Het beeld van de kunstenaar in Duitse en Nederlandse novellen van de 19de eeuw - Een vergelijking

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het beeld van de kunstenaar in Duitse en Nederlandse novellen van de 19de eeuw - Een vergelijking"

Transcriptie

1 Languages Het beeld van de kunstenaar in Duitse en Nederlandse novellen van de 19de eeuw - Een vergelijking Seminar paper

2

3 Universität Oldenburg Het beeld van de kunstenaar in de 19e-eeuwse Nederlandse literatuur WS 2007/08 Het beeld van de kunstenaar in Duitse en Nederlandse novellen van de 19 de eeuw Een vergelijking HF Kulturwissenschaft, 9. Semester (HB) NF Niederländische Philologie, 9. Semester (OL) NF Politikwissenschaft, 9. Semester (OL) Leistungsnachweis

4 Het beeld van de kunstenaar in Duitse Universität Oldenburg en Nederlands novellen van het 19 de eeuw Een vergelijking. Inhoud 1 Inleiding 2 2 Christine Antons verschillende kunstenaarfiguren Die Figur des romantischen Künstlers Die Figur des naturalistische Künstlers Die Figur des Bürger-Künstlers 5 3 Analyse van de kunstenaarsnovellen Eduard Mörike s Mozart auf der Reise nach Prag Alberdingk Thijms De organist van den Dom Theodor Storms Eine Malerarbeit A.L.G. Bosboom-Touissants Eeen arme die rijk maakt 18 4 Vergelijking en samenvatting 21 5 Bibliografie 24 2

5 Het beeld van de kunstenaar in Duitse Universität Oldenburg en Nederlands novellen van het 19 de eeuw Een vergelijking. 1 Inleiding In de 19 de eeuw werden in Europa een aantal belangrijke kunstenaarsnovellen geschreven en gepubliceerd. Deze novellen reflecteren niet alleen de maatschappelijke rangen en het publieke beeld van kunstenaars, maar ook de eigen visie van de auteurs op het leven als kunstenaar. Door verstrekkende gebeurtenissen zoals de industrialisering of de Franse revolutie veranderde de structuur van de maatschappijen in Europa: oude verbindingen werden verbroken, nieuwe geschept en daarmee veranderden ook de rangen en het publieke beeld van kunstenaars. De novellen illustreren niet alleen de veranderingen in de samenleving, maar vooral wat deze voor artistieke concepten, haar leven en schepping betekende. Maar hoe zagen de beelden en zelfbeelden van kunstenaars er eigenlijk uit, hoe worden ze gethematiseerd en in hoeverre waren er verschillen tussen de culturele kringen? Zijn er overeenkomsten te vinden of waren de visies helemaal verschillend? Gemeten aan de omvang en aantal van Europese landen en novellen van dit tijdperk blijkt dit onderzoek bijna onmogelijk. Om deze vragen alsnog te kunnen beantwoorden en een klein inzicht te geven, zal dit onderzoek beperkt worden tot Nederland en Duitsland (of het Duitstalige gebied) in de jaren tussen 1849 en Omdat het begrip kunstenaar heel breed is, heb ik telkens van beide taalkringen een novelle over een musicus en een over een schilder gekozen. Daardoor kan er onmiddellijk vergeleken worden, en valt er dus gelijk te zien of er ook verschillen of overeenkomsten in dezelfde taal zijn terug te vinden. De onderwerpen van dit onderzoek zijn A.L.G. Bosboom-Touissants Een arme die rijk maakt (verschenen in 1858) en Theodor Storms Eine Malerarbeit (1867), en eveneens J.A. Alberdingk Thijms De organist van den Dom (1849) en Eduard Mörike s Mozart auf der Reise nach Prag (1856). Ter hulp bij de vergelijking zullen Christine Antons definities van verschillende kunstenaarfiguren gebruikt worden. 1 Deze beschrijven verschillende concepten van kunstenaars uit het tijdperk van het realisme, dat in het midden van de 19 de eeuw tot bloei kwam. 2 Dit is dus ten tijde van de publicatie van de hiervoor genoemde novellen. Voor het onderzoek is het dus eerst noodzakelijk de definities te verklaren, voordat deze op de novellen aangewend kunnen worden. Daarna zal iedere novelle 1 Vgl.: Anton, Christine: Selbstreflexivität der Kunsttheorie in den Künstlernovellen des Realismus, New York; Peter Lang Publishing, 1998, blz. 27 vgl. 2 Vgl.: dtv-lexikon, Ein Konversationslexikon in 20 Bänden, Band 15; Realismus, München; Deutscher Taschenbuch Verlag, 1976, blz. 75 vgl. 3

Op reis door het rijk der Letteren en der Godgeleerdheid

Op reis door het rijk der Letteren en der Godgeleerdheid History Christiane Simone Stadie Op reis door het rijk der Letteren en der Godgeleerdheid Herinneringen van mijne academiereis in 1843 (Abraham Des Amorie van der Hoeven Jr.) Seminar paper Christiane

Nadere informatie

Realisme het leven zoals het is

Realisme het leven zoals het is Realisme 1850 1920 het leven zoals het is Classicisme Barok 1640 1720 Realisme 1850 1920 Wat was Classicisme ook al weer? De thema's zijn vaak ontleend aan de antieke geschiedenis en de mythologie en zijn

Nadere informatie

Published by arrangement with Workman Publishing Company, New York

Published by arrangement with Workman Publishing Company, New York Oorspronkelijke titel The Crossroads of Should and Must Copyright 2015 Elle Luna Published by arrangement with Workman Publishing Company, New York Vertaling Switch Translations, Marijke van der Horst

Nadere informatie

technisch verslag literatuur

technisch verslag literatuur technisch verslag literatuur naam klas naam auteur pseudoniem? biografische gegevens boek geschreven in welk jaar? eerste uitgave: uitgever, jaar deze publicatie: uitgever, jaar aantal pagina's Heeft het

Nadere informatie

ART HISTORY. de negentiende eeuw. H5 Hoofdstuk 3 Het Realisme Tweede helft 19de eeuw

ART HISTORY. de negentiende eeuw. H5 Hoofdstuk 3 Het Realisme Tweede helft 19de eeuw ART HISTORY de negentiende eeuw H5 Hoofdstuk 3 Het Realisme Tweede helft 19de eeuw Thema s uit het Realisme Hardwerkende fabrieksarbeiders. Eenvoudige plattelandsmensen. Kleine en alledaagse gebeurtenissen.

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis vwo II

Eindexamen geschiedenis vwo II Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen Vanaf de zomer van 1789 trokken veel Franse vluchtelingen naar Oostenrijk. 1p 1 Waarom vormde dit voor het Franse revolutionaire

Nadere informatie

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Kiezen voor Latijn en/of Grieks? Als leerling in het laatste jaar van de basisschool sta jij voor een belangrijke keuze. Welke studierichting moet je gaan volgen in het

Nadere informatie

Bloei van de Republiek hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Bloei van de Republiek hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 15 December 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/61308 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Hoe Monsanto een rol speelde bij intrekking geruchtmakende studie...

Hoe Monsanto een rol speelde bij intrekking geruchtmakende studie... 1 van 7 10-08-17 17:05 mo.be Hoe Monsanto een rol speelde bij intrekking geruchtmakende studie Roundup 6-8 minuten Monsanto lokt al jaren protest uit. OccupyReno MediaCommittee (CC BY-ND 2.0) Het dreigde

Nadere informatie

De onderstaande boeken moeten door iedereen worden ingeleverd op 13 juni 2014, volgens onderstaand rooster in lokaal

De onderstaande boeken moeten door iedereen worden ingeleverd op 13 juni 2014, volgens onderstaand rooster in lokaal IN TE LEVEREN BOEKEN HAVO-5 NATUUR EN TECHNIEK op 13 JUNI 2014 BLAD 1 =============================================================== ====== De onderstaande boeken moeten door iedereen worden ingeleverd

Nadere informatie

Planning in het Bosbeheer Omgang met Tijd en Onzekerheid

Planning in het Bosbeheer Omgang met Tijd en Onzekerheid Planning in het Bosbeheer Omgang met Tijd en Onzekerheid Marjanke Hoogstra Wageningen Universiteit/Leerstoelgroep Bos- en natuurbeleid Inhoud van de presentatie: het probleem de theorie en de praktijk

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen VWO 2009 tijdvak 2 woensdag 24 juni 9.00-12.00 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 28 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 76 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

De Prijs Frans Vromman

De Prijs Frans Vromman De Prijs Frans Vromman Reglement Prijs Frans Vromman - West-Vlaamse Gidsenkring blz 1 / 5 De West-Vlaamse Gidsenkring vzw roept een prijs in het leven voor een niet-gepubliceerde monografie over een cultureel,

Nadere informatie

Take Home Examen. Het stijlbegrip volgens Nelson Goodman. i Postvak 54 6 juni 2008 Blok BA CW 1 E Vraag II

Take Home Examen. Het stijlbegrip volgens Nelson Goodman. i Postvak 54 6 juni 2008 Blok BA CW 1 E Vraag II Take Home Examen Het stijlbegrip volgens Nelson Goodman i444049 Postvak 54 6 juni 2008 Blok BA CW 1 E Vraag II De Amerikaanse filosoof Nelson Goodman heeft een boek geschreven, genaamd Ways of Worldmaking.

Nadere informatie

Thema 1: De Moderne, de eerste helft van de twintigste eeuw

Thema 1: De Moderne, de eerste helft van de twintigste eeuw beeldende vorming Naam:... Thema 1: De Moderne, de eerste helft van de twintigste eeuw. 1900-1945 inleiding De twintigste eeuw is een tijd waarin stijlen en stromingen elkaar snel opvolgen om plaats te

Nadere informatie

Klee. en Cobra. Opnieuw beginnen

Klee. en Cobra. Opnieuw beginnen Klee Lesmateriaal groep 5 en 6 deel 1: klassikale les op school bij de tentoonstelling Klee en Cobra Het begint als kind 28.01-22.04 2012 en Cobra Opnieuw beginnen Dit is Paul Klee En dit ook. En dit is

Nadere informatie

Straelener Übersetzerpreis 2015 van de Kunststiftung Nordrhein-Westfalen

Straelener Übersetzerpreis 2015 van de Kunststiftung Nordrhein-Westfalen Straelener Übersetzerpreis 2015 van de Kunststiftung Persbericht De Straelener Übersetzerpreis 2015 van de Kunststiftung is toegekend aan de Nederlandse literair vertaler Gerrit Bussink. Anne Folkertsma

Nadere informatie

geschiedenis geschiedenis

geschiedenis geschiedenis Examen HAVO 2009 tijdvak 1 woensdag 20 mei 9.00-12.00 uur tevens oud programma geschiedenis geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 30 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

A-tekst. De aquarel. Mesdag Israëls Mauve Breitner Mondriaan

A-tekst. De aquarel. Mesdag Israëls Mauve Breitner Mondriaan A-tekst De aquarel Mesdag Israëls Mauve Breitner Mondriaan In de 19de eeuw maakte de Nederlandse aquarel een ongekende bloeiperiode door. De artistieke idealen van die tijd vonden in dit medium een perfecte

Nadere informatie

Pierre Boulez Vertalingen Etty Mulder Op de grens met het vruchtbare land 1955/1966 Het vruchtbare land 1989/1995

Pierre Boulez Vertalingen Etty Mulder Op de grens met het vruchtbare land 1955/1966 Het vruchtbare land 1989/1995 Pierre Boulez Vertalingen Etty Mulder Op de grens met het vruchtbare land 1955/1966 Het vruchtbare land 1989/1995 CONCEPT/inventaris ; het Grensgebied Het vruchtbare land van Pierre Boulez en Paul Klee

Nadere informatie

Hardell: mobiel bellen en hersentumoren aan de belzijde

Hardell: mobiel bellen en hersentumoren aan de belzijde Hardell: mobiel bellen en hersentumoren aan de belzijde Kennisbericht over een publicatie in een wetenschappelijk tijdschrift: Hardell L, Carlberg M, Söderqvist F, Hansson Mild K, Meta-analysis of long-term

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis vwo 2009 - I

Eindexamen geschiedenis vwo 2009 - I Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen In de landen die Napoleon veroverde, voerde hij een beleid dat: enerzijds paste binnen het gelijkheidsideaal van de Franse Revolutie

Nadere informatie

De brieven van Van Gogh

De brieven van Van Gogh De brieven van Van Gogh Tijdens een rondwandeling door het dorp, vertelt ieder gids wel iets over de vele brieven die Vincent schreef in zijn leven. Hoe belangrijk waren de brieven voor Vincent, aan wie

Nadere informatie

Waar Bepaal ten slotte zo nauwkeurig mogelijk waar het onderwerp zich afspeelt. Gaat het om één plek of spelen meer plaatsen/gebieden een rol?

Waar Bepaal ten slotte zo nauwkeurig mogelijk waar het onderwerp zich afspeelt. Gaat het om één plek of spelen meer plaatsen/gebieden een rol? Hoe word ik beter in geschiedenis? Als je beter wilt worden in geschiedenis moet je weten wat er bij het vak geschiedenis van je wordt gevraagd, wat je bij een onderwerp precies moet kennen en kunnen.

Nadere informatie

- Literatuur - Naam: Klas: Nr: Datum:

- Literatuur - Naam: Klas: Nr: Datum: - Literatuur - Naam: Klas: Nr: Datum: Het realisme WALT: We herhaalden eerder al dat je de meeste stromingen of bewegingen in de geschiedenis kan (..) zien als een reactie op een voorgaande denkwijze.

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - I

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - I Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen In de Coalitieoorlogen voerde de Franse regering de dienstplicht in. 2p 1 Leg uit dat zij hiermee de betrokkenheid van Franse

Nadere informatie

Plaatsingslijst. Archiefnummer: 62 Archiefnaam: JAGE Sector: Cultuur en recreatie Soort archief: Persoonsarchief Datering: 1905-1949

Plaatsingslijst. Archiefnummer: 62 Archiefnaam: JAGE Sector: Cultuur en recreatie Soort archief: Persoonsarchief Datering: 1905-1949 Plaatsingslijst Archief T.A. de Jager Archiefnummer: 62 Archiefnaam: JAGE Sector: Cultuur en recreatie Soort archief: Persoonsarchief Datering: 1905-1949 Katholiek Documentatie Centrum 2013 1 Binnengekomen

Nadere informatie

Het Congres van Wenen hertekent Europa (1815) (les 03 5des) Geschiedenis 5MEVO-5EM-5EI-5IW VTI Kontich

Het Congres van Wenen hertekent Europa (1815) (les 03 5des) Geschiedenis 5MEVO-5EM-5EI-5IW VTI Kontich (les 03 5des) Geschiedenis 5MEVO-5EM-5EI-5IW --- www.degeschiedenisles.com --- VTI Kontich 1. Voor het Congres van Wenen a. Rond 1750: het Ancien Regime komt ten einde => Enkele kenmerken van het Ancien

Nadere informatie

Inhoudstafel. WOORD VOORAF... i LICENTIAATSVERHANDELINGEN

Inhoudstafel. WOORD VOORAF... i LICENTIAATSVERHANDELINGEN Inhoudstafel WOORD VOORAF....................................................... i LICENTIAATSVERHANDELINGEN 1. Hulpwetenschappen................................................ 1 1.1. Chronologie...................................................

Nadere informatie

Inleiding In mijn praktijk als orthopedagoog/gz-psycholoog komen natuurlijk ook ouders met een enig kind. Eerlijk gezegd zag ik hen tot nu toe niet als een aparte categorie. Voor mij is ieder mens uniek,

Nadere informatie

Geschiedenis en Staatsinrichting TL Bohemen, Houtrust, Kijkduin 2015-2016-2017

Geschiedenis en Staatsinrichting TL Bohemen, Houtrust, Kijkduin 2015-2016-2017 Exameneenheden geschiedenis GS/K/1 Oriëntatie op leren en werken GT GS/K/2 Basisvaardigheden GT GS/K/3 Leervaardigheden in het vak geschiedenis en staatsinrichting GT GT GS/K/4 De koloniale relatie Indonesië

Nadere informatie

Internationalisering in ons curriculum Studeren in het buitenland informatie schijf 1 18 februari 2016 en 9 maart 2016

Internationalisering in ons curriculum Studeren in het buitenland informatie schijf 1 18 februari 2016 en 9 maart 2016 Internationalisering in ons curriculum Studeren in het buitenland informatie schijf 1 18 februari 2016 en 9 maart 2016 Welkom Waar gaan we op in? Visie en uitgangspunt internationalisering Internationalisering

Nadere informatie

Opgave 1 Gentrification in Williamsburg (New York)

Opgave 1 Gentrification in Williamsburg (New York) Wereld Opgave 1 Gentrification in Williamsburg (New York) Bestudeer de bronnen 1 tot en met 3 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen. De wijk Williamsburg ligt in New York. New York is net als

Nadere informatie

Bijlage HAVO. kunst. tijdvak 2. beeldende vormgeving - dans - drama - muziek - algemeen. Tekstboekje

Bijlage HAVO. kunst. tijdvak 2. beeldende vormgeving - dans - drama - muziek - algemeen. Tekstboekje Bijlage HAVO 2014 tijdvak 2 kunst beeldende vormgeving - dans - drama - muziek - algemeen Tekstboekje HA-1029-a-14-2-b Tekst 1 Constantijn Huygens Constantijn Huygens (1596-1687) was als diplomaat in dienst

Nadere informatie

N I E U W S B R I E F A P R I L 2016

N I E U W S B R I E F A P R I L 2016 A P R I L 2016 Terugblik Kloosterconcert 6 maart 2016 Terugblik Afrikaanse avond Kunstuitje Agenda 2016 Samen met Podium Oudewater hebben we op zondag 6 maart 2016 voor de 10 e keer het Kloosterconcert

Nadere informatie

BETROUWBAARHEID VAN BRONNEN. Workshop ter voorbereiding op het maken van het PWS.

BETROUWBAARHEID VAN BRONNEN. Workshop ter voorbereiding op het maken van het PWS. BETROUWBAARHEID VAN BRONNEN Workshop ter voorbereiding op het maken van het PWS. Waar gaat het om? De praktijk is vaak: 1. Google 2. Type het onderwerp van je PWS 3. Knip en plak erop los Maar: - Zijn

Nadere informatie

TIJD VAN PRUIKEN EN REVOLUTIES

TIJD VAN PRUIKEN EN REVOLUTIES TIJD VAN PRUIKEN EN REVOLUTIES Hoofdstuk 4 PARAGRAAF 4.1 Pruikentijd Standenmaatschappij De verlichting VERVAL EN RIJKDOM In de 17 e eeuw was Nederland het rijkste land ter wereld Van stilstand komt achteruitgang

Nadere informatie

Studeren in het buitenland. Daniëlle Lovink FSW, Leiden 14 oktober 2016

Studeren in het buitenland. Daniëlle Lovink FSW, Leiden 14 oktober 2016 Studeren in het buitenland Daniëlle Lovink FSW, Leiden 14 oktober 2016 Inhoud 1. Wanneer? 2. Waarheen? 3. Oriënteren 4. Aanmelden 5. Nominatie 6. Vakken 7. Terug in Leiden 8. Vragen? Wanneer kan ik op

Nadere informatie

Take Home Examen. De decadente en naturalistische kijk op de natuur. i444049 Postvak 54 6 juni 2008 Blok BA CW 1 E Vraag III

Take Home Examen. De decadente en naturalistische kijk op de natuur. i444049 Postvak 54 6 juni 2008 Blok BA CW 1 E Vraag III Take Home Examen De decadente en naturalistische kijk op de natuur i444049 Postvak 54 6 juni 2008 Blok BA CW 1 E Vraag III De roman A Rebours uit 1884 van Joris-Karl Huysmans gaat over het leven van hertog

Nadere informatie

Overdracht van cijfers van 2013-2014 naar 2014-2015. Faculteit Letteren. Concordantietabel (versie juni 2014) Modeltraject 3 Toegepaste Taalkunde

Overdracht van cijfers van 2013-2014 naar 2014-2015. Faculteit Letteren. Concordantietabel (versie juni 2014) Modeltraject 3 Toegepaste Taalkunde Overdracht van cijfers van 01-01 naar 01-015 Faculteit Letteren Concordantietabel (versie juni 01) Modeltraject Toegepaste Taalkunde Y-code Opleidingsonderdelen MT 01-01 Studiepunten Y-code Opleidingsonderdelen

Nadere informatie

Samenvatting. Clay Shirky Iedereen Hoofdstuk 4 Eerst publiceren, dan filteren. Esther Wieringa - 0817367 Kelly van de Sande 0817383 CMD2B

Samenvatting. Clay Shirky Iedereen Hoofdstuk 4 Eerst publiceren, dan filteren. Esther Wieringa - 0817367 Kelly van de Sande 0817383 CMD2B Samenvatting Clay Shirky Iedereen Hoofdstuk 4 Eerst publiceren, dan filteren Esther Wieringa - 0817367 Kelly van de Sande 0817383 CMD2B Deze samenvatting gaat over hoofdstuk 4; eerst publiceren dan filteren,

Nadere informatie

2. Duitsland is onze belangrijkste handelspartner. 1. Duits is de meest gesproken moedertaal in de EU

2. Duitsland is onze belangrijkste handelspartner. 1. Duits is de meest gesproken moedertaal in de EU FEST! M O R A DA S T I DU 1. Duits is de meest gesproken moedertaal in de EU 2. Duitsland is onze belangrijkste handelspartner Ongeveer twintig procent van de EU-burgers heeft Duits als moedertaal. Dat

Nadere informatie

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom. Naam:

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom. Naam: Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom Naam: Het jodendom Hallo, dit is de vragenlijst die hoort bij de website over geestelijke stromingen. Je kunt de website vinden op www.geloofik.nl.

Nadere informatie

Russische papiergeld in WW-I (1914 1917) Door John Laureijsen

Russische papiergeld in WW-I (1914 1917) Door John Laureijsen Russische papiergeld in WW-I (1914 1917) Door Inleiding Op 1 augustus 1914 vielen Russische troepen Oost Pruisen binnen en was de eerste wereldoorlog niet meer tegen te houden. De tsaren hadden de kosten

Nadere informatie

deeultûrele grens de natuurlijke grens onafhankelijk de open grens de $~aatkundi "" ~...de 't-aalg(ens Kijkles Hoofdstuk 8 Les 1

deeultûrele grens de natuurlijke grens onafhankelijk de open grens de $~aatkundi  ~...de 't-aalg(ens Kijkles Hoofdstuk 8 Les 1 Kijkles Hoofdstuk 8 Les 1 Grenzen verdwijnen De schutting in jouw tuin is de grens tussen jouw tuin en die van de buren. Tussen woonwijken, gemeenten, provincies en landen zijn ook grenzen. Die grenzen

Nadere informatie

BC Broekhin PTA HAVO 2014-2016 V 17-06

BC Broekhin PTA HAVO 2014-2016 V 17-06 BC Broekhin PTA HAVO V 17-06 Inhoudsopgave Nederlands 2 Frans 3 Duits 4 Engels 5 Geschiedenis 6 Aardrijkskunde 7 Maatschappijleer 8 Economie 9 Management en Organisatie 10 Levensbeschouwing 11 Wiskunde

Nadere informatie

Vacature: medewerker internationaal secretariaat. Bedrijfsinformatie:

Vacature: medewerker internationaal secretariaat. Bedrijfsinformatie: Vacature: medewerker internationaal secretariaat Bedrijfsinformatie: Het Internationaal Secretariaat (IS) staat onder leiding van Marije Laffeber, Internationaal Secretaris van de PvdA. Het IS draagt zorg

Nadere informatie

Bruto nationaal geluk: een proef op de som 19

Bruto nationaal geluk: een proef op de som 19 Bruto nationaal geluk: een proef op de som Crétien van Campen De laatste jaren hebben verscheidene auteurs gepleit voor geluk als een nieuw richtsnoer voor beleid (Kahneman 1999, Veenhoven 2002, Layard

Nadere informatie

Tijdsband 1: algemene geschiedenis. Napoleon bouwt Antwerpen uit. Wereldoorlog I.

Tijdsband 1: algemene geschiedenis. Napoleon bouwt Antwerpen uit. Wereldoorlog I. Tijdsband 1: algemene geschiedenis Knip de vakjes uit langs de lichtgrijze lijntjes en kleef ze op de juiste plaats op de bijhorende blanco tijdsbalk. 1568 1585 1638 1648 1784 1808-1812 1815 1830 1914-1918

Nadere informatie

INLEIDING FOTOGRAFIE EN GESCHIEDENIS

INLEIDING FOTOGRAFIE EN GESCHIEDENIS INLEIDING FOTOGRAFIE EN GESCHIEDENIS Volgens Alfred Issendorf, de hoofdpersoon van Hermans' Nooit meer slapen, is de geschiedenis in te delen in drie tijdperken. In het eerste tijdvak kende de mens zijn

Nadere informatie

Tijd van burgers en stoommachines De sociale kwestie.

Tijd van burgers en stoommachines De sociale kwestie. Onderzoeksvraag: Waardoor ontstonden het liberalisme en het socialisme, en hoe dachten liberalen en socialisten over de sociale kwestie? Kenmerkende aspect: De opkomst van de politiek maatschappelijke

Nadere informatie

Vragen literatuur 6-VWO Deze vragenlijst is grotendeels gebaseerd op de Coach van Noordhoff. Literaire begrippen

Vragen literatuur 6-VWO Deze vragenlijst is grotendeels gebaseerd op de Coach van Noordhoff. Literaire begrippen Vragen literatuur 6-VWO Deze vragenlijst is grotendeels gebaseerd op de Coach van Noordhoff. A Literaire begrippen 1. Wat is het verschil tussen een Vergleich (vergelijking) en een Metapher (metafoor)?

Nadere informatie

de tijd opdrachten stad & esch & vwo + stad & esch & vwo +

de tijd opdrachten stad & esch & vwo + stad & esch & vwo + de tijd opdrachten stad & esch & vwo + stad & esch & vwo + Kies drie onderwerpen uit de lijst hieronder. Geef aan: eerste, tweede en derde keuze. 1 Stel je voor: je bent aangespoeld op een onbewoond eiland

Nadere informatie

Het Duitse oorlogsverleden:

Het Duitse oorlogsverleden: Het Duitse oorlogsverleden: feiten, motieven, oorzaken en identiteiten Docent: Jelle de Bont H. Oosterhuis 444049 Postvak 54 Onderwijsgroep 16 5 maart 2008 Practicum CW 1D, opdracht 2 Aantal woorden 1704

Nadere informatie

Twijfel je aan je concrete opties, neem dan contact op met de studietrajectbegeleider (ann.matthyssen@kuleuven.be).

Twijfel je aan je concrete opties, neem dan contact op met de studietrajectbegeleider (ann.matthyssen@kuleuven.be). MODELTRAJECTEN NIEUWE CURRICULUM 3Ba Voor elke master vind je twee modeltrajecten als voorbeeld. Deze trajecten zijn illustratief bedoeld om je te inspireren bij het maken van je keuzes, maar er zijn veel

Nadere informatie

I n l e i d i n g. 1 He t b e g r i p a r m o e d e

I n l e i d i n g. 1 He t b e g r i p a r m o e d e DEEL C ARMOEDE 1 Het b e g r i p a r m o e d e I n l e i d i n g Dit deel is enigszins afwijkend van de voorgaande twee, in die zin dat het intellectuele debat over armoede en de oorzaken daarvan niet

Nadere informatie

Ibn Khaldûn en de Muqaddima

Ibn Khaldûn en de Muqaddima Ibn Khaldûn en de Muqaddima ] لونلدية - dutch [ nederlands - revisie: Yassien Abo Abdillah Kantoor voor da'wa Rabwah (Riyad) 2014-1434 Islam voor iedereen بن خ ون واملقدمة» باللغةهلونلدية «مراجعة: ياس

Nadere informatie

Het gymnasium, iets voor jou?

Het gymnasium, iets voor jou? GYMNASIUM Het gymnasium, iets voor jou? 2 Ben jij nieuwsgierig en wil je veel te weten komen? Houd je van talen en wetenschap? Vind je leren leuk en haal je hoge cijfers? Ga je ervoor als je iets wilt

Nadere informatie

Afdrukken pagina 2-19 dubbelzijdig formaat A4 naar behoefte kunnen lege A4-pagina s worden tussengevoegd

Afdrukken pagina 2-19 dubbelzijdig formaat A4 naar behoefte kunnen lege A4-pagina s worden tussengevoegd Gebruiksaanwijzing leerdagboek Exempel Rond de toren Afdrukken pagina 2-19 dubbelzijdig formaat A4 naar behoefte kunnen lege A4-pagina s worden tussengevoegd Aanwijzingen Schrijf- en tekenruimte in leerdagboek

Nadere informatie

De patriotten hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

De patriotten hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 16 September 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/61319 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Nationalism and the national dimension of cultural consumption Wave 2

Nationalism and the national dimension of cultural consumption Wave 2 Nationalism and the national dimension of cultural consumption Wave 2 Vragenlijst afgenomen in het LISS panel Versie 1.0 datum Januari 2014 auteur Marije Oudejans T: +31 13 466 8327 E: m.oudejans@uvt.nl@uvt.nl

Nadere informatie

BC Broekhin PTA HAVO V

BC Broekhin PTA HAVO V BC Broekhin PTA HAVO V 5-9-17 Inhoudsopgave Nederlands 2 Frans 3 Duits 4 Engels 5 Geschiedenis 6 Aardrijkskunde 7 Maatschappijleer 8 Economie 9 Management en Organisatie 11 Levensbeschouwing 12 Wiskunde

Nadere informatie

Tijd van pruiken en revoluties 1700 1800

Tijd van pruiken en revoluties 1700 1800 Onderzoeksvraag: Op welke gebieden wilden de Verlichtingsfilosofen de bestaande maatschappij veranderen? Rationalisme = het gebruiken van gezond verstand (rede/ratio) waarbij kennis gaat boven tradities

Nadere informatie

De klassieke tijdlijn

De klassieke tijdlijn De klassieke tijdlijn In de lessen geschiedenis heb je waarschijnlijk al gehoord over de tijdlijnen, of de historische periodes en waarschijnlijk ook over exacte datums zoals 476. In dit documentje kom

Nadere informatie

Steden vroeger en nu Vragen bij het boek

Steden vroeger en nu Vragen bij het boek Steden vroeger en nu Vragen bij het boek Marlite Halbertsma Patricia van Ulzen 8 Deze vragen horen bij de tweede, herziene uitgave van Steden vroeger en nu van Marlite Halbertsma en Patricia van Ulzen.

Nadere informatie

Ontmoetingsplaats: Neurenberg, t/m e internationale vakbeurs voor natuursteen en natuursteenbewerking

Ontmoetingsplaats: Neurenberg, t/m e internationale vakbeurs voor natuursteen en natuursteenbewerking Ontmoetingsplaats: Neurenberg, 29-05 t/m 01-06-2013 18 e internationale vakbeurs voor natuursteen en natuursteenbewerking Richtinggevend. Toekomstgericht. Stone+tec. stone-tec.com Uw markt: maak kennis

Nadere informatie

Mens en Werk. Zoektocht naar de. Industriële Revolutie 1. Leerjaar 2 en 3 Havo/VWO

Mens en Werk. Zoektocht naar de. Industriële Revolutie 1. Leerjaar 2 en 3 Havo/VWO Mens en Werk Zoektocht naar de Industriële Revolutie Leerjaar en 3 Havo/VWO Mens en Werk havo/ vwo De tentoonstelling Mens en Werk is chronologisch opgebouwd. Dat wil zeggen dat de oudste kunstwerken als

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1965 Nr. 80

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1965 Nr. 80 60 (1963) Nr. 1 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1965 Nr. 80 A. TITEL Overeenkomst tussen de bevoegde Nederlandse en Duitse autoriteiten betreffende de toepassing van artikel 73,

Nadere informatie

De Cirkel van Zorg voor leerkrachten

De Cirkel van Zorg voor leerkrachten De Cirkel van Zorg voor leerkrachten 2015, Eleonoor van Gerven, Almere Behoudens de in of krachtens de Auteurswet gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in

Nadere informatie

Afb. 1. Twee (paal)dansende leeuwen van Gelderland. Bron: Wageningen, Gemeente-archief, Oud-archief inv. nr. 110. Foto auteur neg. 27.05.

Afb. 1. Twee (paal)dansende leeuwen van Gelderland. Bron: Wageningen, Gemeente-archief, Oud-archief inv. nr. 110. Foto auteur neg. 27.05. Gepubliceerd in Heraldisch Tijdschrift 13 (2007): 99-100. Dansende wapendieren* Anton C. Zeven Sleutelwoorden: wapendier, dans *Een artikel over dansende wapendieren heb ik ooit ergens gelezen, maar ik

Nadere informatie

BIJZONDERE REGELS FILATELISTISCHE LITERATUUR Pag. 1

BIJZONDERE REGELS FILATELISTISCHE LITERATUUR Pag. 1 BIJZONDERE REGELS FILATELISTISCHE LITERATUUR Pag. 1 Bijzondere regels voor de Beoordeling van Filatelistische literatuur op FIP-tentoonstellingen. (vertaling van de SREV=Special Regulations for the Evaluation

Nadere informatie

China. Met Fan Kuan op stap. 3 lessen rond kunst in China. Vakgebied: Beeldende Vorming. Lesduur: 60 minuten per les

China. Met Fan Kuan op stap. 3 lessen rond kunst in China. Vakgebied: Beeldende Vorming. Lesduur: 60 minuten per les China Met Fan Kuan op stap 3 lessen rond kunst in China Vakgebied: Beeldende Vorming Lesduur: 60 minuten per les China Pagina 1 - Met Fan Kuan op stap - Colofon Met Fan Kuan op stap Les voor groep 7/8

Nadere informatie

Jagers & boeren Waarvan leefden de jagers-verzamelaars? Jagers & boeren Waarvan leefden de boeren? Van de jacht en van vruchten en planten

Jagers & boeren Waarvan leefden de jagers-verzamelaars? Jagers & boeren Waarvan leefden de boeren? Van de jacht en van vruchten en planten Jagers & boeren Waarvan leefden de jagers-verzamelaars? Jagers & boeren Waarvan leefden de boeren? Van de jacht en van vruchten en planten Van de oogst van hun land en van hun dieren Jagers & boeren Wat

Nadere informatie

Paper Architectuurtheorie deel II Kunst: een doel of een middel?

Paper Architectuurtheorie deel II Kunst: een doel of een middel? Paper Architectuurtheorie deel II Kunst: een doel of een middel? Pieter-Jan Vandenwijngaert 2BIRA 2015-2016 Prof. Hilde Heynen Een vergelijking van de utopische opvattingen van Piet Mondriaan en Kazimir

Nadere informatie

Een eigenzinnig instituut in Nederland

Een eigenzinnig instituut in Nederland Een eigenzinnig instituut in Nederland Van hoge kunst tot populaire onderwerpen Het iconische gebouw is in 1992 ontworpen door Nederlands beroemdste architect Rem Koolhaas als een Palais des Festivals

Nadere informatie

DE SCHOOLKRANT. De razende reporters: Naomi en Noor

DE SCHOOLKRANT. De razende reporters: Naomi en Noor DE SCHOOLKRANT De razende reporters: Naomi en Noor Inhoud 1. Winter in de Verenigde Staten 2.Verhaal van Maartje en Lise 3.Pepernoten populair dankzij pietendiscussie 4.Verhaal van Maral en Jacco 5.Verhaal

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen VWO 2009 tijdvak 1 woensdag 20 mei 9.00-12.00 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 27 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 77 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

European Public Administration Namen toetsen

European Public Administration Namen toetsen European Public Administration Namen toetsen Opdrachtgever: EPA Universiteit Twente dhr. M.J. De Nobel, dhr. R. Torenvlied & mevr. M. Keizer Keijzer Opgesteld door: Auteur: Newcom Research & Consultancy

Nadere informatie

VIVIANE SASSEN UMBRA

VIVIANE SASSEN UMBRA VIVIANE SASSEN UMBRA PERSBERICHT TENTOONSTELLING VIVIANE SASSEN UMBRA DATUM 11 SEPTEMBER TOT EN MET 1 NOVEMBER 2015 LOCATIE L ATELIER NEERLANDAIS, 121 RUE DE LILLE, PARIS 7E OPENING 10 SEPTEMBER VAN 19

Nadere informatie

WERKWEEK-WERVING. Algemene gegevens. Kennismaken met de Italiaanse cultuur en de kunst van de 13 e eeuw t/m renaissance

WERKWEEK-WERVING. Algemene gegevens. Kennismaken met de Italiaanse cultuur en de kunst van de 13 e eeuw t/m renaissance WERKWEEK-WERVING Werkweek-aanspreekpunt Contact VAN LUIJN Afk. LUIJ Mail luijnm@ovc.nl Tel 0627064553 Algemene gegevens Werk-titel Werkweek Omschrijving Lokatie Handelingsdeel Sectie-Cluster Giro Fiorentino

Nadere informatie

Fabritius, schilder van Het puttertje

Fabritius, schilder van Het puttertje Fabritius, schilder van Het puttertje www.meulenhoff.nl Deborah Davis Fabritius, schilder van Het puttertje Leven en werk van een zeventiende-eeuwse meester Uit het Engels vertaald door Annemie de Vries

Nadere informatie

1 t/m 17 maart GRATIS bij aankoop van 2 stripboeken. (of l12,12 aan strips)

1 t/m 17 maart GRATIS bij aankoop van 2 stripboeken. (of l12,12 aan strips) stripboekgeschenkdagen 1 t/m 17 maart 2013 GRATIS bij aankoop van 2 stripboeken (of l12,12 aan strips) Stripboekgeschenkdagen 2013 van 1 tot en met 17 maart TEXAS KID, MIJN BESTE Igor Kordej (die z n strips

Nadere informatie

De eerste baan is niet de beste

De eerste baan is niet de beste De eerste baan is niet de beste Auteur(s): Velden, R. van der (auteur) Welters, R. (auteur) Willems, E. (auteur) Wolbers, M. (auteur) Werkzaam bij het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA)

Nadere informatie

Bibliografie Hans Wiersma

Bibliografie Hans Wiersma Bibliografie Hans Wiersma Redactionele functies: - redacteur Nieuw Kamper Dagblad van 1950 tot 1981 - redacteur De Mars: maandblad van en voor Overijssel van 1956 tot 1981 waarvan hoofdredacteur van 1958

Nadere informatie

Avond 4. Uittocht en verbond

Avond 4. Uittocht en verbond Avond 4 Uittocht en verbond School voor Geloofsverdieping 2017-2018 1. Samen starten 2. De vraag naar God 10. Wat heeft Hij gedaan? 11. Hij is verrezen GOD VAN HET VERBOND 12. Hij heeft ons verlost 3.

Nadere informatie

Kennismaken. Marcel Duchamp. Kunstwerken. Kunstbeschouwing. Heb je alle onderwerpen gehad, dan klik je op de gele pijl! Einde

Kennismaken. Marcel Duchamp. Kunstwerken. Kunstbeschouwing. Heb je alle onderwerpen gehad, dan klik je op de gele pijl! Einde 1887-1968 Kennismaken Marcel Duchamp Kunstwerken Kunstbeschouwing Heb je alle onderwerpen gehad, dan klik je op de gele pijl! Einde Marcel Duchamp was een Frans kunstenaar. Eerst werkte hij als kunstschilder

Nadere informatie

ROMANTIEK. het tijdperk van de. Sturm und Drang

ROMANTIEK. het tijdperk van de. Sturm und Drang ROMANTIEK het tijdperk van de Sturm und Drang Friedrich von Schiller leest Die Räuber voor Goethe & Schiller (1749-1832 / 1759-1805) Johann Gottfried von Herder (1744-1803) Johann Georg Hamann (1730-1788)

Nadere informatie

Thema 1 Onderweg. Samenvatting. Meander Samenvatting groep 7. Vakantie en vervoer. Recreatie en toerisme. Onder de loep. Frankrijk en België

Thema 1 Onderweg. Samenvatting. Meander Samenvatting groep 7. Vakantie en vervoer. Recreatie en toerisme. Onder de loep. Frankrijk en België Meander Samenvatting groep 7 Thema 1 Onderweg Samenvatting Vakantie en vervoer Reizen kun je met verschillende vervoermiddelen: de fiets, de auto, de bus, de trein, de boot of het vliegtuig. Als je op

Nadere informatie

BC Broekhin PTA HAVO 2013-2015 V 23-6-14

BC Broekhin PTA HAVO 2013-2015 V 23-6-14 BC Broekhin PTA HAVO V 23-6-14 Inhoudsopgave Nederlands 2 Frans 3 Duits 4 Engels 5 Geschiedenis 6 Aardrijkskunde 7 Maatschappijleer 8 Economie 9 Management en Organisatie 10 Levensbeschouwing 11 Wiskunde

Nadere informatie

inleiding 4 verantwoording 7 leven en werk van nicolaas beets 8 titel en pseudoniem 14

inleiding 4 verantwoording 7 leven en werk van nicolaas beets 8 titel en pseudoniem 14 h inhoud g inleiding 4 verantwoording 7 leven en werk van nicolaas beets 8 titel en pseudoniem 14 thema s en motieven 16 Vaste gewoonten 16 Interieur en kleding 17 Conversatie 19 Humor 20 Sociale controle

Nadere informatie

DE GEWENNING AAN HET KONINKRIJK

DE GEWENNING AAN HET KONINKRIJK DE GEWENNING AAN HET KONINKRIJK DE GEWENNING AAN HET KONINKRIJK - De integratie van Limburg in het Koninkrijk der Nederlanden, 1815 1867 - M.G.H. DERKS, MEd Op het omslag: -De gebruikte tekstkleuren van

Nadere informatie

CKV Festival 2012. CKV festival 2012

CKV Festival 2012. CKV festival 2012 C CKV Festival 2012 Het CKV Festival vindt in 2012 plaats op 23 en 30 oktober. Twee dagen gaan de Bredase leerlingen van het voortgezet onderwijs naar de culturele instellingen van Breda. De basis van

Nadere informatie

Nogmaals: deviezencontrole

Nogmaals: deviezencontrole Nogmaals: deviezencontrole De artikelenreeks van drs. J.W. van Doorn, "Deviezenproblemen rondom de Tweede Wereldoorlog", die verscheen in onze vorige jaargang, inspireerde lezer M.A.J. Smit tot het navolgende

Nadere informatie

Welke opties hebt u in een gesprek? Meer dan u denkt! Erica Huls Gespreksadvies voor wethouders en raadsleden

Welke opties hebt u in een gesprek? Meer dan u denkt! Erica Huls Gespreksadvies voor wethouders en raadsleden Welke opties hebt u in een gesprek? Meer dan u denkt! Erica Huls Gespreksadvies voor wethouders en raadsleden Actueel en fundamenteel De tijd dat politici kiezers wonnen met redevoeringen in achterzaaltjes

Nadere informatie

Friese taal en cultuur VWO. Syllabus centraal examen 2010

Friese taal en cultuur VWO. Syllabus centraal examen 2010 Friese taal en cultuur VWO Syllabus centraal examen 2010 oktober 2008 2008 Centrale Examencommissie Vaststelling Opgaven vwo, havo, vmbo, Utrecht Alle rechten voorbehouden. Alles uit deze uitgave mag worden

Nadere informatie

Programma van toetsing en afsluiting. Schooljaar 2015-2016. havo 5. Chr. College Groevenbeek

Programma van toetsing en afsluiting. Schooljaar 2015-2016. havo 5. Chr. College Groevenbeek Schooljaar 2015-2016 havo 5 Chr. College Groevenbeek Godsdienst 4SE 401 Levensbeschouwing / Hindoeisme S 4 4SE 50 min 4SE 402 Jodendom / Islam S 6 4SE 50 min 4SE 403 Christendom van 0 tot nu S 6 4SE 50

Nadere informatie

Academiejaar 2008-2009. Programmagids. Verpleegkunde (PBA) 1eBa verpleegkunde

Academiejaar 2008-2009. Programmagids. Verpleegkunde (PBA) 1eBa verpleegkunde Academiejaar 2008-2009 Programmagids Verpleegkunde (PBA) 1eBa verpleegkunde Opleidingsonderdeel Groep Stp Semester Deeltijds (OO)Filosofie - ethiek - recht 7.0 2 (OA) Filosofie 2.0 2 1282008 2 6 Opleidingsonderdeel

Nadere informatie

Studieplanner Niet-examenklassen

Studieplanner Niet-examenklassen Studieplanner Niet-examenklassen Jaarlaag: 5 VWO Vak: Duits Toetsperiode 1 Week Vaklessen / vaardigheden Thema s Luistervaardigheid Spreekvaardigheid Schrijfvaardigheid Leesvaardigheid Literatuur 36 Kapitel

Nadere informatie

ALGEMENE' VOORWAARDEN'

ALGEMENE' VOORWAARDEN' ALGEMENE' VOORWAARDEN' Elly'Degen,'mediavormgeving' KvK:63785196 BTW:NL21.95.68.704B01 Dezealgemenevoorwaardenzijnvantoepassingopdetotstandkoming,de inhoudendenakomingenvanalletussendeopdrachtgeverenellydegen

Nadere informatie