ILVO DIER. OG Rundveehouderij: Ammoniak en methaan vergeleken: oorsprong en reductiemogelijkheden. Ammoniak. Methaan 4/10/2015 NH 3 CH 4.

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ILVO DIER. OG Rundveehouderij: Ammoniak en methaan vergeleken: oorsprong en reductiemogelijkheden. Ammoniak. Methaan 4/10/2015 NH 3 CH 4."

Transcriptie

1 /0/205 Ammoniak en methaan vergeleken: oorsprong en reductiemogelijkheden Leen Vandaele / Sam De Campeneere ILVO DIER OG Rundveehouderij: Sam De Campeneere Leen Vandaele Nico Peiren Karen Goossens Ammoniak Methaan Wat? Problematiek Oorsprong Reductiemogelijkheden Meettechniek Wat? Problematiek Oorsprong Reductiemogelijkheden Meettechniek Wat is ammoniak? Stikstof en waterstof atomen Ammoniak is bij kamertemperatuur een kleurloos, giftig en brandbaar gas met een karakteristieke, sterk prikkelende geur. Gebruik: Schoonmaakmiddel Verfverwijderaar Koelmiddel in koelinstallaties Wat is methaan? Problematiek: Vermesting en verzuring Koolstof en waterstof atomen Methaan is bij kamertemperatuur en bij atmosferische druk een gas. NOx emissie NH N (lucht) immissie Methaan is het voornaamste bestanddeel van aardgas. Aardgas wordt in de natuur aangetroffen in samenhang met aardolie en andere fossiele brandstoffen en heeft een vergelijkbare geologische oorsprong, ontstaan uit vergane resten organisch materiaal. SBZ Depositie IHD Is een lokaal probleem Naar Van Den Bossche, 20

2 pyruvaat H2 /0/205 Problematiek: Bronnen Ammoniakemissie Veeteelt Problematiek: Broeikaseffect / opwarming van de aarde Pluimvee Varkens Runderen Andere 2% 9% % Weide % Runderen 55% Land 28% Stal 6% Opslag 0% Bron: VMM persoonlijke communicatie Is een mondiaal probleem Klimaatwebsite.be Vlaamse emissies / BKG (CO 2 eq.) 6% Problematiek: Broeikaseffect / opwarming van de aarde 5% % Landbouwemissies per BKG (CO 2 eq.) 2% koolstofdioxide De voornaamste bronnen van de -productie in de landbouw zijn fermentatie in de pensmaag bij herkauwers (9%) en dierlijke mest (%) (varkens (8%)-rund (6%)) Een melkkoe produceert 200 tot 500 g methaan per dag. Dit komt overeen met 6-0% van de bruto energie inname. koolstofdioxide methaan lachgas 0% methaan lachgas Niet de koe maar micro-organismen vormen methaan uit H 2 en CO 2, deze moleculen ontstaan tijdens de anaerobe afbraak van het voeder. Bron: MIRA-T % HFK's 7% 90% vorming in de pensmaag en 0% in de dikke darm. Het methaan wordt daarna uitgescheiden via oprispingen (eten, herkauwen), ademhalen en (zeer beperkt) via winden Landbouw % van alle BKG-emissies in Vlaanderen Maatschappelijke plicht voor iedere sector de uitstoot te verminderen Ammoniak Methaan Oorsprong: koolhydraten! Stikstof Lokaal probleem verzuring en vermesting Koolstof Mondiaal probleem opwarming aarde pensbestendig zetmeel Voeder (KH en RC) Figuur van de koe suiker BZ zetmeel PZ DUNNE DIKKE onverteerde KH en RC feces LONGEN RC CO2 glucose bloedbaan Energie UIER melkvet lactose 2

3 MEST GRENSLAAG LUCHT /0/205 Oorsprong: eiwit! - Opeenvolging van processen in de koe Eiwit -> > ureum (urine) - In stal: Faeces (incl urease) en urine (ureum) komen samen Afbraak naar Snelle reactie Ook bij kleine conc - Invloed van conc ureum, temp, ph, Oorsprong: eiwit! IN HET DIER Oorsprong: voedereiwit speeksel onbestendig eiwit niet-eiwit stikstof ureum recyclage PENS pens bestendig eiwit NH microbieel eiwit bloedbaan NH LEVER NH ureum DUNNE NH DIKKE NIER feces urine UIER melkeiwit melkureum Oorsprong: Oorsprong: IN DE /OMGEVING 5 5 (g) verlaat stal naar omgeving 60-70% vd stalemissies roostervloer (g, grenslaag) <-> (g, lucht) (vl) <-> (g) (g) lucht mestkelder 0-0% vd stalemissies Bron: Sommer et al. (2006b; 20) en Philippe et al. (20a) (g) (l) mest grenslaag NH + 2 Organisch N 2 NH + (vl) <-> (vl) + H + urease Ureum + H 2 O <-> 2NH + + HCO - + OH -

4 /0/205 Reductiemogelijkheden Stikstof Koolstof Lokaal probleem verzuring en vermesting Mondiaal probleem opwarming aarde. Manipulatie van de pensflora/pensfermentatie Incl. aanpassingen van het rantsoen Stalemissie vanuit gemengde mest Dier (vooral muil) + stalemissie mest 2. Fokkerij/selectie/management. Manipulatie van de pensflora/pensfermentatie. Minder H 2 vorming. Minder H 2 vorming 2. H 2 captatie op een andere manier. Methaanvormers uitschakelen Azijnzuur Propionzuur Boterzuur andere Suiker Zetmeel Hemicellulose Cellulose Eiwit H 2 captatie op een andere manier. Methaanvormers uitschakelen Enkele voorbeelden: Enkele voorbeelden: Onverzadigde vetzuren Fumaraat Nitraten Sulfaten Effecten in werkelijkheid meestal duidelijk minder groot dan theoretisch verwacht Antibiotica (bv. Monensin) Saponines (natuurlijke zepen) Tannines (vormen eiwit complexen) Plant extracten (thijm, look,.) In praktijk grote moeilijkheden: effect aanhouden in de tijd (aanpassing van flora) productie op niveau houden (kostprijs)

5 per liter melk /0/ Fokkerij/selectie/management: Genetische selectie voederefficiëntie lage methaanproductie Immunisatie Ingrijpen op dier of kuddeniveau Verbeteren efficiëntie van productiesystemen (verbeterde vruchtbaarheid, minder ziekte) Hoog-productieve dieren gebruiken relatief kleinere (- productie door) onderhoudsbehoefte/l lager vezelaandeel Methaan per liter melk Melkproductie (l/dag) NH (5) 5 (g) verlaat stal naar omgeving (5) 5 (g) verlaat stal naar omgeving Reinigen lucht bij verlaten stal (g, grenslaag) <-> (g, lucht) (g, grenslaag) <-> (g, lucht) MESTOPSLAG Verlagen temperatuur in mest Verminderen luchtsnelheid aan de grenslaag Reductie emissie oppervlakte (rooster + put) () (l) <-> (g) 2 NH + (l) <-> (l) + H + Inspelen op de verschillende processen die aan de oorsprong liggen van de - emissie () (l) <-> (g) 2 NH + (l) <-> (l) + H + Verlagen temperatuur (in mest) DIER Voeding Verzuren urine (nietherkauwers) Verlagen temperatuur (in Verzuren van mest mest) urease () Ureum + H 2 O <-> 2NH + + HCO - + OH - urease () Ureum + H 2 O <-> 2NH + + HCO - + OH - DIER Voeding Minder ureum in urine KUDDE Management Weidegang: scheiding faeces en urine Scheiding faeces en urine Remmen urease activiteit. Voeding. Voeding. Voeding voedereiwit speeksel onbestendig eiwit niet-eiwit stikstof ureum recyclage PENS pens bestendig eiwit NH microbieel eiwit bloedbaan NH LEVER NH ureum DUNNE NH UIER melkeiwit melkureum DIKKE NIER feces urine - Verfijnen van de eiwitvoorziening => efficiënter omgaan met Stikstof Minder overschot in de pens Lagere urinaire stikstof (ureum) verliezen Stikstofefficiëntie = Stikstofuitscheiding Melk Totale stikstofopname 5

6 GRENS- LAAG LUCHT MEST /0/205. Voeding 2. Management MAAR Koe is herkauwer en per definitie niet erg efficiënt met stikstof Melkvee gescheiden laten urineren en defeceren. Fysiologisch is maximale efficiëntie mogelijk van % (Praktijk 28-0%) N opname 6 g/dag DMI 2 kg/d N 9 g/kg DS RE 20 g/kg DS N Balans (cte gewicht) 0 g/dag 0 % N melk 98 g/dag % N faeces 89 g/dag 20 % N urine 7 g/dag 8 % Bron: Dijkstra, 20. NH 5. Reinigen van de lucht bij verlaten van de stal roostervloer Verminderen luchtsnelheid aan de grenslaag Ventilatie (g) lucht Reductie van emissieoppervlakte Zorgen voor minder bevuild oppervlak Verlagen temperatuur in de mest/rooster mestkelder (g) (l) mest grenslaag NH + 2 Organisch N Scheiding faeces en urine Vloersystemen met helling, profielen om urine af te voeren Verzuren van de mest Via voeding (niet mogelijk bij herkauwers) In de mestkelder => aantal moeilijkheden Meettechnieken op ILVO: 6 gasuitwisselingskamers Stikstof Koolstof Lokaal probleem verzuring en vermesting Mondiaal probleem opwarming aarde Stalemissie vanuit gemengde mest Dier (vooral muil) + stalemissie mest Voeder / Management / Fermentatie / Fokkerij/management 6

7 /0/205 Meettechnieken op ILVO: Meettechnieken op ILVO: 2 Greenfeed units DIERNIVEAU. Ureum uitscheiding (N-uitscheiding) => N-balansstudies Meettechnieken op ILVO: Meettechnieken op ILVO: Mestemissies +. Ureum uitscheiding (N-uitscheiding) => N-balansstudies Urine aangezuurd Urine niet aangezuurd Faeces Melk Kg urine N-bepaling Ureum-concentratie Kg faeces N-bepaling Kg melk N-bepaling MUC Mestemissies NH Meettechnieken op ILVO: NIVEAU DOELSTELLING: meten concentratie in lucht die stal verlaat Besluit Moeilijkheden: Ventilatiedebiet moet gekend zijn Stikstof Koolstof Lokaal probleem Mondiaal probleem Stalemissie vanuit gemengde mest Voeder / Management / Meten op stalniveau + mest Dier (vooral muil) + stalemissie mest Fermentatie / Fokkerij/management Meten op dierniveau + mest 7

8 /0/205 Met Dank Aan Nico Peiren, Dorien Van Wesemael, Karen Goossens Vragen? Instituut voor Landbouwen Visserijonderzoek Burg. Van Gansberghelaan Merelbeke België T + 2 (0) F +2 (0)

Methaan mitigatie via rundveevoeding. Overzicht. Methaan. Fermentatie in de pens. Onderzoek & Resultaten. Manipulatie van de pensflora/pensfermentatie

Methaan mitigatie via rundveevoeding. Overzicht. Methaan. Fermentatie in de pens. Onderzoek & Resultaten. Manipulatie van de pensflora/pensfermentatie pyruvaat H2 Methaan mitigatie via rundveevoeding Onderzoek & Resultaten Overzicht en methaan 2. SMART melken VLAIO-traject. Meettechnieken 4. Resultaten SMART melken Vemis Ledenraad 2 oktober, Hooibeekhoeve,

Nadere informatie

Ammoniak en broeikasgassen

Ammoniak en broeikasgassen Ammoniak en broeikasgassen Verdere reductie mogelijk? 27 november 2012, Karin Groenestein AOC Terra Cursus Milieu in de veehouderij http://www.cio-scholen.nl/lesmateriaal_lachgas.htm Globe Al Gore: Breng

Nadere informatie

Invloed voeding op pensfermentatie in melkvee

Invloed voeding op pensfermentatie in melkvee Invloed voeding op pensfermentatie in melkvee André Bannink andre.bannink@wur.nl Animal Sciences Group Wageningen UR in samenwerking met : Jan Dijkstra, Lsg Diervoeding, Wageningen Universiteit Pensfermentatie

Nadere informatie

ISP. Studiedag leraars van land- en tuinbouwscholen. 20 december 2016

ISP. Studiedag leraars van land- en tuinbouwscholen. 20 december 2016 Emissies @ ISP Studiedag leraars van land- en tuinbouwscholen 20 december 2016 Wat is ISP? Projectwerking Advieswerking The big four Fijn stof Geur Ammoniak Broeikasgas Fijn stof Geur Ammoniak Broeikasgas

Nadere informatie

Ammoniakreductie, een zaak van het gehele bedrijf

Ammoniakreductie, een zaak van het gehele bedrijf Ammoniakreductie, een zaak van het gehele bedrijf Pilotveehouder Henk van Dijk Proeftuinadviseur Gerrit de Lange Countus Accountants Proeftuin Natura 2000 Overijssel wordt mede mogelijk gemaakt door: 8

Nadere informatie

Koeienvoer klas 1. Werkboek: Koeienvoer klas 1

Koeienvoer klas 1. Werkboek: Koeienvoer klas 1 Koeienvoer klas 1 1 Inhoud Hoofdstuk 1: Verteringsstelsel van de koe... 3 1.1: Herkauwen en speeksel... 3 1.2: Magenstelsel... 5 1.3: Darmstelsel... 8 1.4: Verteringsstelsel kalf... 8 Hoofdstuk 2: Voedingsstoffen

Nadere informatie

Resultaten KringloopWijzers 2016

Resultaten KringloopWijzers 2016 Resultaten KringloopWijzers 2016 7 september 2017 Gerjan Hilhorst WLR - De Marke Het belang van lage verliezen Mineralenverliezen belasten het milieu EU beleid: beperken verliezen uit landbouw Streven:

Nadere informatie

Geur en veeteelt: Leren uit aanpak ammoniakemissie?

Geur en veeteelt: Leren uit aanpak ammoniakemissie? Geur en veeteelt: Leren uit aanpak ammoniakemissie? Peter Demeyer & Nathalie Hove Studiedag: Geurhinder voor locale vergunningverleners en handhavers 28 januari 2011 Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek

Nadere informatie

MEI Groningen. De Bodem voor Koegezondheid. 6 juni 2014. Gerrit Hegen. Bodem- plant- dier rela>es

MEI Groningen. De Bodem voor Koegezondheid. 6 juni 2014. Gerrit Hegen. Bodem- plant- dier rela>es MEI Groningen Bodem- plant- dier rela>es De Bodem voor Koegezondheid 6 juni 2014 Gerrit Hegen Kringloopwijzer KoeKompas: voorspellende risicoinventarisa:e Koe: 5 basisprocessen 1. Fokkerij: gene>ca nu

Nadere informatie

wat is de kwaliteit van het weidegras

wat is de kwaliteit van het weidegras 8 Veevoeding en beweiding VERTEERBAARHEID NDF / ADF / ADL Hemicellulose gemakkelijk verteerbaar Cellulose Lignine Wat moet ik weten van veevoeding en vers gras? moeilijk verteerbaar niet verteerbaar 3

Nadere informatie

Ruwvoer Visie. Piet Riemersma

Ruwvoer Visie. Piet Riemersma Piet Riemersma riemersma@iperen.com 2016 Procesmanagement: de schakels in het ruwvoerproces Bodem Structuur Textuur Org.stof ph Bodemleven Werking mest- Stoffen Uitspoeling Bemesting Macro Micro Vormen

Nadere informatie

Onderzoek naar vernieuwende technieken voor het meten en reduceren van emissies in de Vlaamse rundveehouderij

Onderzoek naar vernieuwende technieken voor het meten en reduceren van emissies in de Vlaamse rundveehouderij Onderzoek naar vernieuwende technieken voor het meten en reduceren van emissies in de Vlaamse rundveehouderij Philippe Van Overbeke 26/04/16 Inhoud ILVO structuur PAS in Vlaanderen PAS-Lijst o Melkvee

Nadere informatie

in de rundveehouderij

in de rundveehouderij METHAAN AANPAKKEN BIJ RUNDVEE Methaan is een broeikasgas en is als dusdanig mee verantwoordelijk voor de opwarming van de aarde. De veehouderij is een van de belangrijkste producenten van methaan, dat

Nadere informatie

Brengt het klimaatvraagstuk de koe van haar melk?

Brengt het klimaatvraagstuk de koe van haar melk? gevilt maandag 24 oktober 2016 Brengt het klimaatvraagstuk de koe van haar melk? Voederadditieven kunnen methaanuitstoot verlagen Een koe geeft elke dag zo n 30 liter melk. Door het verteren van het voeder

Nadere informatie

Uitslag KringloopWijzer

Uitslag KringloopWijzer Uitslag KringloopWijzer Bedrijfspecifieke excretie melkvee Bedrijfs-kringloopscore Jaaropgave : 2014 Omschrijving : plomp 2014 feb15 Naam veehouder : Plomp Agro Vof Straat + huisnummer : Geerkade 10 Postcode

Nadere informatie

NETWERKGROEP DE KELDER TE BOVEN

NETWERKGROEP DE KELDER TE BOVEN NETWERKGROEP DE KELDER TE BOVEN 13-7-2011 Regelgeving: Landelijk: Besluit Huisvesting Emissie arm is < 9,5 kg NH3/koe/jaar Opstallen + roostervloer = 11 kg NH3/koe/jaar Beweiden + roostervloer = 9,5 kg

Nadere informatie

Voederwaarde-onderzoek Gras ingekuild Kuilkenner Excellent kuil 1

Voederwaarde-onderzoek Gras ingekuild Kuilkenner Excellent kuil 1 Onderzoek Onderzoek-/ordernummer: Datum verslag: 731267/002743994 22-07-2011 Oogstdatum: Datum monstername: Monster genomen door: Contactpersoon monstername: 16-05-2011 07-07-2011 Dick Huiberts: 0652002131

Nadere informatie

In deze circulaire zal aandacht worden besteed aan maatregelen om deze ongewenste situaties te voorkomen of te beperken.

In deze circulaire zal aandacht worden besteed aan maatregelen om deze ongewenste situaties te voorkomen of te beperken. SCH-1996-20 DE INTERNE OF VOERGEBONDEN WARMTE VAN VARKENSVOEDERS Inleiding Van de energie die met het voer aan varkens wordt verstrekt komt een aanzienlijk deel vrij als warmte. Dit is de interne of voergebonden

Nadere informatie

Voorlopige lijst maatregelen stoppersregeling Actieplan Ammoniak Veehouderij. Toelichting:

Voorlopige lijst maatregelen stoppersregeling Actieplan Ammoniak Veehouderij. Toelichting: Voorlopige lijst maatregelen stoppersregeling Actieplan Ammoniak Veehouderij Rijk-IPO-VNG-werkgroep Actieplan Ammoniak Veehouderij, 6 juli 12 Toelichting: De lijst is een voorlopige lijst, in die zin dat

Nadere informatie

De duurzaamheid van perspulp

De duurzaamheid van perspulp De duurzaamheid van perspulp Mini symposium OPNV 12 juni 2012 Ad Backx Manager Milieu- en Arbozaken A. Backx Duurzaamheid (vanaf 1-6-2012) Inhoud presentatie 1. Profiel Suiker Unie 2. MVO bij Suiker Unie

Nadere informatie

N o t i t i e. Lactosebepalingen MPR Datum: Arnhem, 29 augustus 2006 Onze referentie: R&D/06.0108/MH/HWA Bijlage(n): -

N o t i t i e. Lactosebepalingen MPR Datum: Arnhem, 29 augustus 2006 Onze referentie: R&D/06.0108/MH/HWA Bijlage(n): - Auteur: Horneman Betreft: Lactosebepalingen MPR Datum: Arnhem, 29 augustus 2006 Onze referentie: R&D/06.0108/MH/HWA Bijlage(n): - N o t i t i e Sinds begin 2006 worden resultaten van lactosebepalingen

Nadere informatie

Emissie van NH 3 door de veeteelt

Emissie van NH 3 door de veeteelt Emissie van NH 3 door de veeteelt Indicatorgegevens Naam Definitie Meeteenheid Situering Beleidsdomein Bekommernis Emissie van ammoniak door de veeteelt Ammoniak is een gas dat op natuurlijke wijze ontstaat

Nadere informatie

Milieu. Waterkwaliteit: Denk aan: nitraat uitspoeling / erfwater / gewasbeschermingsmiddelen / alles wat oppervlakte- en grondwater kan vervuilen

Milieu. Waterkwaliteit: Denk aan: nitraat uitspoeling / erfwater / gewasbeschermingsmiddelen / alles wat oppervlakte- en grondwater kan vervuilen Naam: Milieu Waterkwaliteit: Denk aan: nitraat uitspoeling / erfwater / gewasbeschermingsmiddelen / alles wat oppervlakte- en grondwater kan vervuilen Slootrandenbeheer Baggeren Krabbescheer bevorderen

Nadere informatie

Goed voer voor gezonde koeien

Goed voer voor gezonde koeien Goed voer voor gezonde koeien Studiegroepen Boerenverstand Kampen (Weidse Waarden) 21 oktober 2014 Noord Holland 23 oktober 2014 Kringloopwijzer KoeKompas: voorspellende risicoinventarisatie Koe: 5 basisprocessen

Nadere informatie

Hoe haal ik voordeel uit de KringloopWijzer?

Hoe haal ik voordeel uit de KringloopWijzer? Hoe haal ik voordeel uit de KringloopWijzer? NISCOO Heerenveen Zwier van der Vegte, Bedrijfsleider KTC De Marke Het belang van lage verliezen Mineralenverliezen belasten het milieu: Overheid wil dit beperken

Nadere informatie

N en P excreties in de biologische melkveehouderij in België

N en P excreties in de biologische melkveehouderij in België N en P excreties in de biologische melkveehouderij in België Sam De Campeneere NVWV De wens van de pens 20/05/2011 Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek Eenheid Dier www.ilvo.vlaanderen.be Beleidsdomein

Nadere informatie

Mest- en mineralenkennis voor de praktijk

Mest- en mineralenkennis voor de praktijk Mest- en mineralenkennis voor de praktijk Rantsoenen in de melkveehouderij: dekking van de stikstofbehoefte 1. Achtergrond Met de handreiking voor de melkveehouderij wordt een bedrijfsspecifieke afrekening

Nadere informatie

Grondsoort Aanzuren tot ph 5,5 Aanzuren tot ph 6. Zand 54% 35% Klei 59% 39% Veen 65% 44%

Grondsoort Aanzuren tot ph 5,5 Aanzuren tot ph 6. Zand 54% 35% Klei 59% 39% Veen 65% 44% Samenvatting van rapport 1422.N.11 De mogelijkheden van biologisch aanzuren om de NH3 emissie te verminderen Auteur(s): dr.ir. D.W. Bussink en dr. ing. A.M.D. Van Rotterdam- Los De Nederlandse overheid

Nadere informatie

De invloed van Bergafat F 100 op melkproductie en samenstelling in tankmelk van melkkoeien in mid-lactatie op een siësta beweidingssysteem

De invloed van Bergafat F 100 op melkproductie en samenstelling in tankmelk van melkkoeien in mid-lactatie op een siësta beweidingssysteem De invloed van Bergafat F 100 op melkproductie en samenstelling in tankmelk van melkkoeien in mid-lactatie op een siësta beweidingssysteem Proefverslag nr. 649 oktober 2004 auteur: dr. ir. W.M. van Straalen

Nadere informatie

Gedetailleerde doelen Duurzame Zuivelketen

Gedetailleerde doelen Duurzame Zuivelketen Gedetailleerde doelen Duurzame Zuivelketen Inleiding Via de Duurzame Zuivelketen streven zuivelondernemingen (NZO) en melkveehouders (LTO) gezamenlijk naar een toekomstbestendige en verantwoorde zuivelsector.

Nadere informatie

OMGEVINGSTEMPERATUUR

OMGEVINGSTEMPERATUUR RANTSOENMAATREGELEN TIJDENS (EN NA) HITTESTRESS Kees Peeters, DAP BORNERBROEK 21 juni Ede OMGEVINGSTEMPERATUUR De gemiddelde dagtemperatuur heeft een groter effect op de melkproductie en lichaamstemperatuur,

Nadere informatie

Houd SARA buiten de deur. Jan Veling, GD Gezonde Melkveehouderij, 15 januari 2015

Houd SARA buiten de deur. Jan Veling, GD Gezonde Melkveehouderij, 15 januari 2015 Houd SARA buiten de deur Jan Veling, GD Gezonde Melkveehouderij, 15 januari 2015 Opzet presentatie Waarom praten over SARA? Wie of wat is SARA? Hoe herken ik SARA? Hoe houd ik SARA buiten de deur? SARA:

Nadere informatie

Effect van voeding op de pens tijdens transitie

Effect van voeding op de pens tijdens transitie Effect van voeding op de pens tijdens transitie Anatomische en functionele aanpassingsvermogen van de penswand: het verhaal van de koe 15 januari 2015, Kasper Dieho Even voorstellen: Kasper Dieho Dierenarts

Nadere informatie

Kringloopdenken. centraal. op elk melkveebedrijf! ir. Frank Verhoeven

Kringloopdenken. centraal. op elk melkveebedrijf! ir. Frank Verhoeven Kringloopdenken centraal op elk melkveebedrijf! ir. Frank Verhoeven Inhoud - Introductie - Duurzame melk en de kringloopwijzer - Wetgeving geeft weinig andere opties - Van kringloopwijzer naar kringloopboer!

Nadere informatie

Granen in de Melkveehouderij. Henk Woolderink/ Roy Berentsen 30 mei 2013

Granen in de Melkveehouderij. Henk Woolderink/ Roy Berentsen 30 mei 2013 Granen in de Melkveehouderij Henk Woolderink/ Roy Berentsen 30 mei 2013 Aandachtspunten Ontwikkelingen mestbeleid! Dreigend ruwvoeroverschot? Krachtvoervervangers! Projectmatig! Voedergewassen Eigen eiwit

Nadere informatie

Monteny Milieuadvies. Gert-Jan Monteny

Monteny Milieuadvies. Gert-Jan Monteny Monteny Milieuadvies Beperking ammoniakemissie melkveestallen: een overzicht van mogelijke systemen, met accent op dichte vloeren Een presentatie tbv de netwerkbijeenkomst op 8 december 2011 Gert-Jan Monteny

Nadere informatie

12 Voeding. 12.1.1 Koolhydraten

12 Voeding. 12.1.1 Koolhydraten 12 Voeding 12.1 Voederwaarde... 171 12.1.1 Koolhydraten... 171 12.1.2 Eiwit... 173 12.1.3 Vet... 174 12.1.4 Mineralen, sporenelementen en vitaminen... 174 12.2 Opname van snijmaïs... 175 12.3 Structuurwaarde

Nadere informatie

Leerlingenhandleiding

Leerlingenhandleiding Leerlingenhandleiding Afsluitende module Alternatieve Brandstoffen - Chemie verdieping - Ontwikkeld door dr. T. Klop en ir. J.F. Jacobs Op alle lesmaterialen is de Creative Commons Naamsvermelding-Niet-commercieel-Gelijk

Nadere informatie

Fosfor op maat: wat is te bereiken via de voeding?

Fosfor op maat: wat is te bereiken via de voeding? Fosfor op maat: wat is te bereiken via de voeding? Ant Koopmans Wilfried van Straalen Gezonde Melkveehouderij, Zwolle, 15-01-14 Indeling Fosfor huishouding en behoefte Effect van laag P: Korte termijn:

Nadere informatie

Vrijloopstal - Compoststal

Vrijloopstal - Compoststal Vrijloopstal - Compoststal De vrijloopstal op basis van compostbodem staat volop in de belangstelling. Dit vanwege de aandacht voor diergezondheid & dierwelzijn (de koeien kunnen er vrij rondlopen), emissies,

Nadere informatie

Verduurzaming van de veehouderij: urgentie vanuit mondiaal perspectief

Verduurzaming van de veehouderij: urgentie vanuit mondiaal perspectief Verduurzaming van de veehouderij: urgentie vanuit mondiaal perspectief Conferentie Keuzes voor landbouw en veehouderij Huidige mondiale impact van veehouderij Biodiversiteit, aandeel 30% in mondiaal verlies

Nadere informatie

Modelberekening ECOFERM

Modelberekening ECOFERM Modelberekening ECOFERM Een financiële en ecologische vergelijking 10 maart 2016, Chris de Visser Inhoud Werkwijze en methode Resultaten Rantsoen kalveren Mest- en mestverwerking Eendenkroos Broeikasgasemissies

Nadere informatie

Emissiebeheer. Meten en evalueren van klimaatimpact (LCA) Energiezuinige technologie. Klim-O-dag. Veerle Van linden Eenheid: T&V

Emissiebeheer. Meten en evalueren van klimaatimpact (LCA) Energiezuinige technologie. Klim-O-dag. Veerle Van linden Eenheid: T&V Meten en evalueren van klimaatimpact (LCA) Energiezuinige technologie Emissiebeheer Klim-O-dag Veerle Van linden Eenheid: T&V Organisatie vanuit ELK - Expertisecentrum Landbouw en Klimaat 20-04-2017 Onderzoekers

Nadere informatie

INVLOED VAN PENSVERZURING OP DE VOEROPNAME EN MELKPRODUCTIE EN MAATREGELEN OM PENSVERZURING TE VERHELPEN

INVLOED VAN PENSVERZURING OP DE VOEROPNAME EN MELKPRODUCTIE EN MAATREGELEN OM PENSVERZURING TE VERHELPEN SCH-2002-17 INVLOED VAN PENSVERZURING OP DE VOEROPNAME EN MELKPRODUCTIE EN MAATREGELEN OM PENSVERZURING TE VERHELPEN De fermentatie van voedermiddelen in de pens speelt een cruciale rol in de voorziening

Nadere informatie

VOEDING VAN RUNDEREN VAN HET BELGISCH WITBLAUWE RAS. Vlaamse overheid Beleidsdomein Landbouw en Visserij

VOEDING VAN RUNDEREN VAN HET BELGISCH WITBLAUWE RAS. Vlaamse overheid Beleidsdomein Landbouw en Visserij Technische brochure 57 VOEDING VAN RUNDEREN VAN HET BELGISCH WITBLAUWE RAS Vlaamse overheid Beleidsdomein Landbouw en Visserij VOEDING VAN RUNDEREN VAN HET BELGISCH WITBLAUWE RAS Entiteit: Departement

Nadere informatie

Methaan als probleem (EmissieArm Veevoer) N 2 O

Methaan als probleem (EmissieArm Veevoer) N 2 O Methaan als probleem (EmissieArm Veevoer) N 2 O 268 298 EmissieArm Veevoer (eind 2011-2016) André Bannink & Jan Dijkstra Bayissa Hatew, Geronda Klop, Daniel Warner, Johan de Boer, Ronald Zom, en vele anderen

Nadere informatie

Samenvatting Chemie Overal 3 havo

Samenvatting Chemie Overal 3 havo Samenvatting Chemie Overal 3 havo Hoofdstuk 3: Reacties 3.1 Energie Energievoorziening Fossiele brandstoffen zijn nog steeds belangrijk voor onze energievoorziening. We zijn druk op zoek naar duurzame

Nadere informatie

EFFECT VAN GRASKUIL WAARBIJ GEBRUIK IS GEMAAKT VAN EM-SILAGE OP DE METHAAN- EN VLUCHTIGE VETZUREN PRODUCTIE IN DE PENS

EFFECT VAN GRASKUIL WAARBIJ GEBRUIK IS GEMAAKT VAN EM-SILAGE OP DE METHAAN- EN VLUCHTIGE VETZUREN PRODUCTIE IN DE PENS EFFECT VAN GRASKUIL WAARBIJ GEBRUIK IS GEMAAKT VAN EM-SILAGE OP DE METHAAN- EN VLUCHTIGE VETZUREN PRODUCTIE IN DE PENS Uitgevoerd door Feed Innovation Services (FIS) Aarle-Rixtel April 2003 In opdracht

Nadere informatie

Afsluitende les. Leerlingenhandleiding. Alternatieve brandstoffen

Afsluitende les. Leerlingenhandleiding. Alternatieve brandstoffen Afsluitende les Leerlingenhandleiding Alternatieve brandstoffen Inleiding Deze chemie-verdiepingsmodule over alternatieve brandstoffen sluit aan op het Reizende DNA-lab Racen met wc-papier. Doel Het Reizende

Nadere informatie

Ureumonderzoek in tankmelk voor betere stikstofbenutting

Ureumonderzoek in tankmelk voor betere stikstofbenutting Ureumonderzoek in tankmelk voor betere stikstofbenutting Pim Bruins (IKC Landbouw), Alfons Beldman (LEI-DLO) In diverse onderzoeken is een relatie tussen ureum-gehalte in de melk en de stikstofverliezen

Nadere informatie

Forfaitaire waarden met betrekking tot de veestapel in relatie tot de KringloopWijzer

Forfaitaire waarden met betrekking tot de veestapel in relatie tot de KringloopWijzer Forfaitaire waarden met betrekking tot de veestapel in relatie tot de KringloopWijzer Frans Aarts & Léon Šebek Forfaitaire waarden met betrekking tot de veestapel in relatie tot de KringloopWijzer Frans

Nadere informatie

Emissiereductie veehouderij

Emissiereductie veehouderij Emissiereductie veehouderij Wat zit er in de pijplijn van onderzoek bij WUR? 30-11-2016, Hilko Ellen Opbouw presentatie Korte introductie Wet- en regelgeving Onderzoek maatregelen melkvee vleesvee varkens

Nadere informatie

Gezonde koeien en vruchtbare bodems met stro in de box

Gezonde koeien en vruchtbare bodems met stro in de box Gezonde koeien en vruchtbare bodems met stro in de box Stro is een perfect materiaal als strooisel voor in de ligboxen van onze koeien. Het is zacht en droog voor het melkvee, het zorgt voor een toename

Nadere informatie

Waterkwaliteit 2: Natuur/chemie

Waterkwaliteit 2: Natuur/chemie Waterkwaliteit 2: Natuur/chemie Prof. ir. Hans van Dijk 1 Afdeling Watermanagement Sectie Gezondheidstechniek Inhoud hydrologische kringloop kwalitatief 1. regenwater 2. afstromend/oppervlaktewater. infiltratie

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting 106 Samenvatting Samenvatting Actieve sportpaarden krijgen vaak vetrijke rantsoenen met vetgehalten tot 130 g/kg droge stof. De toevoeging van vet verhoogt de energiedichtheid van voeders.

Nadere informatie

Aanmeldingsformulier voor proeven met gewervelde dieren.

Aanmeldingsformulier voor proeven met gewervelde dieren. Aanmeldingsformulier voor proeven met gewervelde dieren. Secretariaat DEC Aanvrager: Afdeling: Titel dierproef: Pensvloeistof voor in vitro incubaties - 2008 Aanmeldcode/ Protocol: 2007140.a Stadia van

Nadere informatie

KUNNEN VOEDERBIETEN PERSPULP VERVANGEN IN HET

KUNNEN VOEDERBIETEN PERSPULP VERVANGEN IN HET KUNNEN VOEDERBIETEN PERSPULP VERVANGEN IN HET MELKVEERANTSOEN? Daniël De Brabander en Sam De Campeneere Vlaamse overheid, Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek (ILVO) Eenheid Dier Alex De Vliegher

Nadere informatie

Stalmestopslag op de kopakker: Hoe risico op uitspoeling beperken en een waardevol product maken?

Stalmestopslag op de kopakker: Hoe risico op uitspoeling beperken en een waardevol product maken? Stalmestopslag op de kopakker: Hoe risico op uitspoeling beperken en een waardevol product maken? Jarinda Viaene, Victoria Nelissen, Koen Willekens, Bart Vandecasteele, Bert Reubens CriNglooP Collectief

Nadere informatie

Review excretieforfaits melkvee en jongvee - Uitvoeringsregeling Meststoffenwet

Review excretieforfaits melkvee en jongvee - Uitvoeringsregeling Meststoffenwet Review excretieforfaits melkvee en jongvee - Uitvoeringsregeling Meststoffenwet 28 Augustus 2014 L. Šebek, WUR LR, P. Bikker, WUR LR en C. van Bruggen, CBS 1. Aanleiding Een van de taken van de Commissie

Nadere informatie

BIOLOGIE Thema: Stofwisseling Havo

BIOLOGIE Thema: Stofwisseling Havo BIOLOGIE Thema: Stofwisseling Havo Henry N. Hassankhan Scholengemeenschap Lelydorp [HHS-SGL] Docent: A. Sewsahai De student moet de bouw en werking van enzymen kunnen beschrijven moet het proces van foto

Nadere informatie

Organisch (rest)materiaal als Bodemverbeteraar

Organisch (rest)materiaal als Bodemverbeteraar 17-1- Organisch (rest)materiaal als Bodemverbeteraar BODEM De Bodem Van Groot naar Klein tot zeer klein 2 1 17-1- Bodemprofiel Opbouw van de bodem Onaangeroerd = C Kleinste delen = 0 en A Poriënvolume

Nadere informatie

Mestverwerking in De Peel

Mestverwerking in De Peel Mestverwerking in De Peel Mestverwerking Jan van Hoof, Jeanne Stoks, Wim Verbruggen Maart 2012 Agenda Doel van de avond Wat is mest? Wat is het mestprobleem? Waar komt mest vandaan? Hoeveel mest is er?

Nadere informatie

Perspectief Kroos Toepassing diervoer. Gert Hemke Hemke Nutri Consult

Perspectief Kroos Toepassing diervoer. Gert Hemke Hemke Nutri Consult Perspectief Kroos Toepassing diervoer Gert Hemke Hemke Nutri Consult Agenda Kringloop : gebruik mest en stallucht Samenstelling kroos Basis voederwaarde Componenten met extra waarde Functionele activiteit

Nadere informatie

Biestvoorziening, waaróm is het zo belangrijk? Anja Smolenaars GD Dierenarts Herkauwersgezondheidszorg 15 januari 2015

Biestvoorziening, waaróm is het zo belangrijk? Anja Smolenaars GD Dierenarts Herkauwersgezondheidszorg 15 januari 2015 Biestvoorziening, waaróm is het zo belangrijk? Anja Smolenaars GD Dierenarts Herkauwersgezondheidszorg 15 januari 2015 Biestvoorziening Veel te Vaak Vlug aan voorbijgegaan! Waarom is het zo belangrijk?

Nadere informatie

Kengetallen voor het ideale voedermanagement

Kengetallen voor het ideale voedermanagement Kengetallen voor het ideale voedermanagement Els Van Looveren Gregory Antrop Melkveecongres, september 2016 Doelstelling melkveehouder Ik ben gezond dus ik doe wat er van mij verwacht wordt : veel melk

Nadere informatie

Paragraaf 1: Fossiele brandstoffen

Paragraaf 1: Fossiele brandstoffen Scheikunde Hoofdstuk 2 Samenvatting Paragraaf 1: Fossiele brandstoffen Fossiele brandstof Koolwaterstof Onvolledige verbranding Broeikaseffect Brandstof ontstaan door het afsterven van levende organismen,

Nadere informatie

BIOLOGIE Energie & Stofwisseling HAVO Henry N. Hassankhan Scholengemeenschap Lelydorp [HHS-SGL]

BIOLOGIE Energie & Stofwisseling HAVO Henry N. Hassankhan Scholengemeenschap Lelydorp [HHS-SGL] BIOLOGIE Energie & Stofwisseling HAVO Henry N. Hassankhan Scholengemeenschap Lelydorp [HHS-SGL] Docent: A. Sewsahai De student moet de bouw en werking van enzymen kunnen beschrijven moet het proces van

Nadere informatie

Koeienvoer klas 1 WERKBOEK

Koeienvoer klas 1 WERKBOEK Koeienvoer klas 1 WERKBOEK 1 Inhoud Hoofdstuk 1: Verteringsstelsel van de koe... 3 1.1: Herkauwen en speeksel... 3 1.2: Magenstelsel... 5 1.3: Darmstelsel... 8 1.4: Verteringsstelsel kalf... 8 Hoofdstuk

Nadere informatie

Bert Bellert, Waterdienst. 5 september 2011

Bert Bellert, Waterdienst. 5 september 2011 Ammonium in de Emissieregistratie?! Natuurlijke processen, antropogene bronnen en emissies in de ER Bert Bellert, Waterdienst Ammonium als stof ook in ER??: In kader welke prioritaire stoffen, probleemstoffen,

Nadere informatie

Screening van maatregelen die kunnen leiden tot de reductie van ammoniakemissie afkomstig van landbouw

Screening van maatregelen die kunnen leiden tot de reductie van ammoniakemissie afkomstig van landbouw Screening van maatregelen die kunnen leiden tot de reductie van ammoniakemissie afkomstig van landbouw Auteurs: Brusselman E., Beck B., De Campeneere S., Demeyer P., Goossens K., Kerselaers E., Maertens

Nadere informatie

VOEDING VAN RUNDEREN VAN HET BELGISCH WITBLAUWE RAS

VOEDING VAN RUNDEREN VAN HET BELGISCH WITBLAUWE RAS VOEDING VAN RUNDEREN VAN HET BELGISCH WITBLAUWE RAS Deze brochure wordt u aangeboden door: Vlaamse overheid Departement Landbouw en Visserij Afdeling Duurzame Landbouwontwikkeling Voorlichting en Vorming

Nadere informatie

ILVO. Nieuwe organische meststoffen: wat zijn ze waard?

ILVO. Nieuwe organische meststoffen: wat zijn ze waard? Nieuwe organische meststoffen: wat zijn ze waard? Thijs Vanden Nest, Bart Vandecasteele, Fien Amery & Chris Van Waes CriNglooP Collectief studienamiddag 5 oktober 2017 ILVO In samenwerking met 2 Teeltsystemen

Nadere informatie

Koolstof wordt teruggevonden in alle levende materie en in sedimenten, gesteenten, de oceanen en de lucht die we inademen.

Koolstof wordt teruggevonden in alle levende materie en in sedimenten, gesteenten, de oceanen en de lucht die we inademen. Koolstofcyclus Samenvatting Koolstof wordt teruggevonden in alle levende materie en in sedimenten, gesteenten, de oceanen en de lucht die we inademen. Er is een uitwisseling van koolstof tussen oceanen,

Nadere informatie

11/6/2016. Voeding voor plant is voeding voor dier. Snijmais opbrengst. Grasland opbrengst. Wat willen we t.a.v. bodem en vee

11/6/2016. Voeding voor plant is voeding voor dier. Snijmais opbrengst. Grasland opbrengst. Wat willen we t.a.v. bodem en vee Voeding voor plant is voeding voor dier SLIM VOEDEN GEZONDE BODEM, GEZONDE PLANTEN, GEZONDE DIEREN KRACHT IN DE KETEN Op maat voeden en beschermen van dieren en gewassen leidt tot de beste prestaties op

Nadere informatie

MELKVEEVOEDING. Vlaamse overheid Beleidsdomein Landbouw en Visserij. Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek

MELKVEEVOEDING. Vlaamse overheid Beleidsdomein Landbouw en Visserij. Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek ILVO Mededeling 101 MELKVEEVOEDING Vlaamse overheid Beleidsdomein Landbouw en Visserij Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek MELKVEEVOEDING COLOFON Verantwoordelijke uitgever: J. Van Liefferinge

Nadere informatie

Uw resultaat. (m2/100 kg melk) NH3/melkkoe/jaar) melk) 1 / 14

Uw resultaat. (m2/100 kg melk) NH3/melkkoe/jaar) melk) 1 / 14 Uw resultaat Voor de acht verschillende duurzaamheidthema's geeft het octagram het bedrijfsresultaat (bruine vlak) en het gemiddelde van alle bedrijven die meedoen (oranje lijn) in 2012 weer. U kunt aan

Nadere informatie

Bemesting en uitbating gras(klaver)

Bemesting en uitbating gras(klaver) Bemesting en uitbating gras(klaver) Alex De Vliegher ILVO-Plant T&O Melle, 10 november 2011 Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek Eenheid Plant www.ilvo.vlaanderen.be Beleidsdomein Landbouw en

Nadere informatie

Scheikundige begrippen

Scheikundige begrippen Scheikundige begrippen Door: Ruby Vreedenburgh, Jesse Bosman, Colana van Klink en Fleur Jansen Scheikunde begrippen 1 Chemische reactie Ruby Vreedenburgh Overal om ons heen vinden er chemische reacties

Nadere informatie

TARWE INGEKUILD IN DRAF VERGELEKEN MET GEPLETTE TARWE EN

TARWE INGEKUILD IN DRAF VERGELEKEN MET GEPLETTE TARWE EN TARWE INGEKUILD IN DRAF VERGELEKEN MET GEPLETTE TARWE EN INGEKUILDE GEMALEN TARWE BIJ MELKVEE S. De Campeneere, J. De Boever, D. De Brabander Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek (ILVO) Eenheid

Nadere informatie

Studie-avond spuiwater. Inhoud 11/03/2015

Studie-avond spuiwater. Inhoud 11/03/2015 Studie-avond spuiwater Viooltje Lebuf Geel 11 maart 2015 Inhoud Wat is spuiwater en waarvoor wordt het gebruikt? Rekenvoorbeeld Luchtwassers: wettelijke verplichtingen Bemesting met spuiwater 2 VCM = Vlaams

Nadere informatie

Oefen opgaven rekenen 4 HAVO bladzijde 1

Oefen opgaven rekenen 4 HAVO bladzijde 1 Oefen opgaven rekenen 4 HAVO bladzijde 1 Opgave 1 uitrekenen en afronden Bij +/- rond je af op het kleinste aantal DECIMALEN, bij x/ rond je af op het kleinste aantal SIGNIFICANTE CIJFERS. Bij gecombineerde

Nadere informatie

Veehouderij en klimaat

Veehouderij en klimaat Veehouderij en klimaat Lachgas, methaan en ammoniak uit de stal Module over de uitstoot van broeikasgassen en ammoniak in de veehouderij Docentenhandleiding MBO Groen COLOFON Check it out! tools voor een

Nadere informatie

Bij hoeveel procent vochtverlies gaat de sportprestatie achteruit? Ong. 1% Bart van der Meer WM/SM theorie les 11 Amice

Bij hoeveel procent vochtverlies gaat de sportprestatie achteruit? Ong. 1% Bart van der Meer WM/SM theorie les 11 Amice Bij hoeveel procent vochtverlies gaat de sportprestatie achteruit? Ong. 1% Bart van der Meer WM/SM theorie les 11 Amice Bij hoeveel procent vochtverlies krijg je een dorstsignaal? Ong. 2% Bewerkt door

Nadere informatie

Energie- en klimaatmonitor agrosectoren Hernieuwbare energie, reductie broeikasgassen en energiebesparing

Energie- en klimaatmonitor agrosectoren Hernieuwbare energie, reductie broeikasgassen en energiebesparing Energie- en klimaatmonitor agrosectoren Hernieuwbare energie, reductie broeikasgassen en energiebesparing Inleiding In 28 sloten de overheid en de agrosectoren het convenant Schone en Zuinige agrosectoren.

Nadere informatie

1 Voedingselementen Voedingselementen Zuurgraad Elektrische geleidbaarheid (EC) Afsluiting 14

1 Voedingselementen Voedingselementen Zuurgraad Elektrische geleidbaarheid (EC) Afsluiting 14 Inhoud Voorwoord 5 Inleiding 6 1 Voedingselementen 9 1.1 Voedingselementen 9 1.2 Zuurgraad 12 1.3 Elektrische geleidbaarheid (EC) 13 1.4 Afsluiting 14 2 Kunstmeststoffen 15 2.1 Indeling kunstmeststoffen

Nadere informatie

Hendrix UTD Agro Jaarrond bemesting. Programma: Kringloop Bodem Jaarbemesting Grasland

Hendrix UTD Agro Jaarrond bemesting. Programma: Kringloop Bodem Jaarbemesting Grasland Jaar Rondbemesting Hendrix UTD Agro Jaarrond bemesting Programma: Kringloop Bodem Jaarbemesting Grasland Kringloop Dicht drukken KHK khk - Ca khk - Mg khk - Mg Ca Ca khk Mg khk - Mg khk - Mg Ca Ca khk

Nadere informatie

Bedrijfseconomisch belang van grasland in het basisrantsoen van melkkoeien

Bedrijfseconomisch belang van grasland in het basisrantsoen van melkkoeien Bedrijfseconomisch belang van grasland in het basisrantsoen van melkkoeien Studiedag Optimale eiwitproductie met grasland voor rundvee 10 november 2011 Guy Vandepoel, studiedienst BB 1 Economisch belang

Nadere informatie

Landbouw en klimaat in Drenthe

Landbouw en klimaat in Drenthe Landbouw en klimaat in Drenthe Landbouw en klimaat in Drenthe E.A.P. van Well E.V. Elferink CLM Onderzoek en Advies BV Culemborg, oktober 2008 CLM 686 2008 Abstract (Broeikasgasemissie, klimaat, landbouw,

Nadere informatie

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces H 2 et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces Bij het ontstaan van de aarde, 4,6 miljard jaren geleden, was er geen atmosfeer. Enkele miljoenen jaren waren nodig voor de

Nadere informatie

De wereld kan op lange termijn alleen biologisch gevoed worden

De wereld kan op lange termijn alleen biologisch gevoed worden De wereld kan op lange termijn alleen biologisch gevoed worden Jan Willem Erisman 10 oktober 2016 Stikstof (nutriënten) hebben goede en Te weinig slechte kanten Te veel Voor 1 kg zuivere stikstof is 135

Nadere informatie

Voorbereidende opgaven Examencursus

Voorbereidende opgaven Examencursus Voorbereidende opgaven Examencursus Tips: Maak de volgende opgaven voorin in één van de A4-schriften die je gaat gebruiken tijdens de cursus. Als een som niet lukt, werk hem dan uit tot waar je kunt en

Nadere informatie

1. Waarom hoeven herkauwers niet alle essentiële aminozuren via het voer op te nemen.

1. Waarom hoeven herkauwers niet alle essentiële aminozuren via het voer op te nemen. 2.4: Eiwitten 1. Waarom hoeven herkauwers niet alle essentiële aminozuren via het voer op te nemen. Plantaardige aminozuren worden door de pensmicroben omgezet in dierlijke aminozuren. 2. Hoe wordt het

Nadere informatie

/ GES dag STERKER WORDEN, DWARS DOOR ALLE VERANDERINGEN HEEN

/ GES dag STERKER WORDEN, DWARS DOOR ALLE VERANDERINGEN HEEN l.vandellen@acconavm.nl / 058-2887887 GES dag 14-11-2013 STERKER WORDEN, DWARS DOOR ALLE VERANDERINGEN HEEN Wat telt na 2015? Durk hat in stal bout Dierplaatsen? Mest Of toch grond? Gewoon dóórgaan is

Nadere informatie

Klimaatneutrale landbouw? Binnen bereik??

Klimaatneutrale landbouw? Binnen bereik?? Klimaatneutrale landbouw? Binnen bereik?? Road map Klimaatvriendelijk: carbon footprint Wat is carbon footprint? Wat is klimaatneutraal? Broeikasgassen en akkerbouw Het project boerenklimaat.nl Perspectief

Nadere informatie

Organische stof: stof tot nadenken

Organische stof: stof tot nadenken Wereld Bodemdag Organische stof: stof tot nadenken Steven Sleutel Universiteit Gent Vakgroep Bodembeheer Bodem organische stof (BOS) O,H C S P N Landbouwgrond organische koolstof (OC) voorraad 0-30cm Bron:

Nadere informatie

Biogas: De oplossing voor het energie probleem?

Biogas: De oplossing voor het energie probleem? Biogas: De oplossing voor het energie probleem? Jordy Ghequière Lula Timmerman Arne Deschepper Natuur en Wetenschap vzw Inhoudstabel Inhoudstabel... 1 Inleiding... 2 Hypothese... 3 Biogasproductie : theoretische

Nadere informatie

Composteren en inkuilen: Technieken om opslag en bewerking van kippenmest en vaste rundermest te optimaliseren?

Composteren en inkuilen: Technieken om opslag en bewerking van kippenmest en vaste rundermest te optimaliseren? Composteren en inkuilen: Technieken om opslag en bewerking van kippenmest en vaste rundermest te optimaliseren? CriNglooP Collectief 9/10/2014 Bert Reubens Jarinda Viaene Victoria Nelissen Koen Willekens

Nadere informatie