Natuurwetenschappelijk Onderzoek vanuit Nederlands perspectief

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Natuurwetenschappelijk Onderzoek vanuit Nederlands perspectief"

Transcriptie

1 atuurwetenschappelijk nderzoek vanuit ederlands perspectief Jos Engelen Algemeen Bestuur W en IKEF-UvA Welke zijn de grote vragen? Waar moeten de (natuur)wetenschappen zich op richten? Wat is het belang om daaraan mee te doen? De primaire drijfveer blijft natuurlijk wetenschappelijk enieuwsgierigheid; gefascineerdheid; de ambitie om grenzen te verleggen!

2 The Structure of Matter A hydrogen atom: proton plus electron orbiting around it towards complex structures: heavier atoms Carbon, xygen,... molecules... proteins... DA mm 100,000 times smaller at least another 10,000 times smaller: pointlike towards smaller distance scales and the elementary constituents: fundamental particles and fields and their interactions in the beginning there were only fundamental particles and fields Various very different fields: electromagnetic (between proton and electron); strong (inside proton); weak (very short range) ISPARC Symposium, Eindhoven,

3 nderzoek vanuit de ruimte Een fascinerende ontdekkingsreis naar de oorsprong van het heelal, en het ontstaan van sterren en planeten

4 Van Big Bang naar Big Questions: een fascinerende ontdekkingsreis oe is het heelal ontstaan? Waar is het Universum van gemaakt en hoe evolueert het? oe ontstaan en evolueren sterren, sterrenstelsels en planeten? Zijn we alleen in het Universum? Waar komen we vandaan? Is er leven mogelijk op andere planeten? oe ontstaat en werkt het broeikaseffect? 4

5 SR: het ederlandse ruimteonderzoeksinstituut! ét ederlands expertise-instituut op gebied van ruimteonderzoek (W) ntwerp, ontwikkeling en gebruik van ruimte-instrumenten voor onderzoek aan de natuurkunde van de ruimte en aan de aarde Leidende rol in internationale ruimtemissies (ESA/ASA/JAXA). Combinatie van ultramoderne technologie en wetenschappelijke kennis. 5

6 All aspects of space research are represented at SR: research, design and construction of instruments, and cooperation with other research institutes. ere you can spend eight years working to your heart's content on a single instrument until it's perfect. Where else can you still do that?' 6

7 SR doet het niet alleen. Universiteiten UvA UU ijmegen RUG Leiden TU Delft TU Eindhoven? Wageningen Agentschappen en instituten T KMI ASA ESA JAXA Max Planck Instituten 7

8 nderzoek met satellieten en ruimte-instrumenten Maakt gebruik van satellieten, ruimtevaartuigen en ruimteinstrumenten m straling vanuit het heelal te kunnen detecteren, niet gehinderd door de aardatmosfeer m grootschalige verschijnselen op aarde of planeten vanaf grote hoogte te kunnen bestuderen m gebruik te maken van speciale omstandigheden in de ruimte (gewichtloosheid, luchtledigheid, etc.) 8

9 Werken in de cleanroom van SR 9

10 Welke straling uit het heelal bereikt het aardoppervlak? 10

11 Koele heelal: infraroodstraling Vorming en evolutie van melkwegstelsels, sterren en planeten Missies en bijdragen SR: erschel/ifi Spica/SAFARI 11

12 ete heelal: rontgen- en gammastraling Materie onder extreme omstandigheden (rondom neutronensterren, zwarte gaten) Wat is donkere materie/energie? Astrodeeltjes Missies en bijdragen SR: XMM-ewton/RGS Chandra/LETG ASTR- IX 12

13 Aardatmosfeer Klimaatonderzoek, luchtkwaliteit aarde Missies en bijdragen SR: Envisat-SCIAMACY Sentinel-Tropomi 13

14 Waarom GEE ruimteonderzoek? et is vreselijk duur!! Lancering is duur Team van mensen om satelliet te bedienen Satelliet moet jaren zonder reparatie werken Vijandige omgeving: vacuum, extreem koud/warm, schadelijke kosmische straling, vibratie bij lancering Vicieuze circel: et is duur, => mag niet mislukken, => extra eisen, => nog duurder Maar: Jaarlijkse uitgaven L voor ruimtevaart; 8 per hoofd Vergelijk VS; 50 per hoofd 14

15 Waarom WEL ruimteonderzoek? mdat we onze leefomgeving willen verkennen, gedreven door nieuwsgierigheid Space for society: zeer nuttige toepassingen op Aarde (navigatie, communicatie, materialen enz.) Fundamenteel fysisch onderzoek: nul-g Wakend oog op de Aarde (bijna): klimaatverandering. Luchtkwaliteit, samenstelling aardatmosfeer 15

16 Wat hebben we er aan? Wisselwerking tussen wetenschappelijke inspiratie en technische realisatie Internationale samenwerking; ruimtevaart is duur, projecten duren jaar Ruimtevaart is bron van innovatie; systemen moeten klein, licht en duurzaam worden uitgevoerd en weinig energie verbruiken; meestal moeten volstrekt nieuwe technologieën of meetprincipes worden ontwikkeld. Tech transfer en valorisatie: o.m. platform Teraertz Electronic ptical Systems (TES), miniaturisatie van electronica (ASICs) 16

17 etherlands Institute for Radio Astronomy ASTR - status & future developments - Prof. Michael A. Garrett General Director, ASTR ASTR is part of the etherlands rganisation for Scientific Research (W) ASTR March

18 etherlands Institute for Radio Astronomy Mission statement: Making discoveries in Radio Astronomy happen! ASTR is part of the etherlands rganisation for Scientific Research (W) 18

19 etherlands Institute for Radio Astronomy verall priorities ( ): - Int. LFAR Telescope [build, commission, operate & exploit] - SKA [leading role in Technology, science & policy] - Fundamental research [expansion Astronomy Group] ASTR is part of the etherlands rganisation for Scientific Research (W) 19

20 Int. LFAR Telescope Status Roll-out phase almost complete - some remote sites remain to be identified - all finished in huge success! ASTR is part of the etherlands rganisation for Scientific Research (W) 20

21 Commissioning results are impressive First Science paper in press. BUT - data processing challenges ahead... ASTR is part of the etherlands rganisation for Scientific Research (W) 21

22 V A L R I Z A T I ASTR is part of the etherlands rganisation for Scientific Research (W) S T R E G T I V A T I 22

23 ASTR - project-based forward look SKA2 R&D SKA1 ST& support SKA1 R&D ASTR is part of the etherlands rganisation for Scientific Research (W) 23 23

24 The Structure of Matter A hydrogen atom: proton plus electron orbiting around it towards complex structures: heavier atoms Carbon, xygen,... molecules... proteins... DA mm 100,000 times smaller at least another 10,000 times smaller: pointlike towards smaller distance scales and the elementary constituents: fundamental particles and fields and their interactions in the beginning there were only fundamental particles and fields Various very different fields: electromagnetic (between proton and electron); strong (inside proton); weak (very short range) ISPARC Symposium, Eindhoven,

25 igh Energy A particle accelerated to high energy E can probe interactions down to distances 1/E: λ = 1/E so probing sub-atomic distances requires high energy igh energy E is also required to produce new elementary particles with large mass M: E = Mc 2 Is there still something new to be discovered at smaller distance scales and at higher energies or have we seen it all? We definitely have not seen it all and the LC will allow the next step into new territory: new physics must show up ISPARC Symposium, Eindhoven,

26 ISPARC Symposium, Eindhoven, In 50 years, we ve come a long way, but there is still much to learn gauge x8 q q m qq m ll m Z Z W W g h h m L q q q q l l W ) ( ) 2 )( 2cos 1 ( 4 4 ) ( 2 1,, The unknown rdinary matter The Standard Model

27 Anti-Matter also Supersymmetry? gauge x8 The iggs sector - unknown The Supersymmetric world? ne supersymmetric partner for each standard particle the iggs sector becomes slightly more complicated: 5 supersymmetric iggs bosons 27

28 The Large adron Collider Proton Proton collisions at 7 TeV + 7 TeV Total energy = 14,000 times proton mass 1 billion collisions per second undreds of particles produced per collision n line selection of 100 events per second ff line analysis to find the new physics iggs particle(s); supersymmetric particles; dark matter ; gravity... a program of more than 10 years ahead of us! ISPARC Symposium, Eindhoven,

29 Experimental Particle Physics Get particles to interact and study the resulting products and features. Measure the energy, the direction and the identity of these products as precisely as possible. with thanks to T. S. Virdee ISPARC Symposium, Eindhoven,

30 This Requires. 1. Accelerators : powerful machines that accelerate particles to extremely high energies and then bring them into collision with other particles 2. Detectors : gigantic instruments that record the resulting particles as they stream out from the point of collision. 3. Computers : to collect, store, distribute and analyse the vast amount of data produced by the detectors 4. People : nly a worldwide collaboration of thousands of scientists, engineers, technicians and support staff can design, build and operate the complex machines 30

31 CER Site Large adron Collider 27 km circumference Lake Geneva CMS Totem LCb Moedal ALICE ATLAS LCf 31

32 General Purpose LC Experiments Physics requirements drive the design Analogy with a cylindrical onion: Technologically advanced detectors comprising many layers, each designed to perform a specific task. Many innovations (R&D): Together these layers allow scientists to identify and precisely measure the DSM (0.25 u) electronics (radiation hard) energies/momenta of all the particles produced in collisions. Accordion no crack LAr calorimetry PbW4 calorimetry Large spectrometer magnet systems igh precision, large area Silicon trackers Species of Particles bserved Super TPC Photons, ovel RIC systems Electrons, etc. Muons, Quarks, Gluons (as jets of particles) eutrinos (as missing energy (E T )) 32

33 Transverse cut of an LC Experiment T. Virdee, GridFest 33

34 The Toroidal System of Magnets of ATLAS 34

35 Selection of Interesting Events Cannot possibly extract and record 40 TB/s. Essentially 2 stages of selection - dedicated custom designed hardware processors 40 Mz 100 kz - then each event sent to a free core in a farm of ~ 30k CPU-cores 100 kz few 10 2 z 35

36 Acquiring and Recording Data of Interest 40 Mz CLLISI RATE 100 kz LEVEL-1 TRIGGER 1 Terabit/s (50000 DATA CAELS) 500 Gigabit/s Gigabit/s SERVICE LA Detectors Charge Time Pattern Energy Tracks etworks Computing services 16 Analogy Million channels With 3 Gigacell a 100 buffers Mpix 3-D digital camera 40M shots/sec (of events occurring 1/100 of a ns after the Big Bang) First 1 Megabyte selection EVET reduces DATA this to 100k shots/s Each 200 Gigabyte photo (~ MB) BUFFERS taken Readout in memories ~ 500 different parts - put together using a telecommunications switch EVET BUILDER. A large switching network ( ports) with a total throughput of - analysed in a CPU (in a farm of ~ cores) approximately 500 Gbit/s forms the interconnection between the sources (Readout Dual Port Memory) and the destinations (switch to Farm Interface). The Event Manager collects the status and request of event filters and distributes event building commands nly (read/clear) a to few RDPMs hundred photos stored on mass 5 TeraIPS storage. EVET FILTER. It consists of a set of high ~ 10 PB/year (3 M DVDs/year) performance commercial processors organized into many farms convenient for on-line and off-line applications. The farm architecture is such that a single CPU processes one event Petabyte ARCIVE 36

37 Summary The LC project (the accelerator and experiments) was conceived & designed to attack key questions in particle physics (and science). The LC accelerator and the experiments are unprecedented in complexity and will operate in an unprecedented & hostile environment. Driven by the science many technologies have been pushed to their limits. The Computing Grid is essential for the extraction of science from the LC. The Project has required a long and painstaking effort on a global scale. The accelerator and the experiments are unparalleled scientific instrument(s) - powerful microscopes as well as powerful telescopes. All expectations are that what we find at the LC will reform our understanding of nature at the most fundamental level. nly experiments reveal ature s inner secrets. 37

38 nderzoek op Rijnhuizen Institute for Plasma Physics Rijnhuizen

39 Wetenschap binnen Rijnhuizen Fusion Physics - hoge temperatuur-plasma's - stabiliseren plasma in fusiereactor PSI - wisselwerking tussen reactorwand en plasma in een fusiereactor GUTz nsi - FELIX / FELICE IR-laser, user facility moleculair onderzoek - multilaag-rontgenspiegels voor halfgeleiderindustrie - industriële partners: Carl Zeiss, ASML

40 Fusie - energiebron van zon en sterren nderzoek naar kernfusie als energiebron Lichte atoomkernen smelten samen en produceren energie

41 Internationaal fusie-onderzoek Gericht op bouwen ITER Grootste fusiereactor ooit 10 x meer energie uit dan in alve wereldbevolking: VS, EU, Japan, China, Rusland, India, Zuid- Korea Start experimenten in 2019 Complexer dan LC!

42 nderzoek bij Fusion Physics Rijnhuizen ontwikkelt voor ITER microgolfsysteem om plasma te verhitten en controleren trigger is signaal in nw; feedback in MW state of the art filters

43 nderzoek bij Fusion Physics Rijnhuizen ontwikkelt voor ITER microgolfsysteem: plasma verhitten (tot 150 miljoen o C!) meetinstrumenten om in heet plasma te kunnen kijken

44 nderzoek bij Plasma Surface Interaction ntwikkeling van onderdelen voor ITER bouw van Magnum-PSI opwekken condities ITER-wand slijtage en verzwakking van wandmaterialen voor fusiereactoren interactie tussen wand en plasma opname van waterstof door wandmaterialen

45 Afdeling nanolayer Surface and Interface Physics

46 Afdeling nanolayer Surface and Interface Physics Motivatie snellere computerchips Methode kleinere patronen odig: extreem Ultra Violet (XUV) licht (13,5 nm) Gewone spiegels en lenzen werken niet voor XUV plossing: multilaagspiegel

47 XUV-licht weerkaatsen multilaagspiegel molybdeen silicium Ieder laagje molybdeen reflecteert een klein beetje XUV Als de afstand precies goed is, versterken de gereflecteerde golven elkaar onder één bepaalde hoek Door tientallen laagjes van enkele atomen dik op elkaar te maken heeft Rijnhuizen het wereldrecord XUV-reflectie gehaald (>70%)

48 Afdeling nanolayer Surface and Interface Physics processen multilaagcoater Samenwerking met industrie (Carl Zeiss, ASML) Verbeteren stabiliteit en reflectiviteit spiegels nderzoeken oppervlakte- ASML-wafer stepper met Rijnhuizen-multilagen

49 ano-fotonica oe kun je licht stilzetten? Licht wordt opgesloten in een fotonisch kristal: een regelmatige structuur van gaatjes in silicium. et licht kaatst heen en weer tussen de gaatjes en komt (bijna) tot stilstand: de lichtsnelheid wordt kleiner dan c/1000! cleanroom igh-tech uitdaging: oe maak je extreem kleine gaatjes (< 500 nm) Waarom is het belangrijk? ptische chips voor telecommunicatie Team: Kobus Kuipers (samen met UT)

50 Bio-fysica oe groeit een cel? Met een optisch pincet trekken en duwen we aan de kleine polymeerbuisjes ( microtubili ) die de chromosomen op hun plek houden. iermee leren we beter hoe een cel zich deelt. laserlab igh-tech uitdaging oe pak ik een Bio-molecuul vast? Waarom is het belangrijk? m te begrijpen waarom we ziek worden Team: Marileen Dogterom (samen met WUR, UL, TUD, UL)

51 Energie: oe maak je een dunne (=goedkope) zonnecel Zonlicht komt een zonnecel binnen en wordt verstrooid aan een nanopatroon aan de achterkant en zo opgevouwen in de zonnecel. Daardoor wordt het licht efficienter in elektrische stroom omgezet. igh-tech uitdaging: oe maak je een nanopatroon in een zonnecel Waarom is het belangrijk? Voor een duurzame energievoorziening Team: Albert Polman (samen met UU & EC)

52

53

54

55

56

57

58

59 Self-assembly designated as 1 of the 25 important What we don t know issues Science 309, 95 (2005)

60 What is a Polymer? Colloidal Aggregate van der Waals interactions Macromolecule Covalent bonds (Staudinger) Supramolecular Polymer on-covalent interactions

61 ydrogen bonding unit R C Intramolecular -bond R' R' C R A D A D K dim = M -1 D A life time = 120 ms (CDCl 3 ) D Felix Beijer, Rint Sijbesma A

62 Supramolecular polymers from scientific curiosity to technological relevance Kraton L2203 Shell end-functionalized polymer Synthesis of a simple synthon out of commercially available unit: X Polymer X X = -, C 4 X Polymer X 4 Brigitte Folmer and SupraPolix

63 C 2 * n cell-adhesion peptide GRGDS synergistic peptide PSR PCL 2000 UPy 2 Patricia Dankers, Eva Wisse, Bjorne Mollet 2 2 * n PCL 2000 UPy 2 Modular approach to dynamic biomaterials

64 Living bioactive membranes for kidneys perfusion UPy-membrane nanorods 0.1 mm cells 100 nm Bioactive nanorods 2 n 2 UPy-polymer UPy-hexyl-urea-PCL-urea-hexyl-UPy UPy-peptides Fibronectin Collagen Laminin UPy-hexyl-urea-GGG-GRGDS UPy-hexyl-urea-GGG-PSR UPy-hexyl-urea-GGG-DGEA UPy-hexyl-urea-GGG-YIGSR

65 Koninklijk ederlands Instituut voor Zeeonderzoek et ceanografische Instituut van ederland et IZ is een instituut van de ederlandse rganisatie voor Wetenschappelijk nderzoek

66 Waarom Zeeonderzoek? Enige Feiten: 71 %van het Aardoppervlak bestaat uit ceanen en Zeeën ceanen en kustzeeën zijn daarom van groot belang voor: - Klimaat - Veiligheid - Voedselvoorziening - Transport/scheepvaart - Energiewinning: olie, gas, wind- en getijdenenergie - Recreatie Planeet ceanus 60% van de wereldbevolking woont en werkt in kustgebieden 66

67 nze Missie 1. et verrichten en communiceren van wetenschappelijk onderzoek aan kustzeeën en oceanen voor een goed begrip van het systeem en een duurzame toekomst van onze planeet. 2. et managen van de nationale faciliteiten voor zeeonderzoek. 3. et ondersteunen van onderzoek en onderwijs in de mariene wetenschappen in ederland en in Europa. 67

68 Pijlers van de ceanografie atuurkunde (stromingen van water en deeltjes) Chemie (voedingsstoffen, biochemie van de cel) Biologie (ecologie van virus tot walvis, fysiologie) Geologie (sediment als archief van de zee, vulkanisme) èn hun Interacties 68

69 Wie zijn onze belangrijkste L-partners? Instituten: Centrum voor Estuariene en Mariene Ecologie (wordt medio 2011 onderdeel van het IZ) IMARES(-wur) Deltares Darwin Instituut (Virtueel Inst.; IZ is partner) Willem Barentsz Poolinstituut (idem) Universiteiten (ook: mariene masters opleiding) Universiteit Utrecht Rijksuniversiteit Groningen Vrije Universiteit Amsterdam Universiteit van Amsterdam Radboud Universiteit ijmegen 69

70 Wie zijn onze belangrijkste Internationale partners? Instituten: totaal 24 belangrijke partners; 2 echte toppers : Alfred Wegener Inst. für Polar- und Meeresforschung, Bremerhaven, De ational ceanography Centre, Southampton, UK p landen/regiobasis vooral: De, UK, USA en Afrika Universiteiten: totaal 23 partners; 2 toppers: Universiteit Bremen (De; ook onderwijs EBRC cursus voor promovendi & postdocs) Universiteit Gent, Be p landen/regiobasis vooral: De, Be, UK, Fr, Pt, Se, At (!; groep G. erndl) en Aus/ZL 70

71 nze Multidisciplinaire nderzoeksthema s Kustzeeën (Wadden, oordzee en Delta, Banc d Arguin) pen ceanen (stofkringlopen oceaan i.r.t. grote zeestromingen, verticaal transport van opp. naar diepzee) Dynamische zeebodems (canyons, koudwaterkoralen.atlantische ceaan, moddervulkanen) Zee en klimaat (verleden en heden, Waddenzee tot oceanen, opwarming èn verzuring) Biodiversiteit (in relatie tot functioneren van ecosytemen) 71

72 Waar is het IZ actief? Ronald de Koster voor m.b.v. Google Earth 72

73 oogleraarsbenoemingen (Texel en Yerseke) Carlo eip: Estuariene Ecologie (RUG) en Biogeochemische Cyclci (Univ. Gent) ein de Baar: ceanografie (RUG) Theunis Piersma: Dierecologie (RUG) erman Ridderinkhof: Fysica van sedimenttransport in kustwateren (UU) Leo Maas: Golfdynamica van de oceaan (UU) Jef Zimmerman: Fysische ceanografie (UU) Stefan Schouten: Moleculaire Paleontologie (UU) Jaap Sinninghe-Damsté: Moleculaire Palaeontologie (UU) Jack Middelburg: Geochemie (UU) Jan de Leeuw (emeritus): rganiche Geochemie & Moleculaire Biogeologie (UU) Jaap van der Meer: Populatie ecologie van het mariene Milieu (VU Amsterdam) Geert-Jan Brummer: Paleoceanografie & Geochemie (VU Amsterdam) Tjeerd van Weering (emeritus): Paleoceanografie (VU) & Marine Geosciences International (Univ. Bremen) 73

74 oogleraarsbenoemingen -vervolg Lucas Stal: Mariene Microbiologie (UvA) Rolf Bak (emeritus): Ecologie van tropische koraalriffen (UvA) Peter erman: Estuariene Ecologie (RU) Karline Soetaert: Ecologische modellering (Univ. Gent en Vrije Universiteit Brussel; gasthoogleraar) Filip Meysman: Ecologische modellering (Univ. Gent; gasthoogleraar) Jens Greinert: Mariene Geologie (Univ. Gent; gasthoogleraar) enk van der Veer: Zoology, orth Carolina State University, Raleigh, USA (associate professorship). 74

75 nze onderzoeksvloot Pelagia Luctor avicula Stern Vlet t orntje 75

76 IZ èn L met de Pelagia in FEG; de Europese onderzoeksvloot Aantal schepen per land: Duitsland: 7 Frankrijk: 4 Engeland: 3 Spanje: 4 oorwegen: 4 ederland: 1 (Pelagia) 3 categorieën schepen: Global class cean class Regional class

77 Wat maakt zeetechniek anders dan landtechniek? oge druk Corrosie Koud op de oceaanbodem Instrumenten met lokale energie voorziening Geen radio contact Zeer weinig in de winkel verkrijgbaar Werken op zee Beperkt zicht 77

78 Centrum Wiskunde & Informatica Maart 2011

79 Wetenschappelijke uitdaging Zonder wiskunde en informatica rijden er geen auto s kun je niet mobiel bellen zou internet nooit ontstaan zijn krijgen we in ederland natte voeten moeten patiënten langer wachten in het ziekenhuis reduceert complexiteit

80 Voorbeelden van CWI-onderzoek Levenswetenschappen kanker bestrijden met wiskunde en informatica Aardwetenschappen en energie zuinige energienetwerken met intelligente agenten modelleren van bliksem en plasmatechnologie Maatschappelijke logistiek optimalisering spoorboekje betere ambulanceplanning Data-explosie en learning sterrenatlas van het heelal (met Astron) zelflerende software voor spamfilters Software als service veilige en correcte software voor medische apparatuur 21 spin-off bedrijven voor de ontwikkeling van onderzoekstoepassingen

81 Wapenfeiten CWI Berekeningen van de dijkhoogten van ederland Berekening van de vleugels van de Fokker F 27 ARRA, X1: de eerste computers in ederland Computertalen ALGL 60, ALGL 68, Python: gebruikt door Google en Walt Disney MonetDB database systeem Eerste internetverbinding tussen Europa en de Verenigde Staten.nl eerste niet-militaire internetdomein ter wereld

82 CWI in feiten en cijfers pgericht in 1946 wederopbouw ederland na W2 In 2010 zijn er 210 mensen werkzaam 162 onderzoekers 35% onderzoekers is buitenlands 16% onderzoekers is vrouw 19 onderzoekers gepromoveerd in onderzoekers zijn ook hoogleraar 10 Veni, 8 Vidi, 3 Vici winnaars 1 Spinozaprijs winnaar 17,5 M inkomsten: 12,6 M basis financiering W 4,9 M projectfinanciering

83 oogleraren CWI aan universiteiten eind 2010 Sinds 1946 zijn bijna 200 CWI-ers tot hoogleraar benoemd

84 et CWI heeft circa 200 internationale en nationale onderzoekspartners bij instituten, universiteiten en bedrijfsleven

85 Conclusies!? ebben L onderzoekers de mogelijkheden om volwaardig te participeren in het mondiale grensverleggende wetenschappelijke onderzoek?

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012 Advanced Instrumentation Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet 10 Oktober 2012 Agenda Wat is Advanced Instrumentation? Hoe past Advanced Instrumentation in de keten van fundamenteel onderzoek

Nadere informatie

Engels op Niveau A2 Workshops Woordkennis 1

Engels op Niveau A2 Workshops Woordkennis 1 A2 Workshops Woordkennis 1 A2 Workshops Woordkennis 1 A2 Woordkennis 1 Bestuderen Hoe leer je 2000 woorden? Als je een nieuwe taal wilt spreken en schrijven, heb je vooral veel nieuwe woorden nodig. Je

Nadere informatie

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen?

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? De firewall van de Speedtouch 789 (wl) kan niet volledig uitgeschakeld worden via de Web interface: De firewall blijft namelijk op stateful staan

Nadere informatie

Travel Survey Questionnaires

Travel Survey Questionnaires Travel Survey Questionnaires Prot of Rotterdam and TU Delft, 16 June, 2009 Introduction To improve the accessibility to the Rotterdam Port and the efficiency of the public transport systems at the Rotterdam

Nadere informatie

TO BOLDLY GO WHERE NO ONE HAS GONE BEFORE... EEN NIEUWE KOERS IN HET WETENSCHAPPELIJK RUIMTEONDERZOEK

TO BOLDLY GO WHERE NO ONE HAS GONE BEFORE... EEN NIEUWE KOERS IN HET WETENSCHAPPELIJK RUIMTEONDERZOEK TO BOLDLY GO WHERE NO ONE HAS GONE BEFORE... EEN NIEUWE KOERS IN HET WETENSCHAPPELIJK RUIMTEONDERZOEK De nieuwe strategie van SRON... De ruimte: de laatste grens. Dit is de nieuwe langetermijnstrategie

Nadere informatie

Interaction Design for the Semantic Web

Interaction Design for the Semantic Web Interaction Design for the Semantic Web Lynda Hardman http://www.cwi.nl/~lynda/courses/usi08/ CWI, Semantic Media Interfaces Presentation of Google results: text 2 1 Presentation of Google results: image

Nadere informatie

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst De Levende Gevel Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst A letter from nature Dear., Our life knows no boundaries, we live together. You live in me and I live in you! I not only

Nadere informatie

L.Net s88sd16-n aansluitingen en programmering.

L.Net s88sd16-n aansluitingen en programmering. De L.Net s88sd16-n wordt via één van de L.Net aansluitingen aangesloten op de LocoNet aansluiting van de centrale, bij een Intellibox of Twin-Center is dat de LocoNet-T aansluiting. L.Net s88sd16-n aansluitingen

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

De magische wereld van het allerkleinste - gedeelde dromen & innovatie -

De magische wereld van het allerkleinste - gedeelde dromen & innovatie - De magische wereld van het allerkleinste - gedeelde dromen & innovatie - 40 jaar VIBA, 18 november 2016 Ivo van Vulpen Innovatie is overal In een steeds veranderende wereld vervult de VIBA al veertig jaar

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility UNIT 2 Begeleiding Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility 1 2 Wat is coaching? Coaching is een methode voor het ontwikkelen van potentieel

Nadere informatie

Hoe ontwikkel je een regionale economy?

Hoe ontwikkel je een regionale economy? 1 Hoe ontwikkel je een regionale economy? Model van 5 elementen Excellent Science World leading and accessible positions in sciences People make the difference Attracting world class scientists and talented

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept 7 juni 2012 KNX Professionals bijeenkomst Nieuwegein Annemieke van Dorland KNX trainingscentrum ABB Ede (in collaboration with KNX Association) 12/06/12 Folie 1 ETS

Nadere informatie

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Project : GigaPort3 Project Year : 2010 Project Manager : Albert Hankel Author(s) : Eefje van der Harst Completion Date : 24-06-2010 Version : 1.0

Nadere informatie

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet. Expert at a distance Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.nl Working together for education

Nadere informatie

Special Interest Group RESEARCH SUPPORT

Special Interest Group RESEARCH SUPPORT Special Interest Group RESEARCH SUPPORT Samenwerken, Open Access en Data voor onderzoek 23 maart 2015 Henk van den Hoogen Voorzitter SIG RS SIG Research Support Staat voor: - inzicht geven/delen (ICT-)

Nadere informatie

Sectie Infectieziekten

Sectie Infectieziekten Sectie Infectieziekten 1 December 2015 U kunt helpen de HIV / AIDS epidemie te beëindigen You can help to end the HIV / AIDS epidemic Sectie Infectieziekten Weet uw HIV status Know your HIV status by 2020

Nadere informatie

AN URBAN PLAYGROUND AFSTUDEERPROJECT

AN URBAN PLAYGROUND AFSTUDEERPROJECT AN URBAN PLAYGROUND 2005 Het vraagstuk van de openbare ruimte in naoorlogse stadsuitbreidingen, in dit geval Van Eesteren s Amsterdam West, is speels benaderd door het opknippen van een traditioneel stadsplein

Nadere informatie

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder?

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University De wereld wordt steeds complexer Dit vraagt om

Nadere informatie

Talentmanagement in tijden van crisis

Talentmanagement in tijden van crisis Talentmanagement in tijden van crisis Drs. Bas Puts Page 1 Copyright Siemens 2009. All rights reserved Mission: Achieving the perfect fit Organisatie Finance Sales Customer Engineering Project management

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

Probus 23 apr Alles en Niks. VAN DE OERKNAL TOT HIGGS Niels Tuning. Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek

Probus 23 apr Alles en Niks. VAN DE OERKNAL TOT HIGGS Niels Tuning. Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek Probus 23 apr 2015 Alles en Niks VAN DE OERKNAL TOT HIGGS Niels Tuning Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek Alles en niks wat leert het allerkleinste ons over het allergrootste Alles

Nadere informatie

Parkstad Limburg Energy Transition Implementation Program PALET 3.0. Discussie en vragen

Parkstad Limburg Energy Transition Implementation Program PALET 3.0. Discussie en vragen Parkstad Limburg Energy Transition Implementation Program PALET 3.0 Discussie en vragen Ambition Document 1.0 2.0 Potention Research Parkstad Limburg Energy Transition (PALET 3.0) Basic principles PALET

Nadere informatie

Innovatie en RWS. Een scherpe vraag en samenwerking in ketens en netwerken

Innovatie en RWS. Een scherpe vraag en samenwerking in ketens en netwerken Innovatie en RWS Een scherpe vraag en samenwerking in ketens en netwerken In today s business environment, Innovation means survival. David Gann. 2 RWS Innovatie Innovatie Innovation is the process by

Nadere informatie

Nieuwe Meer 26 okt Alles en Niks. VAN DE OERKNAL TOT HIGGS Niels Tuning. Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek

Nieuwe Meer 26 okt Alles en Niks. VAN DE OERKNAL TOT HIGGS Niels Tuning. Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek Nieuwe Meer 26 okt 2014 Alles en Niks VAN DE OERKNAL TOT HIGGS Niels Tuning Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek Alles en niks!! De oerknal! Higgs en anti-materie! De oerknal Wat is

Nadere informatie

Open Onderwijs API. De open standaard voor het delen van onderwijs data. 23 juni 2016 Frans Ward - SURFnet Architectuurraad - Utrecht

Open Onderwijs API. De open standaard voor het delen van onderwijs data. 23 juni 2016 Frans Ward - SURFnet Architectuurraad - Utrecht Open Onderwijs API De open standaard voor het delen van onderwijs data https://www.flickr.com/photos/statefarm/19349203414 23 juni 2016 Frans Ward - SURFnet Architectuurraad - Utrecht Missie Onderwijs

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

Innovatieve interactieve communicatiemiddelen in internationaal watermanagement

Innovatieve interactieve communicatiemiddelen in internationaal watermanagement Innovatieve interactieve communicatiemiddelen in internationaal watermanagement Delft, 8 maart 2012 Realistic wall of water ir. F.C. (Floris) Boogaard, (020) 606 32 50/06-51 55 68 26 e-mail: f.c.boogaard@tudelft.nl/

Nadere informatie

THE WORK HET WERK HARALD BERKHOUT

THE WORK HET WERK HARALD BERKHOUT THE WORK During the twenty years of its existence Studio Berkhout has evolved into the number one studio specialized in still life fashion photography. All skills needed for photography and styling, including

Nadere informatie

Workflow en screenshots Status4Sure

Workflow en screenshots Status4Sure Workflow en screenshots Status4Sure Inleiding Het Status4Sure systeem is een ICT oplossing waarmee de transportopdrachten papierloos door het gehele proces gaan. De status kan gevolgd worden door de logistieke

Nadere informatie

Open source VoIP Networks

Open source VoIP Networks Open source VoIP Networks Standard PC hardware inexpensive add-in vs. embedded designs Ing. Bruno Impens Overview History Comparison PC - Embedded More on VoIP VoIP Hardware VoIP more than talk More...

Nadere informatie

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur Security Les 1 Leerling: Klas: Docent: Marno Brink 41B Meneer Vagevuur Voorwoord: In dit document gaan we beginnen met de eerste security les we moeten via http://www.politiebronnen.nl moeten we de IP

Nadere informatie

Free Electives (15 ects)

Free Electives (15 ects) Free Electives (15 ects) Information about the Master RE&H (and the free electives) can be found at the following page: http://www.bk.tudelft.nl/en/about-faculty/departments/real-estate-and-housing/education/masterreh/free-electives/

Nadere informatie

Teksten van de liederen die gospelkoor Inspiration tijdens deze Openluchtdienst zingt.

Teksten van de liederen die gospelkoor Inspiration tijdens deze Openluchtdienst zingt. Don t you worry There s an eternity behind us And many days are yet to come, This world will turn around without us Yes all the work will still be done. Look at ever thing God has made See the birds above

Nadere informatie

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

De Digitale Transformatie en de impact op IT. Capgemini Edwin Leinse

De Digitale Transformatie en de impact op IT. Capgemini Edwin Leinse De Digitale Transformatie en de impact op IT Capgemini Edwin Leinse 40+ countries and 120+ nationalities (As of December 31, 2015) North America 16 034 Latin America 9 363 Europe 62 301 Middle-East & Africa

Nadere informatie

Medische Toepassingen van pixel detectors. Jan Visser

Medische Toepassingen van pixel detectors. Jan Visser Medische Toepassingen van pixel detectors Courtesy ATLAS collaboration Jan Visser Viva Fysica, Amsterdam January 2015 Courtesy Linda B. Glaser Foto s maken in Hoge Energie Fysica Vertex resolutie ~ 15

Nadere informatie

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Frans Mofers Nederland cursusmateriaal & CAA's alle cursusmateriaal vrij downloadbaar als PDF betalen voor volgen cursus cursussite

Nadere informatie

04/11/2013. Sluitersnelheid: 1/50 sec = 0.02 sec. Frameduur= 2 x sluitersnelheid= 2/50 = 1/25 = 0.04 sec. Framerate= 1/0.

04/11/2013. Sluitersnelheid: 1/50 sec = 0.02 sec. Frameduur= 2 x sluitersnelheid= 2/50 = 1/25 = 0.04 sec. Framerate= 1/0. Onderwerpen: Scherpstelling - Focusering Sluitersnelheid en framerate Sluitersnelheid en belichting Driedimensionale Arthrokinematische Mobilisatie Cursus Klinische Video/Foto-Analyse Avond 3: Scherpte

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Toegang tot overheidsinformatie: de gevolgen van Europese ontwikkelingen voor Nederland

Toegang tot overheidsinformatie: de gevolgen van Europese ontwikkelingen voor Nederland Toegang tot overheidsinformatie: de gevolgen van Europese ontwikkelingen voor Nederland KvAG/NCG/Ravi studiedag Europese GI-projecten waaronder INSPIRE Bastiaan van Loenen B.vanloenen@geo.tudelft.nl 23

Nadere informatie

WWW.EMINENT-ONLINE.COM

WWW.EMINENT-ONLINE.COM WWW.EMINENT-OINE.COM HNDLEIDING USERS MNUL EM1016 HNDLEIDING EM1016 USB NR SERIEEL CONVERTER INHOUDSOPGVE: PGIN 1.0 Introductie.... 2 1.1 Functies en kenmerken.... 2 1.2 Inhoud van de verpakking.... 2

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Wij ontwerpen met gamification gedrag. gamification

Wij ontwerpen met gamification gedrag. gamification AIDA Wij ontwerpen met gamification gedrag gamification GAME VS PLAY HELDERE REGELS PUNTEN SCOREN BEGIN en eind ANDERE WERELD GAME VS PLAY ONTDEKKEN REGELS VERANDEREN GROEI GAME VS PLAY KEN

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

Optimaliseren van Impact door Alfa- en Gammawetenschappen Aantonen en stimuleren van Societal Impact in synergie met andere wetenschappen

Optimaliseren van Impact door Alfa- en Gammawetenschappen Aantonen en stimuleren van Societal Impact in synergie met andere wetenschappen Optimaliseren van Impact door Alfa- en Gammawetenschappen Aantonen en stimuleren van Societal Impact in synergie met andere wetenschappen Welkom bij het programmaonderdeel: Smart Cities Optimaliseren van

Nadere informatie

High Field Magnet Laboratory (HFML) Martin van Breukelen

High Field Magnet Laboratory (HFML) Martin van Breukelen High Field Magnet Laboratory (HFML) Martin van Breukelen High Field Magnet Laboratory (HFML) Martin van Breukelen Science Campus Radboud Universiteit Faculteit NWI NMR FELIX faciliteit HFML NaNoLab Guest

Nadere informatie

FOD VOLKSGEZONDHEID, VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN EN LEEFMILIEU 25/2/2016. Biocide CLOSED CIRCUIT

FOD VOLKSGEZONDHEID, VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN EN LEEFMILIEU 25/2/2016. Biocide CLOSED CIRCUIT 1 25/2/2016 Biocide CLOSED CIRCUIT 2 Regulatory background and scope Biocidal products regulation (EU) nr. 528/2012 (BPR), art. 19 (4): A biocidal product shall not be authorised for making available on

Nadere informatie

Comics FILE 4 COMICS BK 2

Comics FILE 4 COMICS BK 2 Comics FILE 4 COMICS BK 2 The funny characters in comic books or animation films can put smiles on people s faces all over the world. Wouldn t it be great to create your own funny character that will give

Nadere informatie

The upside down Louisa tutorial by Dorothée: Noortjeprullemie.blogspot.be Written for Compagnie M.: m.com

The upside down Louisa tutorial by Dorothée: Noortjeprullemie.blogspot.be Written for Compagnie M.:  m.com The upside down Louisa tutorial by Dorothée: Noortjeprullemie.blogspot.be Written for Compagnie M.: www.compagnie- m.com Dorothée heeft een unieke Compagnie M. hack gemaakt: de Louisa op zijn kop. Als

Nadere informatie

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC (www.nioc.nl) stelt zich conform zijn statuten tot doel: het realiseren van congressen over informatica onderwijs en voorts al hetgeen

Nadere informatie

Business Architectuur vanuit de Business

Business Architectuur vanuit de Business Business Architectuur vanuit de Business CGI GROUP INC. All rights reserved Jaap Schekkerman _experience the commitment TM Organization Facilities Processes Business & Informatie Architectuur, kun je vanuit

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

Business as an engine for change.

Business as an engine for change. Business as an engine for change. In the end, the success of our efforts will be measured against how we answered what we have found to be the fundamental question: how do we love all the children, of

Nadere informatie

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://dare.uva.nl/document/446446

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://dare.uva.nl/document/446446 Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://dare.uva.nl/document/446446 File ID 446446 Filename Titlepage SOURCE (OR PART OF THE FOLLOWING SOURCE):

Nadere informatie

De convergentie naar gemak. Hans Bos, Microsoft @hansbos, hans.bos@microsoft.com

De convergentie naar gemak. Hans Bos, Microsoft @hansbos, hans.bos@microsoft.com De convergentie naar gemak Hans Bos, Microsoft @hansbos, hans.bos@microsoft.com ge mak (het; o) 1. kalmte, bedaardheid: iem. op zijn gemak stellen kalm laten worden 2. het vermogen iets zonder moeite te

Nadere informatie

User Centred Development. UCD Werkcollege blok 1 week 4

User Centred Development. UCD Werkcollege blok 1 week 4 User Centred Development UCD Werkcollege blok 1 week 4 Agenda Introductie Huisregels Blok beschrijving Observatie opdracht & huiswerk Introductie Aranea Felëus Industrieel Ontwerpen Strategic Product Design

Nadere informatie

Cycling in The Netherlands & The Hague

Cycling in The Netherlands & The Hague Cycling in The Netherlands & The Hague Inge Molenaar program manager for cycling City of The Hague Ottawa, december 2009 A few words about me Facts and points of interest about the municipality of the

Nadere informatie

Introduction Henk Schwietert

Introduction Henk Schwietert Introduction Henk Schwietert Evalan develops, markets and sells services that use remote monitoring and telemetry solutions. Our Company Evalan develops hard- and software to support these services: mobile

Nadere informatie

GRIP. Lecture 3: E-Contacts. Prof. dr. Dirk-Jan F. Kamann. NEVI-Chair Purchasing RUG. Groningen, Rijksuniversiteit. universiteitgroningen.

GRIP. Lecture 3: E-Contacts. Prof. dr. Dirk-Jan F. Kamann. NEVI-Chair Purchasing RUG. Groningen, Rijksuniversiteit. universiteitgroningen. Groningen Research Institute of Purchasing Lecture 3: E-Contacts Prof. dr. Dirk-Jan F. Kamann NEVI-Chair Purchasing RUG Groningen, RuG Goal Potential EP New roles, opportunities & threats E-Contacts Electronic

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

Published in: Onderwijs Research Dagen 2013 (ORD2013), mei 2013, Brussel, Belgie

Published in: Onderwijs Research Dagen 2013 (ORD2013), mei 2013, Brussel, Belgie Samenwerkend leren van leerkrachten : leeropbrengsten gerelateerd aan activiteiten en foci van samenwerking Doppenberg, J.J.; den Brok, P.J.; Bakx, A.W.E.A. Published in: Onderwijs Research Dagen 2013

Nadere informatie

09-10-2015. KPN Internet of Things LoRa en M2M

09-10-2015. KPN Internet of Things LoRa en M2M 09-10-2015 KPN Internet of Things LoRa en M2M The device revolution Van traditionele telefonie naar Internet of Things 50 40 20 jaar 50 miljard apparaten 30 20 10 100 jaar 1 miljard connected woningen

Nadere informatie

Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar

Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar Titel, samenvatting en biografie Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar Samenvatting: Nieuwe projecten nemen toe in complexiteit: afhankelijkheden tussen software componenten,

Nadere informatie

LCA, wat kan je er mee. Sustainability consultant gaasbeek@pre sustainability.com

LCA, wat kan je er mee. Sustainability consultant gaasbeek@pre sustainability.com LCA, wat kan je er mee Anne Gaasbeek Anne Gaasbeek Sustainability consultant gaasbeek@pre sustainability.com PRé Consultants PRé is pionier i van LCA sinds 1990; ontwikkelaar van Ecoindicator and ReCiPe

Nadere informatie

Effecten van een op MBSR gebaseerde training van. hospicemedewerkers op burnout, compassionele vermoeidheid en

Effecten van een op MBSR gebaseerde training van. hospicemedewerkers op burnout, compassionele vermoeidheid en Effecten van een op MBSR gebaseerde training van hospicemedewerkers op burnout, compassionele vermoeidheid en compassionele tevredenheid. Een pilot Effects of a MBSR based training program of hospice caregivers

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

TE HUUR EMMASINGEL EINDHOVEN

TE HUUR EMMASINGEL EINDHOVEN TE HUUR EMMASINGEL 33-35 EINDHOVEN Accelerating success. PROJECT OMSCHRIJVING DE EMMA In september 2016 is het startschot gegeven voor de grootschalige revitalisatie van het kantoorgebouw De Emma gelegen

Nadere informatie

Profile visitors NRC Q

Profile visitors NRC Q NRC Media presents About NRC Q A unique concept Business news platform for ambitious people on the go Short, sharp articles with professional infographics Daily newsletter at 5.30am News updates via WhatsApp

Nadere informatie

Meet your mentor and coach

Meet your mentor and coach Young Professional Program The importance of having a mentor in business Meet your mentor and coach What do Larry Page, and Steve Jobs have in common? They ve all received guidance from mentors. Yes even

Nadere informatie

Screen Design. Deliverable 3 - Visual Design. Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014. Docent: Jasper Schelling

Screen Design. Deliverable 3 - Visual Design. Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014. Docent: Jasper Schelling Screen Design Deliverable 3 - Visual Design Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014 Docent: Jasper Schelling Hulp bij het inloggen Inloggen Particulier Personal Banking Private Banking Zakelijk Zoeken in Particulier

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad.

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. DATUM: 22-09-2009 (You will find the English version below) Beste allen, Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. NIEUWSBRIEF No. 1 Dit is de eerste

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

Corporate & Trade Show Video Lighting Sound

Corporate & Trade Show Video Lighting Sound Corporate & Trade Show Video Lighting Sound Beurzen, sales meetings, algemene vergaderingen, klantgerichte evenementen: Voor firma s zijn evenementen de meest directe en dynamische manier om zichzelf en

Nadere informatie

Feedback WG System Operations 21 November 2012

Feedback WG System Operations 21 November 2012 Feedback WG System Operations 21 November 2012 User Group 06/12/2012 Wim Michiels Content Feedback IGCC Winter action plan Draft ENTSO-E winter outlook 2012 2013 Capaciteit noordgrens Overview of dynamic

Nadere informatie

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland?

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland? First part of the Inburgering examination - the KNS-test Of course, the questions in this exam you will hear in Dutch and you have to answer in Dutch. Solutions and English version on last page 1. In welk

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Consultant Education Sick Pupils Educational Service Centre University Medical Centre The Netherlands

Nadere informatie

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model)

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model) WHAT IS LITTLE GEM? Quick scan method to evaluate your applied (educational) game (light validation) 1. Standardized questionnaires Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

Houdt u er alstublieft rekening mee dat het 5 werkdagen kan duren voordat uw taalniveau beoordeeld is.

Houdt u er alstublieft rekening mee dat het 5 werkdagen kan duren voordat uw taalniveau beoordeeld is. - Instructie Deze toets heeft als doel uw taalniveau te bepalen. Om een realistisch beeld te krijgen van uw niveau,vragen we u niet langer dan één uur te besteden aan de toets. De toets bestaat uit twee

Nadere informatie

Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten.

Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten. Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten. The Effect of Difference in Peer and Parent Social Influences on Adolescent Alcohol Use. Nadine

Nadere informatie

De Relatie tussen (Over)Gewicht. en Seksdrive bij Mannen en Vrouwen. The Relationship between (Over)Weight. and Sex Drive in Men and Women

De Relatie tussen (Over)Gewicht. en Seksdrive bij Mannen en Vrouwen. The Relationship between (Over)Weight. and Sex Drive in Men and Women De Relatie tussen (Over)Gewicht en Seksdrive bij Mannen en Vrouwen The Relationship between (Over)Weight and Sex Drive in Men and Women Mandy M. de Nijs Eerste begeleider: Dr. W. Waterink Tweede begeleider:

Nadere informatie

Resultaten. Harm Hospers

Resultaten. Harm Hospers Resultaten Harm Hospers Doelen? Gemotiveerde en getalenteerde internationale studenten interesseren en selecteren voor LAS Studenten een breed, open curriculum bieden, met bijzondere aandacht voor academische

Nadere informatie

Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis

Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis Contact opleiding: Marc Spiller (marc.spiller@wur.nl) Integrale

Nadere informatie

The Large Hadron Rap De Grote Hadronen Rap. originele tekst Alpinekat LHC-rap pagina 1 vertaling

The Large Hadron Rap De Grote Hadronen Rap. originele tekst Alpinekat LHC-rap pagina 1 vertaling The Large Hadron Rap De Grote Hadronen Rap Twenty-seven kilometers of tunnel under ground Designed with mind to send protons around A circle that crosses through Switzerland and France Sixty nations contribute

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen.

Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen. Lesbrief Les 2.1: My family Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen. Nouns: brother, sister, cousin, mother, father, aunt, uncle, grandmother,

Nadere informatie

B1 Woordkennis: Spelling

B1 Woordkennis: Spelling B1 Woordkennis: Spelling Bestuderen Inleiding Op B1 niveau gaan we wat meer aandacht schenken aan spelling. Je mag niet meer zoveel fouten maken als op A1 en A2 niveau. We bespreken een aantal belangrijke

Nadere informatie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie 11 december 2014 Het project EUregio Life Cycle Costing (EULC2) is mede mogelijk gemaakt door bijdragen van

Nadere informatie

Materie bouwstenen van het heelal FEW 2009

Materie bouwstenen van het heelal FEW 2009 Materie bouwstenen van het heelal FEW 2009 Prof.dr Jo van den Brand jo@nikhef.nl 2 september 2009 Waar de wereld van gemaakt is De wereld kent een enorme diversiteit van materialen en vormen van materie.

Nadere informatie

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training 9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training In 9 dagen jezelf volledig op de kaart zetten Je energie aangevuld en in staat om die batterij op peil te houden. Aan het eind heb jij Een goed gevoel in je

Nadere informatie

Creatief onderzoekend leren

Creatief onderzoekend leren Creatief onderzoekend leren De onderwijskundige: Wouter van Joolingen Universiteit Twente GW/IST Het probleem Te weinig bèta's Te laag niveau? Leidt tot economische rampspoed. Hoe dan? Beta is spelen?

Nadere informatie