Bijlagen Jaarbericht 2013

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Bijlagen Jaarbericht 2013"

Transcriptie

1 Bijlagen Jaarbericht 2013

2 2 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1 Projectenoverzicht Technology Assessment 3 2 Projectenoverzicht Science System Assessment 10 3 Communicatie 15 4 Bestuur 17 5 Programmaraad 18 6 Werkzaam voor het 19 7 Financiën 21 8 Sociaal jaarverslag Publicaties Rathenau in de media in cijfers: Overzicht Indicatoren 40

3 Bijlagen Jaarbericht 2013 Projectenoverzicht Technology Assessment 3 1 Projectenoverzicht Technology Assessment Technologische en wetenschappelijke ontwikkelingen roepen soms meer vragen op dan ze beantwoorden. Het maakt zichtbaar welke betekenis de ontwikkelingen hebben voor mens en maatschappij. Wat zijn de mogelijkheden, wat zijn de risico s? Een overzicht van de projecten op het gebied van Technology Assessment (TA) in TA1 Governance van nanoveiligheid Projectleden: Rinie van Est, Frans Brom, Virgil Rerimassie Het verkent en agendeert al tien jaar de positieve en negatieve kanten van nanotechnologie. Dat heeft er mede voor gezorgd dat steeds meer organisaties hun verantwoordelijkheid nemen. In 2013 analyseerden we de sterkten en zwakten van de Nederlandse omgang met de risico s rondom nanomaterialen. Ook bracht het in kaart welke rol het zelf heeft gespeeld bij het entameren van maatschappelijk debat. TA2 Convergerende technologieën Projectleden: Dirk Stemerding, Rinie van Est, Virgil Rerimassie, Mirjam Schuijff, Jelte Timmer, Frans Brom In opdracht van de Raad voor Europa verkent het het verschijnsel dat nanotechnologie, biotechnologie, ICT en neurowetenschappen met elkaar versmelten. We besteden bijzondere aandacht aan ethische kwesties. De studie bouwt voort op eerdere projecten van het Rathenau Instituut zoals Making perfect life, Overal robots, De elektronische levensstijlcoach, Meetbare mens en Intieme technologie. TA3 Dilemma s van de digitale democratie Projectleden: Maurits Kreijveld, Ira van Keulen Samenwerkingspartner: Tweede Kamer (vanaf 2014) In dit project gaat het op zoek naar de kansen en uitdagingen die het gebruik van internet en sociale media opleveren voor het functioneren van het Nederlandse parlement. Het project startte eind TA4 Verbreding van de discussie over schaliegaswinning Projectleden: Annick de Vries, Arnoud van Waes, Rinie van Est De (politieke) discussie over schaliegas ging tot 2013 vooral over technische risico s en econo mische voordelen. In september 2013 presenteerde het een rapport dat ook de maatschappelijke belangen een plek geeft. We hebben aanbevelingen gedaan die het politieke debat uit de ontstane impasse kunnen halen. Zo hebben we voorgesteld om de discussie te verbreden met een lokaal en internationaal perspectief. TA5 Inspelen op nieuwe innovatiedynamiek Projectleden: Maurits Kreijveld, Jasper Deuten, Rinie van Est Begeleidingscommissie: prof. dr. Emile Aarts, decaan van de faculteit Wiskunde en Informatica, TU Eindhoven; drs. Marleen Stikker, directeur Waag Society; prof. dr. Jarig van Sinderen, chief economist Autoriteit Consument en Markt;

4 4 Projectenoverzicht Technology Assessment prof. dr. Annemieke Roobeek, hoogleraar Strategie en Verandermanagement Nyenrode Universiteit; drs. Sander Duivestein, trendwatcher bij het VINT Instituut van Sogeti; drs. Albert Boswijk, directeur van het European Centre for the Experience Economy. Gaat 3D-printing de maakindustrie naar Nederland terugbrengen? Produceren we straks onze eigen energie? Worden kunst, cultuur en ontwikkelingssamenwerking voortaan volledig gefinancierd met crowdfunding? Voor een antwoord op deze vragen is inzicht nodig in de nieuwe innovatiedynamiek. Het beschrijft die dynamiek rond de platformen van onder andere Google, Microsoft en Apple. Die ondernemingen laten steeds vaker andere partijen toe in hun innovatieproces. In 2013 blogden de onderzoekers geregeld over het project. Ook spraken ze op enkele congressen, waaronder het Jaarcongres voor Procesmanagement. In het najaar van 2014 presenteert het de conclusies en adviezen in een boek en tijdens een conferentie. TA6 Big Data en slimme algoritmen Projectleden: Jelte Timmer, Linda Kool Samenwerkingspartner: prof. dr. Emile Aarts, namens het Data Science Center van de Technische Universiteit Eindhoven. Rijkswaterstaat wil dijken bewaken met sensoren. En Google weet eerder dat er een griepepidemie is dan de gezondheidsinstanties. Het Rathenau Instituut verkent hoe digitale data gegenereerd en geïnterpreteerd worden. We zijn vooral geïnteresseerd in het nemen van besluiten op basis van big data. Hoe houden we zicht op de kwaliteit van data? En kunnen we nog wel controle uitoefenen als beslissingen in microseconden plaatsvinden? TA7 De elektronische levensstijlcoach Projectleden: Linda Kool, Jelte Timmer, Rinie van Est Begeleidingscommissie: prof. dr. Leon Kenemans, hoogleraar Humane biopsychologie en psychofarmacologie aan de Universiteit Utrecht en wetenschappelijk directeur van het Nationaal Initiatief Hersenen en Cognitie; dr. ir. Reinder Haakma, onderzoeker bij Philips Research; dr. Wouter Segeth, program officer bij Technologiestichting STW; prof. dr. Emile Aarts, vicedecaan bij de faculteit Wiskunde & Informatica en hoogleraar aan de Technische Universiteit Eindhoven, bestuurslid van het ; dr. Elly Plooij-van Gorsel, onder andere voorzitter van het bestuur van het Nederlands Instituut van Psychologen Samenwerkingspartners: Philips, Technologiestichting STW, het Nationaal Initiatief Hersenen en Cognitie Een smartphone die aanmoedigt bij het hardlopen. Een slimme calorieënteller. Er ontstaat een nieuw soort coach: de elektronische levensstijlcoach of e-coach. Helpt de e-coach individuele gezondheidsdoelen te verwezenlijken of dringt de e-coach gebruikers een van bovenaf bepaald gezondheidsideaal op? Hoe ver mag technologie gaan in het beïnvloeden en veranderen van gedrag en levensstijl? In 2013 publiceerde het Rathenau Instituut een voorstudie over dit onderwerp. Ook organiseerden we een speeddebat tijdens het internationale technologiefestival BorderSessions. TA8 De meetbare mens Projectleden: Stans van Egmond, Marjolijn Heerings, Ingrid Geesink en Rinie van Est Begeleidingscommissie: drs. Edwin van Huis, algemeen directeur Naturalis en bestuurslid van het ; Monique Nolte, documentairemaakster en producent; ir. Maarten den Braber, medeoprichter van Quantified Self Europe; prof. dr. Alain van Gool, coördinator Biomarkers in Personalized Medicine bij TNO en hoogleraar Molecular Profiling aan de Radboud Universiteit Nijmegen; drs. Godelieve van Heteren, directeur Rotterdam Global Health Initiative aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en directeur Europa Arena

5 Bijlagen Jaarbericht 2013 Projectenoverzicht Technology Assessment 5 Apparaten die je slaap-waakritme en menstruatiepatroon meten. Sensoren die je alcoholinname en stressniveau bijhouden. Databases die je afkomst kennen en ziekterisico s aangeven. De meetbare mens gaat over het kwantificeren van lichaamsfuncties. Hoe beïnvloedt dit ons gedrag en onze levensstijl? En wat zijn de gevolgen van al dat meten voor politiek en beleid? Het Rathenau Instituut wil met deze studie een bijdrage leveren aan het denken over ziekte en gezondheid. TA9 Op advies van de auto Projectleden: Jelte Timmer, Linda Kool, Rinie van Est Samenwerkingspartner: Technische Universiteit Eindhoven Een gemiddelde familieauto bevat tegenwoordig zo n zeventig computers. In de toekomst kan de auto ons coachen om duurzaam en veilig te rijden. Hoever willen we gaan? Mag de auto ook ingrijpen? In 2013 publiceerde het een analyse met onder andere aan bevelingen voor de politiek. TA10 Grondstoffenhonger Projectleden: André Krom, Arnoud van Waes, Rinie van Est, Frans Brom Indium en kobalt in smartphones. Fosfaat voor landbouw. Dysprosium in windturbines. De grondstoffen komen van ver weg. Hoe verzekeren we ons duurzaam van de grondstoffen die onze samenleving vitaal houden? In dit project onderzoeken we de verschillende politieke dilemma s rond grondstoffenschaarste. Moeten we inzetten op een vrije wereldmarkt waarbij grondstoffen tegen de beste prijs verkocht worden? Moeten we net als China deals sluiten met Afrikaanse landen? Of moeten we omschakelen naar een radicaal andere levensstijl? TA11 Patiënten weten beter Projectleden: Stans van Egmond, Marjolijn Heerings Begeleidingscommissie (ambassadeurs): Jan Klein, tot voor kort bijzonder hoogleraar Veiligheid in de zorg Erasmus Universiteit, is adviseur bij Achmea en anesthesioloog; Antoinette Vietsch, oud Tweede Kamerlid CDA, lid raad van toezicht Medisch Centrum Haaglanden; Coleta Platenkamp, coördinator van de stichting CCC over patiëntenervaringen in de zorg; Rob Oudkerk, oud Tweede Kamerlid PvdA en oud huisarts; Arre Zuurmond, oud bestuurslid Rathenau Instituut en Ombudsman Gemeente Amsterdam Samenwerkingspartner: het Levensverhalenlab van de Universiteit Twente Voor het project Patiënten weten beter heeft het van juni 2012 tot juni 2013 de ervaringen van patiënten en hun naasten met ziekenhuiszorg verzameld en onderzocht. De verhalen werden aangevuld met interviews met belanghebbenden in de zorg, en met workshops voor zorgprofessionals. Zo wilden we inzicht krijgen in wat volgens patiënten zelf goede zorg is, en hoe de organisatie van ziekenhuiszorg verbeterd kan worden vanuit het perspectief van patiënten. De onderzoekers maken in 2014 hun analyse en aanbevelingen bekend. TA12 Evidence based policy Projectleden: Annick de Vries, Ira van Keulen, Jan Staman Samenwerkingspartners: Collega-instituten uit Japan en Duitsland Overheid en politiek zoeken steeds vaker steun bij de wetenschap om een gezagscrisis tegen te gaan. Maar is wetenschappelijke bewijsvoering ter ondersteuning van beleid en politiek überhaupt haalbaar? En wat levert het op? Tijdens de eerste nazomerborrel die het in augustus 2013 hield, sprak Daniel Sarewitz, een Amerikaanse expert op het gebied van evidence based beleid. Na de lezing van Sarewitz was er een paneldiscussie tussen wetenschappers en Kamerleden.

6 6 Projectenoverzicht Technology Assessment TA13 Intieme technologie Projectleden: Rinie van Est, Virgil Rerimassie, Ira van Keulen Technologie zit ons steeds dichter op de huid. Hersenscanners achterhalen wat er in ons omgaat. Databases herbergen vertrouwelijke informatie over ons leven, onze kinderen en ons koop- en reisgedrag. Robots voeren menselijke taken uit en computergames worden realistischer. Brengt technologie ons dichter bij elkaar of juist niet? Wie willen we eigenlijk zijn? In 2013 schreven de onderzoekers onder andere een essay over intieme technologie. Dat essay verschijnt in TA14 Urbane samenleving Projectlid: Geert Munnichs Steeds meer mensen leven in een stad. De internationale economische concurrentiestrijd wordt steeds vaker uitgevochten tussen grootstedelijke metropoolregio s. In steden ontstaan spanningen tussen economische innovatie, duurzaamheid en leefbaarheid. Hoe gaat de overheid hiermee om? Hiervoor interviewden we in 2013 experts. De belangrijkste insteek hierbij was de relatie tussen economische innovatie, mobiliteitsinfrastructuur en ruimtelijke ordening. TA15 PACITA Projectleden: André Krom, Dirk Stemerding, Antoinette Thijssen, Geert Munnichs, Mirjam Schuijff Samenwerkingspartners: Collega-instituten in Denemarken, Duitsland, Noorwegen, Oostenrijk, Bulgarije, Portugal, België, Spanje, Zwitserland, Litouwen, Tsjechië, Ierland en Hongarije PACITA staat voor Parliaments and Civil Society in Technology Assessment. Het is een Europees project waarin het samenwerkt met collega-instituten uit onder andere Duitsland, Bulgarije, en Portugal. Het coördineert het magazine VolTA. Daarnaast zijn we in 2013 het Future Panel on Public Health Genomics gestart en gaan we het burgerpanel over duurzame consumptie dat in 2014 plaatsvindt voorbereiden. TA16 Veiligheid van egovernmentsystemen Projectleden: Linda Kool, Geert Munnichs Samenwerkingspartners: Collega-instituten uit Denemarken en Duitsland De wereld wordt steeds digitaler. In opdracht van het Europees Parlement onderzoekt het Rathenau Instituut de kansen en bedreigingen van de digitale overheid, egovernement. Begin 2013 organiseerde het een workshop over dit onderwerp bij het Europees Parlement. Ook informeerden we de Tweede Kamer, waarbij we ervoor hebben gepleit om bij nieuwe ICT-systemen van de overheid de belangen voor de burger zwaarder te laten wegen. TA17 GEST Projectleden: Dirk Stemerding, Virgil Rerimassie, Rinie van Est, Frans Brom Samenwerkingspartners: UCLAN (Groot- Brittannië), ITAS-KIT (Duitsland), CASTED (China) en RIS (India). GEST staat voor Global Ethics in Science and Technology. Het is een internationaal onderzoeksproject gefinancierd door de Europese Unie. In het project wordt vergelijkend onderzoek gedaan naar de rol van ethische discussies in besluitvorming over wetenschap en technologie in de Europese Unie, China en India. In 2013 publiceerde het onder andere een case studie over het opkomende debat rondom synthetische biologie in de Europese Unie. TA18 Betrouwbare wetenschap Projectleden: Marlous Blankesteijn, Leonie van Drooge, Geert Munnichs, Frans Brom, Barend van der Meulen, Jos de Jonge Begeleidingscommissie: prof. dr. ir. Wiebe Bijker,

7 Bijlagen Jaarbericht 2013 Projectenoverzicht Technology Assessment 7 hoogleraar Techniek en samenleving aan de Universiteit Maastricht; prof. dr. Cees Midden, hoogleraar Human Technology Interaction aan de Technische Universiteit Eindhoven; drs. Benno Bruggink, woordvoerder van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit; prof. dr. ir. Erik Lebret, chief scientist integrated risk assessment bij het RIVM en hoogleraar in Environmental Health Impact Assessment aan de Universiteit Utrecht; prof. dr. André Knottnerus, voorzitter van de Weten schappelijke Raad voor het Regeringsbeleid en onder andere hoogleraar huisartsgeneeskunde aan de Universiteit Maastricht; dr. Dorette Corbey, algemeen directeur van de Adviesraad voor het Weten schaps- en Technologiebeleid Samenwerkingspartner: Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid Anders dan vaak wordt gedacht, hebben Nederlanders nog volop vertrouwen in de wetenschap. Meer dan bijvoorbeeld in de Tweede Kamer, de rechtspraak of de kranten. Dit concluderen onderzoekers van het en de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid in 2013 na een representatieve steekproef onder de Nederlandse bevolking. In 2014 gaat het project verder. Centrale vragen zijn: Wat is de rol van wetenschap in publieke controversen rond complexe, technische onderwerpen? Waaraan moeten kennisinstellingen en wetenschappers voldoen om betrouwbaar te zijn voor het brede publiek? Op welke manier moet de wetenschap omgaan met onzekerheden? TA19 Geo-engineering Projectleden: Monique Riphagen, Frans Brom, Rinie van Est Begeleidingscommissie: dr. Maarten van Aalst, directeur van het Climate Centre van het Internationale Rode Kruis; prof. dr. Arthur Petersen, chief scientist bij het Planbureau voor de Leefomgeving en hoogleraar Wetenschap en Milieubeleid aan de Vrije Universiteit Amsterdam; Jip Lenstra, partner bij Ecorys; Ronald Flipphi, relatie wetenschap/internationaal klimaatbeleid, Ministerie van Infrastructuur & Milieu; Jesse Reynolds, PhD-student bij European and International Public Law, Tilburg Law School. Kunnen we de opwarming van de aarde onder controle houden door technisch ingrijpen in het klimaatsysteem? Het onderzoekt verschillende vormen van klimaatengineering, inclusief de juridische en ethische issues die daarbij een rol spelen. We identificeren de belangrijkste issues voor het maatschappelijk debat. Ook wil het maatschappelijke stakeholders met elkaar verbinden. Eind 2013 presenteerden we het rapport Klimaatengineering: hype, hoop of wanhoop? Tijdens een symposium wierpen onderzoekers hun licht op technologieën die het klimaat kunnen veranderen. Het symposium eindigde met een discussie over de kansen en risico s van het ingrijpen in ons klimaatsysteem. TA20 Energie in 2030 Projectleden: Rinie van Est, Monique Riphagen, Frans Brom Halen we straks onze energie van windmolenparken op zee? Moet iedereen verplicht zonnepanelen? Nieuwe technologie maakt het mogelijk om onze honger naar energie stillen. Maar het roept ook vragen op. Windmolens veranderen ons landschap. Door grootschalige inzet van zonnepanelen stijgt de vraag naar schaarse grondstoffen. Kunnen en willen we onze levensstijl aanpassen? Het Rathenau Instituut publiceerde in 2013 onder andere de Engelse versie van het veel geraadpleegde boek Energie in TA21 Opkomende markten voor lichaamsmateriaal Projectleden: Ingrid Geesink, Frans Brom Het heeft met dit boek waardevolle input geleverd, vooral op de punten doneren om niet, de reikwijdte van het begrip vergoedingen en de manier waarop commerciali teit een rol kan en mag spelen in ondermeer de voortplantingsgeneeskunde. Dat schreef minister Schippers van VWS in 2013 in haar beleidsbrief over donatie en vruchtbaarheid. Ze refereert hier aan het

8 8 Projectenoverzicht Technology Assessment boek Nier te koop - Baarmoeder te huur dat het in 2011 publiceerde. Het boek en het achterliggende onderzoek zijn actueler dan ooit. Wereldwijd wordt steeds vaker geld verdiend aan delen van ons lichaam. Maar de wetgeving is daar nog niet op ingericht. TA22 Overal robots Projectleden: Rinie van Est, Frans Brom Robots die voor je vechten. Robots die voor je zorgen. In 2012 publiceerden we het boek Overal robots. In 2013 kwam de discussie goed op gang. Zo voerden maatschappelijke organisaties in april een wereldwijde campagne tegen killer robots. In mei stelde de VN dat de ontwikkeling moest stoppen van robotsoldaten die autonoom kunnen doden. En in november zei minister Hennis van Defensie dat zij niet zit te wachten op killer robots. Het gaf gevraagd en ongevraagd commentaar op de ontwikkelingen. TA23 Betere mensen Projectleden: Mirjam Schuijff, Frans Brom, Geert Munnichs Begeleidingscommissie (t/m 2012): prof. dr. Christine Dijkstra, hoogleraar Moleculaire Celbiologie en Immunologie, VU Medisch Centrum Amsterdam en bestuurslid ; dr. Maartje Schermer, universitair hoofddocent medische ethiek en filosofie van de geneeskunde, Erasmus Universiteit; drs. Rob van Hattum, creatief directeur NEMO; directeur wetenschapsprogramma s VPRO; dr. Dick Hermans, voorzitter College van Zorgverzekeringen; prof. dr. Margo Trappenburg, bijzonder hoogleraar Sociaal politieke aspecten van de verzorgingsstaat en overlegeconomie, Universiteit van Amsterdam en universitair hoofddocent departement Bestuursen Organisatiewetenschap, Universiteit Utrecht Samenwerkingspartners: NEMO en Kennislink Fitter, gelukkiger, slimmer, productiever. En ook mooier, graag. Nog niet zo lang geleden was mensverbetering volstrekt taboe. Maar plastische chirurgie, prestatie verbeteraars en vruchtbaarheidsbehandelingen zijn razendsnel doorgedrongen in de samenleving. Ondertussen loopt de discussie over mensverbetering vast in een patstelling tussen voorstanders en tegenstanders. Het publiceerde eind 2012 het boek Goed, beter, betwist. In 2013 hebben we concrete kwesties op de agenda gezet. Zo schreven we onder andere een ingezonden brief in de NRC over het scherpere toezicht op de cosmetische industrie. Ook werkten we mee aan een internationaal boek over mensverbetering. In juni organiseerden we samen met NEMO en Kennislink het debat Iedereen perfect?!. Deelnemers konden (anoniem) aangeven wat zij aan zichzelf wilden verbeteren en ze konden virtuele plastische chirurgie ondergaan bij onze fotograaf en photoshopper. Deze digitale make-overs hebben we ook aangeboden aan de gasten van het wetenschapsdiner, de aftrap van het Weekend van de Wetenschap. TA24 Synthetische biologie Projectleden: Dirk Stemerding, Rinie van Est, Virgil Rerimassie, Frans Brom Samenwerkingspartners: Athena Instituut VU Amsterdam, Afdeling Biotechnologie TUDelft, Centre for the Study of Science and Humanities University of Bergen, LIS Consult Driebergen, FLINT University of South Denmark Medicijnen, geproduceerd door kunstmatige bacteriën. Genetisch omgebouwde algen die ons schone energie leveren. De verwachtingen van de synthetische biologie zijn hooggespannen. Maar door het ombouwen van bestaande bacteriën of virussen kunnen nieuwe ziekteverwekkers ontstaan. En synthetische biologie kan ook gebruikt worden om biologische wapens te maken. Begin 2013 presenteerde het tijdens een druk bezocht politiek café in Den Haag de rapporten Geen debat zonder publiek en Politiek over leven. In de maanden daarna bleef het druk rond dit onderwerp. Zo werkten we onder andere mee aan workshops in Leiden en in de Verenigde Staten. Verder startte in 2013 het Europese project

9 Bijlagen Jaarbericht 2013 Projectenoverzicht Technology Assessment 9 SYNENERGENE ( ). Het is een van de partners. Het project kijkt naar de toekomstperspectieven en maatschappelijke impact van synthetische biologie. Centraal staat maatschappelijk verantwoord innoveren. TA25 Eendagshaantjes Projectlid: Geert Munnichs In 2013 startte het met een onderzoek naar de opvattingen van belanghebbenden en betrokkenen over alternatieven voor het doden van eendagshaantjes. Het onderzoek vindt plaats in opdracht van het Ministerie van Economische Zaken. Eerder, in 2008, peilde het via focusgroepen de mening van burgers over alterna tieven voor het massaal doden van haantjes. De alternatieven combinatiekip en geslachtsbepaling in het ei hadden de voorkeur.

10 10 Projectenoverzicht Science System Assessment 2 Projectenoverzicht Science System Assessment Het onderzoekt de dynamiek van wetenschappelijke en technologische ontwikkelingen. Hoe is het wetenschapssysteem georganiseerd? Hoe reageert het op wetenschappelijke, maatschappelijke en economische ontwikkelingen? En tot welke inhoudelijke wetenschappelijke ontwikkelingen leidt dit? Een overzicht van de projecten op het gebied van Science System Assessment in SciSa1 Valorisatie in de sociale en geesteswetenschappen Projectleden: Leonie van Drooge, Stefan de Jong SciSA2 De toekomst van de Nederlandse universiteiten Projectleden: Jos de Jonge, Patricia Faasse, Barend van der Meulen Begeleidingscommissie (vanaf 2014): drs. Edwin van Huis, directeur Naturalis en bestuurslid van het ; drs. Birgit Donker, directeur Mondriaanfonds; dr. Hans Harbers, Wijsbegeerte, Rijksuniversiteit Groningen; prof. dr. Anita Hardon, Antropologie, Universiteit van Amsterdam; prof. dr. Aafke Hulk, Franse taalkunde, Universiteit van Amsterdam; prof. dr. Ineke Sluiter, Klassieke talen en culturen, Universiteit Leiden Het heeft de laatste jaren veel expertise opgebouwd op het gebied van valorisatie. In het huidige project richten we ons vooral op de sociale wetenschappen en de geestesweten schappen. Veel onderzoek, kennis en expertise in deze gebieden is uitermate relevant. Samen met onderzoekers maken we valorisatie processen zichtbaar en ontwikkelen we nieuwe mogelijkheden. We werken frequent samen met groepen en organisaties. Dat gebeurt vaak via een workshop over het thema valorisatie die specifiek op de wensen van de groep of organisatie is afgestemd, of via inbreng van onze inzichten in bijeenkomsten die derden organiseren. Zo is in 2013 samengewerkt met de UvA, de RUN, de UU, TNO en het VU Medisch Centrum, met de Universiteit voor Humani stiek, SURF, DAIR, ZonMw en CSG, met een academische werkplaats, de vereniging van technology transfer professionals, een landbouwkundig instituut in Uruguay en de Europese Commissie. Begeleidingscommissie: Louise Gunning, voorzitter UvA; Pauline van der Meer Mohr, voorzitter EUR; Jorrit van der Togt, Shell; Marijk van der Wende, bestuurslid ; Paul Schnabel, voormalig directeur SCP Samenwerkingspartners: VSNU De universiteiten hebben te maken met veranderende omstandigheden in politiek en markt. Het werkt samen met de VSNU, vereniging van universiteiten, aan scenario s voor de toekomst. De scenario s helpen de universiteiten met het vormen van een visie en een strategie. In 2013 kwamen bestuurders, top studenten, jonge ondernemers en strategen voor de eerste keer bij elkaar tijdens de Duin & Kruidbergconferentie. In 2014 krijgt de conferentie een vervolg en staan er ook regiobijeenkomsten op het programma. SciSa3 Innovatie en regulering Projectleden: Pol Maclaine Pont, Jasper Deuten, Rinie van Est, Dirk Stemerding, Maurits Kreijveld, Virgil Rerimassie Begeleidingscommissie: Corien Prins, Tilburg Law School en bestuurslid van het ;

11 Bijlagen Jaarbericht 2013 Projectenoverzicht Science System Assessment 11 Jos Uitzetter, Directie Innovatie en Kennis van het Ministerie van Economische Zaken; Ellen Moors, Copernicus Instituut, Universiteit Utrecht; Jan Wisse, HollandBio Met dit project wil het laten zien dat regulering niet alleen een belemmering voor innovatie is. Bij nanotechnologie en biotechnologie hebben partijen bijvoorbeeld juist behoefte aan regels. Deze regels kunnen namelijk veel onzekerheden wegnemen. Er is wel een aantal problemen. Ten eerste ligt het tempo van innovatie veel hoger dan dat van regelgeving. Ten tweede verlopen innovatieve ontwikkelingen onvoorspelbaar. Daardoor wordt pas laat duidelijk wat de beste regulering is of geweest zou zijn. Aan de hand van een aantal casestudies onderzoekt het Rathenau Instituut op welke manieren regulering en technologische innovatie bewust en onbewust op elkaar inspelen. Daaruit zullen we lessen trekken over de manier waarop regulering een constructieve en stimulerende rol kan spelen. SciSA4 Globalisering van research & development Projectleden: Jasper Deuten, Maurits Kreijveld, Laurens Hessels, Thomas Gurney, Edwin Horlings Begeleidingscommissie: Hans Dröge, bestuurslid en werkzaam bij Unilever; Thomas Grosfeld, VNO-NCW; Odilia Knap, Ministerie van Economische Zaken; Henk Volberda, Erasmus Universiteit Rotterdam Bedrijven organiseren hun activiteiten steeds meer op wereldwijde schaal. In dit project wil het een beter zicht krijgen op de dynamiek en de consequenties van de globalisering van research, development en innovatie. We hebben daarbij specifieke aandacht voor de rol van de publieke kennisinfrastructuur. Kan zij zorgen voor het behouden en aantrekken van kennisintensieve activiteiten van internationale bedrijven? Het project moet onder andere aanbevelingen geven voor beleidsmakers over hoe ze kunnen inspelen op globalisering van R&D. SciSA5 Niet-academische kennisinstituten Projectleden: Marlous Blankesteijn, Catherine Chiong Meza, Patricia Faasse Begeleidingscommissie: drs. Erik Drop, directeur strategy & planning bij TNO; prof. dr. John Grin, hoogleraar beleidswetenschappen (ihb systeeminnovaties) aan de Universiteit van Amsterdam; prof. dr. ir. Harry Lintsen, bestuurslid van het Rathenau Instituut en emeritus hoogleraar techniekgeschiedenis, Technische Universiteit Eindhoven; Ariëlle de Ruijter, directeur Landelijk Kenniscentrum voor Kinder- en Jeugdpsychiatrie; dr. Hessel Speelman, onder andere vice-voorzitter van de Waddenacademie KNAW; prof. dr. Wim van Vierssen, directeur van KWR Watercycle Research Institute en hoogleraar Science system assessment van het watergerelateerde onderzoek aan de TU Delft Niet-academische, met publiek geld gefinancierde kennisinstellingen ontvingen in 2013 zeventien procent uit de totale financiering van kennis en innovatie in Nederland. De publieke financiering van veel van deze instellingen staat echter onder druk. In de periode van 2013 tot en met 2017 is deze afgenomen van in totaal 750 naar 580 miljoen euro. De vraag die centraal staat in dit project is: hoe worden de maatschappelijke doelstellingen van de instituten geborgd als de publieke financiering afneemt? Met kwalitatief en kwanti tatief onderzoek zullen we de beleids discussie over de rol van niet-academische kennisinstellingen ondersteunen. SciSA6 Cocreatie en impact van kennis Projectleden: Tjerk Wardenaar, Edwin Horlings, Stefan de Jong, Elizabeth Koier, Peter van den Besselaar (VU Amsterdam), Wim van Vierssen (KWR Watercycle Research Institute) Begeleidingscommissie: Stefan Kuhlmann, UTwente; Peter Keet, Ministerie van Economische Zaken; Arthur Petersen, Planbureau voor de Leefomgeving en VU Amsterdam; Philippe Laredo, Manchester Business School, ENPC Samenwerkingspartners: VU Amsterdam, KWR Watercycle Research Institute

12 12 Projectenoverzicht Science System Assessment Al decennialang probeert Nederland het aanbod van en de vraag naar kennis beter op elkaar aan te laten sluiten. In dit project bestudeert het Rathenau Instituut de interactie tussen kennisaanbieders en kennisgebruikers binnen grootschalige onderzoeksprogramma s. We onderzoeken onder andere, welke partij een leidende rol zou kunnen spelen en hoe de risico s tussen publiek en privaat worden verdeeld. Daarnaast bestuderen we hoe co-creatie kan worden gefaciliteerd. Met onze aanbevelingen kunnen onderzoeksevaluaties worden verbeterd. In mei 2013 presenteerden we het rapport Kenniscoproductie voor de grote maatschappelijke vraagstukken. Daaruit blijkt dat grote maatschappelijke vraagstukken succesvol aangepakt kunnen worden als wetenschappers en belanghebbenden samen kennis ontwikkelen. SciSA7 Loopbanen van wetenschappers Projectleden: Marije de Goede, Rosalie Belder, Pleun van Arensbergen, Laurens Hessels, Jos de Jonge Samenwerkingspartners: Centre for Science and Technology Studies (CWTS); het Promovendi Netwerk Nederland (PNN). Wat is de opbouw en doorstroom in de academische piramide? Hoe selecteren universiteiten talent? Aan welke criteria moeten jonge onderzoekers voldoen om door te groeien op de academische ladder? En hoe worden ze hierop voorbereid? In 2013 publiceerde het Rathenau Instituut een rapport met feiten en cijfers over academische carrières en loopbaanbeleid. Daaruit blijkt dat de academische arbeidsmarkt een open en dynamisch systeem is. In april hielden we een discussiemiddag voor stakeholders waar de Feiten & Cijfers loopbanen is gepresenteerd, samen met een rapport over de ontwikkeling en selectie van wetenschappers in Nederland. Ook organiseerde het samen met het CWTS een symposium voor jonge onderzoekers Crafting your Career. Daarnaast is in samenwerking met het PNN een vragenlijst uitgezet onder de Nederlandse promovendi over hun promotietraject en voorbereiding op de arbeidsmarkt. SciSA8 Op zoek naar de technologische match Projectleden: Edwin Horlings, Thomas Gurney, Barend van der Meulen Samenwerkingspartner: Octrooicentrum Nederland Nederlandse kennisinstellingen vragen steeds meer patenten aan. Dat blijkt uit cijfers die het in november 2013 uitbracht in de reeks Feiten & Cijfers. Patenten zeggen echter niet alles over hoe innovatief een land is. In dit project vergelijkt het daarom ook science parks in diverse landen. En we leren van Japan hoe zij omgaan met Bioventure bedrijven. SciSA9 Coördinatie in het wetenschapssysteem [Thema s: Kennisinfrastructuur, Innovatie] Projectleden: Laurens Hessels, Jasper Deuten Begeleidingscommissie: dr. Eppo Bruins, directeur van Technologiestichting STW; prof. dr. Stefan Kuhlmann, voorzitter van de afdeling Science, Technology and Policy Studies, Universiteit Twente; dr. Colja Laane, directeur van het Netherlands Genomics Initiative; prof. dr. ir. Harry Lintsen, bestuurslid van het en emeritus hoogleraar techniekgeschiedenis Technische Universiteit Eindhoven; dr. Jan Peter van den Toren, managing partner van Birch Consultants. Regieorganen, grootschalige onderzoeksprogramma s, topconsortia voor kennis en innovatie. De afgelopen decennia is het Nederlandse wetenschapssysteem verrijkt met organisaties die bemiddelen tussen overheid, onderzoeksfinanciers en onderzoeksorganisaties. Er is weinig inzicht in de mechanismen en processen die deze coördinerende instanties tot stand brengen. Het Rathenau publiceerde in 2013 een rapport met aanbevelingen voor het topsectorenbeleid. Verder heeft het Rathenau Instituut de resultaten van dit project in 2013

13 Bijlagen Jaarbericht 2013 Projectenoverzicht Science System Assessment 13 gebruikt voor diverse internationale publicaties in peer reviewed tijdschriften. SciSA10 Grote programma s in klimaatwetenschap Projectleden: Edwin Horlings, Tjerk Wardenaar, Elizabeth Koier, Stefan de Jong Begeleidingscommissie: Stefan Kuhlmann, Universiteit Twente; Arthur Petersen, Sociaal Cultureel Planbureau; Peter Keet, Ministerie van Economische Zaken; Philippe Larédo, Ecoles Des Ponts Samenwerkingspartner: VU Amsterdam Grote onderzoeksprogramma s zijn belangrijk voor de financiering van onderzoek. Hoe werken deze programma s? Leveren ze op wat ervan verwacht wordt? En onder welke condities zijn de programma s succesvol? Het verkent deze vragen aan de hand van een analyse van de grote onderzoeksprogramma s Klimaat voor Ruimte ( ) en Kennis voor Klimaat ( ). SciSA11 Innovatienetwerken in de watersector Projectleden: Edwin Horlings, Bei Wen, Pieter Heringa, Laurens Hessels Samenwerkingspartner: KWR Watercycle Research Institute Doel van het project is om door empirisch onderzoek naar de watersector beter inzicht te krijgen in het functioneren van innovatienetwerken rond complexe problemen. De uitkomsten kunnen helpen om de samenwerking in de watersector te verbeteren en de slagkracht te versterken. Het heeft in 2013 de zeven grote Europese kaderprogramma s van de afgelopen decennia onderworpen aan een netwerkanalyse. In 2014 zal daarover een Engelstalig rapport verschijnen. SciSA12 Imaging en neuro- en cognitiewetenschap Projectleden: Edwin Horlings, Laurens Hessels Nieuwe instrumenten beïnvloeden het onderzoek. Denk aan MRI-scanners bij cognitieonderzoek. De vraag is hoe nieuwe technologieën het onderzoeksveld veranderen. Niet alleen op inhoudelijk gebied, maar bijvoorbeeld ook qua infrastructuur en financiering. Het Rathenau Instituut verkent met dit onderzoek de invloed van nieuwe instrumenten en technologieën op onderzoeksgebieden. SciSA13 Bibliometrische softwaretools Projectleden: Edwin Horlings, Jiansheng Xing, Thomas Gurney, Elizabeth Koier Wie schrijft, die blijft. Succesvolle, invloedrijke wetenschappers publiceren meer, en naar hun publicaties wordt vaker verwezen. In het project Bibliometrische softwaretools ontwikkelde het een softwaretoolbox voor scientometrische en bibliometrische analyse. In 2009 presenteerden we de eerste versie. Deze eerste versie werd in 2013 doorontwikkeld. De toolbox is vrij beschikbaar voor onderzoekers. SciSA14 Feiten en cijfers Projectleden: Jan van Steen, Catherine Chiong Meza, Marije de Goede, Jos de Jonge, Stefan de Jong Met de reeks publicaties Feiten & Cijfers maakt het de kennis over de stand van de wetenschap toegankelijk voor politiek, beleid en wetenschapsorganisaties. In 2013 publiceerden we over academische carrières en over patenten van kennisinstellingen. Ook brachten we Feiten & Cijfers uit over twintig jaar onderzoeksevaluaties en over de Totale Onderzoek Financiering

14 14 Projectenoverzicht Science System Assessment SciSA15 Biosecurity regulering en onderzoekspraktijk Projectleden: Dirk Stemerding, Barend van der Meulen Wetenschappelijk onderzoek is geen gesloten systeem. Politieke en maatschappelijke ontwikkelingen bijvoorbeeld, beïnvloeden de inhoud en de vorm van onderzoek. In dit project onderzoeken we de opkomst van de regulering rond biosecurity, en de effecten daarvan op onderzoek en onderzoeksinstellingen.

15 Bijlagen Jaarbericht 2013 Communicatie 15 3 Communicatie De afdeling Communicatie ondersteunt de onderzoeksafdelingen Technology Assessment en Science System Assessment bij het communiceren over hun projecten. Verder is er een aantal instituutsbrede communicatieprojecten. Denk aan de website, het relatiemagazine Flux en aan samenwerking met mediapartijen of festivals. Het zocht in 2013 actief de aandacht van de media. Meestal lag daar het uitkomen van een boek of rapport aan ten grondslag. Maar het springt ook in op actuele gebeurtenissen, en beantwoordt vragen van journalisten. Een overzicht van de projecten op het gebied van corporate communicatie. Flux Flux is het relatiemagazine van het Rathenau Instituut. Het verschijnt twee keer per jaar en wordt toegezonden aan ruim 1500 relaties en verspreid bij evenementen en bijeenkomsten. Om extra leden te werven voor het magazine, leverde het in 2013 een bijdrage aan het Wetenschapsdiner. Dit diner, met als thema digitale schatten, werd georganiseerd door NCWT en het ministerie van OCW. VolTA De afdeling communicatie van het Rathenau Instituut is verantwoordelijk voor de redactie van VolTA, het tijdschrift over technology assessment van het EU-project Pacita. In juni 2013 verscheen de derde editie van dit magazine in druk, als pdf en als html-nieuwsbrief. Dat nummer, getiteld Are we making perfect life?, was een special over de vervagende grenzen tussen biologie en technologie. In november 2013 ging het magazine over de impact van Big Data. Jaarverslag Digitale communicatie Het heeft met gamebouwer IJsfontein een serious game over human enhancement ontwikkeld. Het betreft een social game voor de smartphone (iphone) waarbij je anderen uitnodigt om met jou in een team opdrachten te vervullen. De doelgroep is de volwassen smartphonebezitter met interesse voor nieuwe technologie. Via een webspecial bij onze corporate site gaan we spelers informeren over de vragen en dilemma s die te maken hebben met human enhancement. De website van het RI heeft een mobiele versie gekregen. De website is nu ook via smartphone en tablet op een gebruikersvriendelijke manier toegankelijk. Was er al enige tijd een Rathenau webspecial over de Nederlandse wetenschap (www.denederlandsewetenschap.nl of deze heeft nu ook een Engelse pendant gekregen. Deze is te vinden via en biedt informatie over o.a. het beleid op het gebied van wetenschap en innovatie, financiers van onderzoek, programma s, betrokken organisaties. De afdeling communicatie van het Rathenau Instituut is verantwoordelijk voor het opleveren van het jaarverslag. Dit jaarverslag bestaat uit twee elementen: een journalistiek jaarbericht met highlights dat verspreid wordt onder relaties, en het complete jaarverslag dat op verschijnt.

16 16 Communicatie Border Sessions Het werkt samen met partners om aandacht te generen voor (resultaten van) projecten, en om het debat te stimuleren over de onderwerpen waarmee het zich bezighoudt. In 2013 was het inhoudelijk partner van Border Sessions, een nieuw onderdeel van het succesvolle en bekende Crossing Border Festival in Den Haag. De Border Sessions zijn gericht op het verbinden van technologie en cultuur.

17 Bijlagen Jaarbericht 2013 Bestuur 17 4 Bestuur Gerdi Verbeet (voorzitter vanaf 1 april 2013) Voorzitter Tweede Kamer der Staten-Generaal ( ); Voorzitter van de Nederlandse Patiënten Federatie (NPCF); Lid Raad van Toezicht Artis Prof.dr. Emile Aarts Decaan Technische Universiteit Eindhoven Prof. dr. ir. Wiebe Bijker Hoogleraar Techniek en Samenleving aan de Universiteit Maastricht Prof. dr. Roshan Cools Hoogleraar Cognitieve Neuropsychiatrie bij de Radboud Universiteit Nijmegen Medisch Centrum Dr. Hans Dröge (vanaf 1 april 2013) National Manager Unilever Nederland; Senior Vice President Unilever R&D Operations Drs. Edwin van Huis Algemeen Directeur Naturalis Biodiversity Center, Leiden Prof. dr. Harry Lintsen Emeritus Hoogleraar Techniekgeschiedenis, Technische Universiteit Eindhoven Prof.mr. Corien Prins Decaan juridische faculteit, Tilburg University Prof. dr. Marijk van der Wende Decaan Amsterdam University College (Universiteit van Amsterdam en Vrije Universiteit Amsterdam) Mr. drs. Jan Staman (secretaris) Directeur, Den Haag

18 18 Programmaraad 5 Programmaraad Gerdi Verbeet (voorzitter vanaf 1 april 2013) Voorzitter Tweede Kamer der Staten-Generaal ( ); Voorzitter van de Nederlandse Patiënten Federatie (NPCF); Lid Raad van Toezicht Artis Prof. mr. Marc Chavannes Politiek columnist van NRC Handelsblad; Emeritus Hoogleraar journalistiek aan de Rijksuniversiteit Groningen Drs. Willem Deetman Lid van de Raad van State Prof. dr. Wim van de Donk Commissaris van de Koning in de provincie Noord-Brabant Ir. Marijke Vos Lid Eerste Kamer voor GroenLinks; Voorzitter brancheorganisatie MOgroep Welzijn en Maatschappelijke Dienstverlening Mr. drs. Jan Staman (secretaris) Directeur, Den Haag

19 Bijlagen Jaarbericht 2013 Werkzaam voor het 19 6 Werkzaam voor het Op 31 december 2013 Directeur Mr. drs. Jan Staman Technology Assessment Prof. dr. Frans Brom / Afdelingshoofd Dr. ir. Rinie van Est / Coördinator Dr. ir. Geert Munnichs / Coördinator Dr. Stans van Egmond / Senior Onderzoeker Dr. Ingrid Geesink / Senior Onderzoeker Marjolijn Heerings MSc / Junior Onderzoeker Drs. Ira van Keulen / Senior Onderzoeker Drs. Linda Kool MSc. MA / Senior Onderzoeker Drs. André Krom / Onderzoeker, sinds januari 2013 Ir. Maurits Kreijveld / Senior Onderzoeker Virgil Rerimassie LL.M, MA / Junior Onderzoeker Drs. ir. Monique Riphagen / Onderzoeker Drs. Mirjam Schuijff / Onderzoeker Dr. Dirk Stemerding / Senior Onderzoeker Jelte Timmer, MA / Junior Onderzoeker Dr. Annick de Vries / Senior Onderzoeker Ir. Arnoud van Waes / Junior Onderzoeker Science System Assessment Dr. Barend van der Meulen / Afdelingshoofd Dr. Edwin Horlings / Coördinator Drs. Jos de Jonge / Coördinator Dr. ir. Jasper Deuten / Coördinator Drs. Pleun van Arensbergen / Junior Onderzoeker Rosalie Belder, MPhil / Junior Onderzoeker Dr. ir. Catherine Chiong Meza / Onderzoeker Dr. Marlous Blankesteijn / Onderzoeker Drs. Leonie van Drooge / Senior Onderzoeker Dr. Patricia Faasse / Senior Onderzoeker, sinds juni 2013 Dr. Marije de Goede / Onderzoeker Drs. Thomas Gurney / Junior Onderzoeker Pieter Heringa, MSc / Junior Onderzoeker Dr. Laurens Hessels / Senior Onderzoeker Stefan de Jong, MSc / Junior Onderzoeker Dr. Elizabeth Koier / Onderzoeker Dr. Pol Maclaine Pont / Onderzoeker, sinds juni 2013 Keelie Murdock, MSc / Junior Onderzoeker Drs. Jan van Steen / Senior Onderzoeker Tjerk Wardenaar MA, MSc / Junior onderzoeker Bei Wen, MSc. / Junior Onderzoeker Dr. Jiansheng Xing / Software Developer Communicatie Drs. Antoinette Thijssen / Afdelingshoofd Claartje Doorenbos / Informatiespecialist Drs. Marlies Hanifer / Senior Communicatieadviseur Drs. Clara Kemper / Communicatiemedewerker Drs. Heleen van Kooij / Contentmanager Drs. Pascal Messer / Redacteur Drs. Janneke Visser, BA / Senior Communicatieadviseur Bedrijfsvoering & Ondersteuning Deze afdeling werkt tevens ten behoeve van twee andere KNAW-instituten. Els Versteegt / Afdelingshoofd Dhandew Bhageloe / Projectadministrateur Aziza Bouhayoufi / Administratief medewerker P&O Drs. Barbara Buis / Controller Natasja Cabooter / Directiesecretaresse/P.A., sinds september 2013 Marga de Geest-Borsboom / Projectadministrateur Lies Haket / Administrateur Christian Klein, MSc / Medewerker P&O Hetty Labots / Adviseur P&O Sjerhiel Noslin / Secretaresse June Pechler / MT-Secretaresse Nanda Verasdonck / Secretaresse Lily Wieskamp / Secretaresse Hoogleraren namens het Prof. dr. Peter van den Besselaar Prof. dr. Frans Brom Prof. dr. Wim van Vierssen

20 20 Werkzaam voor het Gastmedewerkers en tijdelijke detacheringen in 2013 Dr. Bonno Pel Hajer Djemni Carel Jansen Bep Pronk Herman Schoffelen, Mpa, MBA Hanneke Teunissen Berwout Toonen Marinus van der Valk Loes Vermeer Margaret Voll Stagiaires en trainees in 2013 Anna van de Haar BSc / Trainee (Japan) Technology Assessment Stefan Meuleman / Stagiair Technology Assessment Christopher Smith / Stagiair Science System Assessment Wouter Verberne / Stagiair Technology Assessment Vertrokken in 2013 Technology Assessment Conor Douglas, PhD, MSc, BA / Postdoc Onderzoeker, tot april 2013 Dr. ir. Jurgen Ganzevles / Senior Onderzoeker, tot februari 2013 Science System Assessment Dr. Wouter Boon / Onderzoeker, tot februari 2013 Drs. Hendrik Steringa / Onderzoeker, van april 2013 tot september 2013 Bedrijfsvoering en Ondersteuning Irma de Bont / Directiesecretaresse, tot juli 2013

Denkkracht Utrecht Young Professionals

Denkkracht Utrecht Young Professionals Denkkracht Utrecht Young Professionals Bastiaan Vader Sociale Geografie, BSc. Political Geograpy, MSc. Medewerker Juridisch Bestuurlijke Zaken UMC Utrecht Student Educatieve Master (Universiteit Utrecht)

Nadere informatie

Technology Assessment: omgang met publieke zorgen

Technology Assessment: omgang met publieke zorgen Kivi-Niria Technology Assessment: omgang met publieke zorgen Geert Munnichs Opzet Algemene introductie Wat is/doet het Rathenau Instituut? Publieksonderzoek Status uitkomsten Implicaties voor besluitvorming

Nadere informatie

Japans-Nederlandse wetenschappelijke publicaties. Paul op den Brouw, 3 juli 2014, meer informatie: www.ianetwerk.nl

Japans-Nederlandse wetenschappelijke publicaties. Paul op den Brouw, 3 juli 2014, meer informatie: www.ianetwerk.nl Japans-Nederlandse wetenschappelijke publicaties Paul op den Brouw, 3 juli 2014, meer informatie: www.ianetwerk.nl Samenvatting Elf Japanse top-onderzoeksuniversiteiten spraken tijdens zijn bezoek aan

Nadere informatie

Vraagsturing en vraagarticulatie AWT-symposium Quadruple Helix en Innovatiebeleid

Vraagsturing en vraagarticulatie AWT-symposium Quadruple Helix en Innovatiebeleid 20 juni 2012 Vraagsturing en vraagarticulatie AWT-symposium Quadruple Helix en Innovatiebeleid Wouter Boon 1 Rathenau Instituut missie Het Rathenau Instituut stimuleert de publieke en politieke meningsvorming

Nadere informatie

College Maastricht. International Bachelor in Psychology

College Maastricht. International Bachelor in Psychology OPEN DAGEN NOVEMBER 2015 Kijk voor meer informatie op de site van de instelling. Wat 2 nov Experience Day University College Maastricht Waar open dag (11:00-16:30) Zwingelput 4 2 nov Meeloopdagen diverse

Nadere informatie

Center for Organisation Development in Hospitals

Center for Organisation Development in Hospitals instituut Beleid & Management Gezondheidszorg Center for Organisation Development in Hospitals Het Center for Organisation Development in Hospitals is een samenwerkingsverband van het instituut Beleid

Nadere informatie

De Gezichten van Denkkracht Utrecht 2015 Young Professionals

De Gezichten van Denkkracht Utrecht 2015 Young Professionals Arthur van Lohuijzen De Gezichten van Denkkracht Utrecht 2015 Young Professionals Bestuurs- en Organisatiewetenschap, Bachelor Bestuurs- en Organisatiewetenschap, Master Trainer/adviseur, Trimension Caroline

Nadere informatie

OPEN DAGEN WO FEBRUARI 2016. Kijk voor aanvullende informatie op de site van de universiteit. Lever tijdig een roze formulier in bij de decanenkamer.

OPEN DAGEN WO FEBRUARI 2016. Kijk voor aanvullende informatie op de site van de universiteit. Lever tijdig een roze formulier in bij de decanenkamer. OPEN DAGEN WO FEBRUARI 2016 Kijk voor aanvullende informatie op de site van de universiteit. Lever tijdig een roze formulier in bij de decanenkamer. 1 FEBRUARI 2016 (13:15-16:00) Meeloopdag International

Nadere informatie

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Erasmus Concurrentie en Innovatie Monitor 2009 Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Rotterdam, 6 oktober 2009 INSCOPE: Research for Innovation heeft in opdracht

Nadere informatie

Vooraanmeldingen per instelling voor Bachelor Opleidingen (1e jrs) Bachelor vooraanmeldingen per instelling

Vooraanmeldingen per instelling voor Bachelor Opleidingen (1e jrs) Bachelor vooraanmeldingen per instelling Vooraanmeldingen per instelling voor Bachelor Opleidingen (1e jrs) Bachelor vooraanmeldingen per instelling Aantal week 19 Verschil 214 tov. 213 7-5-212 6-5-213 5-5-214 aantal % Radboud Universiteit Nijmegen

Nadere informatie

Vooraanmeldingen per instelling voor Bachelor Opleidingen (1e jrs) Bachelor vooraanmeldingen per instelling

Vooraanmeldingen per instelling voor Bachelor Opleidingen (1e jrs) Bachelor vooraanmeldingen per instelling Vooraanmeldingen per instelling voor Bachelor Opleidingen (1e jrs) Bachelor vooraanmeldingen per instelling Aantal week 16 Verschil 214 tov. 213 16-4-212 aantal % Radboud Universiteit Nijmegen 283 3319

Nadere informatie

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils Visie op Valorisatie van onderzoeken naar ondernemen InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011 Maarten van Gils Agenda Persoonlijke introductie Het onderzoeken bij MICORD De overgang in

Nadere informatie

De Gezichten van Denkkracht Utrecht 2013 Young Professionals

De Gezichten van Denkkracht Utrecht 2013 Young Professionals De Gezichten van Denkkracht Utrecht 2013 Young Professionals Bart Jonkers Geschiedenis van de Internationale Betrekkingen, MA. Analist bij het Ministerie van Veiligheid en Justitie Birte Nelen Algemene

Nadere informatie

UITNODIGING. 5 juni 2012: CORPORATE UNIVERSITY EVENT 5 JUNI ROTTERDAM SCHOOL OF MANAGEMENT ERASMUS UNIVERSITY SAVE THE DATE

UITNODIGING. 5 juni 2012: CORPORATE UNIVERSITY EVENT 5 JUNI ROTTERDAM SCHOOL OF MANAGEMENT ERASMUS UNIVERSITY SAVE THE DATE ROTTERDAM SCHOOL OF MANAGEMENT ERASMUS UNIVERSITY EXECUTIVE EDUCATION AND ORGANISATIONAL DEVELOPMENT SAVE THE DATE 5 JUNI 14:00-17:30 RSM Open Programmes UITNODIGING 5 juni 2012: CORPORATE UNIVERSITY EVENT

Nadere informatie

Goudzwaard School of Fair and Green Economics 1

Goudzwaard School of Fair and Green Economics 1 Goudzwaard School of Fair and Green Economics 1 Comité van Aanbeveling: Prof. Dr. H.H.F. (Herman) Wijffels, hoogleraar duurzaamheid en maatschappelijke verandering (Universiteit Utrecht) en oprichter Sustainable

Nadere informatie

Vooraanmeldingen per instelling voor Bachelor Opleidingen (1e jrs) Bachelor vooraanmeldingen per instelling

Vooraanmeldingen per instelling voor Bachelor Opleidingen (1e jrs) Bachelor vooraanmeldingen per instelling Vooraanmeldingen per instelling voor Bachelor Opleidingen (1e jrs) Bachelor vooraanmeldingen per instelling Aantal week 12 Verschil 213 tov. 212 21 3 211 aantal % Radboud Universiteit Nijmegen 225 221

Nadere informatie

BELEIDSPLAN. Brederodestraat 104 4 1054 VG Amsterdam Nederland. www.stichtingopen.nl info@stichtingopen.nl Rabobank: NL44RABO0143176986

BELEIDSPLAN. Brederodestraat 104 4 1054 VG Amsterdam Nederland. www.stichtingopen.nl info@stichtingopen.nl Rabobank: NL44RABO0143176986 BELEIDSPLAN Brederodestraat 104 4 1054 VG Amsterdam Nederland www.stichtingopen.nl info@stichtingopen.nl Rabobank: NL44RABO0143176986 BELEIDSPLAN STICHTING OPEN 1 1. INLEIDING Voor u ligt het beleidsplan

Nadere informatie

Toespraak van Kamervoorzitter Gerdi Verbeet bij de opening van de dinerbijeenkomst van het Rathenau Instituut, 7 februari 2012 in Den Haag

Toespraak van Kamervoorzitter Gerdi Verbeet bij de opening van de dinerbijeenkomst van het Rathenau Instituut, 7 februari 2012 in Den Haag Toespraak van Kamervoorzitter Gerdi Verbeet bij de opening van de dinerbijeenkomst van het Rathenau Instituut, 7 februari 2012 in Den Haag Meneer de staatssecretaris, dames en heren, Ik voel mij bevoorrecht

Nadere informatie

Onderwijs en Kennisoverdracht

Onderwijs en Kennisoverdracht Onderwijs en Kennisoverdracht Ontwikkelingen in de duurzame landbouw in Suriname Prof. Tiny van Boekel, Decaan voor Onderwijs/Vice-rector, Wageningen University & Research Centre, NL Inhoud lezing Ontwikkelingen

Nadere informatie

Opleiden voor Public Health. Prof dr Gerhard Zielhuis Epidemiologie, UMC St Radboud

Opleiden voor Public Health. Prof dr Gerhard Zielhuis Epidemiologie, UMC St Radboud Opleiden voor Public Health Prof dr Gerhard Zielhuis Epidemiologie, UMC St Radboud Public Health = alles wat we doen om de volksgezondheid te verbeteren Cellen > individuen -> maatschappij Preventie Effectiviteit

Nadere informatie

Masterclass Value of Information. Waarde creëren voor de business

Masterclass Value of Information. Waarde creëren voor de business Masterclass Value of Information Waarde creëren voor de business Informatie en informatietechnologie maken het verschil bij de ontwikkeling van nieuwe business ideeën. Met informatie kunnen nieuwe innovatieve

Nadere informatie

De Nederlandsche Bank. drs. W (Wim) J. Kuijken Voorzitter raad van commissarissen De Nederlandsche Bank N.V.

De Nederlandsche Bank. drs. W (Wim) J. Kuijken Voorzitter raad van commissarissen De Nederlandsche Bank N.V. drs. W (Wim) J. Kuijken Voorzitter raad van commissarissen De Nederlandsche Bank N.V. - Deltacommissaris - Voorzitter raad van toezicht Stichting VU - Lid raad van commissarissen Woningbouwcorporatie Stadgenoot

Nadere informatie

Inhoudsopgave INLEIDING ONDERZOEK COMMUNICATIE ORGANISATIE CONCLUSIES & AANBEVELINGEN BIJLAGE 1: TOELICHTING KENNISINSTITUUT BIER

Inhoudsopgave INLEIDING ONDERZOEK COMMUNICATIE ORGANISATIE CONCLUSIES & AANBEVELINGEN BIJLAGE 1: TOELICHTING KENNISINSTITUUT BIER Jaarverslag 2010 Inhoudsopgave INLEIDING ONDERZOEK COMMUNICATIE ORGANISATIE CONCLUSIES & AANBEVELINGEN BIJLAGE 1: TOELICHTING KENNISINSTITUUT BIER 3 4 5 6 7 8 2 Inleiding Voor u ligt het jaarverslag 2010

Nadere informatie

Kenniscentrum Risicomanagement

Kenniscentrum Risicomanagement Deskundigheid op het gebied van veiligheid High Tech Human Touch Samenwerking Het is de ambitie van het om opdrachtgevers, zoals bedrijven, overheden, nationale en internationale organisaties, te ondersteunen

Nadere informatie

Vooraanmeldingen per instelling voor Bachelor Opleidingen (1e jrs) Bachelor vooraanmeldingen per instelling

Vooraanmeldingen per instelling voor Bachelor Opleidingen (1e jrs) Bachelor vooraanmeldingen per instelling Vooraanmeldingen per instelling voor Bachelor Opleidingen (1e jrs) Bachelor vooraanmeldingen per instelling Aantal week 24 Verschil 213 tov. 212 13 6 211 aantal % Radboud Universiteit Nijmegen 479 417

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 33, lid 1c, van de Wet op het voortgezet onderwijs;

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 33, lid 1c, van de Wet op het voortgezet onderwijs; STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 32957 30 september 2015 Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 21 september 2015, nr. HO&S/805204,

Nadere informatie

Voorwoord 3. Publiciteit en activiteiten 4. Externe contacten, partners en Comité van aanbeveling 5. Kennisontwikkeling 6. Interne organisatie 7

Voorwoord 3. Publiciteit en activiteiten 4. Externe contacten, partners en Comité van aanbeveling 5. Kennisontwikkeling 6. Interne organisatie 7 Jaarverslag 2013 1 Inhoudsopgave Voorwoord 3 Publiciteit en activiteiten 4 Externe contacten, partners en Comité van aanbeveling 5 Kennisontwikkeling 6 Interne organisatie 7 Financiën 8 2 Voorwoord Samen

Nadere informatie

Academische toerusting voor werken binnen de Openbare Gezondheid

Academische toerusting voor werken binnen de Openbare Gezondheid Academische toerusting voor werken binnen de Openbare Gezondheid ZonMw Programma Academische Werkplaatsen Dr. Marijke Janssens Utrecht, 15 juni 2006 Doel: het structureel versterken en verankeren van vraaggestuurde

Nadere informatie

Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot:

Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot: Jac. Gofers 16 april 2015 1 Smart Industry Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot: de productvraag (specificaties,

Nadere informatie

Nieuwe. op gezond! Maatschappelijk Café 2010

Nieuwe. op gezond! Maatschappelijk Café 2010 Nieuwe op gezond! Maatschappelijk Café 2010 Nieuwe kijk op gezond! Een gezond lichaam en een gezonde geest: ze verdienen nu meer aandacht dan ooit. De cijfers spreken boekdelen. Ondanks alle inspanningen

Nadere informatie

Gelet op de artikelen 2.6, eerste lid, en 7.4a, vijfde lid, van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek;

Gelet op de artikelen 2.6, eerste lid, en 7.4a, vijfde lid, van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek; CONCEPT Besluit van tot wijziging van onder meer het Bekostigingsbesluit WHW in verband met wijziging van de bekostiging van de universiteiten per 2005 Op de voordracht van de Staatssecretaris van Onderwijs,

Nadere informatie

Europese toppositie voor Management onderzoek van Erasmus Universiteit Rotterdam

Europese toppositie voor Management onderzoek van Erasmus Universiteit Rotterdam Persbericht Europese toppositie voor Management onderzoek van Erasmus Universiteit Rotterdam Belang van managementonderzoek In een onlangs verschenen rapport*) van de Rijksuniversiteit Leiden is de kwaliteit

Nadere informatie

Terugblik. - stedenreizen / EEPD / stadswandeling. - lustrum

Terugblik. - stedenreizen / EEPD / stadswandeling. - lustrum 100 %?! Terugblik - stedenreizen / EEPD / stadswandeling - lustrum Site: - vakinhoud PTA - examenreglement BOOR Toetsweken Periode 1:- 10 t/m 18 oktober SE's - profielwerkstuk, literatuurlijst - 18 t/m

Nadere informatie

Beleidsplan 2013 en verder Stichting Bestuurlijke Diversiteit Nederland

Beleidsplan 2013 en verder Stichting Bestuurlijke Diversiteit Nederland Beleidsplan 2013 en verder Stichting Bestuurlijke Diversiteit Nederland Inhoudsopgave pagina 1. Inleiding 1 2. Missie & Kernwaarden 2 3. Actuele situatie 3 4. 2013 en verder 3 Stichting Bestuurlijke Diversiteit

Nadere informatie

WO-BACHELOR - studentaantallen Economie en Recht

WO-BACHELOR - studentaantallen Economie en Recht Economie en Recht Bedrijfskunde Bedrijfs- en Consumentenwetenschappen Wageningen University 238 Bedrijfskunde Bedrijfskunde Erasmus Universiteit Rotterdam 2.204 Bedrijfskunde Bedrijfskunde Maastricht University**

Nadere informatie

Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut.

Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut. ONDERZOEKSRAPPORT Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut. Introductie In het Human Capital 2015 report dat het World

Nadere informatie

De Communicerende Universiteit (20%)

De Communicerende Universiteit (20%) De valorisatieranking is opgebouwd uit 3 componenten: De communicerende universiteit (20%), de samenwerkende universiteit (40%) en de ondernemende universiteit (40%). Iedere component is opgebouwd uit

Nadere informatie

Science De bètabrede opleiding van de Radboud Universiteit

Science De bètabrede opleiding van de Radboud Universiteit Science De bètabrede opleiding van de Radboud Universiteit 7 november 2015 Bètabreed - waarom zou ik bètabreed gaan? Multidisciplinair combineer vakgebieden: Behoefte bij bedrijfsleven en in onderzoek:

Nadere informatie

INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT)

INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT) INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT) 1. Opzet van het onderzoek 2. Resultaten en conclusies 3. Discussie Vraagstelling 1. Welke omvang heeft intersectorale

Nadere informatie

Collegereeks DYNAMISCH

Collegereeks DYNAMISCH Professional Learning & Development Executive Education Collegereeks DYNAMISCH EN STRATEGISCH TRANSFORMEREN in het Sociale Domein Locatie: Amersfoort Collegereeks DYNAMISCH EN STRATEGISCH TRANSFORMEREN

Nadere informatie

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Datum: 22 april 2013 Betreft: Beleidsreactie op het advies "De

Nadere informatie

GOED BESTUUR VANUIT DRIE PERSPECTIEVEN

GOED BESTUUR VANUIT DRIE PERSPECTIEVEN NVZD najaarscongres 25 november 2015, Nyenrode Business Universiteit, Breukelen GOED BESTUUR VANUIT DRIE PERSPECTIEVEN Naar permanente leiderschapsontwikkeling Ambitie De NVZD wil met dit congres onderstrepen

Nadere informatie

Samenvatting aanvraag

Samenvatting aanvraag Samenvatting aanvraag Algemeen Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing Nieuwe opleiding is): Nieuw Ad programma Nieuwe hbo master Nieuwe joint degree 1 Verplaatsing bestaande opleiding Nevenvestiging

Nadere informatie

Programmaleider Inclusive Economy (0,8 FTE)

Programmaleider Inclusive Economy (0,8 FTE) The Broker is op zoek naar een: Programmaleider Inclusive Economy (0,8 FTE) The Broker is een thinknet, dat staat voor een gelijkwaardige, rechtvaardige, duurzame en vreedzame wereld. The Broker beoogt

Nadere informatie

België in de Europese informatiemaatschappij. Een benchmark van het bezit en het gebruik van ICT in België t.o.v. 24 Europese landen in 2006

België in de Europese informatiemaatschappij. Een benchmark van het bezit en het gebruik van ICT in België t.o.v. 24 Europese landen in 2006 België in de Europese informatiemaatschappij Een benchmark van het bezit en het gebruik van ICT in België t.o.v. 24 Europese landen in 2006 Bezit en gebruik van ICT en Internet 1 Luxemburg 2 Litouwen 3

Nadere informatie

Driedaagse Leergang. Kennisintensieve beleidsontwikkeling

Driedaagse Leergang. Kennisintensieve beleidsontwikkeling Driedaagse Leergang Kennisintensieve beleidsontwikkeling 6, 13 en 20 juni 2014 Den Haag Doelstellingen en doelgroep De doelgroep bestaat uit beleidsmedewerkers/stafmedewerkers bij beleidsinstanties (nationaal,

Nadere informatie

RICHES Renewal, Innovation and Change: Heritage and European Society

RICHES Renewal, Innovation and Change: Heritage and European Society This project has received funding from the European Union s Seventh Framework Programme for research, technological development and demonstration under grant agreement no 612789 RICHES Renewal, Innovation

Nadere informatie

OPEN DAGEN WO MAART 2016. Kijk voor aanvullende informatie op de site van de universiteit. Lever tijdig een roze formulier in bij de decanenkamer.

OPEN DAGEN WO MAART 2016. Kijk voor aanvullende informatie op de site van de universiteit. Lever tijdig een roze formulier in bij de decanenkamer. OPEN DAGEN WO MAART 2016 Kijk voor aanvullende informatie op de site van de universiteit. Lever tijdig een roze formulier in bij de decanenkamer. 1 MAART 2016 (13:00-16:00) Meeloopdag Bestuurskunde: Economie

Nadere informatie

gebruik van niet-humane primaten (nhp) als proefdier nut en noodzaak?

gebruik van niet-humane primaten (nhp) als proefdier nut en noodzaak? gebruik van niet-humane primaten (nhp) als proefdier nut en noodzaak? publiekssamenvatting 2014 Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) Sommige rechten zijn voorbehouden / Some rights

Nadere informatie

drs. W (Wim) J. Kuijken Voorzitter raad van commissarissen De Nederlandsche Bank N.V.

drs. W (Wim) J. Kuijken Voorzitter raad van commissarissen De Nederlandsche Bank N.V. drs. W (Wim) J. Kuijken Voorzitter raad van commissarissen De Nederlandsche Bank N.V. - Deltacommissaris - Voorzitter raad van toezicht Stichting VU-VUmc - Lid raad van commissarissen Woningbouwcorporatie

Nadere informatie

Ik onderschrijf het advies van de Commissie Bevolkingsonderzoek.

Ik onderschrijf het advies van de Commissie Bevolkingsonderzoek. Gezondheidsraad Health Council of the Netherlands Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Onderwerp : Briefadvies Amendement DENSE-studie Uw kenmerk : 701406-129805-PG Ons kenmerk : I-1611/JB/pm/894-O1

Nadere informatie

Inhoudelijke jaarverslag 2013

Inhoudelijke jaarverslag 2013 Inhoudelijke jaarverslag 2013 NTFF Westermarkt 2H, 1016 DK Amsterdam 1016 DK Amsterdam 020-7371666 info@ntff.nl KvK: 52197123 RSIN / fiscaal nummer: 850338980 Inhoudsopgave Wat is de missie en doelstellingen

Nadere informatie

De actuele tafel 2012: actualiteitencolleges voor burgemeesters

De actuele tafel 2012: actualiteitencolleges voor burgemeesters De actuele tafel 2012: actualiteitencolleges voor burgemeesters Zeven woensdagen van 16.00 tot 20.00 uur: 18 april 23 mei 13 juni 5 september 19 september 31 oktober 12 december Crisis actueel: maatschappelijke

Nadere informatie

Basisgegevens. Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): Nieuwe opleiding. Nieuw Ad programma. Nieuwe hbo master. Nieuwe joint degree

Basisgegevens. Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): Nieuwe opleiding. Nieuw Ad programma. Nieuwe hbo master. Nieuwe joint degree Basisgegevens Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): X Nieuwe Nieuw Ad programma Nieuwe hbo master Nieuwe joint degree Naam instelling(en) Contactpersoon/contactpersonen Contactgegevens Universiteit

Nadere informatie

Het creëren van een innovatieklimaat

Het creëren van een innovatieklimaat Het creëren van een innovatieklimaat Bertholt Leeftink Directeur- Generaal Bedrijfsleven & Innovatie Inhoud 1. Waarom bedrijven- en topsectorenbeleid? 2. Verdienvermogen en oplossingen voor maatschappelijke

Nadere informatie

Palliative care in an aging society Palliatieve zorg in een ouder wordende samenleving. 3rd Amsterdam Symposium on Palliative Care

Palliative care in an aging society Palliatieve zorg in een ouder wordende samenleving. 3rd Amsterdam Symposium on Palliative Care 3rd Amsterdam Symposium on Palliative Care Palliative care in an aging society Palliatieve zorg in een ouder wordende samenleving Dinsdag 8 oktober 2013 Auditorium Vrije Universiteit Amsterdam Palliative

Nadere informatie

HET SUCCES VAN DE VERGRIJZING

HET SUCCES VAN DE VERGRIJZING HET SUCCES VAN DE VERGRIJZING E EN VIS IE O P DE TO E KOMS T VA N W ER K, Z OR G, WO NE N EN VO O RZ IEN I N GEN HET D EN H A AG C EN TRU M VO O R S T R AT E G I S CHE S T UDI E S EN TN O HET SUCCES VAN

Nadere informatie

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta)

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Agenda Stad Concernstaf CSADV Stadhuis Grote Kerkplein 15 Postbus 538 8000 AM Zwolle Telefoon (038) 498 2092 www.zwolle.nl Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Hoe houden we onze delta leefbaar

Nadere informatie

JAARVERSLAG 2012. Brederodestraat 104 4 1054 VG Amsterdam Nederland. www.stichtingopen.nl info@stichtingopen.nl Rabobank: NL44RABO0143176986

JAARVERSLAG 2012. Brederodestraat 104 4 1054 VG Amsterdam Nederland. www.stichtingopen.nl info@stichtingopen.nl Rabobank: NL44RABO0143176986 JAARVERSLAG 2012 Brederodestraat 104 4 1054 VG Amsterdam Nederland www.stichtingopen.nl info@stichtingopen.nl Rabobank: NL44RABO0143176986 JAARVERSLAG STICHTING OPEN 2012 1 INHOUDSOPGAVE 1. VOORWOORD...

Nadere informatie

Overzicht opleidingen

Overzicht opleidingen Overzicht opleidingen Stand van zaken oktober 2013 Opleiding Onderwijsinstelling Deeltijd Voltijd Duur Kosten Overig Leegstand Post-MA NRP Academie (transformatie) NRP, ism TU Delft, Nyenrode en Hogeschool

Nadere informatie

01 Ad Bergsma Psycholoog, geluksonderzoeker en wetenschapsjournalist 11...Ga eens op expeditie in je eigen achtertuin

01 Ad Bergsma Psycholoog, geluksonderzoeker en wetenschapsjournalist 11...Ga eens op expeditie in je eigen achtertuin Inhoud 01 Ad Bergsma Psycholoog, geluksonderzoeker en wetenschapsjournalist 11..................................................Ga eens op expeditie in je eigen achtertuin 02 Christine Kempkes Directeur

Nadere informatie

Valorisatie Technosprong. Paul Althuis, 10-10-2011

Valorisatie Technosprong. Paul Althuis, 10-10-2011 Valorisatie Technosprong Paul Althuis, 10-10-2011 Visie Op regionaal niveau heeft Technosprong over 2010-2016 bijgedragen aan de realisatie van een optimaal starterklimaat in een regio vol open innovatie

Nadere informatie

Highlights Nationale Studenten Enquête 2015

Highlights Nationale Studenten Enquête 2015 Highlights Nationale Studenten Enquête 2015 De Nationale Studenten Enquête (NSE) is een grootschalig landelijk onderzoek waarin jaarlijks alle Bachelor en Master studenten in het hoger onderwijs gevraagd

Nadere informatie

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Aanleiding Op 10 februari 2014 heeft, onder leiding van burgemeester Van der Laan,

Nadere informatie

LEEFTIJDSONAFHANKELIJK WERVINGSBELEID mature@eu. Presentatie Marjolijn Blokzijl

LEEFTIJDSONAFHANKELIJK WERVINGSBELEID mature@eu. Presentatie Marjolijn Blokzijl LEEFTIJDSONAFHANKELIJK WERVINGSBELEID mature@eu Presentatie Marjolijn Blokzijl OVERZICHT PRESENTATIE Situatieschets Demografische veranderingen Noodzakelijke strategieën Arbeidsparticipatie oudere werknemers

Nadere informatie

DE DRIJVENDE KRACHT ACHTER DYNAMISCHE ICT RECRUITMENT OPLOSSINGEN

DE DRIJVENDE KRACHT ACHTER DYNAMISCHE ICT RECRUITMENT OPLOSSINGEN R E C R U I T M E N T R E S O U R C E S R E S U L T S DE DRIJVENDE KRACHT ACHTER DYNAMISCHE ICT RECRUITMENT OPLOSSINGEN VERDER KIJKEN HumanR is dé specialist op het gebied van werving & selectie en de

Nadere informatie

World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 2010-2011

World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 2010-2011 PERSBERICHT World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 20-2011 Nederland zakt naar de 11e plaats op ranglijst van WEF Global Information Technology Report, en de opkomende economieën

Nadere informatie

Studentenhuisvesting Feiten en trends 2010

Studentenhuisvesting Feiten en trends 2010 Studentenhuisvesting Feiten en trends 2010 Studentenhuisvesting - Feiten en trends 2010-1- Studenten Aantal ingeschreven voltijd studenten in bekostigde HBO- en WO-instellingen in Nederland 2009-2010 2008-2009

Nadere informatie

Maatschappelijke acceptatie van energie projecten

Maatschappelijke acceptatie van energie projecten Maatschappelijke acceptatie van energie projecten Ynke Feenstra Ruimteconferentie 2011, workshop Energie en ruimte Rotterdam, 19 april 2011 www.ecn.nl Energieonderzoek Centrum Nederland 600 medewerkers

Nadere informatie

AANTAL AANMELDINGEN MASTER STUDIEJAAR: 2014 VOLGNUMMER: 31 WEEK: 19

AANTAL AANMELDINGEN MASTER STUDIEJAAR: 2014 VOLGNUMMER: 31 WEEK: 19 AANTAL AANMELDINGEN MASTER Sector (gewogen) Opleiding Opl.vorm ECONOMIE 60063 - M Marketing Management Voltijd 44 - - - - - - - - 76-60066 - M Strategic Management Voltijd 32 - - - - - - - - 37-60079 -

Nadere informatie

Introductie: CMI NEN als nieuwe Publiek - Private Samenwerking (PPS) in de context van het IMDI.nl

Introductie: CMI NEN als nieuwe Publiek - Private Samenwerking (PPS) in de context van het IMDI.nl Het CMI NEN wordt opgericht door drie initiatiefnemers: UT, Siemens en UMCG/RUG Introductie: CMI NEN als nieuwe Publiek - Private Samenwerking (PPS) in de context van het IMDI.nl Matchmaking Event Prof.

Nadere informatie

Hoe realiseer je een Smart City?

Hoe realiseer je een Smart City? Hoe realiseer je een Smart City? Thema Inclusive Society Dr. Ir. Rianne Valkenburg FUTURE Steden worden langzaam bedolven onder sensoren Steden waren al vol, namelijk met mensen Kwaliteit van leven? Hoe

Nadere informatie

Innovatie support gids

Innovatie support gids Innovatie support gids Uw gids naar resultaat 1 Uw gids naar resultaat Innovatief duurzaam drukwerk Het drukwerk van deze gids is uitgevoerd in waterloos offset met inkt op plantaardige basis, dit resulteert

Nadere informatie

Programma Brussels Club 18 en 19 november

Programma Brussels Club 18 en 19 november Programma Brussels Club 18 en 19 november Dag 1: Dinsdag 18 november Heenreis naar Brussel op eigen gelegenheid 13.00-13:30 Inloop met lunch 13.30-14:00 Welkom PBLQ, Evert-Jan Mulder 14.00-15:30 Intelligent

Nadere informatie

Prof.dr. Henk W. Volberda Rotterdam School of Management, Erasmus University Wetenschappelijk directeur INSCOPE

Prof.dr. Henk W. Volberda Rotterdam School of Management, Erasmus University Wetenschappelijk directeur INSCOPE Prof.dr. Henk W. Volberda Rotterdam School of Management, Erasmus University Wetenschappelijk directeur INSCOPE Bevindingen Erasmus Innovatiemonitor Zorg Eindhoven, 5 oktober 2012 TOP INSTITUTE INSCOPE

Nadere informatie

AANTAL AANMELDINGEN MASTER STUDIEJAAR: 2014 VOLGNUMMER: 26 WEEK: 14

AANTAL AANMELDINGEN MASTER STUDIEJAAR: 2014 VOLGNUMMER: 26 WEEK: 14 AANTAL AANMELDINGEN MASTER Sector (gewogen) Opleiding Opl.vorm ECONOMIE 60063 - M Marketing Management Voltijd 19 - - - - - - - - 42-60066 - M Strategic Management Voltijd 9 - - - - - - - - 21-60079 -

Nadere informatie

Eindrapport Stimulering beveiliging

Eindrapport Stimulering beveiliging indi-2009-12-024 Eindrapport Stimulering beveiliging Project : SURFworks Projectjaar : 2009 Projectmanager : Maurice van den Akker Auteur(s) : Maurice van den Akker Opleverdatum : december 2009 Versie

Nadere informatie

Science. De nieuwe bètabrede bacheloropleiding van de Radboud Universiteit Nijmegen

Science. De nieuwe bètabrede bacheloropleiding van de Radboud Universiteit Nijmegen Science De nieuwe bètabrede bacheloropleiding van de Radboud Universiteit Nijmegen Waarom een brede natuurwetenschappelijke opleiding? Je krijgt een brede natuurwetenschappelijke basis met vakken uit de

Nadere informatie

[OPEN DAGEN WO BACHELOR]

[OPEN DAGEN WO BACHELOR] 2015-16 Atlas College Marnix de Groote [OPEN DAGEN WO BACHELOR] Maar ook data van meelopdagen, proefstuderen van alle universiteiten in Nederland Open dagen overzicht WO bachelor Universitair 11 september

Nadere informatie

Innoveren in de topsectoren chemie en energie. InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning

Innoveren in de topsectoren chemie en energie. InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning Innoveren in de topsectoren chemie en energie InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning Om innovaties in de topsectoren chemie en energie kansrijker te maken helpt InnovatieLink

Nadere informatie

Joost Verberk, Business Consultant en oud-trainee

Joost Verberk, Business Consultant en oud-trainee verbind jezelf aan Cofely sprak me aan omdat ze behalve technisch ook qua duurzaamheid vooroploopt. En haar ambities omzet in concrete producten voor klanten. Zo heb ik tijdens mijn traineeship een Energie

Nadere informatie

AANTAL AANMELDINGEN MASTER STUDIEJAAR: 2014 VOLGNUMMER: 28 WEEK: 16

AANTAL AANMELDINGEN MASTER STUDIEJAAR: 2014 VOLGNUMMER: 28 WEEK: 16 AANTAL AANMELDINGEN MASTER Sector (gewogen) Opleiding Opl.vorm ECONOMIE 60063 - M Marketing Management Voltijd 26 - - - - - - - - 45-60066 - M Strategic Management Voltijd 14 - - - - - - - - 24-60079 -

Nadere informatie

Brainport 2020 wordt Brainport Network

Brainport 2020 wordt Brainport Network Een soepel draaiende arbeidsmarkt waar overheden, bedrijfsleven, werknemers en onderwijs moeiteloos hun weg kunnen vinden en constant beschikken over de meest actuele informatie, om de afstand tussen vraag

Nadere informatie

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl The Netherlands of 2040 www.nl2040.nl 1 Tijden veranderen 2 Tijden veranderen 3 Nieuwe CPB scenario studie Vraag Waarmee verdienen we ons brood in 2040? Aanpak Scenario s, geven inzicht in onzekerheid

Nadere informatie

Slim samenwerken aan Smart Technology

Slim samenwerken aan Smart Technology Slim samenwerken aan Smart Technology Het CIV Smart Technology (CIV is een afkorting van Centrum voor Innovatief Vakmanschap) is een dynamisch samenwerkingsverband tussen ondernemingen, overheden en het

Nadere informatie

Beleidsadviseur Sociaal Domein

Beleidsadviseur Sociaal Domein Kennis van de Overheid Beleidsadviseur Sociaal Domein Talentprogramma voor jonge professionals Investeer in de toekomst van uw afdeling Junior talenten kunnen een bijzondere rol spelen bij de transformatie

Nadere informatie

CVO Groningen. Annemieke Galema en Jan Sikkema 18 september 2012

CVO Groningen. Annemieke Galema en Jan Sikkema 18 september 2012 CVO Groningen Annemieke Galema en Jan Sikkema 18 september 2012 Centrum voor Valorisatie en Ondernemerschap Stimuleren van kennisintensief ondernemerschap Drijvende krachten Valorisatie en Ondernemerschap

Nadere informatie

Inhoudsopgave INLEIDING 3 ONDERZOEK 4 COMMUNICATIE 5 ORGANISATIE 7 CONCLUSIES & AANBEVELINGEN 8 BIJLAGE 1: TOELICHTING KENNISINSTITUUT BIER 9

Inhoudsopgave INLEIDING 3 ONDERZOEK 4 COMMUNICATIE 5 ORGANISATIE 7 CONCLUSIES & AANBEVELINGEN 8 BIJLAGE 1: TOELICHTING KENNISINSTITUUT BIER 9 Jaarverslag 2012 Inhoudsopgave INLEIDING 3 ONDERZOEK 4 COMMUNICATIE 5 ORGANISATIE 7 CONCLUSIES & AANBEVELINGEN 8 BIJLAGE 1: TOELICHTING KENNISINSTITUUT BIER 9 2 Inleiding Voor u ligt het jaarverslag 2012

Nadere informatie

Langer Leven. Menno Kok

Langer Leven. Menno Kok Langer Leven Vergrijzing of Silver Economy? Bepalen onze genen hoe lang we leven (en hoe gezond we zijn) Wat moeten we (nu) doen om (straks) gezond ouder te worden Wat betekent dat in euro s? Menno Kok

Nadere informatie

hoe wij het best op die uitdagingen kunnen inspelen, wat daarvoor nodig is en hoe wij daar samen aan kunnen werken.

hoe wij het best op die uitdagingen kunnen inspelen, wat daarvoor nodig is en hoe wij daar samen aan kunnen werken. Toespraak van SNN-voorzitter Max van den Berg, bijeenkomst EFMI Business School (Academisch kennisinstituut voor de foodsector), Groningen op 18 november 2010 [Inleiding] Sommige mensen verdienen hun geld

Nadere informatie

FRYSLÂN FOAR DE WYN. Plan van aanpak. Finale versie, 14 november 2013

FRYSLÂN FOAR DE WYN. Plan van aanpak. Finale versie, 14 november 2013 FRYSLÂN FOAR DE WYN Plan van aanpak Finale versie, 14 november 2013 Albert Koers, Comité Hou Friesland Mooi Hans van der Werf, Friese Milieu Federatie Johannes Houtsma, Platform Duurzaam Friesland FRYSLÂN

Nadere informatie

KvK dienstverlening topsectoren

KvK dienstverlening topsectoren MIT regeling 2014 KvK dienstverlening topsectoren Bon Uijting senior adviseur KvK 15 mei 2014 KvK verzorgt vele MKB loketten topsectoren Telnr MKB Loket MKB loketten topsectoren MKB loket Agro Food 088-585

Nadere informatie

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013 Tilburg University 2020 Toekomstbeeld College van Bestuur, april 2013 Strategie in dialoog met stakeholders Open voor iedere inbreng die de strategie sterker maakt Proces met respect en waardering voor

Nadere informatie

Partners in research, for better and for worse

Partners in research, for better and for worse Partners in research, for better and for worse AWT symposium Quadruple Helix en Innovatiebeleid 20 juni 2012 Public R&D funding system 2011 (simplified) coordination Missie STW het realiseren van kennisoverdracht

Nadere informatie

Wetenschap 2.0. Social media als tools voor wetenschapscommunicatie en burgerparticipatie

Wetenschap 2.0. Social media als tools voor wetenschapscommunicatie en burgerparticipatie Wetenschap 2.0 Social media als tools voor wetenschapscommunicatie en burgerparticipatie Marjolein Pijnappels Inspiratiedag 2012: Cocreatie & participatie in onderzoek 13 december, Stadscampus Universiteit

Nadere informatie

Inhoudsopgave INLEIDING 3 ONDERZOEK 4 COMMUNICATIE 5 ORGANISATIE 7 CONCLUSIES & AANBEVELINGEN 8 BIJLAGE 1: TOELICHTING KENNISINSTITUUT BIER 9

Inhoudsopgave INLEIDING 3 ONDERZOEK 4 COMMUNICATIE 5 ORGANISATIE 7 CONCLUSIES & AANBEVELINGEN 8 BIJLAGE 1: TOELICHTING KENNISINSTITUUT BIER 9 Jaarverslag 2013 Inhoudsopgave INLEIDING 3 ONDERZOEK 4 COMMUNICATIE 5 ORGANISATIE 7 CONCLUSIES & AANBEVELINGEN 8 BIJLAGE 1: TOELICHTING KENNISINSTITUUT BIER 9 2 Inleiding Voor u ligt het jaarverslag van

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Schone technologie voor een levende aarde Bouwen aan de Nederlandse schone technologie sector

Schone technologie voor een levende aarde Bouwen aan de Nederlandse schone technologie sector Wereld Natuur Fonds Driebergseweg 10 Postbus 7 3700 AA Zeist Tel: +31 30 693 7333 Direct: Fax: +31 30 691 2064 Info@wnf.nl www.wnf.nl Schone technologie voor een levende aarde Bouwen aan de Nederlandse

Nadere informatie

Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1

Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1 Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1 Dutch industry fit for the future?! onze wereld verandert en dus ook onze industrie. met impact op economie en samenleving smart industry agenda

Nadere informatie