Roadmap SBR op weg naar 2020

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Roadmap SBR op weg naar 2020"

Transcriptie

1 Bewaken toepassen NTA en NPA Roadmap op weg naar 2020 Definitieve versie d.d. 2 juli 2014 Figuur Roadmap Continue Afsprakenstelsel Assurance oplossing Private extensies MSP-IS Herijken Governance nav Private extensies en komst NCDO Belastingdienst digitaal Papierloos kredietverleningsproces 2020 Verbreding Woningcorporaties ontwerp Quick Scan AFM Borgen NT in lijn met gegevensmodellen: auditfiles / internationale ontwikkelingen / Semantisch Model e-factuur / Stelselcatalogus (Basisregistraties) Nieuwe berichtsoorten KvK en BD Initiatie DNB Quick Scan Interbestuurlijk Informatieverkeer Initiatie AGRO Opschaling Onderwijs Werknemersgegevens Onderzoeken relatie : Open Data / audtitfile Onderzoeken relatie : MijnOverheid / Berichtenbox Bedrijven / Ondernemingsplein / Ondernemingsdossier Integreren RGS in afsprakenstelsel Piot fiscale taxonomie Onderzoek integratie RGS in NT Deponering Jaarrekening digitaal Implementatie eid Stelsel Pilot coalition of the willing Ketenbreed Onderzoek Ketenbrede implementatie Rapportages voor de ondernemer DNB regelgeving (ESMA / ESEF) Europese Regelgeving (EIOPA) Wetgeving deponering Jaarrekening Nieuwe COS standaarden 2400 / 4410 Inwerkingtreding Transparantierichtlijn Relevante verwante trajecten Verdieping Volgen internationale ontwikkelingen als: IASB / XBRL Europe / XBRL II Wet- en regelgeving / Internationaal Continue aandacht voor overkoepelende boodschap & Kennisborging en ontwikkeling Kennis & Communicatie 1 In bijlage 1 is een grotere versie opgenomen.

2 Inhoud 0 Samenvatting -roadmap Vooraf Doel van deze -roadmap Opbouw en globale inhoud van de -roadmap Wat gaan we doen met de -roadmap? Inleiding op de Roadmap (ambities en actielijnen) Onze ambities als stip op de horizon Wat moeten we ons realiseren bij het vormgeven van slimme oplossingen? Wat is er nodig? Afsprakenstelsel: architectuur en governance Het -afsprakenstelsel architectuur Nederlandse Taxonomie Architectuur Nederlandse Proces Architectuur Tijdpad -architectuur Internationale aspecten rond -architectuur Governance Wet- en regelgeving Verbetering van het wetgevingsproces Wetswijzigingen met betrekking tot deponering van jaarrekening Regelgeving voor accountants Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (NBA) Relevante verwante trajecten eid Stelsel en eherkenning Tijdpad eid Stelsel en eherkenning Tijdpad migratie door met betrekking tot eid Stelsel e-factureren en Simplerinvoicing Tijdpad e-factureren en Simplerinvoicing Tijdpad in relatie tot e-factureren en Simplerinvoicing Referentie GrootboekSchema Tijdpad RGS Tijdpad van activiteiten vanuit richting het RGS-programma... 20

3 4.4 Auditfiles Tijdpad aansluiten door Basisregistraties Tijdpad in relatie tot Basisregistraties MijnOverheid Tijdpad in relatie tot MijnOverheid Berichtenbox voor bedrijven Tijdpad in relatie tot Berichtenbox voor bedrijven Ondernemingsdossier Tijdpad in relatie tot Ondernemingsdossier Ondernemingsplein Tijdpad in relatie tot Ondernemingsplein Open Data Tijdpad Open Data Tijdpad aansluiten door Open Data Verdieping Inleiding Uitbreiding NT met rapportages voor de ondernemer Verdieping van de NT van fiscale rapportage naar fiscale werkzaamheden Uitbreiden NT met concepten (op detailniveau) en met relatie tussen deze concepten en de concepten (op geaggregeerd niveau) van uitvragende partijen Integrale implementatiestrategie Verbreding Inleiding Uitbreidingen van bij partijen die nu al toepassen Belastingdienst Kamer van Koophandel Centraal Bureau voor de Statistiek Banken Verbredingsdomeinen in scope in het (semi-)publieke domein Onderwijssector Financieel toezicht Woningcorporaties Zorgdomein... 40

4 6.3.5 Interbestuurlijk informatieverkeer Rijksdienst voor ondernemend Nederland LEI - CBS Verbredingsdomeinen in scope in het private domein Vleesketen Werknemersgegevens (Employee Benefits en Human Resources) Horeca Benchmarking Kennis ontwikkelen en verspreiden Communicatie Bijlage 1 Plaat met betrekking tot Roadmap i Bijlage 2: Plaat met betrekking tot Verdieping...ii Bijlage 3: Plaat met betrekking tot Verbreding... iii Bijlage 4: Uitbreidingen van bij partijen die nu al toepassen: uitwerking... iv B4.1 Belastingdienst... iv B4.1.1 Eenvoudige uitbreidingen... iv B4.2 KvK... vi B4.2.1 Uitbreiding berichtsoorten... vi B4.2.2 Uitbreiding taxonomie... viii Bijlage 5: Communicatie... xi Bijlage 6: Afkortingenlijst... xv

5 0 Samenvatting -roadmap Vooraf Standard Business Reporting () is de de facto Nederlandse standaard voor digitale uitwisseling van bedrijfsmatige rapportages aan het worden. In de afgelopen jaren zijn belangrijke vorderingen geboekt en is een breed draagvlak gecreëerd voor als de rapportagestandaard voor gestructureerd digitaal gegevensverkeer. is daarmee een (grootschalig) werkende oplossing en proven technology. Door breed in te gaan zetten wordt bereikt dat een ondernemer minder tijd hoeft te besteden aan zaken als administreren en rapporteren, en daardoor des te meer datgene kan doen dat hij wil en moet doen: ondernemen 2. Daarnaast kan via de digitale dienstverlening vanuit de overheid richting ondernemend Nederland verbeteren. Daarmee past deze roadmap ook naadloos in de kabinetsagenda. De concrete vorderingen zijn het meest evident bij aangiftes die ondernemingen en instellingen doen bij de Belastingdienst (BD). Inmiddels beloopt het aantal -berichten richting Belastingdienst al vele miljoenen per jaar en dat aantal blijft alleen maar stijgen. De overgang op is soepel verlopen, zowel aan de kant van de Belastingdienst als aan de kant van de ondernemers en hun intermediairs. Ook bij de KvK 3 is in een vergevorderd stadium. Reeds vele duizenden jaarverslagen worden nu jaarlijks via ontvangen; ook daar verloopt de overgang voorshands soepel. Er wordt hard aan gewerkt om vanaf van het enige nog toegestane aanleverkanaal te maken. In dat licht heeft de NBA 4 ook al verregaande stappen gezet om de accountantsverklaringen voortaan in -formaat te kunnen afgeven. Ook het CBS 5 is aangesloten op, maar de berichtenstroom is daar nog niet op gang gekomen. Verder zijn drie grootbanken helemaal klaar voor het ontvangen van kredietrapportages via. Van groot belang is dat ook richting banken de aantallen -berichten gaan toenemen. Het draagvlak voor is duidelijk toegenomen. Alle relevante stakeholders participeren in het publiek-private samenwerkingsverband waarin wordt (door)ontwikkeld. Daarbij gaat het om publieke organisaties die informatie uitvragen (zoals de Belastingdienst, de Kamer van Koophandel en het CBS), om private organisaties die informatie uitvragen (zoals de banken), om intermediaire partijen die een belangrijke rol spelen bij het tot stand komen van rapportages (zoals accountants, fiscale adviseurs, softwareleveranciers en hun koepelorganisaties), hun relevante beroepsorganisaties (zoals de NBA) en om ondernemers zelf, vertegenwoordigd door hun koepels (VNO-NCW en MKB-Nederland). En het toenemende draagvlak blijkt ook uit het feit dat er tal van (publieke en private) partijen zeer geïnteresseerd zijn om toe te treden tot het -samenwerkingsverband. 0.2 Doel van deze -roadmap 2020 Het -concept is veel meer dan een technische oplossing. Het toepassen van is een fundamentele keuze voor een moderne manier van het inrichten van verantwoordingsketens, van welke aard dan ook. En de vruchten van voor de BV Nederland zijn veruit het grootst wanneer breed toepassing krijgt, in veel informatiestromen, in veel domeinen en in de hele keten. De kern van de zaak is namelijk dat je via (bedrijfs)administraties zowel financiële administraties als niet-financiële administraties - zodanig slim inricht en het berichtenverkeer (tussen bedrijven onderling, tussen bedrijven en overheden, tussen overheden onderling) zodanig ordent, dat informatie die eenmalig goed in de administraties wordt vastgelegd, zonder 2 Mutatis mutandis geldt dat ook de managers van semi-publieke instellingen die via kunnen rapporteren, meer tijd kunnen besteden aan hun primaire processen. 3 KvK = Kamer van Koophandel 4 NBA = Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants 5 CBS = Centraal Bureau voor de Statistiek woensdag 2 juli 2014 pagina 1

6 noemenswaardige extra inspanningen/kosten, meervoudig kan worden gebruikt/gerapporteerd: Store once, report many. Een consequente en brede toepassing van is dan ook dienstbaar aan het verlagen van administratie- en rapportagelasten voor alle bedrijven, maar ook voor (semi)publieke instellingen, die thans vaak zuchten onder de ingewikkelde rapportagelasten. Daar komt bij dat brede toepassing van ook de kwaliteit van de informatie zal verhogen, omdat in de standaarden van slimme checks zijn ingebouwd die fouten voorkomen. De kwaliteit zal ook toenemen omdat veel handwerk, met daaraan inherente kans op fouten, gaat verdwijnen. speelt een rol bij het mogelijk maken dat rapportages actueler zijn, respectievelijk sneller ter beschikking komen. Daarnaast biedt een technisch handvat om data die door de overheid verzameld wordt, waar dat passend is, terug te geven aan de maatschappij. De standaarden van lenen zich daar bij uitstek voor. Dit levert nieuwe toepassingsmogelijkheden (bijvoorbeeld via benchmarking) op voor zowel publiek als private partijen. Bij dit alles moeten we bedenken dat niet meer kan zijn dan één van de bouwstenen in een ontwikkeling die gericht is op het verder bevorderen van elektronisch gegevensverkeer. De overheid geeft daarom hoge prioriteit aan het stroomlijnen van de -ontwikkelingen met lopende initiatieven als eid Stelsel 6, e-factureren, Referentie GrootboekSchema (RGS), Auditfiles, Basisregistraties, Open Data, de Berichtenbox, het ondernemingsdossier etc.. Het slagen van deze ontwikkelingen, ook in hun onderlinge samenhang, hangt nauw samen met het (actief) aangehaakt zijn van private partijen, in casu ondernemers, veelal via hun intermediairs en hun softwareleveranciers. Om al deze redenen hebben de partijen die nu betrokken zijn bij de -ontwikkelingen, zich bezonnen op een gezamenlijke -roadmap voor de komende jaren, zeg tot De kerngedachte is: hoe bouwen we het gedachtegoed en de praktische toepassing van verder uit, zodanig dat de BV Nederland daadwerkelijk de maximale vruchten gaat plukken van het potentieel. 0.3 Opbouw en globale inhoud van de -roadmap De -roadmap bevat een aantal lijnen die complementair aan elkaar zijn. Dat wil zeggen: elk van die lijnen is van belang, maar geen van de lijnen is op eigen kracht voldoende. Alleen in samenhang gaat het lukken om van echt op grote schaal een succes te maken. Het begint, in hoofdstuk 1, met het helder formuleren van de ambities die we hebben met. Zoals zojuist al aangegeven: die ambities reiken veel verder dan als technische oplossing. is een geheel nieuwe benaderingswijze van het optimaal inrichten van grootschalig informatieverkeer. Oftewel: het is een instrument van modern informatiemanagement. Een instrument dat, veel meer dan andere benaderingswijzen, de nadelen van de verkokering in domeinen vermijdt. Vervolgens vertaalt de -roadmap deze ambities in een fors aantal concrete activiteiten die het hart (het meest centrale deel) van de -roadmap vormen. Die activiteiten worden zo concreet mogelijk benoemd, met daarbij aangegeven wie waartoe aan zet is en in welk tijdschema we een en ander willen realiseren. Dit centrale deel van de -roadmap bevat een aantal onderdelen. In hoofdstuk 2 gaan we in op de wijze waarop het afsprakenstelsel rond onderhouden zal moeten worden. Het afsprakenstelsel bestaat uit enerzijds een set aan afspraken op technisch vlak, en anderzijds een set aan afspraken rond de besturing van het stelsel (ook wel de governance genoemd). Met name de verbredingsaanpak vergt een flexibele inrichting van de governance. Met betrekking tot de standaarden op technisch vlak gaan we ook in op de activiteiten die we in internationaal perspectief moeten ondernemen. maakt gebruik van standaarden die internationaal gemeengoed zijn. Ook in EU 7 -verband worden de desbetreffende standaarden 6 eid Stelsel = elektronisch Identiteiten Stelsel 7 EU = Europese Unie woensdag 2 juli 2014 pagina 2

7 gehanteerd respectievelijk is het aannemelijk dat ze gehanteerd gaan worden. Denk aan de recent in werking getreden Transparantierichtlijn. Denk ook aan de rapportageverplichtingen die vanuit de Europese instanties, in casu de EBA 8 (banken), de ESMA 9 (financieel toezichthouders) en de EIOPA 10 (pensioenuitvoerders en verzekeraars) opgelegd (gaan) worden aan alle banken, financiële toezichthouders respectievelijk aan verzekeraars en pensioenuitvoerders in de EU-staten. Het is van groot belang om vanuit het -programma te bewaken dat er geen divergentie ontstaat tussen dergelijke internationale ontwikkelingen en wat in Nederlands -verband wordt ontwikkeld. In hoofdstuk 3 brengen we heel precies in kaart welke stappen nog gezet moeten worden op het vlak van de wet- en regelgeving. Het gaat dan onder andere om het uitfaseren van alternatieve kanalen dan ; dit speelt in het bijzonder rond de jaarverslaggevingsstukken, richting Kamer van Koophandel. Ook de positie van de Raad voor de Jaarverslaggeving is daarbij een punt van aandacht. Tevens besteden we aandacht aan de beroepsregelgeving vanuit de NBA. In hoofdstuk 4 wordt in kaart gebracht in hoeverre het -programma afhankelijk is van een aantal verwante programma s, en vice versa. Denk aan het programma rond het elektronisch authenticeren en autoriseren van partijen die elektronisch zaken willen doen (eherkenning en eid Stelsel). Denk ook aan het programma e-factureren en aan het tot stand brengen van een Referentie GrootboekSchema. De -roadmap benoemt de concrete elementen waarop vanuit het -programma gestuurd gaat worden om een optimale samenhang met deze verwante programma s te borgen. In hoofdstuk 5 brengt de -roadmap in kaart wat ons nog te doen staat om echt helemaal te laten landen in de haarvaten van de administraties van bedrijven en instellingen. Dat laatste is cruciaal, wil je echt de volle vruchten van gaan plukken. De concrete stappen die dit vergt, zullen met name gezet moeten worden door private partijen: het vergt een samenspel tussen de ondernemers en instellingen zelf, hun intermediairs en de softwarebedrijven die de administratieve software leveren. Dit soort samenspel laat zich niet eenvoudig vangen in een aantal concrete stappen, mede omdat er niet per se slechts één optimale oplossing is hoe dit te realiseren: er kunnen meerdere wegen naar Rome leiden. De wendbaarheid en het innovatieve vermogen van de betrokken marktpartijen zal van groot belang zijn voor de wijze waarop en het tempo waarin we bereiken wat cruciaal is: het laten landen van in de haarvaten van de administraties. Er ligt nu een door alle partijen gedeelde analyse van wat aan verdere stappen nodig is. Het zal nog wel inspanningen vergen een en ander waar te maken. In hoofdstuk 6 gaan we in op het breder toepassen van de -aanpak. Zoals gezegd: de BV- Nederland gaat pas ten volle de vruchten plukken van wanneer veel breder dan nu toegepast gaat worden. We prijzen ons gelukkig dat reeds in tal van relevante sectoren volop in de belangstelling staat. Het is nu zaak om die belangstelling te vertalen in zo concreet mogelijke stappen/activiteiten die echt tot concrete toepassing van gaan leiden. We benoemen eerst verdergaande stappen bij de organisaties die nu al daadwerkelijk en officieel deelnemen aan : het gaat dan om verdergaande toepassingen bij de Belastingdienst, de Kamer van Koophandel, het CBS en de banken. We benoemen vervolgens ook welke concrete stappen we voornemens zijn te zetten in een aantal domeinen die we tot de (semi)publieke sector rekenen en die nog niet tot de -governance zijn toegetreden. Met name in de sectoren onderwijs, rond de woningcorporaties en rond het interbestuurlijke informatieverkeer (onderling tussen rijk, gemeenten, provincies en waterschappen) is sprake van een heel concreet perspectief op verdergaande stappen. In het domein van de zorginstellingen is wel benoemd als een mogelijk perspectief, maar zijn er vooralsnog onvoldoende aanknopingspunten om concrete stappen te formuleren. 8 EBA = European Banking Association 9 ESMA = European Securities and Markets Authority 10 EIOPOA = European Insurance and Occupational Pensions Authority woensdag 2 juli 2014 pagina 3

8 Ook in een aantal private domeinen doen zich hoopgevende ontwikkelingen voor en benoemen we concrete stappen. Zo leent het domein van de werknemersgegevens (waaronder employee benefits 11 en human resources 12 ) zich prima voor : een zeer groot domein met vele en grote informatiestromen, en waar, naar het zich laat aanzien, veel winst in termen van lagere rapportagelasten te behalen is via. In hoofdstuk 7 benoemen we het punt van de (schaarse) kennis die er nu veelal is rond en gaan we in op de activiteiten die nodig zijn om dat punt te tackelen. Het gaat dan zowel om het verder ontwikkelen van kennis, als om het verspreiden daarvan naar verschillende doelgroepen. Ten slotte benoemen we, in hoofdstuk 8, de activiteiten die we willen gaan verrichten op het vlak van de communicatie. We beschikken reeds over een heldere kernboodschap rond. Maar die kernboodschap moeten we wel (blijven) doorvertalen in toegespitste communicatie-uitingen. Dat geldt voor communicatie-uitingen per doelgroep: uitdragen naar accountants vergt een heel andere insteek dan naar ondernemers. Maar het geldt ook voor communicatie-uitingen per verbredingstraject: elk traject vereist zijn eigen maatwerk, maar wel met voldoende verbinding naar de centrale kernboodschap. 0.4 Wat gaan we doen met de -roadmap? De -roadmap heeft als primair doel om voor alle betrokken partijen helder te krijgen welke activiteiten cruciaal zijn om dit publiek-private samenwerkingsverband echt tot een breed en doorslaand succes te maken, en in welk tempo een en ander vorm kan gaan krijgen. Doordat de partijen zich daaraan committeren, ontstaat een echt gemeenschappelijke agenda voor de komende jaren en daarmee ook een basis van onderling vertrouwen, en dat kan een extra impuls geven aan het -programma. Heel concreet geeft de -roadmap ook houvast voor ieders capaciteitsplanning afzonderlijk en voor het doen van een beroep op elkaars inzet waar partijen van elkaar afhankelijk zijn. De -roadmap zal in de komende jaren ook kunnen dienen als toetssteen voor de feitelijke voortgang van elk van de partijen. Met daarbij de kanttekening dat de concrete vormgeving en de precieze timing van activiteiten zich veelal niet zullen lenen voor een al te mechanische interpretatie van de roadmap. Maar dat laat onverlet dat de -roadmap de rol van toetssteen kan vervullen. Ten slotte is van belang dat de -roadmap een levend document blijft: met enige regelmaat moeten we (tot op het niveau van het -Beraad) blijven bezien welke bijstellingen nodig zijn. Dat kan nodig zijn wanneer voorziene activiteiten anders verlopen dan gedacht. Maar er kunnen zich ook nieuwe, nu nog niet voorziene kansen voordoen waarop we moeten gaan inspelen. Tabel Roadmap (voortouw bij: Logius) Jaar Actie Actiehouder Diversen Softwareleveranciers 2014 Inrichten van monitoring van de voortgang ten behoeve van Platform en Beraad Logius i.s.m. ketenverantwoordelijke partijen 2014 Inrichten van herijking ten behoeve van Beraad Logius i.s.m. ketenverantwoordelijke partijen 2014 e.v. Voorbereiden bespreking van (herijkte) voortgang in Logius het Beraad * Organisaties zijn de partijen over wie rapportages ingestuurd worden. Intermediairs Organisaties * X X (x) X X (x) 11 EB = Employee Benefits 12 HR = Human Resources woensdag 2 juli 2014 pagina 4

9 1 Inleiding op de Roadmap (ambities en actielijnen) 1.1 Onze ambities als stip op de horizon Wat we willen bereiken is een optimaal functionerende BV Nederland : een open economie die bedrijvigheid en handel bevordert, waarin administratieve lasten beperkt blijven tot het noodzakelijke minimum, waarin transparantie dienstbaar is aan de business-doelstelling van alle participanten in de economie, waarin innovatie gestimuleerd wordt en waarin de overheid zijn taken op een zo doelmatig en efficiënt mogelijke wijze verricht. Evident is dat digitalisering een steeds grotere rol gaat spelen in dit geheel. Digitalisering is al opgerukt en zal gestaag verder oprukken. Dat biedt grote kansen, maar vergt ook verstandige keuzes, zeker in de rapportageketens waarmee organisaties (in zowel de publieke als de private sector) informatie aan elkaar verstrekken en verantwoording afleggen. De relatief grote vrijheid waarmee zowel overheid als bedrijfsleven in de papieren wereld hun eigen deel van de rapportageketens zelf kunnen inrichten, wordt onder invloed van de toenemende digitalisering steeds beperkter. Als de BV Nederland de potentieel grote voordelen van digitalisering wil benutten, dan zijn verregaande afspraken tussen alle partijen in de rapportageketen noodzakelijk. De basis voor dergelijke afspraken is dat de verantwoordelijkheid van elke partij als zodanig (h)erkend wordt en dat er transparantie bestaat over de effecten die de afspraken op ieder van die partijen heeft. De intentie daarbij is dat, mede onder regie van de Nationaal Commissaris Digitale Overheid, het programma onderdeel gaat uitmaken van een volwaardige en evenwichtige publiek-private samenwerking waarin overheid en bedrijfsleven gezamenlijk afspraken maken die optimaal bijdragen aan het realiseren van de eerder genoemde strategische beleidsdoelstellingen. Daarbij houden wij ook expliciet rekening met relevante internationale ontwikkelingen en gaan we proactief om met relevante internationale organisaties. Voor ondernemingen, zowel klein als groot, is cruciaal dat zij zich bovenal kunnen richten op hun primaire proces: ondernemen. Voor de besturing van hun organisatie zullen zij steeds meer gebruik maken van geïntegreerde digitale informatiesystemen. Afgeleide administratieve zaken, zoals belastingaangiftes, jaarrekeningen, vastleggen transacties en communicatie met dienstverleners moeten tegen relatief geringe kosten en met een gering tijdsbeslag kunnen worden afgedaan. Relevante bedrijfsinformatie en benchmarkgegevens moeten, met een hoge mate van betrouwbaarheid, snel, eenvoudig en goedkoop ter beschikking kunnen komen. Daarbij zullen brancheorganisaties, administratie- en accountantskantoren, softwareleveranciers en ook banken, een actieve rol spelen. Middelgrote en grote ondernemingen zullen anders dan de meeste kleinere ondernemingen - een aantal zaken veelal meer in eigen hand (willen) hebben/houden. Zij hebben vaak eigen administratieve krachten in dienst. En voor de grote ondernemingen geldt dat zij zelfs vaak forse eigen administratieve afdelingen hebben. Maar ook hier geldt: graag lage administratieve lasten bij zaken als belastingaangiftes en jaarverslagen (met inbegrip van de daarbij behorende accountantsverklaringen), actuele en betrouwbare bedrijfs- en benchmarkinformatie en dergelijke. Vaak speelt hierbij de internationale dimensie een belangrijke rol: of de onderneming nu multinationaal georganiseerd is dan wel (slechts) internationale relaties onderhoudt, in alle gevallen hebben bedrijven behoefte aan het wegnemen van grensoverschrijdende belemmeringen, inclusief allerlei verschillende administratieve regels en standaarden. Naast het bedrijfsleven, is ook de overheid gebaat bij verdere optimalisering op administratief vlak. Alleen al vanwege de noodzaak om met minder middelen meer waar te maken, hebben de uitvoerende organisaties die administratieve zaken hebben af te handelen met het bedrijfsleven, baat bij een hoogwaardige vormgeving van gedigitaliseerde informatie-uitwisseling. Deze woensdag 2 juli 2014 pagina 5

10 uitwisseling ziet zowel op financiële als niet financiële informatie. Met een gestandaardiseerde, hoogwaardige keteninrichting kan doelmatiger worden gewerkt, betrouwbaarder informatie worden verkregen en kunnen tevens de administratieve lasten voor bedrijven omlaag. Een bijzonder punt van aandacht is de relatie tussen de (rijks)overheid en zogeheten maatschappelijke ondernemingen (onderwijsinstellingen, zorginstellingen, woningcorporaties en dergelijke), alsmede het interbestuurlijke informatieverkeer (rijk, provincies, gemeenten, waterschappen). Ook daar biedt een stroomlijning van het administratieve informatieverkeer een belangrijke kans. Zowel waar het gaat om de informatievoorziening aan de bron als waar het gaat om de afgeleide administratieve handelingen. Een vergelijkbare redenering als voor de overheid is aan de orde voor banken (maar denk ook aan verzekeraars, pensioenfondsen en dergelijke). Willen die hun maatschappelijke functie ten opzichte van het bedrijfsleven optimaal kunnen vervullen (denk aan kredietverlening), dan vergt dat een optimaal ingericht stelsel van administratieve informatie-uitwisseling met bedrijven. Met kunnen banken meer complete, meer betrouwbare en meer actuele informatie ontvangen die hen in staat stelt de toegang en voorwaarden van kredietverlening beter af te stemmen op de behoefte en leencapaciteit van de onderneming. Het zo goed mogelijk inschatten van winstkansen en bedrijfsrisico s vormt de basis van een verantwoord en gezond kredietverleningsproces en is uiteindelijk zowel in het belang van de bank als de onderneming. Ook intermediaire partijen, zoals accountants, belastingadviseurs, administratieconsulenten en dergelijke, spelen een belangrijke rol. Voor hen lijkt er, op korte termijn, niet alleen te winnen, maar ook te verliezen via een beter, gestandaardiseerd en simpeler geordend systeem van informatieverkeer in Nederland. Hun verlies zit hem erin dat een aantal van hun huidige (relatief laagwaardige) werkzaamheden waar ze nu nog deels hun omzet uit halen - zal komen te vervallen. Dit verlies is zelfs een noodzakelijke voorwaarde voor maatschappelijke winst: door (vaak ook nog eens foutgevoelig) handwerk te vervangen door hoogwaardige digitalisering, wint de BV NL in zijn totaliteit. Het is echter een misverstand te denken dat dit omzetverlies voor intermediaire partijen te vermijden is: toenemende digitalisering maakt deze beweging volstrekt onvermijdelijk. Het is daarom ook voor intermediaire partijen belangrijk, om adequaat en tijdig in te steken op een zodanige vormgeving van die zich voltrekkende digitalisering, dat hun rol belangrijke toegevoegde waarde zal kunnen blijven genereren. Aldus beschouwd is het perspectief ook voor intermediaire partijen er een van potentiële winst. Een bijzondere rol is weggelegd voor de leveranciers van (administratieve) software. kan pas echt zijn vruchten afwerpen, wanneer de administraties daar mede op zijn geënt. Veel zal dus afhangen van de bereidheid en het vermogen van deze (private) partijen om te laten landen in de haarvaten van de administratieve systemen waar ondernemers en intermediairs gebruik van maken. 1.2 Wat moeten we ons realiseren bij het vormgeven van slimme oplossingen? We dienen ons te realiseren dat heel veel informatievoorziening die afgeleid wordt uit de administratie in een veelheid van ketens plaatsvindt. Ondernemingen maken soms onderdeel uit van grotere concerns of van franchiseformules. Ondernemingen zijn vaak een schakel in langere private ketens (neem de voedselketen). Maatschappelijke ondernemingen zijn, binnen hun domein, vaak een schakel in een keten, en spelen daarenboven hun rol soms in overlappende domeinen (bijvoorbeeld zorg en onderwijs). De informatiekwaliteit dient geborgd te worden in de verticale verantwoordingsketens en horizontale handelsketens. Daarnaast heeft nagenoeg elke organisatie, van private en publieke aard, te maken met een veelheid van instanties, deels opnieuw privaat en deels opnieuw publiek, bij de informatievoorziening van administratieve aard. Deels is dat binnen de keten waarover het zojuist ging, maar deels ook anderszins. Ondernemingen hebben bijvoorbeeld bijna allemaal te maken met banken, met pensioenfondsen, met verzekeraars, met arbodiensten, met de Kamer van Koophandel, met de Belastingdienst, met hun accountant, met hun fiscaal consulent, met hun administratiekantoor, met publieke woensdag 2 juli 2014 pagina 6

11 toezichthouders (voedsel, veiligheid, financieel, en dergelijke) en mogelijkerwijs met nog tal van andere instanties (bijvoorbeeld subsidieverstrekking van overheidswege). Voor maatschappelijke ondernemingen geldt, mutatis mutandis, een vergelijkbaar beeld: een veelheid van partijen waarmee informatie - afgeleid uit de administratie - wordt uitgewisseld, aangevuld met toezicht vanuit departementen. We moeten ons ook realiseren dat de informatie die afgeleid wordt uit de administratie, niet alleen financieel van aard is. Ook fysieke grootheden en eenheden van dienstverlening laten zich vangen in administratieve termen. Voor de besturing van de organisatie zijn zij vaak minstens zo relevant. Verantwoording over de bedrijfsvoering vindt dientengevolge ook plaats over niet-financiële informatie. Een ander belangrijk punt is dat, mede als gevolg van de mogelijkheden die de moderne ICT 13 biedt, de vereiste actualiteit en de vereiste frequentie van administratieve informatie-uitwisseling sterk aan het veranderen is. Steeds actueler en vaak ook frequenter lijkt daarbij de tendens te zijn. Soms kan dat de vorm aannemen van continuous monitoring en op termijn zelfs continuous assurance mogelijk maken. Dankzij de moderne ICT is het mogelijk dit vorm te geven zonder onevenredig hoge administratieve kosten en lasten. In wezen bewegen we toe naar een situatie waarbij rapportages, bij wijze van spreken, met een druk op de knop geleverd kunnen worden. 1.3 Wat is er nodig? Onder invloed van digitalisering zullen de ketenpartijen dus steeds meer afhankelijk van elkaar worden om de rapportageketens effectief en efficient te laten functioneren. Dat zelfde geldt ook voor de economie en de maatschappij als geheel, waar die ketenpartijen onderdeel van uitmaken. Daardoor word het steeds noodzakelijker om digitale initiatieven in Nederland, zowel publieke als private, onderling te verbinden vanuit een visie op de toekomst; een visie waar deze Roadmap een onderdeel van is. Deze visie moet rekening houden met recente nationale en internationale ontwikkelingen en expliciet strategische beleidsdoelstellingen (waaronder de Digitale Agenda) als uitgangspunt hebben. Vanuit het programma dragen we daar (publiek en privaat) actief aan bij, omdat het in belangrijke mate ons toekomstige succes bepaalt. Willen we de potentiële voordelen die digitalisering in zich draagt, optimaal kunnen benutten, dan moeten we in tal van opzichten zaken slim op elkaar gaan afstemmen, via standaarden die ketenbreed toepasbaar zijn, die, voor zover mogelijk en waar dat opportuun is, domeinoverstijgend zijn en die, voor zover mogelijk, ook internationaal gehanteerd worden. Daarbij geldt dat die standaarden een slimme koppeling aan elkaar moeten kennen. Dat wil niet zeggen dat alles op 1 standaard hoeft te worden gebaseerd. Neem de parallellie met ons Internet : dat kan alleen functioneren dankzij een grote set standaardiseringsafspraken, maar dat impliceert niet dat alles wat via internet met elkaar kan communiceren op één en dezelfde standaard is gebaseerd. Cruciaal is dat zo veel als ook maar enigszins mogelijk is, de beoogde standaarden helemaal zijn ingebouwd in de basale administratieve systemen die aan de bron van alles staan: die van de ondernemingen (en maatschappelijke ondernemingen). Dat betekent ook dat organisaties die gegevens uitvragen bij ondernemingen, hun uitvraag zo veel als ook maar enigszins mogelijk is, zullen moeten zien te formuleren in termen van gegevens die ook in de bedrijfsadministraties zitten, of die redelijkerwijs (bijvoorbeeld conform RGS) daarin verwacht mogen worden. Hiertoe dienen de wet- en regelgevers bij hun werk rekening te houden met dit uitgangspunt. Alleen bij wijze van uitzondering kan de dynamiek andersom komen te liggen en zullen bedrijven hun administratieve structuur echt moeten aanpassen op de (veranderende) informatiebehoefte van uitvragende partijen. 13 ICT = informatie en communicatie technologie woensdag 2 juli 2014 pagina 7

12 De overheid zou de verantwoordelijkheid moeten nemen om wet- en regelgeving waar nodig en nuttig standaard te voorzien van een taxonomie, datamodel en/of algoritme. Dit is de eerste stap op weg naar betere aansluiting tussen semantiek in wetgeving en semantiek in verantwoording. Een dergelijke taxonomie zou ook al bij het ontwerpen van een wetsvoorstel gebruikt kunnen worden om de niet alleen de uitvoerbaarheid van de beoogde wet te verbeteren, maar ook de interne en externe consistentie daarvan. woensdag 2 juli 2014 pagina 8

13 2 Afsprakenstelsel: architectuur en governance 2.1 Het -afsprakenstelsel biedt een set van aan elkaar complementaire standaarden en een architectuur voor generieke voorzieningen die invulling geven aan de geconstateerde behoefte aan een lastenarme uitwisseling vanuit de administraties afgeleide informatie. Zodra gegevens vastliggen in de bedrijfssoftware, biedt een goede oplossing voor een kostenefficiënte informatie-uitwisseling. Hierbij kan gedacht worden aan rapportages over alle facetten van de bedrijfsvoering, zoals bijvoorbeeld kwantitatieve informatie (productiestromen), kwaliteitsgegevens en opnieuw bij wijze van voorbeeld - aantallen respectievelijk zwaarte van incidenten. is flexibel en kan complementair gebruikt worden met inhoudelijke standaarden. Zo geldt bijvoorbeeld dat er in het zorgdomein een hoogwaardige internationale set afspraken is met betrekking tot zorginhoudelijke aangelegenheden (bijvoorbeeld sterftecijfers bij bepaalde medische handelingen in instellingen), die zeer wel te combineren valt met de -standaarden voor het uitwisselen van de desbetreffende informatie (bijvoorbeeld richting toezichthouder). Dit is een mooi voorbeeld van hoe ook in het nietfinanciële domein van toepassing kan zijn. Er is duidelijk behoefte aan voldoende zekerheid dat de standaarden ook voldoende stabiel zijn, opdat ondernemers en overheden niet telkens met kosten voor aanpassingen worden geconfronteerd; dit in de wetenschap dat stabiel niet identiek is aan statisch: ook stabiele standaarden zijn onderhevig aan doorontwikkeling. Het (blijven) waarborgen van een passende en stabiele publiek-private -governance en -architectuur (samen het -afsprakenstelsel) is noodzakelijk. De overheid voert hierbij de operationele regie. Private partijen geven een impuls aan hun (inhoudelijke) inbreng. Alle partijen zorgen voor een serieuze afvaardiging met voldoende draagvlak en mandaat. Het afsprakenstelsel omvat ten eerste de beschrijving van toepassing van de standaarden, zoals opgenomen in de Nederlandse Taxonomie Architectuur (NTA) en Nederlandse Proces Architectuur (NPA). De NTA gaat over gegevens (harmonisatie) en XBRL 14 (technische standaard) en de NPA over processen en het gebruik van en de eisen aan de onderliggende technische standaarden. De NTA en de NPA bepalen gezamenlijk de invulling van. Vervolgens wordt ingegaan op de activiteiten die nodig zijn om het afsprakenstelsel stabiel te houden, gegeven een aantal internationale ontwikkelingen. Tevens beschrijft het afsprakenstelsel de inrichting van de governance architectuur Nederlandse Taxonomie Architectuur Binnen hebben we een gemeenschappelijke taal afgesproken (XBRL) die we hanteren voor het beschrijven van de begrippen die worden uitgevraagd. In die XBRL-taal hebben we daarnaast de uitvraag geformuleerd die de huidige uitvragende partijen hanteren (dit is de Nederlandse Taxonomie (NT), aangevuld met de Bankentaxonomie (BT)). De set regels die we hanteren rond de taxonomie, hebben we vastgelegd via de Nederlandse Taxonomie Architectuur. Het doel van de NTA is het realiseren van: consistentie en voorspelbaarheid van de NT; controleerbaarheid van de NT; modulariteit teneinde daarmee de uitbreidbaarheid en onderhoudbaarheid van de NT te ondersteunen; internationale 'best practice' om software aanbieders een stabiel platform te geven. 14 XBRL = extensible Business Reporting Language woensdag 2 juli 2014 pagina 9

14 De Nederlandse Taxonomie bestaat uit veelal zelfstandig gecreëerde onderdelen (bijvoorbeeld voor het fiscale domein en het verslaggevingsdomein) die vervolgens bij elkaar worden gevoegd tot de Nederlandse Taxonomie. Om te garanderen dat bij de samenvoeging geen fouten ontstaan en dat een consistent geheel ontstaat, zijn er naast syntax en naamgevingseisen ook modulariteitseisen opgesteld in de NTA. De set regels in de NTA heeft betrekking op gegevens die worden uitgewisseld in rapportages. Ook op 2 andere niveaus worden gegevens uitgewisseld, namelijk op het niveau van financiële subadministraties en op het niveau van transacties. Voor deze gegevensuitwisselingen zijn andere afsprakenstelsels ontwikkeld, bijvoorbeeld RGS, auditfiles en XBRL-GL 15 respectievelijk e- Factureren. Deze afsprakenstelsels komen in hoofdstuk 4 aan de orde. In dat hoofdstuk wordt beschreven hoe vanuit een bijdrage geleverd kan worden om tot een consistent geheel te komen van standaarden voor deze drie niveaus: zoveel mogelijk aansluiting en zoveel mogelijk hergebruik als dat nuttig is Nederlandse Proces Architectuur Binnen hebben we een aantal standaarden afgesproken op het vlak van de procesmatige inrichting van het berichtenverkeer. De set van die procesmatige regels is vastgelegd in de Nederlandse Proces Architectuur. Deze afspraken zijn, aan de kant van de overheid, geïmplementeerd in Digipoort en zijn ook ingebed in de Bancaire Infrastructurele Voorzieningen (BIV). Tevens hebben we in de NPA een aantal standaarden afgesproken rond de techniek (koppelvlakken en beveiliging) waarmee berichten binnen -verband worden verzonden/ontvangen. Deze afspraken worden ook (bij elke partij in een passend tempo) geïmplementeerd in de Digipoort en in de BIV. De NBA heeft een standaard ontwikkeld voor het kunnen afgeven van een accountantsverklaring via. Deze standaard is opgesteld binnen de NTA en de NPA, maar voegt daar een vaktechnische accountancystandaard aan toe. Deze standaard is zeer generiek opgesteld en leent zich voor tal van vormen van Assurance. De richtlijnen in de NPA geven zowel marktpartijen (softwareontwikkelaars, intermediairs en verantwoordende partijen) als nieuwe en bestaande partners handvatten om op gestandaardiseerde wijze de onderlinge digitale interactie met een -infrastructuur in te richten, waarbij de informatieprocessen op eenduidige wijze worden afgehandeld Tijdpad -architectuur Ten behoeve van de kwaliteit van (door)ontwikkeling en toepassing van de -architectuur wordt het volgende tijdpad voorzien: Tabel -architectuur (voortouw bij: Logius) Jaar Actie Actiehouder Diversen Softwareleveranciers Intermediairs Organisaties * 2014 Herijking toegepaste technieken Logius i.s.m. ICT-NL X X (x) 2014 e.v. Bewaken (door)ontwikkeling en toepassing van NTA en NPA Logius i.s.m. taxonomiebeherende partijen * Organisaties zijn de partijen over wie rapportages ingestuurd worden. X X (x) Doorontwikkeling van de NPA wordt in ieder geval voorzien vanuit de ontwikkelingen rondom Assurance en Private Extensies. 15 XBRL-GL = extensible Business Reporting Language Global Ledger woensdag 2 juli 2014 pagina 10

15 2.3 Internationale aspecten rond -architectuur In internationaal verband gebeurt er veel op het gebied van XBRL en. Vanuit Nederland moeten we daarop inspelen. Het gaat hierbij om inbrengen van wat wij al hebben bereikt en aansluiten bij ontwikkelingen elders. Een lobby in de Europese arena is nodig: Offensief: het stimuleren van het rapporteren met behulp van. Dit kan leiden tot aanzienlijke kostenbesparingen op de bedrijfsvoering voor ondernemingen. Nederland wordt gezien als gidsland en speelt een leidende rol binnen XBRL Europe. Defensief: voorkomen dat er met conflicterende (internationale) standaarden worden ingevoerd voor financiële rapportages (voorkomen van desinvestering). Vanuit het internationale aspect wordt het volgende tijdpad voorzien: Tabel Internationaal (voortouw bij: Logius, XBRL NL) Jaar Actie Actiehouder Diversen Softwareleveranciers Intermediairs Organisaties * 2014 e.v. Borgen van afstemming met IASB 16 (IFRS 17 ) Logius Big Samen met andere lidstaten XBRL aanmelden bij Logius MSP-IS e.v. Volgen van inhoudelijke activiteiten van XBRL Europe en XBRL II 19 Logius XBRL NL X Big-5 (x) 2014 e.v. Deelname aan EU Adoption Committee van XBRL II Logius * Organisaties zijn de partijen over wie rapportages ingestuurd worden. De ontwikkelingen die sectorspecifiek zijn, zoals Europese regelgeving (EIOPA) voor DNB 20 en (ESMA, ESEF 21 ) voor de AFM 22 worden in paragraaf besproken. 2.4 Governance Bij is een brede community met een veelheid aan instanties en personen binnen uiteenlopende sectoren van markt en overheid betrokken. Om te kunnen profiteren van de inzichten die al deze betrokkenen over deze governance hebben, is een breed overlegproces gestart. Het doel van de governance is mogelijk te maken dat liefst breed gedragen - besluiten over kunnen worden genomen, dat partijen die in samenwerken zich daaraan gehouden weten en dat de uitvoering van deze besluiten gewaarborgd is. Het nader organiseren van de governance van is noodzakelijk omdat samenwerking vraagt van verschillende publieke en private partijen die betrokken zijn bij (system-to-system (S2S)) uitwisseling van (financiële) verantwoordingsrapportage. De -governance heeft betrekking op: Het (beheer) van het afsprakenstelsel: Verwacht mag worden dat onderhoud moet plaatsvinden op sets van afspraken, zoals de Nederlandse Taxonomie Architectuur en Nederlandse Proces Architectuur. Besluitvormende overleg gremia: De overlegstructuur binnen het publiek-private domein is erop gericht om door tijdige afstemmings- en consultatierondes alle partijen in staat te stellen helder te krijgen of en zo ja op welke wijze bepaalde besluiten voor elk van hen relevant zijn en om waar mogelijk tot voor ieder bevredigende oplossingen te komen. 16 IASB= International Accounting Standards Board 17 IFRS = International Financial Reporting Standards 18 MSP-IS = Multi-Stakeholder Platform on ICT Standardisation 19 XBRL II = XBRL International 20 DNB = De Nederlandsche Bank 21 ESEF = European single electronic format 22 AFM = Autoriteit Financiële Markten woensdag 2 juli 2014 pagina 11

16 De overlegstructuur kent reeds een publiek-private samenstelling op strategisch, tactisch en operationeel niveau. is echter zodanig in beweging en brengt anderzijds zo diverse domeinen en sectoren in beeld, dat het nodig is de governance flexibel te houden. Hierbij zijn behoud van de publiek-private samenstelling en (h)erkenning van de verantwoordelijkheid van elke partij als zodanig van groot belang. De hoofdstructuur staat als een huis met het Beraad, het Platform en de expertgroepen voor Gegevens, Processen en Techniek én Marcom. De flexibiliteit krijgt vorm via: tijdelijke gremia voor Assurance (reeds een Taskforce en Projectleidersoverleg ingericht, zie paragraaf van bijlage 4) en Private Extensies (governance in voorbereiding, zie paragraaf van bijlage 4); aan te sluiten bij publiek-private gremia die reeds in de betreffende sector bestaan (zoals bijvoorbeeld het belastingconsulentenoverleg van de Belastingdienst, zie paragraaf van bijlage 4); wisseling van vertegenwoordiging in de gremia, zoals de recente toetreding van NOAB 23 en VNO/NCW tot het Platform; transparante toetreding van nieuwe partijen die het -afsprakenstelsel gaan toepassen (denk aan de onderwijssector en werknemersgegevens/employee Benefits). De invloed van de Nationaal Commissaris Digitale Overheid (NCDO) op de publieke, maar ook op de publiek-private governance moet nog uitkristalliseren, maar duidelijk is dat een integrale visie op digitaal Nederland noodzakelijk is. Tabel Governance (voortouw bij: Logius, Belastingdienst) Jaar Actie Actiehouder Diversen Softwareleveranciers 2014 Herijken governance naar aanleiding van Private extensies en de komst van de Nationaal Commissaris Digitale Overheid Logius i.s.m. MinEZ en uitvragende partijen 2014 e.v. Bewaken inrichting en werking van governance Belastingdienst i.s.m. Logius * Organisaties zijn de partijen over wie rapportages ingestuurd worden. Intermediairs Organisaties * X X X 23 NOAB = Nederlandse Orde van Administratie- en Belastingdeskundigen woensdag 2 juli 2014 pagina 12

17 3 Wet- en regelgeving De overheid zou de verantwoordelijkheid moeten nemen om wet- en regelgeving waar nodig en nuttig standaard te voorzien van een taxonomie, datamodel en/of algoritme. Dit is de eerste stap op weg naar betere aansluiting tussen semantiek in wetgeving en semantiek in verantwoording. Een dergelijke taxonomie zou ook al bij het ontwerpen van een wetsvoorstel gebruikt kunnen worden om de niet alleen de uitvoerbaarheid van de beoogde wet te verbeteren, maar ook de interne en externe consistentie daarvan. Deze verbetering van het wetgevingsproces zou onderdeel kunnen worden van het intergraal afwegingskader. Bij deze verbeterslag kan gebruik gemaakt worden van de ervaringen van het inmiddels beëindigde programma Legis. Jaarrekeningen over het boekjaar dat begint op of na 1 januari 2016 kunnen enkel nog digitaal via, dat wil zeggen geautomatiseerd via of handmatig via de online service zelf deponeren jaarrekening, gedeponeerd worden bij de KvK. Hiermee worden andere kanalen (o.a. papier) voor het deponeren van jaarrekeningen bij de Kamer van Koophandel uitgefaseerd. 3.1 Verbetering van het wetgevingsproces Het Integraal Afwegingskader voor beleid en regelgeving (IAK 24 ) is zowel een werkwijze als een bron van informatie voor beleidsmakers en wetgevingsjuristen bij de rijksoverheid. Het IAK als werkwijze biedt structuur bij het maken van goed beleid en goede regelgeving. Toepassing van het IAK brengt alle relevante beslisinformatie op het juiste moment in het beleidsproces in beeld. Om standaard te voorzien in een taxonomie of datamodel bij nieuwe wet- en regelgeving kan met het ministerie van Veiligheid en Justitie onderzocht worden of het Integraal Afwegingskader beleid en regelgeving (IAK) voorzien kan worden van relevante beslisinformatie waardoor deze in beleids- en wetgevingstrajecten kan worden afgewogen. Het innovatieve programma Legis beoogde de kwaliteit van wetgeving en het wetgevingsproces te verbeteren, door betere samenwerking tussen beleid, wetgeving en uitvoering en slimmer gebruik te maken van digitale hulpmiddelen. Legis richtte zich primair op de ondersteuning van wetgevers bij het opstellen van wetgeving en bij hun dialoog met beleid, uitvoering en de samenleving tijdens dat proces, in de overtuiging dat dat proces beter, efficiënter en transparanter kan. Het Legis programma is inmiddels beëindigd en de resultaten zijn in beheer bij het ministerie van Veiligheid en Justitie met wie verkend kan worden welke lessons learned het programma voor het programma heeft waar het gaat om standaard te voorzien in een taxonomie bij nieuwe weten regelgeving. Tabel verbeteren wetgevingsproces (voortouw bij: Logius) Jaar Actie Actiehouder Diversen Softwareleveranciers Intermediairs Ondernemers 2014 Onderzoeken of IAK kan voorzien van Taxonomie / Datamodel Logius (X) X (X) 24 Het IAK is te vinden op woensdag 2 juli 2014 pagina 13

18 3.2 Wetswijzigingen met betrekking tot deponering van jaarrekening Om het uitfaseren van andere (dan digitale) kanalen te realiseren zijn de volgende wetswijzigingen in voorbereiding met bijbehorende planning: Tabel wetswijzigingen (voortouw bij: MinEZ, Min V&J, MinFin)) Handelsregisterwet Burgerlijk Wetboek Wet op de formeel buitenlandse vennootschappen Europese Transparantie richtlijn Verantwoordelijkheid MinEZ MinV&J MinV&J MinFin Ministerraad Raad van State Tweede Kamer Eerste Kamer Inwerkingtreding Één van de aspecten behandeld in de Europese Transparantierichtlijn is de verplichting voor beursgenoteerde organisaties om gebruik te maken van één standaard elektronisch rapportage formaat per 1 januari Dit aspect wordt nader toegelicht in paragraaf Regelgeving voor accountants Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (NBA) Het verantwoordingstuk zelf is van de cliënt en ligt buiten de verantwoordelijkheid van de regelgever (NBA). De regelgeving rondom verklaringen is opgenomen in de Nadere Voorschriften controle- en overige standaarden (NV COS). De standaard voor controleverklaringen (COS 700) geeft al de ruimte voor elektronische verklaringen. Per 1 januari 2015 gaan op initiatief van de NBA nieuwe standaarden in voor beoordelen (2400) en samenstellen (4410). Deze zullen ook gelijkluidende bepalingen hebben. De overige beroepsgroepen hebben geen publiekrechtelijke basis en kunnen dus zelf eventueel regels aanpassen. 25 Tekst in paragraaf 6.3.2: Het is thans onvoldoende duidelijk waaruit deze standaard met bijbehorende technische regels en infrastructuur precies zal bestaan. Mede gelet hierop, wordt het niet opportuun geacht om de AFM vooruitlopend op de implementatie van de EU-Transparantie richtlijn aan te sluiten op. De Europese ontwikkelingen zullen nauwlettend worden gevolgd om te bezien of, al dan niet vooruitlopend op ESEF, aansluiting op zinvol is woensdag 2 juli 2014 pagina 14

19 4 Relevante verwante trajecten In hoofdstuk 2 beschreven we de standaarden die thans onderdeel uitmaken van het afsprakenstelsel. Maar er zijn meer standaarden die cruciaal zijn en een eenduidig stelsel voor het elektronisch zakendoen met de overheid is essentieel. De overheid geeft hoge prioriteit aan het stroomlijnen van de -ontwikkelingen met lopende initiatieven als eid, e-factureren, Referentie GrootboekSchema, Auditfiles, Basisregistraties, de Berichtenbox voor bedrijven, het Ondernemingsdossier etc.. Het slagen van deze ontwikkelingen, ook in hun onderlinge samenhang, hangt nauw samen met het aangehaakt zijn van private partijen (de business) en softwareleveranciers. Elk van die trajecten heeft een eigen programmatische aanpak, net als het -programma. Maar tegelijkertijd is helder dat er sprake is en moet zijn van samenhang en interactie: het programma is gebaat bij een goede voortgang van de verwante programma s en is daar deels ook van afhankelijk; en vice versa. Er is behoefte aan een integrale visie op de toekomst van digitaal Nederland, rekening houdend met recente nationale en internationale ontwikkelingen. Die visie moet expliciet strategische beleidsdoelstellingen als uitgangspunt hebben. Vanuit het programma dragen we daar actief aan bij omdat het in belangrijke mate ons toekomstige succes bepaalt. In dit verband is het van belang een verbinding te leggen met de Nationaal Commissaris Digitale Overheid (NCDO) die in het derde kwartaal aan de slag zal gaan. Tabel en visie op digitaal Nederland (voortouw bij: rijksregisseur) Jaar Actie Actiehouder Diversen Softwareleveranciers 2014 Verbinden van met Nationaal Commissaris Digitale Overheid Rijksregisseur i.sm. uitvragende partijen en beleidsministeries Intermediairs Ondernemers X X X In de volgende paragrafen geven we weer om welke programma s het gaat en wat de concrete issues en daarbij behorende planningen zijn binnen die verwante programma s. Tegen die achtergrond geven we ten slotte aan welke acties we binnen het -programma gaan nemen om de aansluiting tussen en de verwante programma s goed te borgen. 4.1 eid Stelsel en eherkenning Het eid Stelsel maakt het mogelijk om de identiteit en bevoegdheid van burgers en bedrijven met een voldoende mate van zekerheid vast te stellen. Hiermee worden publieke en private organisaties ontzorgd op het gebied van een veilige en gebruiksvriendelijke toegang tot digitale dienstverlening. 26 eherkenning regelt de digitale herkenning (authenticatie) en controleert de digitale bevoegdheid (autorisatie) van personen die online een dienst willen afnemen. Een belangrijk onderdeel binnen eherkenning is het machtigingenregister. Het machtigingenregister bevat informatie over welke gebruiker, namens welke organisatie gemachtigd is om een bepaalde dienst af te nemen op een bepaald niveau. eherkenning is naast een technisch netwerk ook een waarborg voor kwaliteit. De overheid vereist die waarborg, omdat veilige toegang tot digitale dienstverlening van fundamenteel belang is voor de samenleving. Online dienstverleners en gebruikers kunnen daarom met een gerust hart een erkende aanbieder kiezen. De overheid houdt toezicht. eherkenning is de basis van een nationaal eid Stelsel NL. De huidige versie van eherkenning kent nog geen machine-tomachine-communicatie, maar eid zal dat wel bevatten. 26 Van woensdag 2 juli 2014 pagina 15

20 4.1.1 Tijdpad eid Stelsel en eherkenning Het kabinet heeft aangegeven in 2015 een werkend stelsel voor elektronische identiteit te willen hebben. De huidige versie van eherkenning migreert naar een 1.0 versie van het Afsprakenstelsel eid (waarschijnlijk 1 juli 2015). Op 21 januari 2014 is versie 1.0 van het ontwerp eid Stelsel vastgesteld. In deze versie is het fundament van de werking van het stelsel beschreven. Deze versie kent nog geen machine-tomachine-communicatie. De basis voor deze versie is gelegd in het document eid Afsprakenstelsel van oktober 2013 en het review commentaar dat daarop is ontvangen. Deze versie heeft tot doel om de werking en het ontwerp technologisch procesmatig te beproeven. De beproeving gebeurt in een publiek-private samenwerking. Het gaat hierbij uitdrukkelijk om proeven en nog niet om pilots. Dit traject van POT s (Proofs of Technology) en POC s (Proofs of Concept) is op het moment van publicatie van het ontwerp eid Stelsel in voorbereiding. Publieke en private organisaties die digitale diensten aanbieden kunnen aan de hand van deze versie de implementatiemogelijkheden toetsen. 27 In het tweede en derde kwartaal van 2014 worden de POT s en POC s uitgevoerd. De EU-verordening Elektronische identiteiten en elektronische vertrouwensdiensten zal naar verwachting per 1 juli 2014 van kracht worden. Voor implementatie en uitvoering is maximaal vier jaar beschikbaar. De wetgeving in Nederland zal worden aangepast aan deze verordening. (waarschijnlijk in 2016 gereed). Vanuit het eid-programma wordt het volgende tijdpad voorzien: Tabel eid Stelsel Jaar Actie Actiehouder Diversen eidleveranciers * Softwareleveranciers 2014 Proof of Technology Project eid X X 2014 Proof of Concept Project eid X X 2014 Ontwerpdocumentatie Project eid 2014 Uitwerken specificatie machine-to-machine Project eid 2015 Implementatie machtigingenregisters Project eid 2015 Pilots Project eid X X X 2016 Wetgeving Project eid ** eid-leveranciers zijn de partijen die binnen het eid Stelsel authenticatie en autorisatiediensten leveren. * Personen zijn zowel natuurlijke personen als rechtspersonen. Intermediairs / Personen ** Besluitvorming en coördinatie vindt plaats door de stuurgroep en projectteam eid alsmede het Tactisch Overleg eherkenning en de werkgroep migratie Tijdpad migratie door met betrekking tot eid Stelsel Een intermediair zal met behulp van haar softwarepakket M2M (machine-to-machine) een machtigings claim (de bevoegdheidsverklaring) kunnen ophalen bij de eid machtigingenregisters. Vervolgens zal het softwarepakket van de intermediair samen met het bericht de bevoegdheidsverklaring aanbieden aan de voorziening van de uitvragende partij (bijvoorbeeld Digipoort). Deze voorziening controleert de verklaring en kan vervolgens het retourbericht beschikbaar stellen, tenzij de verklaring niet voldoet aan de daaraan te stellen eisen. Digipoort en BIV gebruiken PKIoverheid 28 voor authenticatie. Dit middel zal ook werken onder het eid Stelsel. Digipoort heeft een tijdelijk publiek machtigingenregister (B2) ten behoeve van mededelingen van de Belastingdienst. Deze voorziening is ingezet in afwachting van het beschikbaar komen van een breed eid Stelsel, waarin sprake zal zijn van private en (voor natuurlijke personen) publieke machtigingsregisters. 27 Uit Voorwoord eid Afsprakenstelsel versie 1.0 d.d. 21 januari PKIoverheid = PublicKeyInfrastructure overheid woensdag 2 juli 2014 pagina 16

21 Voor de BIV is het gewenst dat de machtiging van de intermediair beschikbaar is bij aanlevering van de kredietrapportage. Welke technische oplossing daarvoor wordt ingezet zal in 2015 nader worden onderzocht. Vanuit wordt met betrekking tot het eid Stelsel het volgende tijdpad voorzien, gebaseerd op een versie van het Afsprakenstelsel eid dat machine-to-machine-communicatie ondersteunt: Tabel en eid Stelsel (voortouw bij: Logius / FRC 29 ) Jaar Actie Actiehouder Diversen Softwareleveranciers Intermediairs Personen * 2014 Impactanalyse Digipoort Logius 2015 Onderzoek en impactanalyse BIV FRC 2015 Ontwerpdocumentatie opnemen in de Nederlandse Logius X X Procesarchitectuur * Zie vorige tabel. Na besluitvorming op basis van de impactanalyse Digipoort komen de volgende acties (eventueel) aan de orde: ontwerp en implementatie in Digipoort; implementatie bij achterliggende afnemers (zoals Belastingdienst, KvK, CBS en de banken; per berichtsoort kan een eigen implementatietraject nodig zijn); implementatie in software van aanleveraars; pilots; uitfasering oude koppelvlakken; uitfasering B e-factureren en Simplerinvoicing E-factureren staat voor elektronisch factureren waarbij facturen zowel van publieke als private partijen - elektronisch worden ontvangen èn verwerkt (dus geen met PDF-bijlage). De voordelen zijn minder administratieve lasten en efficiëntere bedrijfsprocessen. Rijksdiensten zijn als launching customer (B2G 30 ) via een Ministerraad-besluit van 5 november 2010 verplicht om vanaf 1 januari 2011 e-facturen (dus facturen van private partijen) via Digipoort te kunnen ontvangen 31. Digipoort accepteert op dit moment (als technische standaarden) UBL 32 en SETU 33 (op HR-XML 34 gebaseerde standaard voor de uitzendbranche). Op de pas-toe-of-leg-uit lijst van het College Standaardisatie staan SETU en een Semantisch Model voor de e-factuur (SMeF). De laatste is door Logius ontwikkeld in opdracht van MinEZ. SMeF kent een publiek-private stuurgroep. MinEZ steunt sinds 2012 een open marktinitiatief Simplerinvoicing 35 waarin een afsprakenstelsel volgens een 4-rollen model is ontwikkeld ten behoeve van B2G, B2B 36 en B2C 37. Het afsprakenstelsel wordt beheerd door de stichting Simplerinvoicing met e-factuurdienstverleners en softwareleveranciers als participanten. Kern van het 4-rollen model is dat een handelspartner door aansluiting op één dienstverlener al zijn achterliggende handelspartners kan bereiken. De dienstverleners binnen het afsprakenstelsel regelen onderling dat de berichten in het juiste formaat worden afgeleverd. 29 FRC = Financiële Rapportages Coöperatief 30 B2G = Business-to-Government 31 Van: 32 UBL = UBL: Universal Business Language 33 SETU = Stichting Elektronische Transacties Uitzendbranche 34 HR-XML = Human Resources extensible Markup Language 35 Van: 36 B2B = Business-to-Business 37 B2C = Business-to-Consumer woensdag 2 juli 2014 pagina 17

22 Binnenkort start Logius in opdracht van MinEZ een impactanalyse om te bepalen wat de technische en financiële consequenties zijn van de adoptie van deze additionele standaard op Digipoort. De technische afspraken in Simplerinvoicing zijn gebaseerd op de succesvolle Europese Large Scale Pilot PEPPOL (Pan European Public Procurement OnLine) die liep tot 2012 en sindsdien door Europese overheden met steun van de Europese Commissie wordt onderhouden in de stichting OpenPEPPOL. De berichtstandaard is gebaseerd op UBL Tijdpad e-factureren en Simplerinvoicing Op 6 mei 2014 is de richtlijn Electronisch facturering bij aanbestedingen (2014/55/EU) gepubliceerd. Alle aanbestedende diensten worden verplicht e-facturen te kunnen ontvangen en verwerken die voldoen aan (i) een door CEN (Europese Standaardisatie organisatie op gebied ICT) vast te stellen norm voor een semantisch gegevensmodel van de basis e-factuur en (ii) een beperkte lijst van syntaxen, eveneens vast te stellen door CEN. Transpositie dient uiterlijk eind 2018 plaats te vinden. CEN krijgt maximaal 3 jaar de tijd. MinEZ verstrekt binnenkort aan NEN 38 subsidie voor maximaal 3 jaar voor activiteiten die NEN zal uitvoeren om de Nederlandse belangen zo goed mogelijk aan te laten sluiten bij Europese ontwikkelingen op het gebied van normen voor e-factureren. NEN is verplicht om een NEN-'normcommissie' op te richten om de Nederlandse inbreng naar de CEN Technical Committee af te stemmen. De normcommissie is in feite een schaduwcommissie van de betreffende Technical Committee, waaraan alle partijen die hebben aangegeven belang te hebben bij het onderwerp van de Technical Committee kunnen deelnemen. Tabel e-factureren Jaar Actie Actiehouder Diversen Softwareleveranciers Intermediairs Organisaties * Publicatie Europese Richtlijn 2014/55/EU Europese Commissie uiterlijk 2017 Vaststellen semantisch model voor basis e-factuur CEN uiterlijk 2017 Vaststellen beperkte lijst van syntaxen (mogelijk CEN UBL, ISO , GS1 en UN/CEFACT) Borgen dat de CEN norm zo veel mogelijk in lijn is met SMeF en Simplerinvoicing NEN X X (x) 2018 Aanbestedende diensten zijn verplicht e-facturen te kunnen ontvangen, die voldoen aan CEN-norm voor de basis e-factuur en een beperkt aantal syntaxen Aanbestedende Diensten * Organisaties zijn factuurversturende en ontvangende partijen (o.a. ondernemers en overheden) Tijdpad in relatie tot e-factureren en Simplerinvoicing Bezien vanuit het -programma is het belangrijk om de gegevenselementen, die zowel voorkomen in de e-factuur als in de -berichten, te normaliseren en de inrichtingseisen voor Digipoort niet uiteen te laten lopen. Vanuit wordt met betrekking tot het e-factureren het volgende tijdpad voorzien: Tabel en e-factureren (voortouw bij: Logius) Jaar Actie Actiehouder Logius Softwareleveranciers Intermediairs Organisaties * 2014 e.v. Borgen dat de NT zo veel mogelijk in lijn is met X X X (x) semantisch model voor basis e-factuur i.s.m. NEN 2014 e.v. Borgen dat de technische en procesmatige eisen die X aan Digipoort gesteld worden niet gaan divergeren * Zie vorige tabel. Logius zal aan NEN voorstellen om te participeren in de NEN-normcommissie. 38 NEN = NEderlandse Norm 39 ISO = International Organization for Standardization woensdag 2 juli 2014 pagina 18

23 4.3 Referentie GrootboekSchema Het Referentie GrootboekSchema (RGS) 40 is een semantische standaard die van toepassing is in het (administratieve) rapportage-domein. RGS is gemaakt mede als hulpmiddel om de vertaalslag te kunnen maken tussen enerzijds diverse grootboekindelingen en anderzijds de van overheidswege vastgestelde NT (en ook de BT). Ondernemingen houden hierbij de keus rond het te hanteren grootboekschema, maar het staat ondernemingen ook vrij om de indeling van het RGS te gaan hanteren als hun grootboekindeling. Als ze dat doen, behoeven ze geen afzonderlijke vertaalslag meer te maken tussen hun eigen grootboek en een taxonomie. De standaard bevat achtereenvolgens van de opgenomen elementen (lees: (sub)grootboekrekeningen): 1. de omschrijving, 2. de referentiecode en 3. de eenduidige verwijzing naar de Nederlandse Taxonomie en Banken Taxonomie Tijdpad RGS De komende periode zal een tijdelijke beheerorganisatie 41 zorgdragen voor: uitvoering geven aan het genomen besluit met betrekking tot de inrichting van de tijdelijke werkorganisatie (incl. het aanzoeken van de portefeuillehouder-rgs, het inrichten van het RGSklankbordoverleg, het aanstellen van de RGS-aanspreekpunten en de bemensing van de tijdelijke werkorganisatie); uitwerken van het (geaccordeerde) voorstel met betrekking tot de implementatie RGS. Dit betreft men name het opstellen van een implementatie-stappenplan en communicatieplan; geven van een concrete aanzet voor de uitvoering van een ketentest RGS, zoals het definiëren van de onderzoeksvraag, het opstellen van het onderzoeksplan en het inrichten van de organisatie die de test zal uitvoeren; vorm en inhoud geven aan de voorstellen met betrekking tot het beheer van het RGS bij NEN en het licentievrij gebruik (CreativeCommons-zero); leveren van bijdragen aan het -Beraad en aan het RGS-klankbordoverleg; het tussentijds evalueren van de prestaties en de werkwijze van de tijdelijke beheer-organisatie en het voorbereiden van de inrichting van de (definitieve) beheerorganisatie RGS. Tevens zal de beheerorganisatie 42 zorgen voor: de werkwijze met betrekking tot de uitbreiding met extracomptabele financiële gegevens, (nieuw) onderdeel doorontwikkeling RGS; de beschrijving van het eigenaarschap van de gegevenselementen, (nieuw) onderdeel doorontwikkeling RGS. Aan de bestuurlijk portefeuillehouder RGS zal de opdracht worden geformuleerd om: een voorstel op te stellen voor de inrichting van de samenwerking met het programma ; een begroting op te stellen voor de onvermijdelijke "out-of-pocket" kosten, samen met een voorstel voor de verdeling daarvan. Besluitvorming wordt voorbereid in het publiek-private Breed expertoverleg RGS. Tabel RGS Jaar Actie Actiehouder Diversen Softwareleveranciers Intermediairs Ondernemers 2014 Ingerichte beheerorganisatie CBS/BD X X 2014 Geaccoordeerd implementatie-stappenplan beheerorg. X X (x) 2014 Ingericht beheer bij NEN beheerorg. 40 Uit Notitie met beslispunten v pdf 41 Uit Notitie met beslispunten v pdf 42 Uit Concept verslag breed expertoverleg 9 april 2014 versie pdf woensdag 2 juli 2014 pagina 19

24 4.3.2 Tijdpad van activiteiten vanuit richting het RGS-programma In het expertoverleg RGS zijn de volgende uitgangspunten afgesproken: Een taxonomie-beherende partij zal regelmatig behoefte hebben aan nieuwe gegevens in een rapportage (bijvoorbeeld veroorzaakt door wetgeving). Deze partij stelt eerst vast of het betreffende gegeven al als concept in de NT (of BT) is opgenomen. Als het gegeven nog geen onderdeel uitmaakt van een taxonomie, onderzoekt hij of het betreffende gegeven al onderdeel uitmaakt van RGS. Als het gegeven nog geen onderdeel uitmaakt van RGS, dan dient hij een concreet voorstel in voor uitbreiding van het RGS. De RGS beheerorganisatie maakt de afweging of het gegeven in het RGS opgenomen dient te worden en zo ja op welke wijze. De RGS beheerorganisatie zorgt voor de inrichting van de afstemmechanismen met de taxonomie-beherende partijen. Deze uitgangspunten zijn nog niet opgenomen in het afsprakenstelsel. Ook de afstemmechanismen zijn nog niet ingericht. Met betrekking tot RGS worden, vanuit het -programma, het volgende tijdpad voorzien: Tabel en RGS (voortouw bij: Logius, RGS, Taxonomiebeheerders) Jaar Actie Actiehouder Diversen Softwareleveranciers 2014 Integreren van RGS in afsprakenstelsel (governance) 2014 Ingerichte operationele afstemming tussen de RGSbeheerorganisatie en taxonomie-beherende partijen Logius i.s.m. BD en CBS RGS beheerorg. en Taxonomiebeheerders 2014 e.v. Borgen dat de NT in lijn blijft met het RGS Taxonomiebeheerders Intermediairs Ondernemers X X (x) X X (x) Het CBS ziet, naast het portaal (zie paragraaf 6.2.3), het Referentie GrootboekSchema als een belangrijke toekomstige bouwsteen voor zijn informatie-inwinning. Het Referentie GrootboekSchema biedt mogelijkheden om op termijn van een groot aantal bedrijven met een druk-op-de-knop via system-to-system-communicatie een uniforme basisset van gegevens uit financiële bedrijfsadministraties te verkrijgen. Het portaal kan dan ingezet worden voor gerichte aanvullende human-to-system uitvragen van elementen die niet in deze basisset voorkomen. Het CBS voelt daarbij de verplichting deze resterende human-to-system uitvraag zo klein mogelijk te maken. De rol die RGS in dit traject kan vervullen is uitgewerkt in paragraaf Auditfiles Met behulp van Auditfiles is het de bedoeling om de gegevens uit administratieve systemen te kunnen uitwisselen via standaard formaten. Er is sprake van open standaards die voor iedereen beschikbaar zijn gesteld. De standaarden worden onder regie van het XML-Platform, een samenwerkingsverband tussen software ontwikkelaars, SRA en Belastingdienst ontwikkeld (www.auditfiles.nl). De Nederlandse Auditfile-familie bestaat ondermeer uit: Auditfile Financieel (XAF): Heeft betrekking op het uitwisselen van de vastleggingen in een financiële administratie (grootboekmutaties en debiteuren en crediteuren). XAF voorziet inmiddels in het uitwisselen van de RGS-referentiecode. Auditfile Salaris (XAS): Heeft betrekking op het uitwisselen van salarismutaties. Auditfile Afrekensystemen (XAA) Heeft betrekking op het uitwisselen van kassatransacties, die worden vastgelegd binnen Point of Sale toepassingen (POS). woensdag 2 juli 2014 pagina 20

25 De auditfiles vervullen een functie bij interne beheersing, controle (door bijvoorbeeld accountants) op verantwoordingen en toezicht (door bijvoorbeeld de Belastingdienst) door op transactieniveau een volledige, gestandaardiseerde dataset te bieden (als nadere detaillering van een rapportage op geaggregeerd niveau). In navolging op de Nederlandse Auditfiles heeft de OECD (Organisation for Economic Coöperation and Development), de SAF-T (Standard Audit File for Tax Purposes) ontwikkeld. Het American Institute for Certified Public Accountants heeft recent de Audit Data Standard (ADS) ontwikkeld. ADS is ontwikkeld voor 2 file formats: (1) flat file format (pipe-delimited UTF-8 text file format) en (2) extensible Business Reporting Language Global Ledger Taxonomy Framework (XBRL GL) Tijdpad aansluiten door Bezien vanuit het -programma is het belangrijk om de gegevenselementen, die zowel voorkomen in de auditfiles als in de -berichten, te normaliseren en de ontwikkelingen op internationaal terrein te volgen. Vanuit wordt met betrekking tot de audit-file-familie het volgende tijdpad voorzien: Tabel en auditfiles (voortouw bij: Logius) Jaar Actie Actiehouder Logius Softwareleveranciers 2014 Onderzoek naar de relatie met de definitie van begrippen in de auditfiles e.v. Borgen dat de NT zo veel mogelijk in lijn is met de gegevensmodellen van de auditfiles 2014 e.v. Volgen van internationale ontwikkelingen als SAF-T, ADS en XBRL-GL Intermediairs Ondernemers X X i.s.m. uitvragende partijen X X X (x) i.s.m. uitvragende partijen X X X De akties zullen worden uitgevoerd in nauwe samenwerking met het XML-platform. 4.5 Basisregistraties Door al bekende gegevens binnen de overheid met elkaar te delen, kan de overheid efficiënter opereren en de dienstverlening verbeteren. Zo hoeft een burger of bedrijf bepaalde gegevens niet steeds opnieuw aan te leveren, maar volstaat één melding. Om de gegevens te kunnen delen, heeft de Nederlandse overheid een Stelsel van Basisregistraties opgezet. Er zijn 12 basisregistraties, die samen het Stelsel van Basisregistaties vormen. De 12 basisregistraties wisselen onderling gegevens uit. De gemeenschappelijke Stelselvoorzieningen vergemakkelijken de gegevensuitwisseling tussen de basisregistraties en zorgen voor het waarborgen van de juistheid van gegevens. Het toepassen van Digikoppeling maakt gegevensuitwisseling tussen overheidsorganisaties mogelijk en voor het melden van vermeende fouten in de basisregistraties wordt Digimelding ingezet. Digilevering is de beoogde voorziening voor het leveren van gebeurtenissen vanuit de aangesloten basisregistraties, bijvoorbeeld het starten van een onderneming. De structuur van het Stelsel van Basisregistraties is beschreven in de Stelselcatalogus. De Stelselcatalogus is een online catalogus die de structuur van het Stelsel van Basisregistraties en de definities van soorten objecten, gegevens en berichten beschrijft. Met die informatie kunnen gebruikers gegevens uit de basisregistratie(s) makkelijk inpassen in hun eigen werkprocessen. In 2013 is Stelselcatalogus 2.0 ontwikkeld. Daarnaast is de Stelselcatalogus ook als Linked Open Data beschikbaar. Basisregistraties bevatten authentieke en niet authentieke gegevens. Authentieke gegevens moeten worden gebruikt door alle organisaties met een publiekrechtelijke taak. Voor nietauthentieke gegevens is gebruik niet verplicht, maar wel wenselijk. De authentieke gegevens in de woensdag 2 juli 2014 pagina 21

26 basisregistraties zijn van hoogwaardige kwaliteit zodat deze zonder nader onderzoek bij de uitvoering van publiekrechtelijke taken te gebruiken zijn. Eén van de maatregelen om deze hoge kwaliteit te waarborgen is de terugmeldplicht. Bij gerede twijfel aan de juistheid van een authentiek gegeven dient de afnemer dat te melden aan de bronhouder. Ook op niet authentieke gegevens kan worden teruggemeld. Vanuit marktpartijen (waaronder de banken) bestaat eveneens grote behoefte om bepaalde categorieën gegevens uit basisregistraties zoals de GBA 43, het handelsregister en het kadaster op electronische wijze te kunnen opvragen en/of valideren. Dit zou de volledigheid, betrouwbaarheid en actualiteit van gegevensbestanden alsmede de dienstverlening van private partijen sterk kunnen verbeteren. Voorbeeld: bij overlijden worden overheidsinstanties, pensioenfondsen en verzekeraars binnen enkele dagen geïnformeerd vanuit het GBA. Genoemde partijen kunnen vervolgens de nabestaanden direct informeren over de gevolgen van het overlijden, bijvoorbeeld als het gaat om het recht op een nabestaandenpensioen. De basisadministraties zouden de functie kunnen vervullen van single source of truth, niet alleen voor overheidsinstanties, maar ook voor marktpartijen. Zo n stelsel zou de dienstverlening aan burgers in algemene zin ten goede kunnen komen. Ook zou hiermee een instrument kunnen worden gecreëerd in het kader van fraudebestrijding. Tot op heden zijn bepaalde categorieën gegevens evenwel niet toegankelijk voor private partijen op grond van overwegingen ter bescherming van persoonsgegevens Tijdpad in relatie tot Basisregistraties Bezien vanuit het -programma is het randvoorwaardelijk om te borgen dat er sprake is van genormaliseerde begrippen rond de gegevenselementen, die zowel voorkomen in de basisregistraties als in de -berichten. Vanuit wordt met betrekking tot Basisregistraties het volgende tijdpad voorzien: Tabel en Basisregistraties (voortouw bij: Logius) Jaar Actie Actiehouder Logius Softwareleveranciers Borgen dat de NT zo veel mogelijk in lijn is met de X Stelselcatalogus * Organisaties zijn de partijen over wie rapportages ingestuurd worden. Intermediairs Organisaties * Op de principiële vraag in hoeverre private partijen ook gebruik kunnen maken van gegevens uit de Basisregistraties, kan het antwoord niet in het kader van het -programma worden gegeven, aangezien er geen specifieke -invalshoek mee is verbonden. 4.6 MijnOverheid MijnOverheid biedt een natuurlijk persoon toegang tot post, Persoonlijke gegevens en Lopende zaken bij steeds meer overheidsdiensten, zoals de Belastingdienst, Kadaster, RDW 44, SVB 45, UWV 46 en gemeenten. Hij kan via MijnOverheid bijvoorbeeld een herinnering krijgen als zijn rijbewijs bijna is verlopen, controleren hoe hij bij de gemeente geregistreerd staat of de status van zijn kapvergunning volgen. Overzichtelijk, veilig en altijd beschikbaar. En hij logt gemakkelijk in met zijn DigiD Tijdpad in relatie tot MijnOverheid Met betrekking tot MijnOverheid worden vanuit geen ontwikkelingen voorzien. 43 GBA = Gemeentelijke Basis Administratie 44 RDW = RijksDienst voor het Wegverkeer 45 SVB = Sociale VerzekeringsBank 46 UWV = Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen woensdag 2 juli 2014 pagina 22

27 4.7 Berichtenbox voor bedrijven Zaken afhandelen met de overheid betekent vaak dat er formele correspondentie wordt uitgewisseld, zoals vergunningen, aanslagen of beschikkingen. Daarnaast is er post vanuit dienstverlening, zoals een herinnering voor een vergunning die verlengd moet worden. Tot nu toe gebeurt dat meestal via de papieren post. De Berichtenbox voor bedrijven is de zakelijke postbus voor elektronische berichten van de overheid: gebruiksvriendelijk, snel, veilig en milieuvriendelijk. Per krijgt belanghebbende een melding (notificatie) dat er een nieuw bericht is. Naast de berichtenbox voor bedrijven (bbe) is er ook een berichtenbox voor burgers (bbu). Aan een integratietraject wordt gewerkt. De berichtenbox voor bedrijven is 2-richtingsverkeer, met bijna 600 aangesloten instanties, en circa ondernemers. Streven is voor eind ondernemers te hebben aangesloten. Indien een ondernemer zijn berichtenboxnaam in het Handelsregister registreert dan geeft hij daarmee aan via zijn berichtenbox bereikbaar te zijn voor digitale post van alle overheden. Het aantal overheidsorganisaties waarvan belanghebbenden berichten via de Berichtenbox kan ontvangen, zal de komende jaren flink groeien Tijdpad in relatie tot Berichtenbox voor bedrijven Met betrekking tot de Berichtenbox voor bedrijven worden de volgende ontwikkelingen voorzien: Tabel en Berichtenbox voor bedrijven (voortouw bij: MinEZ) Jaar Actie Actiehouder MinEZ Softwareleveranciers Intermediairs Ondernemers 2014 Inventariseren welke berichten gerelateerd aan X nu nog per post worden verzonden aan bedrijven 2015 Indien nodig aansluiten nieuwe overheden op de X berichtenbox Waar relevant digikoppelingaansluiting naar de bbe X of de geïntegreerde berichtenbox inbouwen in standaard software 2016 Stimuleren van de betrokken bedrijven om een berichtenbox aan te maken en te registreren in het NHR X X X 4.8 Ondernemingsdossier Het Ondernemingsdossier stelt een ondernemer in staat om bepaalde informatie uit de eigen bedrijfsvoering eenmalig beschikbaar te stellen aan overheden zoals toezichthouders en vergunningverleners. De ondernemer bepaalt zelf welke overheden toegang hebben tot het Ondernemingsdossier. Vooraf dienen daarom goede afspraken gemaakt te worden over hoe de onderneming en de relevante overheden de juiste gegevens kunnen uitwisselen. Deze afspraken worden op brancheniveau vastgelegd in een samenwerkingsovereenkomst, zodat er uiteindelijk één informatiebron is van het bedrijf met de desbetreffende overheden: het Ondernemingsdossier. Het resultaat: meer tijd om te ondernemen, betere naleving van regels en vereenvoudiging van het toezicht Tijdpad in relatie tot Ondernemingsdossier Met betrekking tot het Ondernemingsdossier worden de volgende ontwikkelingen voorzien: Tabel en Ondernemingsdossier (voortouw bij: MinEZ) Jaar Actie Actiehouder MinEZ Softwareleveranciers Intermediairs Ondernemers 2014 De relatie met wordt onderzocht X (x) (x) (x) woensdag 2 juli 2014 pagina 23

28 4.9 Ondernemingsplein Het Ondernemersplein is de plek waar alle informatie en transacties van de hele overheid voor ondernemers ontsloten worden. Het ondernemersplein is ingericht om de ondernemer meer overzicht te geven, om te regelen dat het voor ondernemers minder tijd kost om hun zaken te regelen en om de versnippering van het huidige digitale landschap tegen te gaan. Het ondernemersplein is een samenwerkingsverband van de voor ondernemers meest relevante uitvoeringsorganisaties, zoals de Belastingdienst, de KvK en het UWV. Bij het digitaal ondernemersplein in samenwerking met het Ondernemingsdossier - bestaat het voornemen om het ontsluiten van transacties te faciliteren voor kluisachtige omgevingen om gestandaardiseerde eenmalige gegevensaanleveringen te bewerkstelligen Tijdpad in relatie tot Ondernemingsplein Met betrekking tot het Ondernemingsplein worden de volgende ontwikkelingen voorzien: Tabel en Ondernemingsplein (voortouw bij: MinEZ) Jaar Actie Actiehouder MinEZ Softwareleveranciers Intermediairs Ondernemers 2014 De relatie met wordt onderzocht X (x) (x) (x) 4.10 Open Data Open Data zijn datasets van overheidsinformatie die openbaar gepubliceerd worden door publieke partijen voor hergebruik door anderen, publiek of privaat. De publicatie van overheidsdata wordt gestimuleerd door de overheid omdat het ruimte creëert en de grondstof vormt voor transparantie, innovatie en economische groei. Als zodanig word Open Data ook genoemd in de Digitale Agenda van Nederland. Open Data is onderdeel van een substantieel aantal publieke en private initiatieven, zowel nationaal als internationaal, die als geheel ook wel worden aangeduid als het Semantische Web. De achterliggende gedachte van al deze initiatieven is (impliciet of expliciet) dat door het vrij toegankelijk maken van zoveel mogelijk informatie door en over de overheid, de samenleving als geheel beter zal gaan functioneren. Deze visie wordt mooi verwoord in de Open Government Declaration van november Bijgevoegd plaatje geeft weer hoe de diverse begrippen zich onderling verhouden. Zeer recent is in de Verenigde Staten van Amerika de Digital Accountability and Transparency Act aangenomen. Deze wet gaat verder dan wat er doorgaans in Nederland met Open Data wordt bedoeld, namelijk door naast openbare registers ook informatie over inkopen en uitgaven door overheden digitaal te ontsluiten. Voor de BV Nederland is dit ook een potentieel interessante ontwikkeling, waarvoor het startschot gegeven lijkt te zijn met de publicatie van het onderzoek van de Algemene Rekenkamer (ARK) Trendrapport Open Data 2014 (maart 2014). Thema s als open spending, transparantie en open financiële administratie worden momenteel binnen de Rijksoverheid door MinBZK, MinFin en de ARK geagendeerd. woensdag 2 juli 2014 pagina 24

29 Tijdpad Open Data De verantwoordelijkheid voor het Open Data beleid in algemene zin is in Nederland belegd bij MinBZK. MinEZ stimuleert het beschikbaar maken en het gebruik van Open Data met het doel innovatie en nieuwe bedrijvigheid te creëren. Om het Open Data beleid verder te ontwikkelen onderzoekt MinBZK samen met MinEZ, MinI&M en MinFin op welke wijze, mogelijk via een onafhankelijke organisatie naar Engels voorbeeld (ODI / Open data Institute), het (her-)gebruikers van open data, zowel privaat en publiek, vorm kan worden gegeven. Het Forum Standaardisatie houdt deze ontwikkeling bij vanuit haar eigen doelstellingen. Er is een aantal specifieke projecten en programma s in Nederland en op Europees niveau waarbij aansluiting gezocht zou moeten worden, in ieder geval het Europese programma Europeana en het Nederlandse project Platform implementatie Linked Open Data (PiLOD) Tijdpad aansluiten door Open Data Er liggen nog geen harde relaties tussen en Open Data, maar een analyse van de concrete mogelijkheden is zeer gewenst. Bij de keuze voor met name verbredingsinitiatieven, maar ook bij verdieping van bestaande rapportageketens, kan het erg wenselijk zijn om inzicht te hebben in waar de NT of haar extensies raakvlakken hebben met informatiebestanden van overheden, of die nu al digitaal ontsloten zijn of niet. Op basis van contact met de genoemde programma s kan op korte termijn worden vastgesteld hoe een concreet tijdspad voor de aansluiting met eruit zou kunnen zien. Tabel en Open Data (voortouw bij: MinEZ) Jaar Actie Actiehouder MinEZ Softwareleveranciers Intermediairs Organisaties * 2014 De relatie met wordt onderzocht X (x) X (x) * Organisaties zijn de partijen over wie rapportages ingestuurd worden. woensdag 2 juli 2014 pagina 25

30 5 Verdieping 5.1 Inleiding De elektronische informatieketen is zo sterk als de zwakste schakel. De baten van de ontkokering van de informatievoorziening, zowel voor private partijen als aan overheidszijde, zijn alleen te oogsten wanneer ook de inrichting aan de bron ontkokert. Dit is een veranderopgave voor de softwaremarkt en de markt van administratieve dienstverleners. Wat cruciaal is, is dat de (-)standaarden zoveel als mogelijk worden ingebouwd in de basale bedrijfsadministraties. Dat voorkomt dat allerlei gegevensstromen pas (zoals nu vaak nog gebeurt) nagenoeg aan het einde van de interne administratieve pijplijn, in een -formaat worden omgezet. Veelal zal dat op het basale niveau inbouwen van moeten gebeuren door de leveranciers van administratieve software. In de kern gaat het ten eerste om het overbruggen van het gat dat er nu nog is tussen de (vaak geaggregeerde) informatiebehoefte in de NT en de BT (dus de uitvraagtaxonomieën), de (meer gedetailleerde) informatiebehoefte van de ondernemers en hun intermediairs én de informatie die in de basisadministraties vastligt. Het tweede verandergebied betreft het integraal oplossen van het gebrek aan standaardisering in de uitwisseling van informatie. Meer in concreto: Het additionaliteitsprobleem: ondernemers en hun intermediairs hebben, voor hun eigen analyses en rapportage/controleprocessen en voor hun eigen verantwoordingswensen, behoefte aan een uitgebreidere set gegevens dan de huidige uitvragende partijen (zie paragraaf 5.2 en 5.3). Het pure aggregatieprobleem: de NT en de BT bewegen zich op een meer geaggregeerd niveau dan waaraan ondernemers en intermediairs behoefte hebben voor hun eigen analyses en hun eigen verantwoordingsbehoeften (zie paragraaf 5.4). Het registratieprobleem: in de geautomatiseerde administraties van de ondernemers ontbreken soms gegevens die ze wel moeten leveren volgens de NT/BT. Daarvoor moeten dan noodverbanden worden gelegd. Zo werkt het FRC met Direct (zie paragraaf 6.2.4) en zijn er portaalleveranciers die hun administratie inmiddels verrijkt hebben met de missende gegevens. Het integratieprobleem: er is nog steeds geen sprake van gestandaardiseerde koppeling tussen allerlei deelsystemen in de administratieve keten: denk aan de financiële software, de fiscale software en de rapportagesoftware (zie paragraaf 5.5). Bij de verdere uitwerking zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd: in 2020 zijn de bronadministraties ook toegankelijk voor intermediairs, zodat correcties kunnen worden aangebracht daar waar ze thuis horen; ook in 2020 zijn koppelingen tussen systemen noodzakelijk (er zal geen sprake zijn van één integrale administratie die alle functies bevat). 5.2 Uitbreiding NT met rapportages voor de ondernemer In het kader van de verplichtstelling voor de KvK richt de aandacht zich met name op de deponeringsjaarrekening. Er zijn diverse redenen waarom een ondernemer de behoefte heeft aan een nadere detaillering van de jaarrekening (het financiële gedeelte, met in elk geval de balans en de winst- en verliesrekening met een toelichting) én uitbreiding met een jaarverslag (met verdere toelichting en uitsplitsing van de financiële gegevens uit de jaarrekening, alsmede een beschrijving van de gang van zaken in het boekjaar en met andere informatie, zoals bijvoorbeeld werkmethoden, marketingstrategieën, successen en doelstellingen van het bedrijf). woensdag 2 juli 2014 pagina 26

31 Voor een deel wordt in deze behoefte voorzien met de in de NT opgenomen kleine en middelgrote inrichtingstukken evenals in de rapportage voor grote rechtspersonen (bij groot is geen onderscheid meer tussen publicatie- en inrichtingsstukken). Deze inrichtingsstukken zijn gebaseerd op de minimumvereisten zoals die beschreven zijn door de Raad voor de Jaarverslaggeving (RJ). Met de in de inrichtingsstukken opgenomen minimumvereisten wordt echter vaak niet voldaan aan de behoefte van bestuurders, vergadering van aandeelhouders of bijvoorbeeld de banken. Dat wordt zichtbaar door het feit dat de banken in hun bankentaxonomie zelf voor een aantal van deze gegevenssoorten wel een -concept hebben toegevoegd. Er zijn waarschijnlijk meer rapportage-behoeftes, voornamelijk in de rapportages die de intermediair opstelt ten behoeve van haar klanten en in dashboards, die nu niet worden gedekt door de taxonomieën. Het is te overwegen om deze behoefte aan rapportages aan de klant, ook op te nemen in de governance, zodat toekomstige taxonomieën wel voorzien in deze behoefte. Teneinde aan de uitgebreidere informatiebehoefte te voldoen is het wenselijk dat: concepten voor algemeen gangbare detailleringen worden toegevoegd aan (een extensie op) de NT; onderzocht wordt hoe deze concepten beschikbaar worden gesteld. Gedacht kan worden aan 2 entrypoints: naast de minimale variant op basis van BW2 47 /RJ een uitgebreidere variant. Hierbij dient tevens het eigenaarschap uitgewerkt te worden; deze rapportages worden ondersteund met dimensions om verdere uitsplitsing, bijvoorbeeld op niveau van productgroepen, bedrijven of vestigingen, mogelijk te maken. Ten behoeve van interne rapportages wordt het volgende tijdpad voorzien: Tabel Uitbreiding van de NT-familie met interne rapportages (voortouw bij: NOAB en NBA) Jaar Actie Actiehouder Diversen Softwareleveranciers Intermediairs Ondernemers 2014 Analyse van huidige inrichtingsjaarstukken NOAB en NBA X X (x) 2014 Onderzoeken waar concepten en rapportages gaan landen: in de NT of in een extensie NOAB, NBA en Logius 2015 Toevoegen van aanvullende concepten / rapportages aan de NT-familie NOAB en NBA X X (x) Bij deze analyse kan de behoefte vanuit klant-dashboards worden meegenomen. 5.3 Verdieping van de NT van fiscale rapportage naar fiscale werkzaamheden De Nederlandse Orde van Belastingadiviseurs (NOB) en het Register Belastingadviseurs (RB) zijn, in samenwerking met de Belastingdienst, een pilot gestart waarbij men enkele fiscale leerstukken zal herleiden tot een bij belastingplichtigen toepasbaar datamodel met gegevens en controles, waarover tussen partijen overeenstemming bestaat dat: - zo n datamodel een impuls kan geven aan aan verbetering van kwaliteit in de keten; - zo n datamodel waarborgen kan bieden voor een kwalitatief goede beroepsuitoefening; - zo n door de NOB ontworpen en uitgevaardigd model een zekere kwaliteitstandaard afdwingt. Bij deze pilot wordt het volgende tijdpad voorzien: Tabel Fiscale Taxonomie (voortouw bij: NOB) Jaar Actie Actiehouder Diversen Softwareleveranciers Intermediairs Belastingdienst 2014 Pilot herleiding fiscaal leerstuk tot datamodel NOB i.s.m. RB X X X Na evaluatie van de pilot zal besluitvorming over het vervolgtraject plaatsvinden. 47 BW2 = Burgerlijk Wetboek Boek 2 woensdag 2 juli 2014 pagina 27

32 5.4 Uitbreiden NT met concepten (op detailniveau) en met relatie tussen deze concepten en de concepten (op geaggregeerd niveau) van uitvragende partijen De NT is het woordenboek met definities van gegevens die nodig zijn voor het samenstellen van rapportages gebaseerd op wetten en regels ten aanzien van jaarrekeningen, belastingaangiften en statistiekverplichtingen. Daar waar normalisatie mogelijk is (elk begrip wordt maar één keer gedefinieerd) wordt dit toegepast. Maar vaak zien we dat concepten uit verschillende rapportages licht afwijkend zijn (vanuit wet- en regelgeving). Er is nu een goede techniek om concepten aan elkaar te relateren (definition linkbase), echter het ontbreekt aan voldoende gedetailleerde concepten om een harde relatie te kunnen leggen. Voor financiële gegevens zou het mogelijk moeten zijn om de huidige (uitgevraagde) concepten dusdanig op te splitsen dat vanuit een gedefinieerde groep (meer gedetailleerde) concepten eenduidig de relatie te leggen is met de uitgevraagde concepten. Deze groep concepten (op nader detailniveau) is langs twee lijnen te bepalen: een analyse van de concepten zoals die zich nu in de NT/BT (en andere reeds bestaande extensies als DUO 48 ) bevinden, aangevuld met een analyse van de inrichtingsjaarrekening. Deze analyse zou vervolgens periodiek herijkt moeten worden als nieuw rapportages (benchmarking, interne rapportages) aan de NT worden toegevoegd; aansluiten bij een beschikbare (externe lijst). Met de RGS-lijst lijkt een (redelijk) volledige lijst beschikbaar te zijn. Deze groep concepten zou vervolgens (net als de ISO-lijsten voor land- en valutacodes) geïntegreerd moeten worden in de taxonomieën, evenals de relaties met de in rapportages uitgevraagde concepten. Met RGS is een standaard ontstaan die het mogelijk maakt om financiële gegevens eenduidig te rubriceren. Deze standaard is volledig aangesloten op de semantiek vastgelegd in alle concepten in NT en BT taxonomie, maar maakt hier nog geen onderdeel van uit. De integratie van RGS in de taxonomieën (door de RGS-code als concept op te nemen en deze concepten te koppelen aan de uitgevraagde rapportageconcepten) biedt de mogelijkheid om: gegevens uit te wisselen in XBRL én gegevens uit te wisselen op zowel geaggregeerd niveau (conform de huidige rapportageconcepten) als op elementair niveau (conform het gehanteerde grootboekschema); aan te sluiten bij andere vormen van gegevensuitwisseling op elementair niveau (zoals bijvoorbeeld auditfiles). Ten behoeve van het relateren van concepten in diverse rapportages wordt het volgende tijdpad voorzien: Tabel Uitbreiding NT-familie met RGS (voortouw bij: Logius en uitvragende partijen) Jaar Actie Actiehouder Diversen Software Intermediairs Ondernemers 2014 Onderzoek integratie RGS in NT Logius X X 2014 Onderzoek relateren RGS aan concepten in rapportages Uitvragende partijen X Na de onderzoeken zal besluitvorming over het vervolgtraject plaatsvinden. 48 DUO = Dienst Uitvoering Onderwijs woensdag 2 juli 2014 pagina 28

33 DIrect 5.5 Integrale implementatiestrategie Om een grote toename te kunnen realiseren van rapportages, met name de Kredietrapportage, is het gewenst dat ondernemers en financiële intermediairs software kunnen toepassen die integraal implementeert en daardoor een efficiënte samenstelling van deze rapportages in de keten mogelijk maakt. Met deze aanpak zijn de gegevens die aan de bron zijn vastgelegd (financiële administratie, maar zelfs nog dieper in salarisadministratie, kassa- of voorraadadministratie) al direct middels beschikbaar en wordt bereikt dat éénmaal vastgelegde gegevens, efficiënt in verschillende rapportages kunnen worden toegepast. Voordelen die onderkend worden bij de uitwisseling met de -standaard zijn borging van datakwaliteit, efficiëntie, minimaliseren van noodzaak tot conversie, mogelijkheid om tussen aggregatie niveau te switchen (verdicht c.q. transactioneel niveau). De voordelen van komen alleen dan wanneer iedereen in de keten op dezelfde wijze werkt en gegevens doorgeeft. Op dit moment is nog nauwelijks integratie gerealiseerd tussen financiële software, fiscale software en rapportage software op basis van deze aanpak en kunnen ondernemers en financiële intermediairs niet met op een efficiënte wijze rapportages samenstellen. In het rapport Integrale implementatiestrategie in Software Nederland jan 2013 zijn de uitgangspunten geformuleerd om tot een integrale implementatiestrategie voor te komen. Deze uitgangspunten zijn geactualiseerd: Faciliteer en stimuleer samenwerking tussen softwareleveranciers. Om daarmee alle éénmaal in de keten vastgelegde gegevens, te kunnen hergebruiken in volgende stappen (software) in de keten, vanaf de vastlegging (bron) tot aan de aanlevering van de rapportage. Biedt softwarefuncties die de potentie hebben om nog efficiënter rapportages te kunnen opstellen. Zorg voor voldoende draagvlak bij de diverse intermediairs, door alle feedback op deze strategie direct in de softwarefuncties te verwerken. Bij het opstellen van de integrale implementatiestrategie is het volgende schema gebruikt van de belangrijkste software componenten en gewenste functies. Dit schema is aangepast naar de actuele situatie. Figuur implementatiestrategie Financiële Administratie data OB aangifte Kredietrapportage JR deponering kvk Extra comptabele data data 3 4 Fiscale Software VPB - IB aangifte B I V RABOBANK ING ABN AMRO 5 6 Salaris Administratie Extra comptabele data data data Extra comptabele data data 7 8 Rapportage Software Extra comptabele data JR deponering kvk Kredietrapportage data D I G I P O O R T KVK CBS UWV, efactuur Belastingdienst data 9 CRM Software Extra comptabele data 10 data 11 Machtigingsclaims Portal software 12 Machtigingen Register BD NL Taxonomie Banken... data Extra comptabele data 13 Dossier Software data 1 14 software functies a g software data faciliteiten Import data in Extra comptabele data ROADMAP SOFTWARE KETENINTEGRATIE MET Export data in 49 In bijlage 2 is een grotere versie opgenomen. woensdag 2 juli 2014 pagina 29

34 Het uitgangspunt van deze implementatiestrategie is dat alle software: op een standaard () manier gegevens ontvangt van een belendend perceel; gebaseerd is op een gegevensmodel dat gekoppeld is aan de -taxonomie(en); op een standaard () manier gegevens levert aan een belendend perceel. De relatie van deze implementatiestrategie met bestaande gegevensuitwisseling gebaseerd op auditfiles aan bijvoorbeeld analysesoftware of toezichthouders moet nog nader uitgewerkt worden. De standaard omvat afspraken voor: de betekenis (semantiek) van gegevens; de berekening van gegevens (XBRL formula); het technische formaat van uitwisseling van gegevens; het specificeren van de tijd-eigenschap van gegevens (tijdstip of periode waarop de gegevens betrekking hebben). Een coalition of the willing zou voor de start moeten zorgen: een goed verhaal overtuigt de softwareleveranciers en motiveert hen samen verder te gaan met het uitbreiden van gegevensuitwisseling en -verwerking op basis van. Een brede sessie, te organiseren vlak na de zomer van 2014, wordt opgezet om te komen tot een goede, gedragen lijn voor Verdieping. Bij de realisatie van de implementatiestrategie wordt het volgende tijdpad voorzien: Tabel integrale implementatie (voortouw bij: Logius op verzoek van de private partijen) Jaar Actie Actiehouder Diversen Softwareleveranciers Intermediairs Ondernemers 2014 Startevenement Rijksregisseur X X (x) i.s.m. ICT-NL 2014 Nadere visievorming en bepaling aanpak X X (x) 2014 Pilot met coalition of the willing X X (x) woensdag 2 juli 2014 pagina 30

35 6 Verbreding 6.1 Inleiding Uitgangspunt van dit hoofdstuk is dat verbreding van de -aanpak maatschappelijke meerwaarde oplevert. Niet alleen is een geschikte en inmiddels ook beproefde aanpak om het informatiemanagement in sectoren en ketens vorm te geven. Ook geldt dat de maatschappelijke meerwaarde gediend is met een zo breed mogelijke uitrol van. Dit geldt voor alle partijen die via informatie moeten aanleveren aan publieke en/of private uitvragende partijen: zij kunnen dan voor elke willekeurige informatiestroom op relatief eenvoudige wijze aan hun verplichtingen voldoen. Daarnaast krijgen zij sneller zekerheid over de vraag of zij op correcte wijze aan hun verplichtingen hebben voldaan. Ook alle partijen die informatie uitvragen/ontvangen, worden er beter van: die zullen niet alleen kunnen rekenen op snellere en hoogwaardige informatie, maar kunnen ook hun interne verwerkingssystemen daar heel doelmatig op inrichten. Ook intermediaire partijen, zoals administratieve adviseurs en accountants, kunnen hun bedrijfsprocessen op één hoogwaardige systematiek inrichten en aldus op doelmatiger en hoogwaardiger dienstverlening inrichten. Leveranciers van administratieve software vervullen hier een belangrijke rol in. In het navolgende verkennen we langs een aantal hoofdwegen de mogelijkheden van verbreding van de -aanpak. i. Uitbreiding van de toepassing van naar andere informatiestromen bij partijen die nu al aan het toepassen zijn: de Belastingdienst, de Kamer van Koophandel, het CBS en de banken (zie paragraaf 6.2, in detail uitgewerkt in bijlage 4). ii. Toepassing van de -aanpak in een aantal domeinen van (semi-)publieke aard: het onderwijs, het financiële toezicht, de woningcorporaties, de sector zorg, het interbestuurlijk informatieverkeer (rijk, gemeenten, provincies en waterschappen) en agrarische informatiestromen richting overheid (RVO 50, LEI 51 en CBS) (zie paragraaf 6.3). iii. Toepassing van in een aantal private domeinen: de vleesketen, werknemergegevens, de horeca-branche en benchmarking (zie paragraaf 6.4). Figuur verbreding 52 Continue CBS Kamer van Koophandel Onderzoek inzet in andere modaliteiten Business case terugleveren gegevens in XBRL 4 nieuwe berichtsoorten Jaarrekening IFRS verplicht digitaal vanaf boekjaar 2016 Assurance Private extensies Bedrijfstak VIA Loonheffing 5 nieuwe berichtsoorten Zoveel mogelijk digitaal Volledig digitaal Ondersteuning Assurance Papierloos kredietverlenings proces Onderwijs: Jaarrekening met assuranceverklaring 2020 BT 2015 Belastingdienst Grootschalig in productie Aanpassen koppelvlakken BIV RVO LEI CBS: initiatie Onderwijs: opschaling en productie Onderwijs: Experimenten PO, VO Vleesketen: Doorontwikkeling Werknemersgegevens AFM: Quick Scan Al 18 verschillende kredietrapportages mogelijk Interbestuurlijk informatieverkeer: Quick Scan Onderwijs: Experimenten MBO, HBO, WO Woningcorporaties: ontwerp DNB: Initiatie Horeca: Benchmarking: Applicatie (door)ontwikkelen Mijn Horeca tools beschikbaar Werknemersgegevens: Doorlopen toetredingsprocedure Banken Semi-publieke domein Private domein 50 RVO = Rijksdienst voor Ondernemend Nederland 51 LEI = stichting Landbouw-Economisch Instituut 52 In bijlage 3 is een grotere versie opgenomen. woensdag 2 juli 2014 pagina 31

36 We streven naar een min of meer gestandaardiseerde aanpak van verbredingstrajecten. Uiteraard maken we daarbij onderscheid tussen enerzijds domeinen die reeds bekend zijn met en anderzijds domeinen die nog niet echt kennen. Daar waar nog minder bekend is, zal in het algemeen in eerste aanleg stevig geïnvesteerd moeten worden in: in contact komen/investeren in de relatie; uitleggen wat is en waarom interessant kan zijn voor het desbetreffende domein; onderkennen van wat er in het desbetreffende domein allemaal speelt, wat hun problemen en hun wensen zijn en wat bevorderende en belemmerende factoren zijn voor toepassing van ; een taxatie maken van de opportuniteit van volgende stappen, vanuit de filosofie en de ervaring dat alleen kans van slagen heeft bij een ontvankelijke omgeving. Deze fase gaat geleidelijk over in de zogenoemde initiatiefase (zie onderstaande tabel Verbredingsaanpak). Voor domeinen die al bekend zijn met en voor domeinen waarvoor de bovenstaande stappen succesvol zijn doorlopen, volgen we doorgaans de volgende aanpak: Fase Initiatie Quick Scan Detailanalyse en herontwerp Experiment Opschaling en productie Tabel Verbredingsaanpak Deze fase beoogt laagdrempelig inzichtelijk te maken of een verantwoordingsketen geschikt is voor de toepassing van. In deze fase worden de mogelijkheden van op systematische wijze afgezet tegen de inspanningen die nodig zijn om in een keten te implementeren. Hierbij worden drie onderdelen onderscheiden: deskstudy, interviews en workshops. De Quick Scan bevat een advies om al dan niet de volgende stap uit te voeren. Daarbij kan ook een voorstel worden gedaan voor het formuleren van -ambities voor één of meerdere verantwoordingsketens. De domeineigenaar beslist naar aanleiding van de Quick Scan over het al dan niet ingaan van de volgende fase. In deze fase wordt een herontwerp gemaakt van de verantwoordingsketen. Een herontwerp bestaat in ieder geval uit een extensietaxonomie, een procesontwerp, een toepassingsondersteunigsketen en een marktbewerkingsplan. Tevens wordt in deze fase een integrale Business case opgesteld, alsmede een (ten opzichte van de Quick Scan) aangescherpt advies. Op basis hiervan wordt besloten over het inrichten van een experimentele omgeving waarin de nieuwe keteninrichting wordt getest. In deze fase doen een aantal koplopers ervaring op met de nieuwe keteninrichting. Het experiment bestaat uit drie onderdelen. Het eerste onderdeel bestaat uit de technische toets van het ontwerp, oftewel de gecontroleerde implementatie van de nieuwe processen, gegevens en techniek in de beperkte en veilige experimenteeromgeving. Het tweede onderdeel bestaat uit de actualisatie van het eerdere (Quick Scan)advies en de business case. Het derde onderdeel bestaat uit de voorbereiding van de opschaling. Op basis van deze elementen wordt besloten over eventuele opschaling en productie. In deze fase worden de beoogde gebruikers stapsgewijs aangesloten op de nieuwe keten. Door de Quick Scan krijgen geïnteresseerde partijen een onderbouwd inzicht in het functioneren van de huidige verantwoordingsketen en wat de toepassing van in de verantwoordingsketen betekent. De fase Quick Scan wordt afgesloten met een besluitvormingsmoment voor het al dan niet starten van de fase detailanalyse & herontwerp. Binnen het -verbredingstraject is het besluitvormingsmoment aan het einde van de detailanalyse & herontwerpfase cruciaal. Er ligt een op papier integraal en implementeerbaar ontwerp, dat voldoet aan de gestelde kaders en eisen. Daarmee zijn de ketenpartijen klaar om het ontwerp te testen. Er is voorzien in een advies. Het advies is onderbouwd met een detailanalyse en een business case. Daarmee is de benodigde informatie voor een gedegen besluitvorming verzameld. Het kenbaar maken van de visie op binnen de verantwoordingsketen komt nu centraal te staan. woensdag 2 juli 2014 pagina 32

37 De experimentfase is binnen de verbredingsmethodiek cruciaal. De verantwoordende en dienstverlenende partijen die gaan werken volgens in het experiment, zullen in toenemende mate vragen om duidelijkheid over het toekomstige beleid om de te maken investeringen te kunnen verantwoorden. Om verwachtingen goed te managen, dient het uitgangspunt bij aanvang van het experiment te zijn dat als het experiment zonder substantiële problemen verloopt, de toepassing van binnen de verantwoordingsketen de aankomende jaren wordt doorgezet met als doel binnen één tot drie jaar toe te passen conform de ambitie die voor de keten(s) gesteld is. 6.2 Uitbreidingen van bij partijen die nu al toepassen Op dit moment onderkenen we de volgende uitvragende partijen die reeds volop deelnemen in de -governance: Belastingdienst; Kamer van Koophandel; Centraal Bureau voor de Statistiek; drie banken verenigd in het Financiële Rapportages Coöperatief. In aanvulling op een korte introductie in de volgende paragrafen van Belastingdienst en KvK is een diepgaandere uitwerking opgenomen in bijlage Belastingdienst De Belastingdienst brede ambitie is om in 2017 alle transacties met, en de informatieverstrekking aan burgers en bedrijven elektronisch te laten verlopen. 53 De Belastingdienst past nu reeds toe met betrekking tot de volgende domeinen: Inkomstenbelasting/Vennootschapsbelasting (IB/VpB); Omzetbelasting/Intracommunautaire Prestaties (OB/ICP); Toeslagen. Voor bedrijven wordt het verplichte gebruik van de -standaard geleidelijk uitgebreid naar meer aan te leveren stromen. In de architectuur wordt verankerd dat alle Belastingdienststromen via twee kanalen worden aangeboden: een basisvoorziening via het persoonlijk domein voor ondernemers en een voorziening via het -kanaal voor de fiscaal dienstverleners en ondernemers die gebruik maken van commerciële softwarepakketten. Op dit moment zijn de volgende berichtsoorten in grootschalige productie: Inkomstenbelasting/Vennootschapsbelasting: - aangifte IB/VpB; - verzoek (tot wijziging) voorlopige aanslag; - verzoek tot uitstel (indienen); - servicebericht aanslag (nog geen verplicht kanaal, pas met ingang van de voorlopige aanslag over 2015 (ultimo 2014). Omzetbelasting/Intracommunautaire Prestaties: - aangifte OB; - opgaaf ICP. 53 Uit Het Middellangetermijnplan Belastingdienst d.d. 27 november 2013 woensdag 2 juli 2014 pagina 33

38 De Belastingdienst voegt jaarlijks nieuwe berichtsoorten toe. Tabel nieuwe berichtsoorten Belastingdienst (voortouw bij: Belastingdienst) Jaar Actie Actiehouder BD/Logius Softwareleveranciers Intermediairs 2014 Toeslagen X/- X X 2014 Verklaring Uitsluitend Zakelijk Gebruik Bestelauto X/- X X 2014 Suppletieaangifte OB X/- X X 2014 Servicebericht Aanslag OB X/- X X Belastingplichtige 2015 Migranten-formulier X/- X X 2015 Uitstelbesluit mededelen X/- X X 2015 Servicebericht Toeslagen mededelen X/- X X 2015 Verhuurdersheffing X/- X X 2015 Schenk- en erfbelasting X/- X X 2015 VoorIngevulde Aangifte (VIA) voor becon s: in X/X productie bij Belastingdienst en Logius 2015 VIA: testen software * X/X X 2015 VIA: begeleide in productiename X/X X X 2015 Loonheffing (LH): in productie bij Belastingdienst en X/X Logius 2015 LH: testen software X/X X X LH: begeleide in productiename X/X X X X * parallel aan (en deels volgend op) het ontwikkelproces van de Belastingdienst, dat resulteert in het in productie nemen van een berichtsoort bij de Belastingdienst en Logius, doorlopen softwareontwikkelaars een ontwikkel- en testproces van hun private software. Pas na uitlevering van de private software aan intermediairs kan een nieuwe berichtsoort daadwerkelijk in productie beproefd worden. Bij nieuwe berichtsoorten met een groot belang organiseert de Belastingdienst een fase van begeleid in productie nemen. Voor de interactie met betrokken partijen maakt de Belastingdienst in aanvulling op de -gremia en -communicatiemiddelen gebruik van eigen overlegvormen en media Kamer van Koophandel De Kamer van Koophandel (KvK) heeft zich tot doel gesteld om de komende jaren haar dienstverlening, waaronder de Handelsregisterprocessen, zoveel mogelijk te digitaliseren. Dit betekent dat ook het deponeringsproces van de jaarrekening volledig gedigitaliseerd moet worden. De KvK sluit hiermee aan op het kabinetsbeleid: (uiterlijk) vanaf 2017 hebben bedrijven het recht om hun overheidszaken digitaal af te handelen. Rechtspersonen in de bedrijfsklasse 'klein' kunnen deponeren via de Online service 'Zelf deponeren jaarrekening', via of op papier via de post. Rechtspersonen in de bedrijfsklasse 'middelgroot' of 'groot' kunnen momenteel alleen deponeren op papier via de post. Een wetswijziging (zie hoofdstuk 3) gaat ervoor zorgen dat de jaarrekening vanaf boekjaar 2016 verplicht via digitaal wordt gedeponeerd (via de Onlineservice of via ). Dit komt erop neer dat vanaf dan papieren deponering niet meer is toegestaan. Deze wetswijziging bevat een bijzondere clausule voor de deponering door beursgenoteerde ondernemingen (zie paragraaf 6.3.2). De KvK verwacht na de zomer de business case voor het terugleveren van de gegevens in XBRL gereed te hebben. Op basis daarvan wordt besloten wanneer de gegevens worden teruggeleverd. Op dit moment zijn de volgende berichtsoorten in grootschalige productie beschikbaar via : Jaarrekening: - jaarrekening voor rechtspersonen in de bedrijfsklasse klein woensdag 2 juli 2014 pagina 34

39 De KvK voorziet de volgende uitbreidingen: Tabel nieuwe berichtsoorten KvK (voortouw bij: KvK) Jaar Actie Actiehouder KvK/Logius Softwareleveranciers Intermediairs 2014 Onderzoek naar levering van XBRL-berichten door X KvK 2015 Jaarrekening met verklaring X X X 2015 Jaarrekening met private extensie X X X 2015 Jaarrekening met verklaring en private extensie X X X Ondernemers Tabel (uitbreiding) Taxonomie voor jaarverslaggeving (voortouw bij: Logius) Jaar Actie Actiehouder Diversen Softwareleveranciers Intermediairs Ondernemers 2014 NT, inclusief IFRS entrypoints Logius X X X 2014 NT, inclusief entrypoints voor bedrijfstakken Logius / RJ X X X 2014 Formaliseren rol RJ MinEZ/RJ X X Voor de interactie met betrokken partijen maakt de KvK in aanvulling op de -gremia en - communicatiemiddelen gebruik van eigen overlegvormen en media Centraal Bureau voor de Statistiek Het Centraal Bureau voor de Statistiek is als zelfstandig bestuursorgaan al sinds 2005 betrokken bij het initiatief. Voor system-to-system communicatie heeft het CBS een verplichtstellingsagenda geadopteerd voor een drietal statistieken. Het is al geruime tijd mogelijk deze statistieken via aan te leveren bij het CBS (andere s2s kanalen zijn er niet voor deze statistieken). In de praktijk wordt hier door ondernemers nauwelijks gebruik van gemaakt. Het CBS maakt veel gebruik van human-to-system-communicatie. Het CBS onderzoekt thans hoe ook in andere modaliteiten ingezet kan worden voor deze statistieken. Hierbij wordt met name gekeken naar een online portaal op basis van, waarin handmatig elementen kunnen worden aangevuld die niet s2s uit de administratie gehaald kunnen worden. Dit duale karakter (deels s2s, deels handmatig) sluit goed aan bij de statistieken van het CBS, die vaak zowel elementen bevatten die wél op gestandaardiseerde wijze opgenomen zijn in de administraties als elementen die dat niet zijn. RGS als belangrijke bouwsteen voor CBS-rapportages is nader toegelicht in paragraaf 4.3). Binnen het statistiekdomein wordt het volgende tijdpad voorzien: Tabel Statistiek (voortouw bij: CBS) Jaar Actie Actiehouder CBS Softwareleveranciers Intermediairs Ondernemers 2014 Initiatie van de portaalaanpak X X X X Na besluitvorming op basis van de initiatiefase komen de acties (zoals beschreven in de standaardaanpak in paragraaf 6.1.) eventueel aan de orde. Naast de bestaande -governance, waar MinEZ het statistiekdomein in het -Beraad vertegenwoordigt en waarin het CBS zelf participeert in de -Stuurgroep van het Rijk, is op dit moment geen formele additionele governance rondom het statistiekdomein ingesteld. woensdag 2 juli 2014 pagina 35

40 6.2.4 Banken De ambitie van de drie grootbanken (ABN AMRO, ING en Rabobank) is om alle processen rondom het aanvragen en beheren van zakelijke kredieten in de komende jaren zoveel mogelijk te digitaliseren. De banken spreken in dit verband ook wel over het Papierloos Kredietproces. In december 2009 hebben deze banken zich verenigd in het Financiële Rapportages Coöperatief (FRC). Het FRC ontwikkelt en beheert de bankentaxonomie (BT) en de Bancaire Infrastructurele Voorzieningen (BIV), waarmee kredietrapportages gebaseerd op /XBRL van ondernemingen kunnen worden verzonden naar de drie grootbanken. De kredietrapportage vervangt het papieren jaarverslag en omvat verantwoordingsinformatie van de onderneming over een bepaalde verslagperiode (jaar, halfjaar of kwartaal), die nodig is voor het beoordelen van een nieuw of bestaand krediet. Het FRC beschikt over twee kanalen (te samen: de BIV) voor de verzending van kredietrapportages: een Procesinfrastructuur geschikt voor M2M verzending vanuit commerciële software van intermediairs; Direct geschikt voor gebruik door ondernemers via een web-portaal, waarbij de mogelijkheid wordt geboden aan ondernemers om het invoeren en/of importeren van gegevens in de kredietrapportage over te dragen aan een intermediair. Vanuit de BT kunnen 18 verschillende kredietrapportages worden gegenereerd, te weten: (2) de bancaire IB aangifte en de bancaire IB plus; kredietrapportages zowel gebaseerd op jaarcijfers als op tussentijdse cijfers (halfjaar en kwartaal): - (2) kredietrapportage voor personenvennootschappen (maatschap, VOF 54 of CV 55 ); - (2) verkorte kredietrapportage voor kleine kredieten (< euro ); - zowel mogelijk op fiscale als op commerciële waarderingsgrondslagen: -- (4) enkelvoudige kredietrapportage voor kleine rechtspersonen: -- (4) geconsolideerde kredietrapportage voor kleine rechtspersonen; - (2) enkelvoudige kredietrapportage voor middelgrote rechtspersonen; - (2) geconsolideerde kredietrapportage voor middelgrote rechtspersonen. Alle kredietrapportages kunnen via de Procesinfrastructuur worden verzonden. Alle kredietrapportages gebaseerd op jaarcijfers (met uitzondering genoemd van de middelgrote rechtspersonen) kunnen daarnaast ook via Direct worden verzonden. De BT wordt jaarlijks aangepast, onder meer als gevolg van aanpassingen in de NT. Ook voor de BIV worden van tijd tot tijd nieuwe releases uitgebracht. Voor 2014 en 2015 staan de volgende wijzigingen, uitbreidingen en acties op het programma (deels onder voorbehoud van goedkeuring door het bestuur van het FRC): Tabel Banken (voortouw bij: FRC) Jaar Actie Actiehouder FRC Banken Softwareleveranciers Intermediairs 3Q 14 Direct (nieuwe release) X 2H 14 Proposities individuele banken X 2H 14 Aanpassing koppelvlakken BIV X 2H 14 Impactanalyse NBA-taxonomie X X X X 1Q 15 BT 2015 * X X X X 1H 15 Realisatie NBA-taxonomie X X X X 2015 e.v. BT 2016 e.v. X X X X 54 VOF = Vennootschap onder firma 55 CV = Commanditaire vennootschap woensdag 2 juli 2014 pagina 36

41 * Naar de huidige inzichten zal de BT 2015 omvatten: kredietrapportages voor het agro domein; kredietrapportages voor prognosecijfers; kredietrapportages voor grote rechtspersonen. Voor de langere termijn ( ) zijn uitbreidingen mogelijk op het gebied van kredietrapportage(s) voor: stichtingen en verenigingen; woningbouwcorporaties; zorg- en verpleeginstellingen; onderwijsinstellingen; industriesectoren (ofwel sectorale extensies); ondernemingsplan; kredietaanvraag; moeder- en dochterondernemingen en overige deelnemingen; taxatierapporten van onroerend goed conform NVM model; huurcontracten van onroerend goed conform NVB model; evenals retourinformatie voor ondernemer en/of intermediair (bijvoorbeeld: benchmark gegevens, standaard bankverklaring en/of jaaroverzicht). Over deze uitbreidingen heeft binnen het FRC nog geen besluitvorming plaatsgevonden. 6.3 Verbredingsdomeinen in scope in het (semi-)publieke domein Op dit moment onderkennen we binnen elk van de volgende domeinen één of meerdere uitvragende partijen: onderwijssector; financieel toezicht; woningcorporaties; zorgdomein; interbestuurlijk informatieverkeer; agrarische sector Onderwijssector Het ministerie van OCW 56 is inmiddels toegetreden tot het overheidssmaldeel binnen. OCW streeft ernaar op middellange termijn verantwoordingsinformatie door onderwijsinstellingen aan te laten leveren in XBRL, voorzien van een assuranceverklaring in XBRL van de accountant, getekend met een beroepscertificaat. Aangeleverde verantwoording met betrekking tot PO 57, VO 58, MBO 59, HBO 60 en WO 61 wordt als authentieke informatie beschikbaar gesteld aan de afnemers. 56 OCW = Onderwijs Cultuur en Wetenschap 57 PO = Primair Onderwijs 58 VO = Voortgezet Onderwijs 59 MBO = Middelbaar BeroepsOnderwijs 60 HBO = Hoger BeroepsOnderwijs 61 WO = Wetenschappelijk Onderwijs woensdag 2 juli 2014 pagina 37

42 In het onderwijsdomein zijn in de afgelopen maanden reeds aanzienlijke stappen gezet. Inmiddels is men beland in de zogeheten experimentfase. Binnen de onderwijssector wordt het volgende tijdpad voorzien: Tabel Onderwijssector (voortouw bij: DUO) Jaar Actie Actiehouder MinOCW & DUO Softwareleveranciers Intermediairs Onderwijsinstellingen 2014 Uitvoeren experiment met koplopende partijen: MBO, HBO, WO X X MBO, HBO en WO Uitvoeren experiment met koplopende partijen: PO X X PO en VO en VO Q Opschaling & productie MBO MBO Q Opschaling & productie HBO en WO HBO en WO Q Opschaling & productie PO en VO PO en VO Q Jaarrekening met assuranceverklaring in XBRL X X X X Voor de interactie met onderwijsinstellingen, intermediairs (administratiekantoren, accountants), softwareleveranciers en afnemers (DUO) maakt OCW gebruik van: Tabel Interactie in Onderwijssector Overig Governance Platform Overleg Expertgroepen Marcom site DUO-site Financieel toezicht In het kader van financieel toezicht zijn in Nederland twee belangrijke toezichthouders te onderkennen: de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en De Nederlandsche Bank (DNB). De AFM is de toezichthouder op de financiële markten, terwijl de DNB de toezichthouder is op de financiële instellingen. In het kader van dit toezicht wordt door beide toezichthouders veel informatie uitgewisseld met Nederlandse organisaties. De AFM houdt toezicht op de toepassing van financiële verslaggeving van in Nederland beursgenoteerde organisaties. In dit kader opereert de AFM in een bestuurlijk krachtenveld met wetgeving die vanuit het Ministerie van V&J wordt bepaald (verslaggeving, BW2 titel 9) alsmede het MinFin (Wet financieel toezicht; Wft). De verslaggevingsstandaard voor beursgenoteerde organisaties in Nederland is IFRS (International Financial Reporting Standards). De IFRS richtlijnen worden uitgebracht en onderhouden door de IASB (International Accounting Standards Board), waarna de Europese Commissie ze dient te accepteren alvorens ze werking verkrijgen in Europa. Als gevolg van deze afhankelijkheid van IFRS en de Europese Commissie heeft de AFM zowel directe en indirecte kanalen waarbinnen afstemming plaatsvindt met regelgevende instanties zoals de IASB. In dit kader wordt ook verwezen naar paragraaf 2.3 Internationaal. Vanuit haar toezichtrol ontvangt de AFM onder meer de jaarrekeningen van beursgenoteerde ondernemingen. In de praktijk komt dit binnen op papier of in.pdf formaat. Op basis van de Wft levert de AFM de ontvangen vastgestelde jaarrekeningen door aan de KvK. Dit proces is wettelijk geregeld in het kader van de één loket gedachte voor het aanleveren van documenten ter voorkoming van administratieve lasten. De AFM wordt daarnaast in 2020 geconfronteerd met een Europese verplichtstelling voor het insturen van gestructureerde gegevens van de jaarrekeningen van beursgenoteerde organisaties naar ESMA (European Security Markets Authority). De geamendeerde EU-Transparantierichtlijn verplicht beursgenoteerde ondernemingen om hun jaarverslag in een uniform elektronisch verslagleggingsformaat (European single electronic format - ESEF) aan te bieden, mits ESMA een kosten-batenanalyse heeft verricht 62. ESMA is aangewezen om uiterlijk eind 2016 een voorstel voor technische regels voor deze verslaggevingsstandaard te ontwikkelen. Zij dient hierbij te verwijzen naar bestaande en toekomstige technologische opties, zoals XBRL. De Commissie zal de verslaggevingsstandaard vaststellen. Het is thans onvoldoende duidelijk waaruit deze standaard 62 Artikel 1 lid 3 sub b van Richtlijn 2013/50/EU van het Europees Parlement en de Raad van 22 oktober woensdag 2 juli 2014 pagina 38

43 met bijbehorende technische regels en infrastructuur precies zal bestaan. Mede gelet hierop, wordt het niet opportuun geacht om de AFM vooruitlopend op de implementatie van de EU-Transparantie richtlijn aan te sluiten op. De Europese ontwikkelingen zullen nauwlettend worden gevolgd om te bezien of, al dan niet vooruitlopend op ESEF, aansluiting op zinvol is. De AFM staat niet onwelwillend tegenover de gedachte om de mogelijkheden te onderzoeken in hoeverre een rol kan spelen bij het uitwisselen van informatie tussen de AFM en de organisaties waarop zij toezicht houdt. Om alle stromen precies in kaart te brengen binnen de AFM en de impact van te bepalen, wordt in het tweede kwartaal van 2014 een eerste Quick Scan uitgevoerd. Op basis van deze Quick Scan wordt gekeken of een nadere detailanalyse voor (een selectie van) deze stromen gewenst is. De AFM bevindt zich hiermee dus momenteel in de tweede fase: Quick Scan. De belangrijkste ketenpartners zijn accountants, softwareleveranciers en beursgenoteerde organisaties; daarnaast zijn analisten en beleggers ook belangrijke partijen binnen dit domein. Naast de AFM is ook het aansluiten van DNB binnen het domein financieel toezicht relevant. DNB heeft aangegeven vooral geïnteresseerd te zijn in de -assurance-oplossing en neemt deel aan diverse gremia die hierop toezien. Nadere gesprekken op verschillende bestuurlijke niveaus zullen gaan plaatsvinden, maar het tempo zal mede afhankelijk zijn van voortgang bij de AFM en interne besluitvorming binnen DNB rondom. Ook de DNB heeft te maken met Europese verplichtstelling omtrent de toepassing van XBRL. De DNB is verplicht om informatie in XBRL formaat aan te leveren bij zowel EBA (European Banking Authority) als EIOPA (European Insurance and Occupational Pensions Authority). In het geval van EBA betreft dit veelal financieel georiënteerde informatie van de grote banken in Nederland in het kader van Europese regulering van banken. In het geval van EIOPA betreft dit veelal financieel georiënteerde informatie van de grote pensioenfondsen en verzekeringsinstellingen in Nederland. Als gevolg van deze relatie met de EBA en EIOPA heeft DNB zowel directe en indirecte kanalen waarbinnen afstemming plaatsvindt met deze instanties. In dit kader wordt ook verwezen naar paragraaf 2.3 Internationaal. DNB bevindt zich op dit moment in de eerste fase: initiatie. De belangrijkste ketenpartners zijn accountants, actuarissen en onder toezicht staande organisaties. Binnen het financieel toezicht wordt het volgende tijdpad voorzien: Tabel financieel toezicht: AFM (voortouw bij: AFM) Jaar Actie Actiehouder Diversen Software Intermediairs Financiële instellingen 2014 Uitvoeren Quick Scan AFM/MinFin/ MinEZ (x) (x) (x) Tabel financieel toezicht: DNB (voortouw bij: DNB) Jaar Actie Actiehouder Diversen Software Intermediairs 2014 Initiatie DNB/MinFin Financiële instellingen Na besluitvorming komen de acties (zoals beschreven in de standaardaanpak in paragraaf 6.1.) eventueel aan de orde. Het domein financieel toezicht bevindt zich thans in de initiatiefase, en wordt daarmee aangestuurd vanuit de opdrachtgevers, in casu MinEZ (voor -verbreding) en MinFin (voor financieel toezicht) Woningcorporaties Ongeveer één op de drie woningen in Nederland is in het bezit van een woningcorporatie. Woningcorporaties bieden daarmee voor een groot aantal personen woningen aan. Vanuit de verantwoordelijkheden die partijen rondom beleidsvorming en financiering hebben (onder andere: MinBZK, Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW), Centraal Fonds Volkshuisvesting (CFV), gemeenten, banken) is de verantwoording van woningcorporaties van groot maatschappelijk woensdag 2 juli 2014 pagina 39

44 belang. kan hierbij een relevante pijler vormen om de huidige verantwoordingssystematiek verder te optimaliseren. De beleidsmatig verantwoordelijke partijen, onder leiding van Directoraat Generaal (DG) Wonen, hebben het -programma gevraagd om ondersteuning bij de introductie van in het eigen domein. Inmiddels zijn daarbij forse stappen gezet. Zowel de initiatiefase als de fase van de Quick Scan is succesvol afgerond. Dat heeft ertoe geleid dat recentelijk door alle betrokken partijen, onder regie van MinBZK, is besloten in 2014 de volgende fase in te gaan, te weten die van detailanalyse en herontwerp. Daarenboven onderzoekt MinBZK alvast de mogelijkheden een experiment te starten met koplopende partijen om het mogelijk te maken de jaarrekening (bij alle actoren die hier om vragen) via aan te leveren. Wie de koplopende partijen zijn dient in nader overleg te worden vastgesteld. De belangrijkste ketenpartners zijn accountants en softwareleveranciers. Daarnaast zijn de stichting Cora/Vera (standaardisatiefora binnen het domein), het WSW en het CFV belangrijke partijen. Bij de woningcorporaties wordt het volgende tijdpad voorzien: Tabel Woningcorporaties (voortouw bij: MinBZK) Jaar Actie Actiehouder MinBZK Software Intermediairs Woningcorporaties 2014 Uitvoeren van detailanalyse & herontwerp X X X X Na besluitvorming op basis van de detailanalyse en herontwerp komen de acties (zoals beschreven in de standaardaanpak in paragraaf 6.1.) eventueel aan de orde. Het corporatiedomein bevindt zich thans in de ontwerpfase, en wordt daarmee aangestuurd vanuit de opdrachtgever, in casu MinBZK, DG Wonen. Daarnaast wordt door de opdrachtgever een coördinatieoverleg ingesteld. Alle ketenpartners zijn hierbij vertegenwoordigd. Dit overleg is bedoeld om de fasen van detailanalyse, scenario s en voorbereiding pilot gestructureerd te laten verlopen Zorgdomein Het zorgdomein is in transitie. De taken worden nu (deels) belegd bij mede overheden. Binnen het zorgdomein is op verzoek van het departement van VWS vanuit in de zomer van 2013 een Quick Scan verricht. Het gaat hierbij om: Jeugdzorg: Diverse zorg- en hulpverleningsinstanties bieden zorg voor jeugd aan. Jeugdzorg valt onder de verantwoordelijkheid van meerdere overheden. Er liggen kansen om toe te passen ten behoeve van de benodigde verantwoordingsinformatiestromen tussen de verschillende betrokken partijen. AWBZ: De Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) betaalt de langdurige zorg voor ouderen, chronisch zieken en gehandicapten. Er liggen kansen om toe te passen ten behoeve van de benodigde verantwoordingsinformatiestromen tussen de verschillende betrokken partijen. Private zorgketens (zorgverzekeraars): Zorginstellingen en zorgverzekeraars. Hoewel de in 2013 uitgevoerde Quick Scan wel aanknopingspunten duidde voor toepassing van in het zorgdomein, heeft daarover geen concrete verdere besluitvorming plaatsgevonden. Het traject ligt derhalve goeddeels stil. Op dit moment is nog geen formele governance rondom het zorgdomein ingesteld. woensdag 2 juli 2014 pagina 40

45 6.3.5 Interbestuurlijk informatieverkeer MinBZK is het verantwoordelijke departement voor dit domein. Dit domein is door de gelaagdheid bestuurlijk complex. Daarnaast is dit door de voorgenomen decentralisatie van taken een domein in transitie. In 2013/2014 is de initiatiefase met succes doorlopen. In opdracht van MinBZK wordt thans vanuit Logius de Quick Scan uitgevoerd om de mogelijkheden van de toepassing van in samenspraak met de betrokken ketenpartijen te verkennen. In deze scan ligt de nadruk op informatiestroom richting het CBS, de zogenoemde IV3-stroom (Informatie Voor Derden). IV3 is gebaseerd op de begroting en jaarstukken van de decentrale overheden. Belangrijke ketenpartners zijn accountants en softwareleveranciers. Daarnaast zijn het IPO 63 en de VNG 64 ook relevante partijen binnen dit domein. Tabel Mede overheden (voortouw bij: MinBZK) Jaar Actie Actiehouder MinBZK Software Intermediairs Mede overheden 2014 Uitvoeren van Quick Scan X X X X Na besluitvorming op basis van de Quick Scan, de tweede fase, komen de acties (zoals beschreven in de standaardaanpak in paragraaf 6.1.) eventueel aan de orde. In bovengenoemde Quick Scan is de keten tussen Rijksoverheid, provincies en gemeenten in scope. Naast IV3 zou ook kunnen worden toegepast binnen de verantwoordingsketen rondom de waterschappen. Het voornemen is de waterschappen te vragen zich in dit traject te voegen, zodra de Quick Scan rond IV3 tot besluitvorming rond gemeentes en provincies heeft geleid. Het domein van de mede overheden bevindt zich thans in de Quisk Scan-fase, en wordt daarmee formeel aangestuurd vanuit de opdrachtgever, DGBK 65 van MinBZK Rijksdienst voor ondernemend Nederland LEI - CBS De agrarische sector is omvangrijk en divers. Zaken als akkerbouw, tuinbouw, zuivel en vlees vallen eronder. In deze verschillende deeldomeinen vindt er in het kader van de beleidsvorming, de uitvoering (subsidieverstrekking) en het toezicht veel informatie-uitwisseling plaats. Een voorbeeld is de jaarlijkse uitvraag door het voormalige Dienst Regelingen (per 1 januari 2014 Rijksdienst voor Ondernemend Nederland) die bekend staat als de mei-telling. Hierin worden zowel financiële als niet financiële gegevens uitgevraagd. Ook het LEI 66 en het CBS zijn partijen die statistische informatie over dit domein opvragen. Binnen het publieke deel van dit domein zijn veel informatieketens die als keten baat kunnen hebben bij. Dit domein bevindt zich thans in de eerste fase: initiatie. De belangrijke ketenpartners zijn accountants (m.n. VLB 67 -kantoren) en softwareleveranciers. Tabel Rijksdienst voor Ondernemend Nederland LEI CBS (voortouw bij: MinEZ) Jaar Actie Actiehouder MinEZ Software Intermediairs Entiteiten agrarische sector 2014 Initiatie X (x) (x) (x) Na besluitvorming op basis van de initiatiefase, komen de acties (zoals beschreven in de standaardaanpak in paragraaf 6.1.) eventueel aan de orde. 63 IPO = het Inter Provinciaal Overleg 64 VNG = Vereniging Nederlandse Gemeenten 65 DGBK = DG Bestuur en Koninkrijksrelaties (DGBK) van MinBZK 66 LEI = stichting Landbouw-Economisch Instituut 67 VLB = Vereniging van Accountants- en Belastingadviesbureaus woensdag 2 juli 2014 pagina 41

46 Naast de bestaande -governance, waar MinEZ het domein vertegenwoordigt, is op dit moment geen formele additionele governance rondom het agrodomein ingesteld. 6.4 Verbredingsdomeinen in scope in het private domein Vleesketen Op dit moment onderkennen we de volgende sectoren/domeinen: Vleesketen; Werknemersgegevens: - Employee benefits; - Human Resources; Horeca; Benchmarking. Als antwoord op de problemen in de vleesketen is er een kwaliteitssysteem in ontwikkeling dat volledig gebruik maakt van voor de hoogfrequente informatie-uitwisseling tussen de aangesloten bedrijven en het kwaliteitssysteem. Het kwaliteitssysteem bouwt hierbij voort op een succesvolle implementatie van voor op continuous control gebaseerd toezicht bij verschillende slachterijen. Bedrijven uit de supply chain in de eerste plaats slachterijen die deelnemen aan het kwaliteitssysteem, passen bovenwettelijke normen toe in hun kwaliteitsbeheersing en toetsen hoogfrequent de outcome van hun proces. Procesresultaten alsmede controleresultaten worden vastgelegd in bedrijfseigen informatiesystemen. Gegevens over diertransporten, input, output, afval, resultaten van monsters etc. worden met behulp van dagelijks hoogfrequent en near real time aangeleverd aan het onafhankelijke kwaliteitssysteem. Op basis van (keten)verbandcontroles, trendanalyses en benchmarks wordt de betrouwbaarheid van de gegevens binnen het kwaliteitssysteem geautomatiseerd getoetst. Vervolgens worden vooraf vastgestelde analysemethoden gebruikt om de performance van de bedrijven langs een set kritische performance indicatoren (KPIs) zichtbaar te maken. Geautoriseerde stakeholders waaronder publieke en private toezichthouders en partners in de supply chain - kunnen dagelijks de performanceontwikkeling van de aangesloten bedrijven zien. Wanneer de outcome van een slachterij op een aspect niet voldoet aan de door het kwaliteitssysteem gestelde bovenwettelijke normen, start de slachterij een oorzakenanalyse. Het resultaat van deze analyse en de voorgenomen maatregelen worden beschikbaar gemaakt voor de relevante en geautoriseerde stakeholders. Hierbij geeft de slachterij tevens aan op welk moment de outcome weer voldoet aan de door het kwaliteitssysteem gestelde eisen. Zo kunnen de stakeholders vaststellen dat het kwaliteitssysteem van het betreffende bedrijf adequaat functioneert. Reality checks aan aanvullende audits van diverse toezichthouders borgen de betrouwbaarheid van het gehele kwaliteitssysteem. De afgelopen jaren heeft de sector, ondersteund door ervaringsdeskundigen, geïnvesteerd in de technologie die nodig is om externe monitoring op basis van een set KPIs mogelijk te maken. Hierbij is nauwe afstemming geweest met de NVWA (Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit). Voor de informatie-uitwisseling is vanaf het begin volledig aangesloten bij. Dit betekent o.a. dat er gebruik wordt gemaakt van een NTA compliant XBRL taxonomie. Voor de uitwisseling van informatie worden de koppelvlakken van Digikoppeling/ gebruikt. Authenticatie en autorisatie gebeurt met behulp van digitale certificaten (technisch compliant aan PKIo). De komende jaren zal het initiatief zich langs de volgende lijnen ontwikkelen: 1. Formele accreditatie van het kwaliteitssysteem. 2. Een bredere toepassing binnen de slachterijschakel. 3. Verbreden van de toepassing naar meerdere schakels van de ketens. 4. Geaccepteerd krijgen van het systeem bij meerdere stakeholders (publieke en private toezichthouders) en het hierbij stimuleren van de ontwikkeling van nieuwe toezichtssytemen. De vleesketen maakt geen onderdeel uit van de -governance. woensdag 2 juli 2014 pagina 42

47 6.4.2 Werknemersgegevens (Employee Benefits en Human Resources) De afgelopen periode zij twee private initiatieven gestart met betrekking tot gegevens die werkgevers over hun werknemers uitwisselen met diverse instanties. De twee, deels overlappende, initiatieven worden hieronder nader uitgewerkt langs de lijnen zoals ingebracht door de desbetreffende private partijen. Deze paragraaf sluit af met akties die in het Beraad van 26 juni zijn benoemd teneinde tot verdere afstemming tussen deze private initiatieven te komen Employee Benefits (initiatief coöperatie EB-STP) Werknemers bouwen rechten en aanspraken (employee benefits) op voor inkomenszekerheid, zowel in het werk als bij ziekte, arbeidsongeschiktheid en ouderdom. Gegevens die relevant zijn voor deze benefits ontstaan in de bestaande administraties van werkgevers. Werkgevers zijn wettelijk verplicht om aan hun werknemers juiste en tijdige informatie op te leveren over de benefits die zij hebben c.q. opbouwen. Vanuit deze informatie moeten andere ketenpartijen gevoed worden, hun bewerkingen doen en weer aan de werkgever, c.q. de werknemer terugrapporteren, conform het principe store once; report many. Aldus ontstaat transparantie in de informatie-uitwisseling in het EB-domein. Grotere transparantie is niet alleen goed voor de werknemer, maar ook voor de werkgever. Deze loopt op dit moment grote risico s: In het verzuim- en vervolgens het arbeidsongeschiktheidstraject loopt de werkgever grote financiële risico s loopt als hij niet tijdig alle maatregelen neemt die in wet- en regelgeving, c.q. collectieve arbeidsovereenkomsten of contractueel zijn voorgeschreven (reïntegratieplannen e.d.). Ten aanzien van de pensioenregelingen realiseren werkgevers zich vaak niet dat zij zelf pensioentoezeggingen doen aan hun werknemers. Weliswaar hebben zij die toezegging verzekerd via een pensioenfonds, maar wanneer als het fonds de afspraken niet kan nakomen, dan kunnen in veel gevallen werknemers de claim gewoon bij hun werkgever neerleggen. Het initiatief voor een -aanpak is genomen door het Employee Benefit Competence Centre (EBCC), tezamen met de Stichting Transactieland.nl. EBCC levert hierbij inhoudelijke kennis over onder andere verzekerbare arbeidsvoorwaarden en verzuim, terwijl de stichting Transactieland.nl de kennis met betrekking tot inbrengt. Vanuit de coöperatie EB-STP (Employee Benefit-Straight-through-processing) wordt met vijf (grote) uitvoerende partijen in een coöperatie gewerkt aan de inhoudelijke vormgeving van schone processen, die uitgaan van de werknemers- events, zoals die in hun relatie met hun werkgever ontstaan. Daarbij is ervoor gekozen om voor elke functie in het totale proces steeds één prominente en goedwillende partij te betrekken om maximaal snelheid te kunnen maken. De onderkende functies zijn: salarisverwerking, verzuim, ziekengeld, arbeidsongeschiktheid/wia 68 verzekering, arbo-dienstverlening en pensioenen. Tabel Employee Benefits (voortouw bij: EB-STP) Jaar Actie Actiehouder Diversen EB providers * EB Brokers ** Werkgevers 2014 Toelating tot Governance als toetreder EB-STP 2014 Eerste versie EB-Taxonomie indiensttreding EB-STP X X (x) 2014 Ontwerp EB-Digipoort EB-STP X 2014 Toelating tot Governance als partner EB-STP 2015 EB-Digipoort in productie EB-STP * Employee Benefit providers zijn de verschillende (in totaal ca. 600) bedrijven en organisaties die een rol spelen bij het verzorgen van inkomenszekerheid bij Ziekte, Arbeidsongeschiktheid, Overlijden en Ouderdom. ** Employee Benefit brokers zijn de partijen die ten behoeve van werkgevers en hun werknemers zorgdragen voor de informatie-uitwisseling in concrete gevallen; in dat kader nemen zij 68 WIA = Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen woensdag 2 juli 2014 pagina 43

48 verantwoordelijkheid voor de betrouwbaarheid van deze informatie-uitwisseling in de gehele keten ( end-to-end ) De coöperatie EB-STP bereidt momenteel de aanvraag voor toetreding tot de -governance voor. De binnen het EB-domein te ontwikkelen -standaard is open en beschikbaar voor ieder die hiervan gebruik wil maken Standaard HR 69 (initiatief Deloitte) Werkgevers in Nederland informeren een groot aantal partijen over hun werknemers. Naast reguliere partijen als verzekeraars, arbodiensten en pensioenuitvoerders wordt in de regel ook over werknemergegevens gecommuniceerd aan vervoersbedrijven, personeelbeoordelingsbedrijven en banken voor hypotheekaanvragen. Deze communicatie aan uitvragende partijen is een arbeidsintensief proces en is niet geïntegreerd in de aansluitende processen in de keten. Rapportage vanuit één bron aan meerdere partijen (store once & report many) is niet nieuw voor met name salarishuizen. Zij passen dit principe al standaard toe en dat is de reden waarom salarishuizen naast communicatie aan werknemer, belastingdienst en werkgever ook standaard rapporteren aan onder andere pensioenuitvoerders. De belangrijkste salarishuizen rapporteren daarnaast ook aan arbodiensten en verzekeraars. Belangrijke beperkingen moeten nog worden opgelost waaronder: maatwerk koppelingen, verschillende berichtformaten, beperkte integratie, handmatige verwerking en Babylonische gegevensverwarring. De huidige berichtgeving resulteert in risico s en administratieve lasten. Op initiatief van Deloitte is vanaf medio 2013 de markt geconsulteerd. Met een twintigtal salarishuizen, de belangrijkste pensioenuitvoerders en een aantal toonaangevende werkgevers is van gedachten gewisseld over de berichtgeving over HR. Deze partijen zijn benaderd om voor een succesvolle standaardisatie de brede steun te verkrijgen van huidige partijen betrokken in de berichtgeving. Deze consultatie heeft geleid tot een aantal workshops met deze partijen en vormt de basis voor breed gedragen uitgangspunten en een roadmap voor standaard HR. Door het stroomlijnen van dit proces met een XBRL standaard kunnen naast lastenverlichting ook andere belangrijke baten worden gerealiseerd. De basis van het initiatief wordt gevormd door: 1. Gemeenschappelijk gegevenswoordenboek voor de uitwisseling van betekenisvolle werknemersdata. 2. Integratie van bestaande berichten standaarden in een gemeenschappelijk HR data woordenboek. 3. Gestandaardiseerde berichtgeving vanuit de bron op basis van salaris en de HR administratie. 4. Een functioneel standaard berichten netwerk voor real-time controle en distributie van de gegevens. 5. Begrijpelijke terugkoppeling over de verstrekte gegevens en de verwerking aan werkgevers en werknemers. Beide partijen zijn de bron en moeten hun rol kunnen nemen als belangrijke en verantwoordelijke verschaffers van informatie. 6. Beheer en onderhoud van de berichtenstandaard door de ketenbedrijven in een nog nader door de marktpartijen te bepalen organisatie. De standaard zorgt voor betrouwbare berichtgeving tussen ketenpartijen en biedt mogelijkheden voor verbeterde dienstverlening en productiviteit door minder administratie, meer dienstverlening, meer aandacht voor de klant en meer begeleiding door HR. De standaardisatie van HR-data sluit naadloos aan op de ontwikkelingen in pensioensector. De Pensioenfederatie heeft één gegevensformaat gedefinieerd in XML als Uniforme PensioenAangifte (UPA). Door de structureringseisen kunnen niet alle partijen de UPA ondersteunen. De UPA 69 HR = Human Resources woensdag 2 juli 2014 pagina 44

49 standaard kan als basis dienen voor het gemeenschappelijke woordenboek in XBRL. XBRL is een toekomstbestendige basis voor de UPA. De initiatiefnemers werken samen met diverse belangrijke marktpartijen voor de benadering aansluiten van berichtgevende partijen in het derde en kwartaal van Voor het bereiken van de doelstelling van gestandaardiseerd berichtgeving over HR-data wordt de volgende roadmap voorgesteld, een gefaseerde aanpak per domein, te beginnen met Pensioen: Tabel Human Resources met betrekking tot Pensioen (voortouw bij: Deloitte) Jaar Actie Actiehouder Diversen Uitvragende Salarishuizen Werkgevers partijen 2014 Versioning en planning: Zet standaardisatie o.b.v. Deloitte X X X XBRL op de agenda 2014 Design: Ontwerp een effectief programma voor Deloitte X X X samenwerking 2014 Build: Finaliseer de taxonomie en bouw van een Deloitte X X X standaard berichtennetwerk 2015 Deliver: Uitrol en verbreding vaststellen naar andere Deloitte X X X sectoren 2015 Support: Verbreed en onderhoud Deloitte X X X Een standaard voor pensioen vormt een passende basis voor gestandaardiseerde HR-data. De andere domeinen worden in onderling overleg met de medebouwers van Standaard HR vastgesteld uitwerking van werknemersgegevens In het Beraad van 26 juni 2014 is geconstateerd dat de trajecten van Employee Benefits en Human Resources met elkaar interfereren. Dubbele toetreding tot de Governance is lastig voorstelbaar. De Belastingdienst heeft met de loonheffing raakvlakken met beide ontwikkelingen en het is voor de Belastingdienst niet doenlijk om bij twee verschillende initiatieven aan te sluiten. Op verzoek van het Beraad wordt een eerste bijeenkomst geïnitieerd met partijen uit beide trajecten (incl. softwareleveranciers, intermediairs, ondernemers en ontvangende partijen) gericht op een gezamenlijk voorstel in het volgende Beraad. Deze bijeenkomst kan eventueel vooraf gegaan worden door een kleinere oploop met de 2 initiatiefnemers. Tabel Werknemersgevens (voortouw bij: Logius) Jaar Actie Actiehouder Diversen Uitvragende Softwareleveranciers Werkgevers partijen 2014 Organiseren van afstemmingsbijeenkomst tussen Employee Benefits en Human Resources Rijksregisseur X X X Horeca Het bedrijfschap Horeca en Catering heeft enige tijd geleden het initiatief genomen voor de ontwikkeling van een taxonomie voor de horeca. De ontwikkelde taxonomie is het uitgangspunt bij het ontwikkelen van een platform dat inzicht geeft in de prestaties van een horecaonderneming. Bij de ontwikkeling van dit platform sluit het Bedrijfschap aan bij initiatieven en standaarden die de Overheid ontwikkelt. Zo wordt gebruik gemaakt van XBRL bij het op vrijwillige basis uitwisselen van informatie tussen het bedrijfschap en horeca ondernemingen en horeca leveranciers in Nederland. Het draait hierbij ondermeer om basisgegevens van de horecaonderneming ter opname in een register en om financiële gegevens op het niveau van grootboekrekeningen voor het uitvoeren van bedrijfsvergelijkingen. In deze private keten vervult het bedrijfschap Horeca en Catering de rol van uitvragende partij en de horeca ondernemingen die van aanleverende partij. Een belangrijk onderdeel van de inrichting van de keten is de aanwezigheid van system-to-system uitwisseling. De horecaondernemingen kunnen via de Mijn Horeca applicatie deelnemen aan dit initiatief. Eind 2014 zal deze applicatie beschikbaar komen Benchmarking Standard Business Reporting biedt accountants en andere intermediaire dienstverleners, maar ook brancheorganisaties, de mogelijkheid om het bedrijfsleven (en in het bijzonder waarschijnlijk het woensdag 2 juli 2014 pagina 45

50 MKB) frequenter en meer te bedienen met benchmarkinformatie. Dit blijkt onder andere uit recent onderzoek 70 van de Hogeschool van Amsterdam (HvA). Ruim 90% van de Nederlandse brancheorganisaties doet aan benchmarking om de bedrijfsvoering van de aangesloten mkb ers te verbeteren. 80% zou frequenter willen benchmarken, maar het opvragen en vergelijken van de financiële gegevens kost veel tijd. Wanneer de nieuwe standaard wordt voor het digitaal aanleveren van onder andere jaarrekeningen, kredietaanvragen en belastingaangiften, biedt dat tegelijkertijd een prima handvat om frequenter en meer te benchmarken. Een benchmark is nu vaak een omslachtig proces: ondernemers vullen een spreadsheet in en hun brancheorganisatie verwerkt dit handmatig in een database. Met kunnen de gegevens van circa 1 miljoen bedrijven in Nederland snel en gemakkelijk worden verzameld. Circa 95% van de gegevensinhoud van de huidige -berichten naar banken, de Kamer van Koophandel en de Belastingdienst komt overeen met de benchmarkbehoefte van brancheorganisaties op basis van financiële kengetallen. Benchmarking via -berichten is op korte termijn te realiseren door brancheorganisaties en accountants indien zij zich beperken tot de (fiscale) jaarrekening. Met behulp van innovatieve vormen als handige App s (zoals recent getoond door de HvA) kunnen degelijke analyses heel laagdrempelig beschikbaar komen voor ondernemers. De overgrote meerderheid van de brancheorganisaties en accountants staat positief tegenover benchmarking via. Het draagvlak is groot voor benchmarking via -berichten bij 85% van de brancheorganisaties. Garantie van de anonimiteit van de deelnemende bedrijven en de veiligheid van de benchmarkgegevens zijn volgens accountants en brancheorganisaties wel belangrijke voorwaarden om toestemming van MKB-ondernemers te krijgen voor het gebruik van hun -berichten. 70 Het Centre for Applied Research on Economics & Management (CAREM) en het expertise centrum Instant Reporting van de Hogeschool van Amsterdam onderzochten de potentie van benchmarking via, in samenwerking met de brancheorganisaties UNETO-VNI, BOVAG, KVGO en Koninklijke Horeca Nederland/Bedrijfschap Horeca en Catering. Op donderdag 15 mei presenteerde de Hogeschool van Amsterdam de onderzoeksresultaten tijdens het seminar Benchmarking met voor het MKB. woensdag 2 juli 2014 pagina 46

51 7 Kennis ontwikkelen en verspreiden De -partners willen een gewaardeerde partner zijn voor het werkveld waar het gaat over het ontwikkelen en verspreiden van kennis. De drijvende kracht voor de kennisontwikkeling zijn de (middellange termijn) vraagstukken in het werkveld, maar zeer zeker ook het uitdragen van de opgedane kennis over het herinrichten van ketens en de bijbehorende informatie- en verantwoordingsstromen. De kennis die is opgedaan binnen het programma beslaat een groot aantal onderdelen. Zo is er kennis en ervaring opgedaan met de invoering van het concept in het fiscale verantwoordingsdomein en is er kennis opgedaan over technische standaarden zoals XBRL. Omdat kennis niet alleen voortkomt uit de praktijk, is er ook actief samenwerking gezocht met opleidingsinstituten zoals de Technische Universiteit (TU) Delft en de Hogeschool van Amsterdam. Deze samenwerking heeft weer tot nieuwe inzichten en vormen van kennisborging en overdracht gezorgd. Per activiteit wordt er kort stil gestaan bij hetgeen er reeds is gerealiseerd aan kennisontwikkeling en het verspreiden ervan. Concreet worden de volgende activiteiten uitgelicht. In samenwerking met de TU Delft heeft Logius alle, binnen het programma opgedane kennis over informatieverwerking en uitwisseling van gegevens in ketens vastgelegd in het boek De keten uitgedaagd. Rondom het boek, is een collegetour georganiseerd waarin geïnteresseerden (van bestaande en potentiële ketens) meegenomen worden in de opgedane kennis, denktrant en concrete oplossingsrichtingen. Sinds 2012 is Logius verantwoordelijk voor het beheren van de Body of Knowledge, de BoK 71. Met de BoK leveren de diverse partijen (vanuit praktische toepassing en theorievorming) in Wiki-vorm een bijdrage aan de kennisontwikkeling en verspreiding van het -concept. Kennis- en onderwijsinstellingen leveren een bijdrage aan de de theorievorming rondom en dragen de kennis over uit in de verschillende opleidingen, waarbij de focus per studierichting kan verschillen. Op dit moment zijn er samenwerkingsverbanden vanuit de TU Delft, de Hogeschool van Amsterdam en Avans Hogeschool. Diverse deskundigen op het gebied van /XBRL leveren reeds bijdragen aan kennisoverdracht: seminars ten behoeve van algemene kennisoverdracht en visievorming; workshops ter ondersteuning van het ontwerp van de (governance op) nieuwe ketens; workshops ter ondersteuning van de implementatie in (delen van) een keten. Teneinde de geborgde kennis actueel te houden en te verspreiden is een aantal activiteiten nodig: Tabel Kennisontwikkeling (voortouw bij: Logius) Jaar Actie Actiehouder Diversen Softwareleveranciers Intermediairs Kennis- en onderwijsinstellingen 2014 e.v. Actualisering boek De keten uitgedaagd Logius 2015 Doorontwikkeling collegetour Logius 2014 e.v. Ondersteuning kennisontwikkeling met BoK Logius X X X 2014 e.v. Theorievorming rondom X 2014 e.v. Intensieve kennisoverdracht over Logius X X HvA, TU Delft 71 Bron: woensdag 2 juli 2014 pagina 47

52 8 Communicatie De Roadmap zet de actielijnen uit voor verdieping en verbreding van op weg naar Hier hoort een pakkende boodschap bij die de komende jaren het verhaal van gaat vertellen. Op weg naar 2020 komen er nieuwe rapportagestromen bij, er zullen nieuwe partijen bij de doelgroepen komen, verbredingspartijen zullen partners in worden en internationaal wordt samenwerking opgezocht. De vastgestelde overkoepelende boodschap blijft echter hetzelfde: is de nationale standaard voor digitale uitwisseling van alle bedrijfsmatige rapportages. De overkoepelende boodschap is vastgelegd in het kernboodschappenhuis (zie bijlage 5). Deze overkoepelende boodschap betreft als algemene standaard: allereerst wat is en wat is de toegevoegde waarde van, waarom is een bewezen methode is en wat zijn de kansen voor de toekomst. Communicatie moet afgestemd zijn op specifieke ontwikkelingen rondom verdieping, verbreding of op het internationale vlak. Daarom worden er naast de overkoepelende boodschap ook specifieke boodschappen ontwikkeld rondom individuele ontwikkelingen. In de communicatiestrategie worden de uitgangspunten gedefinieerd die gelden voor het bepalen van doelgroepen, vertellers, methoden, middelen en afstemming. Een vergevorderde aanzet is tevens opgenomen in bijlage 5. Een belangrijk uitgangspunt is dat iedere communicatie-uiting ten aanzien van zal worden getoetst aan de overkoepelende boodschap. Ook met betrekking tot de Roadmap zelf zal communicatie plaatsvinden. De Roadmap zal worden gepubliceerd op de website -NL.nl en door diverse partijen via hun eigen media uitgedragen worden. Hiertoe wordt een compacte boodschap per doelgroep vervaardigd. Tabel Communicatie (voortouw bij: Logius) Jaar Actie Actiehouder Diversen Softwareleveranciers 2014 Vervaardigen compacte boodschap over de Roadmap. Logius i.s.m. expertgroep Marcom 2014 Publiceren Roadmap Logius i.s.m. expertgroep Marcom 2014 e.v. Up-to-date houden van overkoepelende boodschap en communicatiestrategie 2014 e.v. Borgen van de individuele communicatietrajecten binnen de generieke boodschap Logius i.s.m. MinEZ en uitvragende partijen Logius i.s.m. expertgroep Marcom * Organisaties zijn de partijen over wie rapportages ingestuurd worden. Intermediairs Organisaties * X X (x) X X X woensdag 2 juli 2014 pagina 48

53 Bewaken toepassen NTA en NPA Bijlage 1 Plaat met betrekking tot Roadmap Continue Assurance oplossing 2020 Herijken Governance nav Private extensies en komst NCDO Private extensies Papierloos kredietverleningsproces Belastingdienst digitaal MSP-IS Afsprakenstelsel Opschaling Onderwijs Nieuwe berichtsoorten KvK en BD Deponering Jaarrekening digitaal Woningcorporaties ontwerp Quick Scan Interbestuurlijk Informatieverkeer Quick Scan AFM Inwerkingtreding Transparantierichtlijn Werknemersgegevens Implementatie eid Stelsel Initiatie DNB Rapportages voor de ondernemer Initiatie AGRO Verbreding Wetgeving deponering Jaarrekening Integreren RGS in afsprakenstelsel Pilot coalition of the willing Ketenbreed Nieuwe COS standaarden 2400 / 4410 Onderzoek Ketenbrede implementatie Piot fiscale taxonomie Onderzoeken relatie : Open Data / audtitfile Onderzoeken relatie : MijnOverheid / Berichtenbox Bedrijven / Ondernemingsplein / Ondernemingsdossier DNB regelgeving (ESMA / ESEF) Onderzoek integratie RGS in NT Borgen NT in lijn met gegevensmodellen: auditfiles / internationale ontwikkelingen / Semantisch Model e-factuur / Stelselcatalogus (Basisregistraties) Europese Regelgeving (EIOPA) Continue aandacht voor overkoepelende boodschap & Kennisborging en ontwikkeling Volgen internationale ontwikkelingen als: IASB / XBRL Europe / XBRL II Kennis & Communicatie Wet- en regelgeving / Internationaal Verdieping Relevante verwante trajecten woensdag 2 juli 2014 bijlagen pagina i

54 DIrect 1 2 Financiële Administratie data Extra comptabele data data 3 4 Fiscale Software Salaris Administratie data Extra comptabele data data 7 8 Rapportage Software Extra comptabele data data data 9 CRM Software 10 data data 13 Dossier Software Extra comptabele data ROADMAP SOFTWARE KETENINTEGRATIE MET 11 OB aangifte Kredietrapportage JR deponering kvk VPB - IB aangifte JR deponering kvk Kredietrapportage data Machtigingsclaims Portal software Extra comptabele data 12 data B RABOBANK ING ABN AMRO D P O O R T KVK CBS UWV, efactuur Belastingdienst Machtigingen Register BD NL Taxonomie... Banken 1 14 software functies a g software data faciliteiten Import data in Export data in 5 6 I V I G I Bijlage 2: Plaat met betrekking tot Verdieping Extra comptabele data Extra comptabele data woensdag 2 juli 2014 bijlagen pagina ii

55 CBS Kamer van Koophandel Bijlage 3: Plaat met betrekking tot Verbreding Continue Onderzoek inzet in andere modaliteiten 2020 Zoveel mogelijk digitaal Jaarrekening verplicht digitaal vanaf boekjaar 2016 IFRS Assurance Private extensies Bedrijfstak Papierloos kredietverlenings proces Volledig digitaal Business case terugleveren gegevens in XBRL Loonheffing VIA 5 nieuwe berichtsoorten Onderwijs: Jaarrekening met assuranceverklaring Ondersteuning Assurance 4 nieuwe berichtsoorten BT 2015 Vleesketen: Doorontwikkeling Onderwijs: opschaling en productie Grootschalig in productie Werknemersgegevens Aanpassen koppelvlakken BIV Onderwijs: Experimenten PO, VO RVO LEI CBS: initiatie Belastingdienst AFM: Quick Scan Horeca: Applicatie Mijn Horeca beschikbaar Woningcorporaties: ontwerp Benchmarking: (door)ontwikkelen tools Interbestuurlijk informatieverkeer: Quick Scan Onderwijs: Experimenten MBO, HBO, WO Werknemersgegevens: Doorlopen toetredingsprocedure DNB: Initiatie Al 18 verschillende kredietrapportages mogelijk Semi-publieke domein Private domein Banken woensdag 2 juli 2014 bijlagen pagina iii

56 Bijlage 4: Uitbreidingen van bij partijen die nu al toepassen: uitwerking B4.1 Belastingdienst De Belastingdienst voegt jaarlijks nieuwe berichtsoorten toe. Tabel nieuwe berichtsoorten Belastingdienst Jaar Bericht Domein Proces Techniek Softwareleveranciers Intermediairs Organisaties 2014 Toeslagen Toeslagen B B B B B 2014 UZGB 72 LH B B B/N B B 2014 Suppletie OB OB/ICP B B B B B 2014 EKA 73 OB OB/ICP B B B B B 2015 M-formulier IB/VpB B B B B B 2015 Uitstel IB/VpB B B B B B mededelen 2015 Toeslagen Toeslagen B B B B B mededelen 2015 Verhuurdersheffing IB/VpB B B N B B 2015 Schenk- en IB/VpB B B B B B erfbelasting 2015 VIA IB/VpB N B B B B 2015 Loonheffing LH N N N N N grote berichten 2015 Loonheffing kleine berichten LH B B N N N B=Bestaand, N=Nieuw B4.1.1 Eenvoudige uitbreidingen Bij de meeste nieuwe berichtsoorten (Toeslagen, UZGB, Suppletie OB, M-formulier, Uitstel mededelen, Toeslagen mededelen, EKA OB) is er sprake van implementatie met behulp van eerder gebruikte processen en technieken en bij reeds ervaren softwareleveranciers en intermediairs. De Belastingdienst stemt af met: softwareleveranciers; intermediairs; ondernemers. Voor de interactie met sofwareleveranciers maakt de Belastingdienst gebruik van: Tabel Interactie Belastingdienst met softwareleveranciers Overig Governance Expertgroepen Overleg fiscale softwareontwikkelaars (en overleg financiële softwareontwikkelaars voor OB) Marcom site Oswo 74 community Voor de interactie met intermediairs maakt de Belastingdienst gebruik van: Tabel Interactie Belastingdienst met intermediairs Overig Governance Expertgroepen Koepeloverleg Becon 75 -overleg Onderliggend Digicom-overleg Marcom site Belastingdienst-site Direct mailing Intermediairdagen 72 UZGB = Uitsluitend Zakelijk Gebruik Bestelauto 73 EKA = Elektronische Kopie Aanslag 74 OSWO = de Belastingdienst-unit Ondersteuning SoftWare Ontwikkelaars 75 Becon = Belasting Consulenten woensdag 2 juli 2014 bijlagen pagina iv

57 Voor de interactie met ondernemers maakt de Belastingdienst gebruik van: Tabel Interactie Belastingdienst met ondernemers Governance Marcom site Aansluitdocumenten Themabulletin Overig Belastingdienst-site Direct mailing De Belastingdienst benut deze kanalen om ervaring met/over deze berichtsoorten uit te wisselen. Het M-formulier is een complexer bericht en zal in deze afstemming meer aandacht krijgen dan de overige (meer eenvoudige) berichten. B4.1.2 VIA voor Becon s Bij de VIA is sprake van een complex bericht, maar ook van een nieuw interactiepatroon. Bij de bestaande mededeel-processen is sprake van een abonnement, maar ligt de trigger van het mededelen bij de Belastingdienst. Op het moment van het uitvoeren van een juridische handeling (en het verzenden van een papieren bericht naar belanghebbende) wordt een bericht klaar gezet voor de intermediair. Bij de VIA ligt de trigger bij de intermediair. Op zijn verzoek wordt het actuele VIA-bericht vervaardigd en aan hem medegedeeld. De implementatie van SBA heeft geleerd dat naast de hierboven genoemde afstemmingen het noodzakelijk is dat zowel de Belastingdienst als softwareontwikkelaars en intermediairs tijdig beginnen met testen en beproeven. Bij de VIA wordt het volgende tijdpad voorzien: Intermediairs Opleveren gegevensspecificaties X/ Opleveren NT-alfa X/X Opleveren VTS 76 X/ Opleveren Aansluitsuite -/X Opleveren Digipoort -/X Testen software X X Begeleide in productiename X/X X X X Tabel VIA Jaar Actie Actiehouder BD/Logius Softwareleveranciers Belastingplichtige Teneinde voldoende breed te testen en beheerst in productie te kunnen nemen is commitment nodig van: alle (10-) fiscale softwareleveranciers; alle big-5 intermediairs; 10 grootste intermediairs van NOAB, NOB en RB; kleinere intermediairs (teneinde zeker te stellen dat alle fiscale softwareleveranciers vertegenwoordigd zijn). In aanvulling op de gebuikelijke afstemming met de diverse partijen zoals beschreven in B2.1.1 eenvoudige uitbreidingen maakt de Belastingdienst voor de interactie met sofwareleveranciers en intermediairs gebruik van: Tabel aanvullende interactie Belastingdienst in het kader van VIAmet Overig Governance Bilateraal overleg met een combinatie van fiscale softwareontwikkelaars en intermediair Marcom 76 VTS = ValidatieTestService woensdag 2 juli 2014 bijlagen pagina v

58 B4.1.3 Loonheffing Bij de Loonheffing is sprake van een (voor de markt) ongewijzigde XML-berichtstructuur. We raken hier binnen een nieuwe groep softwareontwikkelaars, (intermediairs) en ondernemers. Voor kleine berichten is er de overgang van Bapi 77 naar WUS 78, hetgeen vanuit Belastingdienst/Logius bestaande processen en techniek betreft. Voor grote berichten is er spraken van migratie naar een nieuw grote berichtenkanaal. Het is noodzakelijk dat zowel de Belastingdienst als softwareontwikkelaars en intermediairs tijdig beginnen met testen en beproeven. Hierbij wordt het volgende tijdpad voorzien: Intermediairs 2014 Opleveren Aansluitsuite -/X 2014 Opleveren Digipoort -/X 2015 Testen software X X X Begeleide in productiename X X X Tabel Loonheffing Jaar Actie Actiehouder BD/Logius Softwareleveranciers Belastingplichtige Teneinde voldoende breed te testen en beheerst in productie te kunnen nemen is commitment nodig van: alle salarissoftwareleveranciers; alle big-5 intermediairs; 10 grootste intermediairs van NOAB, NOB en RB; kleinere intermediairs c.q. grote aanleverende partijen (teneinde zeker te stellen dat alle salarissoftwareleveranciers vertegenwoordigd zijn. In aanvulling op de gebuikelijke afstemming met de diverse partijen zoals beschreven in B2.1.1 eenvoudige uitbreidingen maakt de Belastingdienst voor de interactie met sofwareleveranciers en intermediairs gebruik van: Tabel aanvullende interactie Belastingdienst in het kader van Loonheffing Overig Governance Bilateraal overleg met een combinatie van salarissoftwareontwikkelaars en intermediair Marcom B4.2 KvK B4.2.1 Uitbreiding berichtsoorten De KvK ondersteunt nu de mogelijkheid om jaarrekeningen via te deponeren. Het proces ondersteunt nog niet de mogelijkheid van het meesturen van een verklaring of van het modelleren van een jaarrekening conform de eigen behoefte van de aanleverende partij. Deze functionaliteit wordt in 2014 en 2015 geimplementeerd. Om dit mogelijk te maken voegt de KvK komend jaar de volgende berichtsoorten toe: Tabel nieuwe berichtsoorten KvK Jaar Bericht Domein Proces Techniek Softwareleveranciers Intermediairs Rechtspersonen 2015 Jaarrekening Jaarrekening N N B/N B N met verklaring 2015 Jaarrekening Jaarrekening N N N N N met private extensie 2015 Jaarrekening met verklaring en private extensie Jaarrekening N N N N N B = bestaand, N =nieuw 77 Bapi = Belastingdienst Advanced Program Integration 78 WUS = Web Services met UDDI en SOAP woensdag 2 juli 2014 bijlagen pagina vi

59 De mogelijkheid om een jaarrekening met accountantsverklaring te deponeren bij het Handelsregister van de KvK wordt onder de naam Assurance nader uiteengezet in paragraaf De mogelijkheid een jaarrekening te deponeren die is opgesteld conform de eigen behoefte van de aanleverende partij wordt onder de naam Private extensies nader uiteengezet in paragraaf Bij de nieuwe berichtsoorten is er gedeeltelijk sprake van implementatie met behulp van eerder gebruikte processen en technieken, maar daarnaast worden er ook diverse nieuwe services ontwikkeld. Wel is voor alle berichtsoorten sprake van reeds ervaren softwareleveranciers en intermediairs. De KvK en Logius stemmen deze ontwikkelingen af met softwareleveranciers, intermediairs en ondernemers. Voor de interactie met sofwareleveranciers maakt de KvK gebruik van: Tabel interactie KvK met softwareleveranciers Overig Governance Expertgroepen - Marcom site Aansluitondersteuning - Voor de interactie met intermediairs maakt de KvK gebruik van: Tabel interactie KvK met intermediairs Overig Governance Expertgroepen - Marcom site Aansluitdocumenten KvK site Intermediairdagen Voor de interactie met ondernemers maakt de KvK gebruik van: Tabel interactie KvK met onderemers programma Overig Governance - - Marcom site Aansluitdocumenten Themabulletin KvK site De KvK benut deze kanalen om ervaring met/over deze berichtsoorten uit te wisselen. B Assurance De assurance oplossing zal in september of november 2014 in productie worden genomen, afhankelijk van de uitkomsten van het experiment dat in februari 2014 is gestart. De belangrijkste acties zijn in de onderstaande tabel opgenomen: Tabel Assurance Jaar Actie Actiehouder Logius/KvK Softwareleveranciers Intermediairs 2014 Opleveren Aansluitsuite X/ Opleveren Digipoort X/ Testen software X/X X X 2015 Beproeven software X/X X X Ondernemers Om de assurance oplossing te realiseren zijn er geen wijzigingen nodig in de NTA, maar dient wel de NPA uitgebreid te worden. Het ontwerp van de assurance oplossing, zoals in 2014 in productie genomen zal worden, is de basis voor de wijzigingen in de NPA. Teneinde voldoende breed te testen en beproeven is commitment nodig van: Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (NBA); een groep van minimaal 5-10 softwareleveranciers; een groep van minimaal 5-10 intermediairs, waaronder de big-5 intermediairs; kleinere intermediairs (teneinde zeker te stellen dat alle softwareleveranciers vertegenwoordigd zijn). woensdag 2 juli 2014 bijlagen pagina vii

60 In aanvulling op de gebuikelijke afstemming met de diverse partijen zoals beschreven in maakt de KvK voor de interactie met sofwareleveranciers en intermediairs gebruik van: Tabel aanvullende interactie KvK in het kader van Assurance programma Overig Governance Assurance Taskforce Assurance PLO 79 Bilateraal overleg met een combinatie van softwareontwikkelaars en intermediairs Expertgroep Gegevens Expertgroep Processen en Techniek Expertgroep Marcom Marcom - B Private extensies Het insturen van private extensies zal in 2014 worden ontworpen en als experiment worden gestart. De daadwerkelijke in productie name zal in 2015 plaatsvinden. Tabel Private extensies Jaar Actie Actiehouder Logius/KvK Softwareleveranciers Intermediairs Ondernemers 2014 Opleveren ontwerp X/ Opleveren Aansluitsuite X/ Opleveren Digipoort X/ Testen software X/X X X 2015 Beproeven software X/X X X X Om de oplossing voor private extensies te realiseren zijn er zowel wijzigingen nodig in de NTA als in de NPA. De NTA dient aanvullende regels te krijgen op welke wijze een extensie taxonomie vormgegeven dient te worden, zodat hier ook op gecontroleerd kan worden. De NPA dient ook uitgebreid te worden, aangezien er een aantal aanvullende services gerealiseerd moeten worden en een aantal bestaande services moeten worden aangepast. Dit zal leiden tot aanvullingen in de NPA. In aanvulling op de gebuikelijke afstemming met de diverse partijen zoals beschreven in maakt de KvK voor de interactie met sofwareleveranciers en intermediairs gebruik van: Tabel aanvullende interactie KvK in het kader van Private extensies Overig Governance Bilateraal overleg met een combinatie van softwareontwikkelaars en intermediairs Marcom Expertgroep Marcom - Voor private extensies wordt, net als bij Assurance, een Taskaforce ingericht. B4.2.2 Uitbreiding taxonomie De jaarverslaggeving taxonomie wordt uitgebreid met nieuwe entrypoints voor IFRS en voor bedrijfstakken uit de Richtlijnen voor de Jaarverslaggeving. Deze nieuwe entrypoints komen beschikbaar voor alle berichtsoorten, zoals beschreven in paragraaf In de onderstaande paragrafen wordt nader ingegaan op de uitbreidingen in de jaarverslaggeving taxonomie. 79 PLO = Projectleidersoverleg woensdag 2 juli 2014 bijlagen pagina viii

61 B Uitbreiding taxonomie met IFRS entrypoints De jaarverslaggeving taxonomie wordt in 2014 uitgebreid met meer IFRS entrypoints. In voorgaande jaren was er één entrypoint voor IFRS (full) en één voor IFRS-SME 80. Deze entrypoints omvatten echter teveel verschillende balans- en W&V 81 modellen, waardoor de bruikbaarheid beperkt was. Zodoende is in 2014 gestart om meer entrypoints te realiseren waarbij elk entrypoint maar één balansmodel en één W&V model bevat. Daarnaast wordt ook de presentatie volgorde meer in lijn gebracht met de Nederlandse eisen. Deze entrypoints worden in 2014 voor het eerste gepubliceerd als onderdeel van de NT 8.1 en vervolgens meegenomen in de reguliere cyclus van de NT 9.0. Tabel taxonomie uitbreiding met IFRS entrypoints Jaar Actie Actiehouder Logius Softwareleveranciers Intermediairs Ondernemers Opleveren NT 8.1-alfa2 X X X Opleveren NT 8.1-alfa3 X X X Opleveren NT 8.1-beta X X X Opleveren NT 8.1-definitief X X X X Opleveren NT 9.0-alfa X X X Opleveren NT 9.0-beta X X X Opleveren NT 9.0-definitief X X X X Om de bovengenoemde entrypoints te realiseren zijn geen wijzigingen in de NTA of NPA noodzakelijk. In aanvulling op de gebuikelijke afstemming met de diverse partijen zoals beschreven in maakt de KvK voor de interactie met intermediairs gebruik van: Tabel aanvullende interactie KvK in het kader van taxonomie uitbreiding met IFRS entrypoints Overig Governance - - Marcom - Werkgroep met IFRS specialisten van intermediairs omtrent de inhoud van de IFRS entrypoints in de jaarverslaggeving taxonomie B Uitbreiding taxonomie met entrypoints voor bedrijfstakken De jaarverslaggeving taxonomie in 2014 wordt uitgebreid met entrypoints voor de verschillende bedrijfstakken die in de Richtlijnen voor de Jaarverslaggeving zijn opgenomen. Deze bedrijfstakken betreffen: Organisaties zonder winststreven, fondsenwervende instellingen, zorginstellingen, onderwijsinstellingen, banken, verzekeringsmaatschappijen, pensioenfondsen, beleggingsinstellingen, coöperaties, commerciële stichtingen en verenigingen en toegelaten instellingen volkshuisvesting. De entrypoints voor deze bedrijfstakken worden in 2014 voor het eerste gepubliceerd in de NT8.1 en vervolgens meegenomen in de reguliere cyclus van de NT 9.0. De Raad voor de Jaarverslaggeving (RJ) speelt vanaf versie 9.0 een actievere rol in de kwaliteitsborging van de jaarverslaggeving taxonomie. In het kader van de wetswijziging zal de rol van de RJ worden geformaliseerd. Tabel taxonomie uitbreiding met entrypoints voor bedrijfstakken Jaar Actie Actiehouder Logius/RJ Softwareleveranciers Intermediairs Ondernemers Opleveren NT 8.1-alfa1 X/- X X X Opleveren NT 8.1-alfa2 X/- X X X Opleveren NT 8.1-alfa3 X/- X X X Opleveren NT 8.1-beta X/- X X X Opleveren NT 8.1-definitief X/ Opleveren NT 9.0-alfa X/- X X X Opleveren NT 9.0-beta X/- X X X Opleveren NT 9.0-definitief X/X Stempel RJ -/X Formaliseren rol RJ MinEZ/RJ 80 IFRS-SME = International Financial Reporting Standards for Small and Medium-sized Entities 81 W&V = Winst- en Verliesrekening woensdag 2 juli 2014 bijlagen pagina ix

62 Om de realisatie van de bovengenoemde entrypoints te realiseren zijn geen wijzigingen in de NTA of NPA noodzakelijk. In aanvulling op de gebuikelijke afstemming met de diverse partijen zoals beschreven in maakt de KvK voor de interactie met intermediairs gebruik van: Tabel aanvullende interactie KvK in het kader van taxonomie uitbreiding met entrypoints voor bedrijfstakken Overig Governance - - Marcom - Werkgroep door de RJ ingesteld inzake de inhoud van Dutch GAAP 82 entrypoints in de jaarverslaggeving taxonomie 82 GAAP = Generally Accepted Accounting Principles woensdag 2 juli 2014 bijlagen pagina x

63 Bijlage 5: Communicatie Communicatiedoelstelling en strategie Deze bijlage beschrijft de communicatiestrategie voor alle communicatieactiviteiten met betrekking tot. Communicatie kan betrekking hebben op bijvoorbeeld in algemene zin, verbreding, internationaal en op verdieping. De -strategie bestaat uit: 1) de overkoepelende -boodschap: hieraan moeten alle -gerelateerde communicatieuitingen aan worden getoetst; 2) de verschillende doelgroepen die we onderkennen; 3) de verschillende partijen vanuit de governance die communiceren over, de vertellers ; 4) de verschillende middelen die deze partijen ter beschikking hebben; 5) op welke manier afstemming wordt georganiseerd tussen de verschillende partijen en over de verschillende communicatieacties. Om de geschikte communicatiemiddelen in te zetten is het nodig om doelstellingen te definiëren waarom we communiceren en deze verder uit te werken o.a. door de verschillende doelgroepen verder te differentiëren, te bepalen hoe groot deze doelgroepen zijn, wat hun bekendheid met is, of er verschillende subdoelstellingen zijn per doelgroep, in welk tijdsbestek deze moeten worden bereikt en een communicatiestrategie te bepalen. De individuele communicatietrajecten voor bijvoorbeeld de verbreding, verdieping en internationaal zijn (voor zover nu bekend) in het betreffende hoofdstuk verder uitgewerkt. De communicatie wordt ook vanuit deze genoemde trajecten opgepakt. Overkoepelende boodschap Hieronder wordt de overkoepelende -boodschap voor de verschillende doelgroepen nader toegelicht. De overkoepelende boodschap geldt voor alle doelgroepen. Deze boodschap is nader onderbouwd en verklaard door een drietal deelboodschappen: toegevoegde waarde, het bewijs dat het werkt en de toekomstpotentie. Bij toegevoegde waarde zijn voor verschillende doelgroepen de voordelen benoemd en is aangegeven waardoor de voordelen ontstaan. Bij het vertellen van de boodschap kan worden gedifferentieerd per ontvanger, maar de basis ligt altijd in de overkoepelende boodschap. De individuele boodschap moet altijd in lijn zijn met de overkoepelende boodschap. Omdat de overkoepelende boodschap voor alle doelgroepen toepasbaar moeten zijn, wordt zij ook getoetst voor internationale potentiële partners. woensdag 2 juli 2014 bijlagen pagina xi

64 woensdag 2 juli 2014 bijlagen pagina xii

Bondgenoten in de decentralisaties

Bondgenoten in de decentralisaties Januari 2013 Bondgenoten in de decentralisaties Invulling geven aan het transformatieproces en de coalitieaanpak TransitieBureau Begeleiding in de Wmo Januari 2013 Bondgenoten in de decentralisaties TransitieBureau

Nadere informatie

Nederlandse code voor goed openbaar bestuur. Beginselen van deugdelijk overheidsbestuur

Nederlandse code voor goed openbaar bestuur. Beginselen van deugdelijk overheidsbestuur Nederlandse code voor goed openbaar bestuur Beginselen van deugdelijk overheidsbestuur 2 Nederlandse code voor goed openbaar bestuur Beginselen van deugdelijk overheidsbestuur 1 Uitgave Ministerie van

Nadere informatie

2014-2017. rd in registers. Het CIBG zet de standaard in registers. e standaard in registers. Het CIBG zet de standaard in regis

2014-2017. rd in registers. Het CIBG zet de standaard in registers. e standaard in registers. Het CIBG zet de standaard in regis 2014-2017 Het CIBG zet de standaard in registers. Strategisch Business Plan CIBG Het CIBG zet de standaa rd in registers. Het CIBG zet de standaard in registers. G zet de standaard in registers. e standaard

Nadere informatie

Nederland Open in Verbinding Een actieplan voor het gebruik van Open Standaarden en Open Source Software bij de (semi-) publieke sector

Nederland Open in Verbinding Een actieplan voor het gebruik van Open Standaarden en Open Source Software bij de (semi-) publieke sector Nederland Open in Verbinding Een actieplan voor het gebruik van Open Standaarden en Open Source Software bij de (semi-) publieke sector Nederland Open in Verbinding Een actieplan voor het gebruik van Open

Nadere informatie

Toezicht op herbeoordelingen door banken van rentederivaten bij het nietprofessionele

Toezicht op herbeoordelingen door banken van rentederivaten bij het nietprofessionele Rapportage rentederivatendienstverlening aan het MKB Toezicht op herbeoordelingen door banken van rentederivaten bij het nietprofessionele MKB Maart 2015 3333 Autoriteit Financiële Markten De AFM bevordert

Nadere informatie

Leidraad zorgvuldig adviseren over vermogensopbouw. De klant centraal bij financieel dienstverleners

Leidraad zorgvuldig adviseren over vermogensopbouw. De klant centraal bij financieel dienstverleners Leidraad zorgvuldig adviseren over vermogensopbouw De klant centraal bij financieel dienstverleners Autoriteit Financiële Markten De AFM bevordert eerlijke en transparante financiële markten. Wij zijn

Nadere informatie

STUURGROEP BIJLAGE 5D. Impactanalyse Binnengemeentelijk Gebruik - Keten BAG-GBA-WOZ-WABO

STUURGROEP BIJLAGE 5D. Impactanalyse Binnengemeentelijk Gebruik - Keten BAG-GBA-WOZ-WABO STUURGROEP BIJLAGE 5D Impactanalyse Binnengemeentelijk Gebruik - Keten BAG-GBA-WOZ-WABO Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 1. Inleiding... 3 1.1. Aanleiding en doelstelling... 3 1.2. Doel en kaders impactanalyse...

Nadere informatie

Ketens de baas. pijlers en bouwstenen voor ketensturing

Ketens de baas. pijlers en bouwstenen voor ketensturing Ketens de baas pijlers en bouwstenen voor ketensturing Ketens de baas pijlers en bouwstenen voor ketensturing Toelichting: De Allegorie voor goed en slecht bestuur is een serie fresco s die rond 1338 geschilderd

Nadere informatie

Goed doel, goed verhaal. Publieke managementletter voor de Goededoelensector

Goed doel, goed verhaal. Publieke managementletter voor de Goededoelensector Goed doel, goed verhaal Publieke managementletter voor de Goededoelensector December 2012 Het NIVRA en de NOvAA gaan fuseren en worden samen de NBA: Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants. De leden

Nadere informatie

Hoe kan governance in het onderwijs verder vorm krijgen

Hoe kan governance in het onderwijs verder vorm krijgen Hoe kan governance in het onderwijs verder vorm krijgen Drie adviezen over onderwijsbestuur: degelijk onderwijsbestuur, doortastend onderwijstoezicht en duurzame onderwijsrelaties Nr. 20060353/877, oktober

Nadere informatie

Professionalisering van besturen in het primair onderwijs

Professionalisering van besturen in het primair onderwijs Professionalisering van besturen in het primair onderwijs 2 - Professionalisering van besturen in het primair onderwijs Professionalisering van besturen in het primair onderwijs Verslag van de commissie

Nadere informatie

Beveiliging van persoonsgegevens

Beveiliging van persoonsgegevens R e g i s t r a t i e k a m e r G.W. van Blarkom drs. J.J. Borking VOORWOORD Beveiliging van Achtergrondstudies en Verkenningen 23 G.W. van Blarkom drs. J.J. Borking Beveiliging van Achtergrondstudies

Nadere informatie

Adviescommissie Toekomst Banken

Adviescommissie Toekomst Banken Naar herstel van vertrouwen Adviescommissie Toekomst Banken Cees Maas, Voorzitter Sylvester Eijffinger Wim van den Goorbergh Tom de Swaan Johanneke Weitjens, Secretaris Naar herstel van vertrouwen Adviescommissie

Nadere informatie

ligheid EI v tie A m R fo IN p HA EEn handreiking voor bestuurders En topmanagers binnen de overheid sc ER v

ligheid EI v tie A m R fo IN p HA EEn handreiking voor bestuurders En topmanagers binnen de overheid sc ER v HANDREIKING goed opdrachtgeverschap informatieveiligheid inhoudsopgave Voorwoord 3 Achtergrond en doel van de handreiking 5 1 2 3 4 + samenvatting 9 basisvragen - strategiefase 13 basisvragen - voorbereidingen

Nadere informatie

Aan Tafel! Een onderzoek in opdracht van vno-ncw en mkb-nederland naar publiek en privaat toezicht op bedrijven. Cecile Schut. Michiel van der Heijden

Aan Tafel! Een onderzoek in opdracht van vno-ncw en mkb-nederland naar publiek en privaat toezicht op bedrijven. Cecile Schut. Michiel van der Heijden Aan Tafel! Een onderzoek in opdracht van vno-ncw en mkb-nederland naar publiek en privaat toezicht op bedrijven Cecile Schut Michiel van der Heijden Olaf Wilders Robert van der Laan Master of Public Administration

Nadere informatie

SAMEN AAN DE SLAG. Bestuursakkoord rijk en gemeenten

SAMEN AAN DE SLAG. Bestuursakkoord rijk en gemeenten SAMEN AAN DE SLAG Bestuursakkoord rijk en gemeenten 4 juni 2007 SAMEN AAN DE SLAG Vertrouwen ligt aan de basis van een goed functionerende samenleving: vertrouwen van burgers in elkaar, vertrouwen van

Nadere informatie

Samen verder werken aan de Delta

Samen verder werken aan de Delta Samen verder werken aan de Delta De governance van het Nationaal Deltaprogramma na 2014 Februari 2014 Rotterdam Auteurs Dr. Arwin van Buuren, Universitair Hoofddocent Bestuurskunde, Erasmus Universiteit

Nadere informatie

Argus. Registratie van vrijheidsbeperkende interventies in de geestelijke gezondheidszorg. Dwang en drang

Argus. Registratie van vrijheidsbeperkende interventies in de geestelijke gezondheidszorg. Dwang en drang Argus Registratie van vrijheidsbeperkende interventies in de geestelijke gezondheidszorg Colofon Deze handleiding is opgesteld in opdracht van het patiëntveiligheidsprogramma ggz Veilige zorg, ieders zorg.

Nadere informatie

Strategische planning voor het lokaal sociaal beleid een handleiding

Strategische planning voor het lokaal sociaal beleid een handleiding lokaal sociaal beleid Strategische planning voor het lokaal sociaal beleid Strategische planning voor het lokaal sociaal beleid een handleiding lokaal sociaal beleid Strategische planning voor het lokaal

Nadere informatie

DE KADERSTELLENDE VISIE OP TOEZICHT. (tevens kabinetsstandpunt op het rapport van de Ambtelijke Commissie Toezicht)

DE KADERSTELLENDE VISIE OP TOEZICHT. (tevens kabinetsstandpunt op het rapport van de Ambtelijke Commissie Toezicht) DE KADERSTELLENDE VISIE OP TOEZICHT (tevens kabinetsstandpunt op het rapport van de Ambtelijke Commissie Toezicht) 1 2 Inhoud Samenvatting 5 1 Inleiding 7 2 Definitie van toezicht 9 3 De positionering

Nadere informatie

"Aan tafel!" dialoogtafel. noordoost Groningen. kwartiermakers

Aan tafel! dialoogtafel. noordoost Groningen. kwartiermakers kwartiermakers dialoogtafel noordoost Groningen "Aan tafel!" Een verkenning naar de mogelijkheid om in het aardbevingsgebied Noordoost Groningen een dialoogtafel op te zetten Eindadvies van de kwartiermakers

Nadere informatie

Anne Loeber. Inbreken in het gangbare Transitiemanagement in de praktijk: de NIDO-benadering

Anne Loeber. Inbreken in het gangbare Transitiemanagement in de praktijk: de NIDO-benadering Anne Loeber Inbreken in het gangbare Transitiemanagement in de praktijk: de NIDO-benadering Binnenkant omslag Inbreken in het gangbare Transitiemanagement in de praktijk: de NIDO-benadering hoofdstuk 1

Nadere informatie

Voorstel van wet tot het geven aan gemeenten van de verantwoordelijkheid voor schuldhulpverlening (Wet gemeentelijke schuldhulpverlening)

Voorstel van wet tot het geven aan gemeenten van de verantwoordelijkheid voor schuldhulpverlening (Wet gemeentelijke schuldhulpverlening) Voorstel van wet tot het geven aan gemeenten van de verantwoordelijkheid voor schuldhulpverlening (Wet gemeentelijke schuldhulpverlening) Allen, die deze zullen zien of horen lezen, saluut! doen te weten:

Nadere informatie

1digitale overheid: betere service, méér gemak. fficiënt vraag centraal Snel en er eén overheid Geen overbodige. ant en aanspreekbaar Efficiënt Vraag

1digitale overheid: betere service, méér gemak. fficiënt vraag centraal Snel en er eén overheid Geen overbodige. ant en aanspreekbaar Efficiënt Vraag 1digitale overheid: betere service, méér gemak Vraag centraal Snel en zeker Eén overheid Geen rbodige vragen Transparant en aanspreekbaar ciënt Vraag centraal Snel en zeker Eén overheid Geen overbodige

Nadere informatie

Shared Services Nieuwe vormen van krachtenbundeling bij gemeenten A.F.A. Korsten L. Schaepkens L.J.M.J. Sonnenschein

Shared Services Nieuwe vormen van krachtenbundeling bij gemeenten A.F.A. Korsten L. Schaepkens L.J.M.J. Sonnenschein VWRD_Inhoud_2edruk 20-10-2004 10:27 Pagina 1 Shared Services Nieuwe vormen van krachtenbundeling bij gemeenten A.F.A. Korsten L. Schaepkens L.J.M.J. Sonnenschein VWRD_Inhoud_2edruk 20-10-2004 10:27 Pagina

Nadere informatie

Van het oude werken De dingen Die voorbijgaan HET NIEUWE WERKEN BIJ HET RIJK. Drs. Marloes Pomp Dr. Anthon Klapwijk Gerbrand Haverkamp Anita Smit Msc

Van het oude werken De dingen Die voorbijgaan HET NIEUWE WERKEN BIJ HET RIJK. Drs. Marloes Pomp Dr. Anthon Klapwijk Gerbrand Haverkamp Anita Smit Msc Van het oude werken De dingen Die voorbijgaan HET NIEUWE WERKEN BIJ HET RIJK Drs. Marloes Pomp Dr. Anthon Klapwijk Gerbrand Haverkamp Anita Smit Msc Hoofdstuk 1 Inleiding 3 Hoofdstuk 2 De Hub 24 Hoofdstuk

Nadere informatie

Sturen op cultuur en gedrag

Sturen op cultuur en gedrag www.pwc.nl/corporategovernance Sturen op cultuur en gedrag Praktijkervaringen, dilemma s en best practices van toezichthouders in de publieke sector Corporate Governance Bij PwC in Nederland werken ruim

Nadere informatie

Programma van Eisen (PvE 2013) Leermaterialenketen PO/VO

Programma van Eisen (PvE 2013) Leermaterialenketen PO/VO Programma van Eisen (PvE 2013) Leermaterialenketen PO/VO 30 september 2013, versie 0.86 20130930.PvE 2013 PO-VO.v086 1 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 1.1 Ontwikkelingen rond leermaterialen... 3 1.2 Een

Nadere informatie

Innovatie. meteffect. Adviescommissie Bibliotheekinnovatie

Innovatie. meteffect. Adviescommissie Bibliotheekinnovatie Innovatie meteffect Adviescommissie Bibliotheekinnovatie Innovatie meteffect Adviescommissie Bibliotheekinnovatie Inhoud 4 Samenvatting 6 1 Inleiding 12 2 Programmalijnen 13 13 14 14 14 15 15 Programmalijn

Nadere informatie

Advies van de Commissie Code Goed Bestuur voor

Advies van de Commissie Code Goed Bestuur voor Advies van de Commissie Code Goed Bestuur voor Advies voor een code voor de leden van de VFI juni 2005 colofon Commissie Code Goed Bestuur voor Goede Doelen In opdracht van de VFI, brancheorganisatie van

Nadere informatie