwerkng Bnnen de ICT s sprake van verzulng van zowel de systemen als het voortbrengngsproces. Dt komt doordat de ICT n

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek Macro-economische Statistieken en Publicaties

Centraal Bureau voor de Statistiek Macro-economische Statistieken en Publicaties Centraal Bureau voor de Statstek Macro-economsche Statsteken en Publcates Provnces Bureau Kredo Kwaltetsoordeel ten behoeve van Iv3-toetsngsbeled Datum: 30 un 2005 Aan: Van: Onderwerp: Aanledng Provnces

Nadere informatie

De kloof: welke kennis heeft een opdrachtgever nodig?

De kloof: welke kennis heeft een opdrachtgever nodig? projectmanagement Goed opdrachtgeverschap De kloof: welke kenns heeft een opdrachtgever nodg? Een van de redenen waarom projecten net succesvol zjn s de kloof tussen opdrachtgever en opdrachtnemer. Om

Nadere informatie

Gebiedsgericht Voorraadbeleid van Woningcorporaties. Een analyse van planningsbenaderingen in Vogelaarwijken. Arne van Overmeeren

Gebiedsgericht Voorraadbeleid van Woningcorporaties. Een analyse van planningsbenaderingen in Vogelaarwijken. Arne van Overmeeren 04 2014 Gebedsgercht Voorraadbeled van Wonngcorporates Een analyse van plannngsbenaderngen n Vogelaarwjken Arne van Overmeeren Gebedsgercht Voorraadbeled van Wonngcorporates Een analyse van plannngsbenaderngen

Nadere informatie

PROTOCOL MONITORING ENERGIEBESPARING

PROTOCOL MONITORING ENERGIEBESPARING December 2001 ECN-C--01-129 RIVM 408137005 PROTOCOL MONITORING ENERGIEBESPARING CPB, ECN, Novem en RIVM P.G.M. Boonekamp (ECN) H. Mannaerts (CPB) H.H.J. Vreuls (Novem) B. Wesselnk (RIVM) Verantwoordng

Nadere informatie

De Waarde van Toekomstige Kasstromen

De Waarde van Toekomstige Kasstromen De Waarde van Toekomstge Kasstromen De kosten van onderpandmnmalserng Jeroen Kerkhof, VAR Strateges BVBA Introducte Voor de fnancële crss hadden fnancële ngeneurs op bass van een aantal redeljke assumptes

Nadere informatie

3.7.3 Welke meetinstrumenten zijn geschikt voor het vastleggen van motorische vaardigheden?

3.7.3 Welke meetinstrumenten zijn geschikt voor het vastleggen van motorische vaardigheden? 3. Dagnostek 3.7. Hoe meet je verbeterng of verslechterng n het dageljks functoneren met betrekkng tot de mobltet (ztten, staan, lopen, verplaatsen) bj CP? 3.7.3 Welke meetnstrumenten zjn geschkt voor

Nadere informatie

RAADSINFORMATIEBRIEF 12R.00353

RAADSINFORMATIEBRIEF 12R.00353 RAADSINFORMATIEBRIEF 12R.00353 gemeente WOERDEN Van Wethouder Schreurs Datum : 25 september 2012 Portefeullehouders) : wethouder Scheurs Portefeulle(s) : wethouder Schreurs Contactpersoon : R. Broekmeulen

Nadere informatie

One size fits not all

One size fits not all archtectuur One sze fts not all Methoden voor enterprsearchtectuur Welke maner van archtectuur bedrjven past het best bj een organsate? Een (onderzoeks)rchtng om meer grp te krjgen op bepalende factoren

Nadere informatie

Regeling theoretisch solvabiliteitscriterium levensverzekeraars Wft

Regeling theoretisch solvabiliteitscriterium levensverzekeraars Wft Regelng theoretsch solvabltetscrterum levensverzekeraars Wft Regelng van de Mnster van Fnancën van FM aar/0000 M, drecte Fnancële Markten, houdende regels betreffende scenaroanalyses en berekenngswze van

Nadere informatie

Toelichting advies gemeenteraad bij aanvraag aanwijzing als lokale publieke media-instelling

Toelichting advies gemeenteraad bij aanvraag aanwijzing als lokale publieke media-instelling B000012403 25 ĩ O Toelchtng adves gemeenteraad bj aanvraag aanwjzng als lokale publeke meda-nstellng Ì...Ï 1. Algemeen De wetgever heeft gekozen voor een s ys teem waarbj per gemeente, voor de termjn van

Nadere informatie

EVENT OVERDRACHT IN LAND- EN TUINBOUW

EVENT OVERDRACHT IN LAND- EN TUINBOUW 14 MAART 2014 KONING BOUDEWIJNSTADION EVENT OVERDRACHT IN LAND- EN TUINBOUW Infostands Indvdueel adves Workshops GRATIS EVENT overdrachtsplan fnancerng coachng talentenjacht emotes overdracht orënteren

Nadere informatie

5.1 Elektrische stroom en spanning

5.1 Elektrische stroom en spanning 5. Elektrsche stroom en spannng Opgave a lleen elektronen kunnen zch verplaatsen en net de postef geladen kern. Omdat de ladng van emer postef s, s hj negatef geladen elektronen kwjtgeraakt. Je erekent

Nadere informatie

Datum : 28 februari 2013 Onderwerp: zienswijze omtrent crematorium,"ontwerp bestemmingsplan Dogger Noord-Oost 2012".

Datum : 28 februari 2013 Onderwerp: zienswijze omtrent crematorium,ontwerp bestemmingsplan Dogger Noord-Oost 2012. Aan de Gemeenteraad van Den Helder Afdelng Raadsgrffe Postbus 36 780AA DEN HELDER AANTEKENEN Datum : 28 februar 203 Onderwerp: zenswjze omtrent crematorum,"ontwerp bestemmngsplan Dogger Noord-Oost 202".

Nadere informatie

De waarde van de CIO

De waarde van de CIO organsatestructuur De waarde Model voor de toegevoegde waarde In de afgelopen decenna s de rol van IT n de bedrjfsvoerng steeds groter geworden. Door het toenemende belang van IT neemt ook de nvloed en

Nadere informatie

In vier stappen naar een succesvolle informatievoorziening

In vier stappen naar een succesvolle informatievoorziening In ver stappen naar een succesvolle Meer toegevoegde waarde van IT voor de busness IT wordt dkwjls ervaren als net aanslutend op de wensen van de busness en net strategsch voor de organsate. Er gaat veel

Nadere informatie

SERVICESFORTINET PRE PRE PRE SALES SALES

SERVICESFORTINET PRE PRE PRE SALES SALES SERVICE The tme you need SERVICESFORTINET Presales Support - Consultancy - Testapparatuur, Demo s en Plots - Wreless Ste Survey - Tranngen Installate Servce - Onderhoudscontracten - Telemarketng Al deze

Nadere informatie

Applicatieportfoliomanagement

Applicatieportfoliomanagement governance Applcateportfolomanagement Governance zet applcatebeheer op scherp Nu applcates steeds nauwer verweven zjn met bedrjfsprocessen, s een gestructureerde aanpak van het applcatebeheer noodzakeljk,

Nadere informatie

zijn, kunnen we stellen dat de huidige analyses vooral toegespitst zijn op een ordergerichte situatie.

zijn, kunnen we stellen dat de huidige analyses vooral toegespitst zijn op een ordergerichte situatie. 1\1. H. CORBEY El'\ R. A JAT\SEJ'\ FLEXBLTET EN LOGSTEKE KOSTEN DE LOGSTEKE GELDSTROOMDAGt LOGSTEKE KOSTEN Voor het onderzoek 'Logsteke geldsrroomdagnose' zjn verschllendc utgangspunten geformuleerd. Ten

Nadere informatie

Onderhoud en beheer van infrastructuur voor goederenvervoer

Onderhoud en beheer van infrastructuur voor goederenvervoer CE Oplossngen voor mleu, econome en en technologe Oude Oude Delft Delft 180 180 2611 HH Delft tel: tel: 015 0152 2150 150 150 fax: 015 2 150 151 fax: 015 2 150 151 e-mal: ce@ce.nl webste: e-mal: ce@ce.nl

Nadere informatie

EH SmartView. Een slimme kijk op risico s en mogelijkheden. www.eulerhermes.nl. Monitoring van uw kredietverzekering. Euler Hermes Online Services

EH SmartView. Een slimme kijk op risico s en mogelijkheden. www.eulerhermes.nl. Monitoring van uw kredietverzekering. Euler Hermes Online Services EH SmartVew Euler Hermes Onlne Servces Een slmme kjk op rsco s en mogeljkheden Montorng van uw kredetverzekerng www.eulerhermes.nl EH SmartVew Montor uw rsco s en maak onmddelljk gebruk van neuwe kansen

Nadere informatie

Het Nederlands Persmuseuml

Het Nederlands Persmuseuml [HET ARCHIEF] Het Nederlands Persmuseuml HELLEKE VAN DEN BRABER lr In museale krngen bestaat vrj grote overeenstemmng over de crtera waaraan een echt museum moet voldoen. Een eerste vereste s uteraard

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (Dutch summary)

Nederlandse samenvatting (Dutch summary) Nederlandse samenvattng (Dutch summary) Gezondhedszorg s kostbaar en wordt steeds duurder onder nvloed van een toenemende en veranderende vraag naar zorg door een vergrjzende samenlevng, toenemende vraag

Nadere informatie

~~i~il' 1025 VS Amsterdam. Geacht bestuur,

~~i~il' 1025 VS Amsterdam. Geacht bestuur, / - Mr. W. Nass Vrjstraat 2a Postbus 420 5600 AK Endhoven Tel 040-2445701 Fax 040-2456438 Advocatenkantoor Mr. W. Nass Het bestuur van de BOA. e-mal Neuwe Purrnerweg 12 na~kanooma.n 1025 VS Amsterdam nternet

Nadere informatie

De aan dit blad gehechte stukken zijn een afdruk van de oorspronkelijk ingediende beschrijving met conclusie(s) en eventuele tekeriing(en).

De aan dit blad gehechte stukken zijn een afdruk van de oorspronkelijk ingediende beschrijving met conclusie(s) en eventuele tekeriing(en). Octrooraad Nederland [19] NL [54] Opslagnrchtng. [51] Int.CI 2.: FG1K3/02, F01K7/34. [71] Aanvrager: Exxon Research and Engneerng Company te Lnden, New Jersey, Ver. St. v. Am. [74] Gem.: Dr. S. Rosenthal

Nadere informatie

Beleggen in duurzame aandelen bij Robeco

Beleggen in duurzame aandelen bij Robeco Beleggen n duurzame aandelen bj Robeco Beleggen n duurzame aandelen bj Robeco Insttutonele beleggers staan voor tal van utdagngen. Zo leggen pensoendeelnemers, klanten en de samenlevng steeds meer druk

Nadere informatie

EH SmartView. Een slimme kijk op risico s en opportuniteiten. www.eulerhermes.be. Monitoring van kredietverzekering. Euler Hermes Online Services

EH SmartView. Een slimme kijk op risico s en opportuniteiten. www.eulerhermes.be. Monitoring van kredietverzekering. Euler Hermes Online Services EH SmartVew Euler Hermes Onlne Servces Een slmme kjk op rsco s en opportunteten Montorng van kredetverzekerng www.eulerhermes.be De voordelen van EH SmartVew De juste nformate op het juste moment helder

Nadere informatie

Beroepsregistratie en vooraanmelden voor beroepsregistratie. in de jeugdhulp en jeugdbescherming

Beroepsregistratie en vooraanmelden voor beroepsregistratie. in de jeugdhulp en jeugdbescherming Beroepsregstrate en vooraanmelden voor beroepsregstrate n de jeugdhulp en jeugdbeschermng Inhoudsopgave Werk jj n de jeugdhulp of jeugdbeschermng? Bjvoorbeeld n de ggz? Ben je socaal werker? Of begeled

Nadere informatie

Vernieuwing Lake Land Hotel Jachthaven 1 Monnĩckendam Gemeente Waterland

Vernieuwing Lake Land Hotel Jachthaven 1 Monnĩckendam Gemeente Waterland FFF ï ī-ï n t on ra n t -1 «.u jy l l ;I H n rŗ nr Es Verneuwng Jachthaven 1 Monnĩckendam Gemeente Waterland Bestemmngsplan, ontwerpstjl en welstand. Datum: 8 februar 2014 Jachthaven 1 1141 AV Monnckendam,

Nadere informatie

Onderzoeksmethoden en techieken I

Onderzoeksmethoden en techieken I Naam:... Voornaam:... Studejaar en -rchtng:... MEERKEUZEVRAGEN Onderzoeksmethoden en techeken I Examen september 000 KLAD: omcrkel op het opgaven formuler telkens HET BESTE antwoord, er s telkens 1 best

Nadere informatie

kopers huurders controle Klantgestuurd en empowerment empowerment capacity keuze Te Woon effecten voorraadbeleid kopen verkoop inkomen klanten

kopers huurders controle Klantgestuurd en empowerment empowerment capacity keuze Te Woon effecten voorraadbeleid kopen verkoop inkomen klanten effecten Klantgestuurd voorraadbeled en empowerment Over Te Woon en andere ntateven van wonngcorporates verkoop klantgestuurd kopen kopers wonngcorporates nkomen ntateven schalen capacty Te Woon klanten

Nadere informatie

Bronnen & Methoden bij Marktscan medischspecialistische zorg 2015

Bronnen & Methoden bij Marktscan medischspecialistische zorg 2015 Bronnen & Methoden bj Marktscan medschspecalstsche zorg 2015 Hoofdstuk 2: Wachttjden voor medsch specalstsche zorg Ontwkkelng van wachttjden Voor de wachttjdanalyses s gebruk gemaakt van gegevens afkomstg

Nadere informatie

flits+ Geen idee Ongeveer de helft? Wanneer is de vraag... Uh..? Ik weet het! bpfhibin.nl Ik verkoop mijn huis Wie dan leeft... Zien we dan wel weer

flits+ Geen idee Ongeveer de helft? Wanneer is de vraag... Uh..? Ik weet het! bpfhibin.nl Ik verkoop mijn huis Wie dan leeft... Zien we dan wel weer pensoen Hoeveel pensoen denk je dat je krjgt? Wat ontvang je egenljk als je met pensoen gaat? 5 prangende vragen aan drecteur Rob Braaksma Verantwoordngsorgaan De regelng n nfographc Feten, cjfers en wetenswaardgheden

Nadere informatie

- 2 - Datum vergadenn Nota openbaar: ľľo 9. Verzoek toepassing regeling Rood voor Rood met gesloten beurs op de locatie Scharlebeltweg 1 te Nijverdal

- 2 - Datum vergadenn Nota openbaar: ľľo 9. Verzoek toepassing regeling Rood voor Rood met gesloten beurs op de locatie Scharlebeltweg 1 te Nijverdal - 2 - Nota Voor burgemeester en wethouders Nummer: 4INT05600 IIIIIIlllllllllIIIIIIIIIIIlllllllllllllllll Onderwerp: Datum vergadenn Nota openbaar: ľľo 9 Gemeente Hellendoorn DEC. 20W Verzoek toepassng

Nadere informatie

Rekenen met rente en rendement

Rekenen met rente en rendement Rekenen met rente en rendement Woekerpols? Lenng met lokrente? Er wordt met de beschuldgende vnger naar banken en verzekeraars gewezen de op hun beurt weer terugwjzen naar de consument: Deze zou te weng

Nadere informatie

Heerhugowaard Stad van kansen

Heerhugowaard Stad van kansen Heerhugowaard Stad van kansen Bestuursdenst I adves aan Burgemeester en Wethouders Reg.nr: BW 13-0415 Sector/afd.: SO/OV Portefeullehouder: S. Bnnendjk Casenr.: Cbb130383 Steller/tst.: E. Brujns Agenda:

Nadere informatie

Bureau of lessenaar. Een onderzoek naar de meting van bureaucratie in onderwijsinstellingen. Definitief eindrapport

Bureau of lessenaar. Een onderzoek naar de meting van bureaucratie in onderwijsinstellingen. Definitief eindrapport Bureau of lessenaar Een onderzoek naar de metng van bureaucrate n onderwjsnstellngen Defntef endrapport Opdrachtgever: Mnstere van Onderwjs, Cultuur en Wetenschap ECORYS Arbed & Socaal Beled Jos Blank

Nadere informatie

Cats. Den Haag, ~ '' Kenmerk: DGB 2010-423

Cats. Den Haag, ~ '' Kenmerk: DGB 2010-423 Cats Den Haag, ~ '' Kenmerk: DGB 2010-423 ] Motverng vanjhet beroepschrft n cassate (rolnummer 10/00158) tegen de utspraak van het Gerechtshof te Arnhem van 1 december 2009, nr. 08/00145, j j/ nzake SËËÊÊÊÈÈÊÈtemÈ

Nadere informatie

opleidingen Creditmanagement en activabeleid (13 dagen) ook modulair te volgen Risico-analyse (*) (1 dag)

opleidingen Creditmanagement en activabeleid (13 dagen) ook modulair te volgen Risico-analyse (*) (1 dag) Academy for Credt Management 2005 - bron van deskundghed opledngen OPLEIDINGSINSTITUUT ERKEND DOOR DE VLAAMSE OVERHEID EEN INITIATIEF VAN GRAYDON BELGIUM NV UITBREIDINGSTRAAT 84-B1 TE 2600 BERCHEM 18E

Nadere informatie

Nota van B&W. onderwerp Uitrol gemeentelijk hondenbeleid in overig deel Nieuw-Vennep. Portefeuilehouder S. Bak, drs. Th.L.N.

Nota van B&W. onderwerp Uitrol gemeentelijk hondenbeleid in overig deel Nieuw-Vennep. Portefeuilehouder S. Bak, drs. Th.L.N. gemeente Haarlemmermeer Nota van B&W onderwerp Utrol gemeenteljk hondenbeled n overg deel Neuw-Vennep Portefeulehouder S. Bak, drs. Th.L.N. Weterngs ollegevergaderng 5 november 20 3 nlchtngen A. Monster

Nadere informatie

Integere programmering voor cyclische personeelsplanning

Integere programmering voor cyclische personeelsplanning UNIVERSITEIT GENT FACULTEIT ECONOMIE EN BEDRIJFSKUNDE ACADEMIEJAAR 2011 2012 Integere programmerng voor cyclsche personeelsplannng Masterproef voorgedragen tot het bekomen van de graad van Master of Scence

Nadere informatie

officiële bijdrage aan het CMMI. Jan Jaap Cannegieter

officiële bijdrage aan het CMMI. Jan Jaap Cannegieter Nederlandse bjdrage aan offcële CMM CMMI-s De Nederlandse stchtng SPIder heeft s ontwkkeld voor het CMMI, verschllende routes door het CMMI voor het oplossen van bepaalde problemen of het halen van bepaalde

Nadere informatie

AUDIT FACILITY MANAGEMENT

AUDIT FACILITY MANAGEMENT Mnstere van Verkeer en Waterstaat. Rjkswaterstaat, stafdenst Audt RWS AUDT FACLTY MANAGEMENT drs. P. Kool drs..e. Leene Stafdenst Audt RWS 's-gravenhage, jun 999 waterstaat nent&te! /Fex. 070-3513003 Audt

Nadere informatie

I I f I I I I I I i i i i i i i

I I f I I I I I I i i i i i i i f Mnstere van Verkeer en Waterstaat Drectoraat-Generaal Rjkswaterstaat Denst Weg- en Waterbouwkunde Dynamsch traxaalonderzoek op asfalt Onderzoek op mengsels DAB /16 en ZOAB /16 A \r> f f f C.' ur B DO

Nadere informatie

Politiek, cultuur, taal en religie: Een analyse van het stemgedrag tijdens het Eurovisie Songfestival

Politiek, cultuur, taal en religie: Een analyse van het stemgedrag tijdens het Eurovisie Songfestival Poltek, cultuur, taal en relge: Een analyse van het stemgedrag dens het Eurovse Songfestval door Laura Sperdjk 1 en Mchel Vellekoop 2 Unverstet Twente De Fransen houden net van ledjes n het Engels. Nederland

Nadere informatie

ISO/IEC 38500 BiSL ASL

ISO/IEC 38500 BiSL ASL nformatevoorzenng Een vergeljkng ISO/IEC 38500 BSL ASL ISO/IEC 38500, BSL en ASL kunnen een grote rol spelen n het professonalseren van de nformatevoorzenng, eder model vanut hun egen doelstellng en kracht.

Nadere informatie

Milieu Effect Rapportage

Milieu Effect Rapportage \tlj) -L Mleu Effect Rapportage ngekomen op: Vleesvarkenshouderj 1 8 AUG 2008 Wonen en Ondernemen Aanvrager: T.A. Schutte Brenderweg 2 7451 NV Holten Locate: Russendjk ongenummerd Holten Gemeente Rjssen-Holten

Nadere informatie

AÏerinzagelegging nu 7513490

AÏerinzagelegging nu 7513490 Octrooraad AÏernzageleggng nu 7513490 Nederland [19] NL [54] Werkwze voor het verwaardgen van een elektrsch geledende aag op een nwendg wandgedeelte van een kathodestraalbus en een kathodestraalbus vervaardgd

Nadere informatie

Uitgebreide aandacht warmtapwatersystemen. Door afnemende warmtevraag voor ruimteverwarming, neemt het belang van het

Uitgebreide aandacht warmtapwatersystemen. Door afnemende warmtevraag voor ruimteverwarming, neemt het belang van het NEN 5128: overzcht van rendementen Utgebrede aandacht warmtapwatersystemen Door afnemende warmtevraag voor rumteverwarmng, neemt het belang van het opwekkngsrendement voor warmtapwater toe. In de norm

Nadere informatie

BRUIKLEENREGELING MOBIELE TELEFOON 2008

BRUIKLEENREGELING MOBIELE TELEFOON 2008 -W- " " GEMEENTE I rloorn GEMEENTEBLAD 2010-22 A. Brukleenregelng mobele telefoon 2008. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Hoorn maakt bekend dat: het op 4 maart 2008, onder ntrekkng

Nadere informatie

Handreiking Behorende bij Verslag over de Uitvoering Abw, IOAW, IOAZ en WIK 2003

Handreiking Behorende bij Verslag over de Uitvoering Abw, IOAW, IOAZ en WIK 2003 Handrekng Behorende bj Verslag over de Utvoerng Abw, IOAW, IOAZ en WIK 2003 Inhoud Onderdeel A Beeld omtrent de wetsutvoerng Verantwoordng omtrent tekortkomngen rechtmatghed Inledng 3 1. Verantwoordng

Nadere informatie

Bijlage 3 Rapportage risicoanalyse buisleidingen

Bijlage 3 Rapportage risicoanalyse buisleidingen Bjlage 3 Rapportage rscoanalyse busledngen 0.\[(] E ROEVER \ V. S M)\ -.S KWANTTATEVE RSCOANALYSE Beslut externe velghed busledngen Gemeente Steenbergen Opdrachtgever: Contactpersoon: Gemeente Steenbergen

Nadere informatie

Privaat-gestuurde Gebiedsontwikkeling

Privaat-gestuurde Gebiedsontwikkeling Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng Sturng, Samenwerkng & Effecten n Nederland en Engeland Dr. r. E.W.T.M. Heurkens Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng Sturng, Samenwerkng & Effecten n Nederland en Engeland

Nadere informatie

De convergentie van ITIL V3 en COBIT 4.1

De convergentie van ITIL V3 en COBIT 4.1 softwareontwkkelng bedrjfsprocessen De convergente van ITIL V3 en COBIT 4.1 Raamwerken meer complementar Vorg jaar s een neuwe verse verschenen van de twee bekende en veel gebrukte nternatonale raamwerken

Nadere informatie

Vaker een trein, da s pas fijn!?

Vaker een trein, da s pas fijn!? Vaker een tren, da s pas fjn!? Hoogfrequent spoorvervoer beschouwd vanut de rezger Janneke Tax DHV janneke.tax@dhv.nl Elske Olthof 4Infra elske.olthof@4infra.nl Bjdrage aan het Colloquum Vervoersplanologsch

Nadere informatie

RICHTLIJNENBOEK VOOR HET OPSTELLEN EN BEOORDELEN VAN MILIEUEFFECTRAPPORTEN

RICHTLIJNENBOEK VOOR HET OPSTELLEN EN BEOORDELEN VAN MILIEUEFFECTRAPPORTEN Informate horende bj de Rchtljnenboeken voor het opstellen en beoordelen van mleu-effectenrapportages van 1997. Het volgende document s een gedgtalseerde verse van de rchtljnenboeken de n 1997 gepublceerd

Nadere informatie

Breman, Spaans & Harnas

Breman, Spaans & Harnas Z3-b34 Breman, Spaans & Harnas m a n a g e m e n t c o n s u l t a n t s BRANSTORMSESSE OVER KOSTEN EN EFFECTEN VAN VERVOERMANAGEMENT «SU NHOUDSOPGAVE. Voorwoord pag. 2. Clusterng van vervoermaatregelen

Nadere informatie

LUCIA MARTHAS. Institute for Performing Arts HBO MBO. Talent is only the starting point. Vooropleiding. Leerbedrijf.

LUCIA MARTHAS. Institute for Performing Arts HBO MBO. Talent is only the starting point. Vooropleiding. Leerbedrijf. LUCIA MARTHAS Insttute for Performng Arts Talent s only the startng pont - Irvng Berln - HBO MBO Vooropledng Leerbedrjf Onderwjsvse Voorwoord Het Luca Marthas Insttute for Performng Arts (LMIPA) s een

Nadere informatie

Biesbosch verdient het!

Biesbosch verdient het! Besbosch verdent het! Ontwkkelscenaro s - Endadves - Utgevoerd n opdracht van: Parkschap De Besbosch Opgesteld door: Buck Consultants Internatonal Njmegen, 14 oktober 2013 Voorwoord Snds medo jul 2013

Nadere informatie

1. SAMENVATTING EN CONCLUSIES

1. SAMENVATTING EN CONCLUSIES Doel gr oepenanal yse DeFr esewouden I nvent ar sat e( pot ent ël e) dak-ent hu sl ozen,al cohol -en har ddr ugsver sl aaf den ndefr esewouden 1. SAMENVATTING EN CONCLUSIES In het najaar van 2001 heeft

Nadere informatie

Prijs ƒ 3.- "OCTllCO' HA AD

Prijs ƒ 3.- OCTllCO' HA AD Prjs ƒ 3.- "OCTllCO' HA AD._,-, Ter nzage gelegde, j^-vk Octrooaanvrage Nr./ 7 3 1 4 8 6 0 Int. Cl. G 01 t l/l8. NEDERLAND ludenugsdatum: 25 oktober 1973? Datum van ternzageleggmg: 19 november 1974. 15

Nadere informatie

Yield Management & Short Selling

Yield Management & Short Selling Yeld Management & Short Sellng M.J. Soomer B.W.I. Werkstuk Begeleder : dr. G. M. Koole Maart 00 Vrje Unverstet Facultet der Exacte Wetenschappen Dvse Wskunde en Informatca Studerchtng Bedrjfswskunde &

Nadere informatie

Bestemmingsplan Groene Kruisweg te Albrandswaard 3 mei 2011 PvN Peter J. van Nederpelt p.van.nederpelt@ooms.com (010)424 88 25 (010)424 88 89

Bestemmingsplan Groene Kruisweg te Albrandswaard 3 mei 2011 PvN Peter J. van Nederpelt p.van.nederpelt@ooms.com (010)424 88 25 (010)424 88 89 r^ooms.com Ooms Makelaars Bedrjfshusvestng B.V. Maaskade 113 Postbus 24040 3007 DA Rotterdam Telefoon (010) 424 88 88 Fax (010) 424 88 89 Het College van B&W van de Gemeente Albrandswaard Postbus 1000

Nadere informatie

Den Haag, i g. Kenmerk: DGB 2013-5559

Den Haag, i g. Kenmerk: DGB 2013-5559 Den Haag, g NOV Kenmerk: DGB 2013-5559 Beroepschrft n cassate tegen de utspraak van de Rechtbank te 's-gravenhage X "Z van 3 oktober 2013, nr. 13/07712, op een beroepschrft van SHMRMMI tefj betreffende

Nadere informatie

Reinier van der Kuij

Reinier van der Kuij 03 2014 Wonngcorporates en Vastgoedontwkkelng: Ft for Use? Rener van der Kuj Wonngcorporates en Vastgoedontwkkelng: Ft for Use? Rener van der Kuj Technsche Unverstet Delft, facultet Bouwkunde, afdelng

Nadere informatie

Quality Cube 2013 05-03- 15. 1.Doel

Quality Cube 2013 05-03- 15. 1.Doel 05-0- 5 Qualty Cube 0 Overzcht Bun:nx Tranng & Consultancy W www.bun:nx.org T 060798066 E btc@bun:nx.org.doel u Onderzoek van kwaltetservarngen met betrekkng tot de gegeven zorg en ondersteunng (ervarngen

Nadere informatie

Match-mismatch in de O&O-bestedingen van Vlaamse en Belgische bedrijven in termen van de evolutie van sectoriële aandelen

Match-mismatch in de O&O-bestedingen van Vlaamse en Belgische bedrijven in termen van de evolutie van sectoriële aandelen 32 Match-msmatch n de O&O-bestedngen van Vlaamse en Belgsche bedrjven n termen van de evolute van sectorële aandelen Wm Meeusen (Unverstet Antwerpen) Sgrd Suetens (Unverstet Antwerpen) 2 E n g l s h Englsh

Nadere informatie

Deze factsheet ouderen en eenzaamheid is een gezamenlijke uitgave van GGD Midden-Nederland en Schakels, adviesbureau voor welzijn en zorg.

Deze factsheet ouderen en eenzaamheid is een gezamenlijke uitgave van GGD Midden-Nederland en Schakels, adviesbureau voor welzijn en zorg. Deze factsheet ouderen en eenzaamhed s een gezamenljke utgave van GGD Mdden-Nederland en Schakels, advesbureau voor welzjn en zorg. Inhoud Informateblad Wat s eenzaamhed? Wat veroorzaakt eenzaamhed? Overge

Nadere informatie

Praktijkboek De knop om!

Praktijkboek De knop om! Praktjkboek De knop om! Maak uw organsate energebewust >> Duurzaam, Agrarsch, Innovatef en Internatonaal ondernemen De knop om! Maak uw organsate energebewust Voorwoord Bnnen bedrjven en nstellngen wordt

Nadere informatie

WTCB. Inhoud. Een uitgave van het Wetenschappelijk en Technisch Centrum voor het Bouwbedrijf. www.wtcb.be. Duurzaam bouwen

WTCB. Inhoud. Een uitgave van het Wetenschappelijk en Technisch Centrum voor het Bouwbedrijf. www.wtcb.be. Duurzaam bouwen WTCB contact Een utgave van het Wetenschappeljk en Technsch Centrum voor het Bouwbedrjf Dremaandeljkse publcate Nr. 13 4 e jaargang 1 e trmester 2007 Inhoud Afgfte : Brussel X Erkennngsnr. : P 401011 Publcate

Nadere informatie

Schatting van het aandeel verkeersdoden als gevolg van rijden onder invloed van alcohol

Schatting van het aandeel verkeersdoden als gevolg van rijden onder invloed van alcohol Schattng van het aandeel verkeersdoden als gevolg van rden onder nvloed van alcohol Drs. S. Houwng, dr..c.b. Reurngs & drs. N.. Bos R-211-13 Schattng van het aandeel verkeersdoden als gevolg van rden

Nadere informatie

Wmo inzicht. augustus 2014 nummer 13. ❸ De regio aan zet. In dit e-zine: ⓮ Over de grenzen. Gehandicaptenzorg Nieuwe Stijl. over de grenzen heen

Wmo inzicht. augustus 2014 nummer 13. ❸ De regio aan zet. In dit e-zine: ⓮ Over de grenzen. Gehandicaptenzorg Nieuwe Stijl. over de grenzen heen Wmo nzcht Gehandcaptenzorg Neuwe Stjl augustus 2014 nummer 13 ❸ De rego aan zet In dt e-zne: ❺ Aan de keukentafel met: Ells Jongerus en Caron Landzaat, ervarngsdeskundgen bj LFB ❻ Kennsmaken met Jantene

Nadere informatie

VOOR HET SECUNDAIR ONDERWIJS. Correlatie: exploratieve methoden. Werktekst voor de leerling. Prof. dr. Herman Callaert

VOOR HET SECUNDAIR ONDERWIJS. Correlatie: exploratieve methoden. Werktekst voor de leerling. Prof. dr. Herman Callaert VOOR HET SECUNDAIR ONDERWIJS Correlate: eplorateve methoden Werktekst voor de leerlng Prof. dr. Herman Callaert Hans Bekaert Cecle Goethals Les Provoost Marc Vancaudenberg Statstek voor het secundar onderwjs

Nadere informatie

Zo krijg je wél grip op IT-investeringen

Zo krijg je wél grip op IT-investeringen T-servcemanagement Zo krjg je wél grp op T-nvesterngen ntegrate van applcate- en projectportfolomanagement Met één druk op de knop een overzcht genereren van alle T-projecten en bjbehorende applcates (of

Nadere informatie

DETERGENTEN IN UW DAGELIJKS LEVEN

DETERGENTEN IN UW DAGELIJKS LEVEN Het etket van hushoudeljke detergenten beter begrjpen Vanaf 8 oktober 2005 zullen de etketten en verpakkngen van detergenten geledeljk aan meer nformate bevatten. WAT MOET U HIEROVER WETEN? De komende

Nadere informatie

Verslag Regeltechniek 2

Verslag Regeltechniek 2 Verslag Regeltechnek 2 Door: Arjan Koen en Bert Schultz Studenten Werktugbouw deeltjd Cohort 2004 Inhoudsogave Inledng blz. 3 2 Oen lus eerste-orde systeem blz. 4 3 Gesloten lus P-geregeld eerste orde

Nadere informatie

6. Behandeling van kinderen met spastische cerebrale parese gericht op verbetering van handvaardigheid

6. Behandeling van kinderen met spastische cerebrale parese gericht op verbetering van handvaardigheid 6. Behandelng van knderen met spastsche cerebrale parese gercht op verbeterng van handvaardghed 6.1.Wat s de meerwaarde van oefentherape bj de behandelng van knderen met spastsche CP op vaardghedsnveau

Nadere informatie

Minix 3. Andrew Tanenbaum

Minix 3. Andrew Tanenbaum Mnx 3 Velg en betrouwbaar besturngssysteem Mnx 3 s een neuw open source besturngssysteem voor de pc. Het systeem s klen van opzet en heeft een neuwe, modulare opbouw waardoor het net kwetsbaar s voor veel

Nadere informatie

Uitgeest 28 Mei 2013. Geachte Voorzitter en Commissieleden

Uitgeest 28 Mei 2013. Geachte Voorzitter en Commissieleden Utgeest 28 Me 203 Geachte Voorztter en Commsseleden Vanwege neuwe ontwkkelngen n verband met het verwjderen van de scootmobelen ut het atrum van De Slmp wl k dt n de GGZ-vergaderng nogmaals onder uw aandacht

Nadere informatie

Algemene Voorwaarden Bovag-ABA Mobiliteitsgarantie

Algemene Voorwaarden Bovag-ABA Mobiliteitsgarantie Algemene Voorwaarden Bovag-ABA Mobltetsgarante Artkel 1. Defntes a. Voertug De personenauto respecteveljk bedrjfswagen (met een totaal belast gewcht tot 3500 kg), waarvan de egenaar de Mobltetsgarante

Nadere informatie

Eerste herziening 2009 BEELDKWALITEITPLAN VROUWENHOF

Eerste herziening 2009 BEELDKWALITEITPLAN VROUWENHOF Eerste herzenng 2009 BEELDKWALITEITPLAN VROUWENHOF Eerste herzenng 2009 BEELDKWALITEITPLAN VROUWENHOF, WEERT GEMEENTE WEERT Datum: 1 december 2009 Dhondt/S05001-RP05/01-12-09 INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING

Nadere informatie

Mens en organisatie in de perfect storm van digitalisering

Mens en organisatie in de perfect storm van digitalisering Inzcht n de dgtale Mens en organsate n de perfect storm van dgtalserng Iedereen heeft te maken met de dgtalserng van onze maatschappj. Door de enorme groe van beschkbare nformate, aangewakkerd door technologe,

Nadere informatie

Privaat-gestuurde Gebiedsontwikkeling

Privaat-gestuurde Gebiedsontwikkeling Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng Sturng, Samenwerkng & Effecten n Nederland en Engeland Dr. r. E.W.T.M. Heurkens Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng Sturng, Samenwerkng & Effecten n Nederland en Engeland

Nadere informatie

Nieuwsbrief van de maand juni 2010 van de cliëntenraad sociale zekerheid te Hulst.

Nieuwsbrief van de maand juni 2010 van de cliëntenraad sociale zekerheid te Hulst. Neuwsbref van de maand jun 2010 van de clëntenraad socale zekerhed te Hulst. Geachte lezers. De Clëntenraad socale zekerhed te Hulst probeert het mnmabeled van Hulst ten unste van u te beïnvloeden. Het

Nadere informatie

ACCU-CHEK. Compact Plus. Gebruiksaanwijzing SYSTEEM VOOR DE BEPALING VAN BLOEDGLUCOSE

ACCU-CHEK. Compact Plus. Gebruiksaanwijzing SYSTEEM VOOR DE BEPALING VAN BLOEDGLUCOSE ACCU-CHEK Compact Plus SYSTEEM VOOR DE BEPALING VAN BLOEDGLUCOSE Gebruksaanwjzng Op het verpakkngsmateraal, het typeplaatje van de meter en de prkpen kunnen volgende symbolen voorkomen. De betekens hervan

Nadere informatie

Samenvatting Farmaco-epidemiologie april 2011

Samenvatting Farmaco-epidemiologie april 2011 Hoofdstuk 1 Epdemologe bestudeert de frequente van zekte. Het bestuderen van de frequente van zekte s geen doel op zch. De frequente wordt onderzocht n het kader van etologsche (oorzaak), dagnostsche,

Nadere informatie

C.P. van Splunter. Grote afwijkingen. Bachelorscriptie, 21 april 2010. Scriptiebegeleiders: prof.dr. F. Redig prof.dr. E.A.

C.P. van Splunter. Grote afwijkingen. Bachelorscriptie, 21 april 2010. Scriptiebegeleiders: prof.dr. F. Redig prof.dr. E.A. C.P. van Splunter Grote afwjkngen Bachelorscrpte, 2 aprl 200 Scrptebegeleders: prof.dr. F. Redg prof.dr. E.A. Verbtsky Mathematsch Insttuut, Unverstet Leden Inhoudsopgave Inledng 3 2 Bovengrens 6 3 Ondergrens

Nadere informatie

Middenkaderfunctionaris bouw & infra (Netwerkschool)

Middenkaderfunctionaris bouw & infra (Netwerkschool) Mddenkaderfunctonars bouw & nfra (Netwerkschool) MBO College voor Bouw, Infra & Intereur Door ondernemend te zjn krjg k meer verantwoordeljkhed. 2013-2014 BOL Nveau 4 Thorbeckelaan 184 Almelo Crebo: 22012

Nadere informatie