Relationele en seksuele vorming voor de bovenbouw van de basisschool

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Relationele en seksuele vorming voor de bovenbouw van de basisschool"

Transcriptie

1 Zo zit dat dus met 10+ Relationele en seksuele vorming voor de bovenbouw van de basisschool Werken met vormingsthema s

2 Zo zit dat dus met 10+ Relationele en seksuele vorming voor de bovenbouw van de basisschool Werken met vormingsthema s Mary van Doorn Olga de Wandeler

3 Inhoud Werken met vormingsthema s Inleiding 4 School, leerlingen en ouders 4 HVO-vakdocenten 5 Scholingsdagen voor groepsleerkrachten 5 Inhoudelijke verantwoording Waarom aandacht voor relationele en seksuele vorming in het primair onderwijs? 6 Waarom relationele en seksuele vorming vanuit HVO? 6 Kernbegrippen: identiteit, seksualiteit, relatie 7 Seksualiteit en humanisme 7 Colofon Titel: Zo zit dat dus met 10+ Relationele en seksuele vorming voor de bovenbouw van de basisschool Auteur: Mary van Doorn en Olga de Wandeler Uitgave: Stichting HVO, Utrecht Eerste druk 2009 Gewijzigde herdruk 2012 Vormgeving: studio marie, Wijk bij Duurstede Illustratie omslag: Nathalie Wijker Print: ZetPrint, Naarden Didactische verantwoording Didactische uitgangspunten 9 a. Een humanistisch mens- en wereldbeeld en een humanistische visie op onderwijs en opvoeding 9 b. Een vaste structuur in het thematisch uitwerken van onderwerpen 10 c. Een open houding van de leraar 10 De methodiek en de symbolen 11 Relationele en seksuele vorming op school Stichting HVO, Utrecht

4 Werken met vormingsthema s Inleiding In deze brochure bieden we scholen informatie over de mogelijkheden, werkwijze en uitgangspunten van het werken met vormingsthema s in het algemeen en het thema relationele en seksuele vorming onder de titel Zo zit dat dus met 10+ in het bijzonder. Bij de ontwikkeling van de lessenseries worden thema s gekozen die van belang zijn bij de ontwikkeling van een persoonlijke levensfilosofie en levenshouding bij basisschoolleerlingen uit de bovenbouw. De vormingsthema s kunnen worden aangeboden door daartoe opgeleide groepsleerkrachten of vakdocenten HVO. Deze thema s richten zich op de sociaal-emotionele, (inter)levensbeschouwelijke, morele en democratische vorming van leerlingen op de basisschool. Binnen deze vormingsgebieden werken zij volgens de HOKE-methodiek die kenmerkend is voor vorming vanuit humanistisch perspectief. De HOKE-methodiek wordt in het hoofdstuk Didactische verantwoording beschreven. School, leerlingen en ouders Als een vormingsthema op school wordt verzorgd, is het van groot belang de omgeving in en buiten de school (schoolteam, leerlingen, ouders en andere groepen) op de hoogte te brengen van het feit dat er gewerkt wordt aan het betreffende thema. Ouders kunnen vooraf, tijdens en aan het eind geïnformeerd worden via een nieuwsbrief, de schoolkrant of door middel van een aparte brief die meegegeven kan worden aan de kinderen van de groep waarin het vormingsthema verzorgd wordt. Soms is het wenselijk om een ouderavond over het onderwerp te organiseren, zodat de ouders op de hoogte zijn van de inhoud van het vormingsthema. Als afsluiting kiest de docent een activiteit of een vorm, waarmee het thema onder de aandacht van de hele school en eventueel ook van de ouders gebracht kan worden. Voorbeelden hiervan zijn een muurkrant, een lied, een rap, een tentoonstelling of een toneelstuk. De leerlingen krijgen hiermee de gelegenheid te laten zien wat zij beleefd, geleerd en gedaan hebben. HVO-vakdocenten Scholen die aandacht willen besteden aan vorming, kunnen HVO-vakdocenten inhuren, die gespecialiseerd zijn in het werken met kinderen op genoemde vormingsgebieden. Deze scholen kunnen contact opnemen met de HVO-docent van hun school of met ons. In het laatste geval neemt een HVO-docent vervolgens contact op met de school om in overleg vast te stellen hoe het thema zal worden aangeboden. De HVO-docent stelt zich op de hoogte van wat er in en om de school speelt. Bij de introductie of in bepaalde lessen kan deze docent op de actuele situatie aansluiten, zodat het onderwerp voor de kinderen (extra) gaat leven. Het is mogelijk en soms wenselijk om het vormingsthema samen met de groepsleerkracht uit te voeren. Scholingsdagen voor groepsleerkrachten Groepsleerkrachten kunnen deelnemen aan scholingsdagen van Stichting HVO. Tijdens een scholingsdag oefent de leerkracht in het werken met vormingsthema s met behulp van de HOKE-methodiek en de materialen die bij de thema s ontwikkeld zijn. De themakoffer, waarin zich naast allerlei materialen ook een themaboek met lessenseries bevindt, is alleen verkrijgbaar bij deelname aan de scholingsdag. Het is ook mogelijk een scholingsdag te volgen zonder afname van de themakoffer. Aanmelden voor de scholingsdagen kan via 4 Werken met vormingsthema s 5

5 Inhoudelijke verantwoording Waarom aandacht voor relationele en seksuele vorming in het primair onderwijs? Ik vind puberteit erg stom omdat je veel chagrijniger wordt. Ik vind ook dat je ouders je er niet mee moeten plagen. Ik ga eerst nog genieten van mijn jeugd. Thom, 11 jaar Scholen erkennen dat het thema ook in het primair onderwijs steeds meer speelt onder de leerlingen van groep 7 en 8. Het thema hoort thuis in het basisonderwijs omdat het in grote lijnen binnen de kerndoelen van het basisonderwijs valt, te weten Gezond en redzaam gedrag en Samenleving. In veel gevallen zien scholen het geven van informatie over de voortplanting als een taak van de ouders vanwege het persoonlijke karakter van het onderwerp. Seksualiteit heeft echter ook te maken met relationele en seksuele vorming die gaat over vriendschap, liefde, relaties en omgangsregels. Om het ook de aandacht te geven die het verdient ontbreekt het vaak aan tijd. Lang niet alle docenten zien het als een eenvoudige zaak om aandacht te besteden aan seksuele vorming. School is bij uitstek de plaats waar preventief gewerkt kan worden aan het bewustzijn en de weerbaarheid van leerlingen op relationeel en seksueel gebied. Door binnen de school leerlingen ruimte te bieden om met elkaar betekenis te geven aan alle aspecten van seksuele en relationele vorming, leren ze zichzelf en de wereld om hen heen beter te begrijpen en interpreteren en wordt een bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van de identiteit. Het is belangrijk op de hoogte te zijn van de manier waarop de school met het thema wil omgaan. Bij multiculturele groepen kan het zijn dat er meer weerstanden zijn. Het is van belang kennis te hebben van ideeën die er leven binnen de culturele achtergronden van de leerlingen ten aanzien van seksualiteit en relaties. Een thema dat zo aanwezig is in de levens van 11- en 12-jarigen, verdient alle aandacht, zodat kinderen leren omgaan met gevoelens vanuit respect voor zichzelf en anderen. Zij kunnen leren hoe deze te uiten en zichzelf kenbaar te maken aan de buitenwereld. Waarom relationele en seksuele vorming vanuit HVO? De humanistische visie op autonomie en identiteit wordt vooral gekenmerkt door de waarden eigenheid, openheid, gelijkheid en verdraagzaamheid. De waarden eigenheid, openheid, gelijkheid en verdraagzaamheid worden ook beschouwd als de kernwaarden voor onze open en pluriforme samenleving. Het Humanistisch Vormingsonderwijs, werkend vanuit bovengenoemde humanistische waarden, is dan ook zeer goed in staat om een creatieve invulling te geven aan het thema relationele en seksuele vorming. Lessen over dit thema vormen een logisch onderdeel voor HVO, omdat HVO bij uitstek gericht is op de ontwikkeling van leerlingen tot autonome denkers, op identiteitsontwikkeling, op verantwoord gebruikmaken van persoonlijke vrijheid, op betrokkenheid bij anderen. In dit vormingsthema Zo zit dat dus met 10+ staan seksuele en relationele ontwikkeling en de sociaal-emotionele houding van de leerlingen centraal, en komt impliciet ook kennisoverdracht aan bod. Het gaat vooral om herkenning, bewustwording, reflectie en oefening. Kernbegrippen: identiteit, seksualiteit, relatie Om een zelfbewuste, betrokken burger te worden, die een open en positieve houding heeft ten opzichte van relaties, moet je eerst helderheid hebben over je eigen identiteit en seksualiteit. Vanuit deze eigen identiteit kun je nadenken over verschillen, tolerantie en verantwoordelijkheid en over goed met elkaar samenleven. De rode draad van dit vormingsthema is dan ook te zien in de opbouw: er zijn dertien lessen voor leerlingen uit groep 7 en 8. Er is voor gekozen om voor beide groepen leerlingen een aparte lessenserie te ontwikkelen. In de serie voor groep 7 ligt de nadruk vooral op het relationele aspect, omgaan met gevoelens van vriendschap, verliefdheid en intimiteit. Bij de lessen voor groep 8 zijn beeldvorming en omgaan met lichamelijke veranderingen in de puberteit belangrijke thema s. Seksualiteit en humanisme Humanisten gaan uit van de gelijkheid van elk mens, ongeacht seksuele voorkeur. Seksualiteit is een aspect van het leven, dat mensen veel genot kan schenken en hen ook in staat stelt om elkaar genot te verschaffen. De enige voorwaarde die humanisten daar in morele zin aan stellen, is dat alle deelnemers aan seksueel verkeer daar zelf vrij voor kiezen en dat ze er zelf genoegen aan kunnen beleven. Verliefd worden en heftige gevoelens voor elkaar hebben of voor elkaar gaan, kan het leven een diepe betekenis geven. Dat de beleving van seksualiteit 6 Inhoudelijke verantwoording 7

6 niet meer in het teken van de voortplanting hoeft te staan ervaren humanisten als een bevrijding, ook al maakt dat seksuele partners beiden verantwoordelijk voor maatregelen tegen ongewilde consequenties zoals zwangerschap en overdraagbare ziektes. Kinderen kunnen al op heel jonge leeftijd seksuele gevoelens hebben en die op allerlei manieren ervaren. Humanisten vinden dat behoefte aan seksualiteit en het ontdekken van het eigen lichaam een vanzelfsprekend gegeven is. Daar ligt een soms lastig dilemma voor ouders of opvoeders, die er in wijsheid en met liefde, openheid en gevoel het gesprek over moeten aangaan. Door dit vormingsthema aan te bieden op basisscholen leert de (HVO-)docent de kinderen met elkaar te denken over belangrijke waarden. Het laat jonge mensen ontdekken waar ze zelf voor kiezen en maakt ze weerbaar tegen wat ze niet willen. Het motto van het Humanistisch Verbond, Zelf denken samen leven, vormt daarom bij de lessen over relationele en seksuele vorming een inhoudelijk thema. Een motto waar docenten HVO van nature goed mee uit de voeten kunnen. Didactische verantwoording Het bij dit vormingsthema behorend themaboek is bedoeld voor (HVO-)vakdocenten, die werkzaam zijn in het primair onderwijs en die samen met leerlingen van groep 7/8 aandacht willen besteden aan relationele en seksuele vorming. Naast dit uitgebreide themaboek bevat de themakoffer alle benodigde spel- en lesmaterialen, zodat het vormingsthema direct kan worden uitgevoerd. Didactische uitgangspunten De HVO-methodiek kenmerkt zich door de volgende didactische uitgangspunten: a. Een humanistisch mens- en wereldbeeld en een humanistische visie op onderwijs en opvoeding. b. Een vaste structuur in het thematisch uitwerken van onderwerpen. c. Een open houding van de leraar. a. Een humanistisch mens- en wereldbeeld en een humanistische visie op onderwijs en opvoeding Het gaat bij HVO om zichzelf vormende leerlingen, waarbij de leraar een initiërende, stimulerende en ondersteunende taak heeft. Bij de vormgeving van het didactische proces staat het principe van het ervaringsleren centraal: kinderen leren door te doen en doorlopen daarbij een proces dat loopt van beleven naar beschouwen. Een ander belangrijk principe bij het HVO is het doen van een appel op meerdere zintuigen om zo volledig mogelijk in contact met jezelf en de buitenwereld te staan. Er wordt gewerkt met vragenderwijs en onderzoekend leren om een open houding te ontwikkelen ten aanzien van het thema en mogelijke antwoorden. Bij het thema seksuele vorming is een belangrijk kerndoel het ondersteunen van de leerling bij de ontwikkeling tot een persoon die respect heeft voor zichzelf en anderen. Leerlingen worden zich bewust van eigen en andermans gevoelens, wensen en opvattingen op dit gebied. Het vragenderwijs onderzoeken en leren sluit hier nauw op aan en laat leerlingen merken dat hun meningen, ideeën en bijdragen ertoe doen. Gesprekken voeren en werkvormen gebruiken waarbij de eigen ervaring centraal staat, helpen leerlingen zich te uiten en vertrouwen en zelfvertrouwen te ontwikkelen. 8 Didactische verantwoording 9

7 b. Een vaste structuur in het thematisch uitwerken van onderwerpen Vanuit de HVO-praktijk is de HOKE-methodiek (Herkennen, Onderzoeken, Kiezen en Evalueren) ontstaan, waarmee thema s volgens een vaste en gefaseerde opbouw aan de orde kunnen komen. Deze methodiek biedt HVO-vakdocenten structuur bij het ontwikkelen en plannen van hun thematisch onderwijs. Bij de beschreven lessen wordt aangegeven in welke van de vier fases de les past. In de lessen met een H komt de herkenning van verschillende aspecten van seksualiteit en relaties aan de orde. In de lessen met een O gaan leerlingen op zoek naar begripsverheldering, ze wisselen meningen en gevoelens uit en verlenen betekenis aan gebruikte termen. In de lessen met een K worden leerlingen uitgedaagd zelf keuzes te maken op het gebied van seksualiteit en relaties. In de lessen met een E wordt teruggekeken op het thema en staan leerlingen stil bij wat ze geleerd hebben. c. Een open houding van de leraar Tot slot iets over de houding van de leraren die lessen relationele en seksuele vorming aanbieden aan een groep leerlingen. Van alle verschillende houdingsaspecten die in het beroepsprofiel van een leraar HVO en Levensbeschouwing worden genoemd, willen we hier vooral de openheid en het respect benadrukken. Bij het creëren van een veilige sfeer is een open en uitnodigende houding, waaruit blijkt dat eigenheid en diversiteit uitgangspunt zijn, van belang. Daarnaast moet je duidelijk zijn over de kaders, waarbinnen wat in de les verteld wordt daar ook blijft. Voor de start van het project bespreekt de HVO-docent met de groepsleerkracht wat het protocol is als er signalen zijn van seksuele intimidatie of misbruik. Hij/zij zal eventueel te nemen stappen te allen tijde met het betreffende kind overleggen. Om te zorgen dat relationele en seksuele vorming voor de leerlingen ook buiten de lessen van het vormingsthema om een gespreksonderwerp kan worden, is het raadzaam om van tevoren aandacht te besteden aan het verstrekken van informatie aan teamleden over het belang van relationele en seksuele vorming in het onderwijs. Zowel de normale en leuke kanten van seksualiteit en relaties, als ook de preventieve en curatieve werking van de lessen dienen daarbij genoemd te worden. De methodiek en de symbolen De methodiek van dit vormingsthema over relationele en seksuele vorming wordt naast de verwijzing naar de HOKE-symbolen tevens ondersteund door symbolen die verwijzen naar de kernbegrippen identiteit, seksualiteit en relatie. Dat wil zeggen dat bepaalde werkvormen gericht zijn op het onderzoeken van de eigen identiteit van de leerling. Andere werkvormen zullen meer inzoomen op de relationele aspecten. Dit is bijvoorbeeld het geval bij opdrachten waarbij de leerlingen uitzoeken wat hun mening is over het belang van innerlijke of uiterlijke schoonheid. Tot slot zijn er werkvormen en lessen, die expliciet gaan over de puberteit, waarin seksualiteit aan bod komt. In de aanwijzingen staan duidelijk herkenbare symbolen die verwijzen naar de drie kernbegrippen: identiteit seksualiteit relatie Praktische aanwijzingen voor de docent vormen de symbolen: groepsopdracht kringgesprek 10 Didactische verantwoording 11

8 schrijven/tekenen drama spel filmpje Relationele en seksuele vorming op school Voor kinderen krijgt seksualiteit betekenis als zij in de praktijk ermee te maken krijgen, het zelf ervaren en leren hanteren. Dit houdt in dat het belangrijk is dat naast deze thematische aanpak een omgeving wordt gecreëerd, waarin kinderen ook echt het gevoel krijgen zichzelf te kunnen zijn met anderen en waarin hun uniciteit gerespecteerd wordt. Een veilige sfeer binnen de groep tijdens de uitvoering van het vormingsthema kun je creëren. Een voorwaarde daarvoor is dat juist ook de school een gemeenschap vormt waar je je als kind veilig voelt en waar je jezelf kunt zijn. Dat is minstens van zoveel belang als een vormingsthema als dit. Het verdient dan ook zeker aanbeveling om met een schoolteam te praten over de mate van openheid in de school en de aandacht voor de ontwikkeling van de persoonlijke identiteit en seksualiteit van hun leerlingen en, indien nodig, te zoeken naar mogelijkheden om hierin verbetering aan te brengen. De lessen van dit vormingsthema en de HVO-lessen in het algemeen vormen in dit opzicht een goed voorbeeld. 12

9 Stichting HVO Humanistisch centrum voor onderwijs en opvoeding Expertise in Humanistisch Vormingsonderwijs en Levensbeschouwing (HVO) wereld- en levensbeschouwelijke vorming sociaal-emotionele, morele en democratische vorming waardeontwikkeling Informatie Telefoon: Fax: Internet: Postadres: Postbus 85475, 3508 AL Utrecht Bezoekadres: Zwarte Woud 2, 3524 SJ Utrecht

Liefde, relaties en seksualiteit 17 april Nieuwegein

Liefde, relaties en seksualiteit 17 april Nieuwegein Liefde, relaties en seksualiteit 17 april Nieuwegein Inhoud Wat is seksualiteit? Seksuele vorming in de school? Draagvlak bij school, ouders en leerlingen De rol van de leerkracht Vaardigheden van de leerkracht

Nadere informatie

In de les praten over relaties en seksualiteit. Hoe maak je het makkelijk en leuk!

In de les praten over relaties en seksualiteit. Hoe maak je het makkelijk en leuk! In de les praten over relaties en seksualiteit Hoe maak je het makkelijk en leuk! Hoe kunt u leerlingen ondersteunen en leert u hen verantwoorde keuzes te maken op het gebied van relaties en seksualiteit?

Nadere informatie

Seksuele vorming en seksuele ontwikkeling van kinderen. Marianne Cense (Rutgers WPF) & Jos Poelman (Soa Aids Nederland)

Seksuele vorming en seksuele ontwikkeling van kinderen. Marianne Cense (Rutgers WPF) & Jos Poelman (Soa Aids Nederland) Seksuele vorming en seksuele ontwikkeling van kinderen Marianne Cense (Rutgers WPF) & Jos Poelman (Soa Aids Nederland) Programma 1. Seksuele ontwikkeling van kinderen en jongeren 2. Criteria om normaal

Nadere informatie

: Mw F. Langerak- Oostrom

: Mw F. Langerak- Oostrom RAADSVOORSTEL ter besluitvorming in de raad Datum Forum vergadering : 1 december 2015 Zaaknummer :203787 Datum Raadsvergadering : 14 december 2015 Portefeuillehouder Verantwoordelijk MT-lid : Mw F. Langerak-

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10. Les 2. Denken Kunnen dieren denken?

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10. Les 2. Denken Kunnen dieren denken? >> Inhoudsopgave Inleiding 4 Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10 Les 2. Denken Kunnen dieren denken? 14 Les 3. Geluk Wat is het verschil tussen blij zijn en gelukkig zijn?

Nadere informatie

Week van de Lentekriebels

Week van de Lentekriebels Ouderbijeenkomst Week van de Lentekriebels Relationele en seksuele opvoeding, op school en thuis Anja Sijbranda GGD Hart voor Brabant Programma Waarom relationele en seksuele vorming? Wat doet school?

Nadere informatie

Identiteit van de Koos Meindertsschool

Identiteit van de Koos Meindertsschool Identiteit van de Koos Meindertsschool 1. Identiteit - het karakter van de school Wij zijn een open school waarin een ieder gelijkwaardig is. Wij heten elk kind welkom op de Koos Meindertsschool, ongeacht

Nadere informatie

Seksuele vorming: gave (op-)gave

Seksuele vorming: gave (op-)gave Seksuele vorming: gave (op-)gave De Wegwijzer Oosterwolde, 28 januari 2016 Mieneke Aalberts-Vergunst Programma Introductie Stellingen De wereld om ons heen Onze opvoeding Seksualiteit Het Bijbelse beeld

Nadere informatie

Relationele vorming. De rol van ouders in de gezonde seksuele ontwikkeling van kinderen

Relationele vorming. De rol van ouders in de gezonde seksuele ontwikkeling van kinderen Relationele vorming De rol van ouders in de gezonde seksuele ontwikkeling van kinderen Programma Introductie relationele- en seksuele vorming Inventarisatie van vragen De seksuele ontwikkeling van kinderen

Nadere informatie

Menukaart Gezonde School basisonderwijs: Relaties & Seksualiteit

Menukaart Gezonde School basisonderwijs: Relaties & Seksualiteit Menukaart Gezonde basisonderwijs: Relaties & Seksualiteit : Plaats: Locatie: Contactpersoon: Telefoonnummer: E-mailadres: Datum invullen: Inhoud: Om op een effectieve manier invulling te geven aan gezondheidsthema

Nadere informatie

Ouderbijeenkomst Week van de Lentekriebels

Ouderbijeenkomst Week van de Lentekriebels Ouderbijeenkomst Week van de Lentekriebels Relationele en seksuele opvoeding op school en thuis Naam Christel van Helvoirt GGD Hart voor Brabant Waar denken jullie aan bij seksualiteit? Gevoelens Veiligheid

Nadere informatie

obs Jaarfke Torum 15 9679 CL Scheemda Postbus 60 9679 ZH Scheemda 0597 592524 jaarfke@planet.nl

obs Jaarfke Torum 15 9679 CL Scheemda Postbus 60 9679 ZH Scheemda 0597 592524 jaarfke@planet.nl obs Jaarfke Torum 15 9679 CL Scheemda Postbus 60 9679 ZH Scheemda 0597 592524 jaarfke@planet.nl 1 Actief burgerschap en sociale integratie: Door de toenemende individualisering in onze samenleving is goed

Nadere informatie

PROCESDOEL 1 VRIJ EN ZELFSTANDIG LEREN DENKEN EN HANDELEN

PROCESDOEL 1 VRIJ EN ZELFSTANDIG LEREN DENKEN EN HANDELEN PROCESDOEL 1 VRIJ EN ZELFSTANDIG LEREN DENKEN EN HANDELEN Bijzondere procesdoelen 1.1. Groei naar volwassenheid 1.2. Zelfstandig denken 1.3. Zelfstandig handelen 1.4. Postconventionele instelling 1.1 Groei

Nadere informatie

Wiekslag Speciaal. Vanuit het kamertje

Wiekslag Speciaal. Vanuit het kamertje Wiekslag Speciaal Vanuit het kamertje Uw dochter van vijf vraagt hoe baby's in een buik komen. Uw zoontje van vier laat trots zijn stijve piemeltje zien. Uw 9-jarige moet er ineens niet meer aan denken

Nadere informatie

Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444

Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444 Voorlichtingspublicatie Betreft de onderwijssector(en) Informatie CFI/ICO Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444 Wet van 9 december 2005, houdende opneming in de Wet op het

Nadere informatie

Omgaan met lichamelijkheid, intimiteit en seksualiteit in de kinderopvang

Omgaan met lichamelijkheid, intimiteit en seksualiteit in de kinderopvang >Specificaties Titel: Soort: Werksituatie: Eindproduct: Omgaan met lichamelijkheid, intimiteit en seksualiteit in de kinderopvang Cursus Als pedagogisch medewerker ben je verantwoordelijk voor het welzijn

Nadere informatie

Let s talk about sex Eerste hulp bij seksuele voorlichting

Let s talk about sex Eerste hulp bij seksuele voorlichting Let s talk about sex Eerste hulp bij seksuele voorlichting Normen en waarden De spelleider wijst iemand aan die een casus voorlegt waarin seksuele voorlichting is gegeven aan een cliënt. Bespreek in tweetallen

Nadere informatie

2. Waar staat de school voor?

2. Waar staat de school voor? 2. Waar staat de school voor? Missie en Visie Het Rondeel gaat uit van de Wet op het Basisonderwijs. Het onderwijs omvat de kerndoelen en vakgebieden die daarin zijn voorgeschreven. Daarnaast zijn ook

Nadere informatie

& Sociale Integratie. Beleidsstuk ACTIEF BURGERSCHAP. Actief burgerschap & Sociale integratie. Het Palet MeerderWeert 1

& Sociale Integratie. Beleidsstuk ACTIEF BURGERSCHAP. Actief burgerschap & Sociale integratie. Het Palet MeerderWeert 1 Beleidsstuk ACTIEF BURGERSCHAP & Sociale Integratie Actief burgerschap & Sociale integratie. Het Palet MeerderWeert 1 INHOUDSOPGAVE Hoofdstuk 1: Visie op actief burgerschap & sociale integratieactie Hoofdstuk

Nadere informatie

ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE

ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE 1 ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE OP DE VALKENHEUVEL De wetgever schrijft scholen in Nederland voor om zich actief in te spannen om het besef van kinderen

Nadere informatie

Omgaan met ouders. Module 5. 5A Over de module. 5.1 Waarom deze module?

Omgaan met ouders. Module 5. 5A Over de module. 5.1 Waarom deze module? Module 5 Omgaan met ouders 5A Over de module 5.1 Waarom deze module? Steeds meer basisscholen zien het belang in van relationele en seksuele vorming voor jonge kinderen. Toch zijn er ook nog steeds veel

Nadere informatie

Persoonlijk Plan Aandachtspunten omgangsvormen, verzorging, lichaamsbeleving, weerbaarheid relaties en seksualiteit

Persoonlijk Plan Aandachtspunten omgangsvormen, verzorging, lichaamsbeleving, weerbaarheid relaties en seksualiteit Persoonlijk Plan Aandachtspunten omgangsvormen, verzorging, lichaamsbeleving, weerbaarheid relaties en seksualiteit Het is belangrijk dat de begeleiding rond omgangsvormen, weerbaarheid en seksualiteit

Nadere informatie

Levensbeschouwing Juist in het. openbaar onderwijs

Levensbeschouwing Juist in het. openbaar onderwijs Levensbeschouwing Juist in het openbaar onderwijs Levensbeschouwing in de openbare school brengt verbinding. Het raakt het hart van leerlingen en personeel. Door hier actief aandacht aan te besteden, gaat

Nadere informatie

TULE inhouden & activiteiten Oriëntatie op jezelf en de wereld - mens en samenleving. Kerndoel 38. Toelichting en verantwoording

TULE inhouden & activiteiten Oriëntatie op jezelf en de wereld - mens en samenleving. Kerndoel 38. Toelichting en verantwoording TULE - ORIËNTATIE OP JEZELF EN DE WERELD KERNDOEL 38 74 TULE inhouden & activiteiten Oriëntatie op jezelf en de wereld - mens en samenleving Kerndoel 38 De leerlingen leren hoofdzaken over geestelijke

Nadere informatie

Op woensdag a.s. mogen de kinderen van de groepen 3 t/m 8 weer een hardgekookt ei meenemen. We spelen dan het éitje tiktoernooi.

Op woensdag a.s. mogen de kinderen van de groepen 3 t/m 8 weer een hardgekookt ei meenemen. We spelen dan het éitje tiktoernooi. 17 maart 2016 27 25 Even voorstellen Mijn naam is Marleen Witteveen. Ik ben 21 jaar en woon in Vianen. U zou mij kunnen kennen van mijn werkzaamheden als caissière bij de Coop. Dit werk blijf ik nog tot

Nadere informatie

Flyer relaties en seksualiteit

Flyer relaties en seksualiteit Inleiding Kinderen komen dagelijks via de media, ervaringen thuis of op straat in aanraking met positieve en negatieve aspecten van relaties en seksualiteit. Logisch dat ze daar op school over vertellen

Nadere informatie

PRODUCTENGIDS. Seksuele gezondheid

PRODUCTENGIDS. Seksuele gezondheid PRODUCTENGIDS Seksuele gezondheid SEKSUELE GEZONDHEID BELANGRIJK? JAZEKER! Een aantal feiten* op een rij: Seksueel actieve jongeren communiceren onvoldoende over gebruik van condooms. Een kleine groep

Nadere informatie

Educatief materiaal om te werken rond relaties en seksualiteit met de bijhorende VOET

Educatief materiaal om te werken rond relaties en seksualiteit met de bijhorende VOET 1 Educatief materiaal om te werken rond s en seksualiteit met de bijhorende VOET Beddengoed, voorbehoedmiddelengids voor jongeren Een heldere en leerrijke brochure, bruikbaar in klasverband. Het boekje

Nadere informatie

Vorm en inhoud geven aan burgerschap. MaatschapJIJ, passie voor vorming CNV Onderwijs, 30 januari 2013

Vorm en inhoud geven aan burgerschap. MaatschapJIJ, passie voor vorming CNV Onderwijs, 30 januari 2013 Vorm en inhoud geven aan burgerschap MaatschapJIJ, passie voor vorming CNV Onderwijs, 30 januari 2013 Inhoud Inleiding Bespiegelingen burgerschap Praktische middelen: - Kijk in mijn wijk - Geen grapjes

Nadere informatie

Seks en Seksuele Risico s bij12 tot 25 jarigen. Dr. Hanneke de Graaf

Seks en Seksuele Risico s bij12 tot 25 jarigen. Dr. Hanneke de Graaf Seks en Seksuele Risico s bij12 tot 25 jarigen Dr. Hanneke de Graaf Seks onder je 25e 2005 2012 Methode Werving via scholen en gemeenten; 3926 meisjes en 3915 jongens; 12-25 jaar (gemiddeld 18,4); Representatief

Nadere informatie

De Klankhof t Kofschip waar iedereen tot zijn recht komt

De Klankhof t Kofschip waar iedereen tot zijn recht komt Positionering De Klankhof en t Kofschip, Etten-Leur Kernwoorden: Je mag er zijn Vertrouwen Positief kijken naar jezelf en anderen Meervoudige intelligentie Samen de merkbelofte van De Klankhof t Kofschip:

Nadere informatie

Brief voor ouder over thema 1

Brief voor ouder over thema 1 Brief voor ouder over thema 1 Steeds meer scholen besteden aandacht aan sociaal-emotionele vaardigheden en gezondheidsvaardigheden. Niet alleen om probleemgedrag te bestrijden en om ongewenst gedrag te

Nadere informatie

Missie school Vanuit onze visie op het onderwijs volgt onze missie met BRON-waarden:

Missie school Vanuit onze visie op het onderwijs volgt onze missie met BRON-waarden: Missie en visie Basisschool met de Bijbel Bij de Bron is één van de tien scholen uitgaande van de Vereniging tot Stichting en Instandhouding van Scholen voor Christelijk Nationaal Schoolonderwijs te Putten.

Nadere informatie

Analyse-instrument seksuele diversiteit in leermiddelen

Analyse-instrument seksuele diversiteit in leermiddelen Analyse-instrument seksuele diversiteit in leermiddelen Een instrument voor de analyse van hoe seksualiteit en seksuele diversiteit voorkomt in leermiddelen voor leerlingen van 4 tot 15 jaar Inleiding

Nadere informatie

CKV Festival 2012. CKV festival 2012

CKV Festival 2012. CKV festival 2012 C CKV Festival 2012 Het CKV Festival vindt in 2012 plaats op 23 en 30 oktober. Twee dagen gaan de Bredase leerlingen van het voortgezet onderwijs naar de culturele instellingen van Breda. De basis van

Nadere informatie

Leerlingen in verleiding en in conflict

Leerlingen in verleiding en in conflict Leerlingen in verleiding en in conflict Agressiviteit, seksualiteit, middelengebruik en conflicten op school beheersen de media. De vraag hoe hier mee om te gaan, houdt de samenleving en de politiek bezig.

Nadere informatie

De maatschappelijke stage als onderdeel van burgerschapsvorming

De maatschappelijke stage als onderdeel van burgerschapsvorming De maatschappelijke stage als onderdeel van burgerschapsvorming Jeroen Bron en Minke Bruning, 27 november 2014 27-11-2014 SLO projectgroep burgerschap; Jeroen Bron CPS Onderwijsontwikkeling en advies;

Nadere informatie

Weerbaarheid: opkomen voor jezelf Cursus MEE Zuidoost-Brabant? Opkomen voor jezelf Training Samenwerking van GGD BZO, OCGH Advies en GGZ Oost-Brabant

Weerbaarheid: opkomen voor jezelf Cursus MEE Zuidoost-Brabant? Opkomen voor jezelf Training Samenwerking van GGD BZO, OCGH Advies en GGZ Oost-Brabant (4-12) Lentekriebels Aandacht voor normen en waarden rondom relaties en Les programma's GGD BZO (4-12) Uitleenmaterialen Smoor! Een interactieve, muzikale theatervoorstelling Aandacht voor normen en waarden

Nadere informatie

Kwaliteitsgericht omgaan met kinderen denken vanuit mogelijkheden zien van kernkwaliteiten handelen vanuit respect voor ieders eigenheid

Kwaliteitsgericht omgaan met kinderen denken vanuit mogelijkheden zien van kernkwaliteiten handelen vanuit respect voor ieders eigenheid POWer: Kwaliteitsgericht omgaan met kinderen Leerkrachten ervaren dat kinderen zich anders gedragen dan vroeger. Steeds vaker mondiger, meer intuïtief, zelfbewust en minder genegen gewoon te doen wat van

Nadere informatie

. De school uitgangspunten en visie. 1.1. Naam en logo. De naam Rehoboth komt uit de Bijbel (Genesis 26:22).

. De school uitgangspunten en visie. 1.1. Naam en logo. De naam Rehoboth komt uit de Bijbel (Genesis 26:22). . De school uitgangspunten en visie 1.1. Naam en logo De naam Rehoboth komt uit de Bijbel (Genesis 26:22). Het betekent: de Heer heeft ons ruimte gemaakt. De Heer geeft ruimte om in vrede en liefde met

Nadere informatie

Van harte gefeliciteerd! Openbare basisschool De Vennegötte Pearsonplein 23 7242 JA Lochem 0573-252000 info@vennegotte.nl www.vennegotte.

Van harte gefeliciteerd! Openbare basisschool De Vennegötte Pearsonplein 23 7242 JA Lochem 0573-252000 info@vennegotte.nl www.vennegotte. De Opkikker 2012-2013 Nummer 25 08 maart 2013 Agenda. 11-03 Ouderavond: Week van de Lentekriebels! 11-03 Groep 6; muziekproject 6. 12-03 Bezoek synagoge groep 8 13-03 Studiedag team; leerlingen vrij!!

Nadere informatie

Aanbod Trajekt januari 2013 T 043-763 00 00

Aanbod Trajekt januari 2013 T 043-763 00 00 Aanbod Trajekt januari 2013 T 043-763 00 00 1. Morele dilemma discussie methode 50 minuten Maximale groepsgrootte: 15 leerlingen Benodigdheden: klaslokaal of andere ruimte, stoelen in kring, ruimte in

Nadere informatie

1. Peter Petersen. De effectieve groepsleid(st)er. 1.1.Opvoeding is het leren zelf

1. Peter Petersen. De effectieve groepsleid(st)er. 1.1.Opvoeding is het leren zelf De effectieve groepsleid(st)er 1. Peter Petersen Voorwaarden om veel en breed te leren: uitgaan van positieve vermogens van kind; rijke en veelzijdige leerwereld creëren die vol zit met de meest verschillende

Nadere informatie

Voorbereid zijn op de puberteit: omgaan met pubers, seksualiteit, SoVa & rouw verdiepingscursus (4 dagen)

Voorbereid zijn op de puberteit: omgaan met pubers, seksualiteit, SoVa & rouw verdiepingscursus (4 dagen) Pubers met ASS Deze 4 daagse cursus wordt aangeboden op de volgende data: Cursuscode Locatie Regulier of gericht op CASS & verstandelijke beperking data CAPU-R-0914 Doetinchem Regulier 29-09-2014 10-11-2014

Nadere informatie

Er kan pas over Coöperatief Leren gesproken worden als er gewerkt wordt volgens een aantal basisprincipes kortweg GIPS genoemd.

Er kan pas over Coöperatief Leren gesproken worden als er gewerkt wordt volgens een aantal basisprincipes kortweg GIPS genoemd. Op onze school werken we al nu alweer enkele jaren met Coöperatief Leren volgens Kagan & Kagan. Het is ons antwoord op de vraag vorm en inhoud te geven aan het NIEUWE LEREN. We doen dit in alle groepen

Nadere informatie

PROCESDOEL 2 MOREEL DENKEN TEGEN ONVERSCHILLIGHEID, VOOR BETROKKENHEID

PROCESDOEL 2 MOREEL DENKEN TEGEN ONVERSCHILLIGHEID, VOOR BETROKKENHEID PROCESDOEL 2 MOREEL DENKEN TEGEN ONVERSCHILLIGHEID, VOOR BETROKKENHEID Bijzondere procesdoelen 2.1 Exploreren, verkennen en integreren van waarden 2.2 Ontdekken van morele problemen 2.3 Ontwikkelen van

Nadere informatie

7. Hoe werken we op school

7. Hoe werken we op school 7. Hoe werken we op school 7. Wat doen we? a. Groepen en lesuren per week Wat willen we en hoe werken we heeft u in hoofdstuk 2 kunnen lezen. Om aan de wettelijke eisen te voldoen, moeten we 960 uur per

Nadere informatie

Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht

Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht Naam: School: Daltoncursus voor leerkrachten Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht Inleiding: De verantwoordelijkheden van de leerkracht zijn samen te vatten door vier beroepsrollen te

Nadere informatie

Visiedocument. Actief Burgerschap. Januari 2010

Visiedocument. Actief Burgerschap. Januari 2010 Visiedocument Actief Burgerschap Januari 2010 Gereformeerde scholen voor speciaal basisonderwijs Het Baken en De Drieluik Inleiding Actief Burgerschap U staat op het punt ons visiestuk actief burgerschap

Nadere informatie

WEERBAARHEIDSTRAININGEN

WEERBAARHEIDSTRAININGEN WEERBAARHEIDSTRAININGEN INBEDDEN IN EEN MEERSPOREN WEERBAARHEIDSBELEID voor BASISSCHOLEN VAN HET SAMENWERKINGSVERBAND BREVOORDT Sacha Jansen Schuiling, weerbaarheidstrainingen Groenlo, oktober 2010 INLEIDING

Nadere informatie

Opwaartse Kracht. Gemeente Albrandswaard College en Raad Postbus 1000 3160 GA Rhoon. internet www.opwaartsekracht.nl E-man info@opwaartsekracht.

Opwaartse Kracht. Gemeente Albrandswaard College en Raad Postbus 1000 3160 GA Rhoon. internet www.opwaartsekracht.nl E-man info@opwaartsekracht. Opwaartse Stichting Opwaartse Koninginneweg 1 3331 CD Zwijndrecht Gemeente Albrandswaard College en Raad Postbus 1000 3160 GA Rhoon postadres Koninginneweg 1 3331 CD Zwijndrecht Telefoon 078-7600027 internet

Nadere informatie

Visiedocument: Burgerschap in het vmbo van Wellantcollege

Visiedocument: Burgerschap in het vmbo van Wellantcollege Visiedocument: Burgerschap in het vmbo van Wellantcollege Visiedocument: Burgerschap in het vmbo van Wellantcollege Inleiding Dit Wellant visiedocument beschrijft de algemene visie van Wellantcollege t.a.v.

Nadere informatie

KIJK! SEKSUALITEIT. mijn leven. Leerjaar 1. Leskatern 3. Geschikt voor. praktijkonderwijs Basis - Kader

KIJK! SEKSUALITEIT. mijn leven. Leerjaar 1. Leskatern 3. Geschikt voor. praktijkonderwijs Basis - Kader em ex jk ki In KIJK! mijn leven Leerjaar 1 aa pl SEKSUALITEIT Leskatern 3 r Geschikt voor praktijkonderwijs Basis - Kader Seksualiteit INLEIDING Aan het begin van het voortgezet onderwijs verandert er

Nadere informatie

Alcohol(voorlichting): een ander verhaal!

Alcohol(voorlichting): een ander verhaal! Alcohol(voorlichting): een ander verhaal! Resultaten van het evaluatieonderzoek in 2008/2009 Achtergrond De negen gemeenten van West-Friesland, de gemeente Schagen, organisaties in de preventieve gezondheidszorg,

Nadere informatie

SchoolConnect. Een vriendschap tussen jullie school en een school in Ethiopië!

SchoolConnect. Een vriendschap tussen jullie school en een school in Ethiopië! SchoolConnect Een vriendschap tussen jullie school en een school in Ethiopië! SchoolConnect SchoolConnect is een programma van stichting Joni. Het is een samenwerkingsverband tussen scholen in Nederland

Nadere informatie

ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE

ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE Heutink ICT ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE op de C.B.S. De Bruinhorst 22-5-2012 Inhoudsopgave Inleiding 3 Pagina 1. Burgerschap op de Bruinhorstschool 3 2. Kerndoelen 3 3. Visie 4 4. Hoofddoelen

Nadere informatie

Beleidsnotitie Ouderbetrokkenheid OBS DE BOUWSTEEN

Beleidsnotitie Ouderbetrokkenheid OBS DE BOUWSTEEN Beleidsnotitie Ouderbetrokkenheid OBS DE BOUWSTEEN ouderbetrokkenheid Pagina 1 De identiteit van de school Obs de Bouwsteen is een openbare basisschool. Een school met ruimte en respect voor alle levensbeschouwingen.

Nadere informatie

levensbeschouwelijke identiteit van catent Scholen zijn als bomen Leven niet alleen Zonder grond en wortels Leeft geen school, niet één

levensbeschouwelijke identiteit van catent Scholen zijn als bomen Leven niet alleen Zonder grond en wortels Leeft geen school, niet één levensbeschouwelijke identiteit van catent Scholen zijn als bomen Leven niet alleen Zonder grond en wortels Leeft geen school, niet één De scholen van Catent - afzonderlijk en gezamenlijk - zijn als een

Nadere informatie

7. Hoe werken we op school

7. Hoe werken we op school 7. Hoe werken we op school 7. Wat doen we? a. Groepen en lesuren per week Wat willen we en hoe werken we heeft u in hoofdstuk 2 kunnen lezen. Om aan de wettelijke eisen te voldoen, moeten we 940 uur per

Nadere informatie

leerling elke OBS de Bongerd Boomgaardlaan 102 1036 KJ Amsterdam T 020-3372192 M 06-57937370 E info@obsbongerd.nl W www.obsdebongerd.

leerling elke OBS de Bongerd Boomgaardlaan 102 1036 KJ Amsterdam T 020-3372192 M 06-57937370 E info@obsbongerd.nl W www.obsdebongerd. OBS de Bongerd Elke leerling leert anders Boomgaardlaan 102 1036 KJ Amsterdam T 020-3372192 M 06-57937370 E info@obsbongerd.nl W www.obsdebongerd.info leerling elke leert anders Onze school is een gemeenschap

Nadere informatie

Thema's per klas die aangeboden worden in de methode:

Thema's per klas die aangeboden worden in de methode: Thema's per klas die aangeboden worden in de methode: Groep 1-2 Hierbij zijn de kinderen bezig met specifieke lichaamskenmerken van zichzelf en van anderen. Ook gaan ze op zoek naar onderlinge overeenkomsten.

Nadere informatie

Drents Archief. Het meisje met de hoepel. Groep 2 Thema-overzicht

Drents Archief. Het meisje met de hoepel. Groep 2 Thema-overzicht Drents Archief Het meisje met de hoepel Groep 2 Thema-overzicht Thema-overzicht Het meisje met de hoepel Groep 2 Drents Archief Kern van het thema Een beeld vertelt een verhaal. Om het verhaal te kunnen

Nadere informatie

Aan: alle ouders / verzorgers van de kinderen op de basisscholen van SKBO

Aan: alle ouders / verzorgers van de kinderen op de basisscholen van SKBO Juni 2013 Aan: alle ouders / verzorgers van de kinderen op de basisscholen van SKBO Onderwerp: Seksueel gedrag op de basisschool; normale ontwikkeling of incident? Beste ouders / verzorgers, Met deze brief

Nadere informatie

Een Positief. leer en leefklimaat. op uw school

Een Positief. leer en leefklimaat. op uw school Een Positief leer en leefklimaat op uw school met TOPs! positief positief denken en doen Leerlingen op uw school ontwikkelen zich het beste in een positief leer- en leefklimaat; een klimaat waarin ze zich

Nadere informatie

Visie op ouderbetrokkenheid

Visie op ouderbetrokkenheid Visie op ouderbetrokkenheid Basisschool Lambertus Meestersweg 5 6071 BN Swalmen tel 0475-508144 e-mail: info@lambertusswalmen.nl website: www.lambertusswalmen.nl 1 Maart 2016 Inleiding: Een beleidsnotitie

Nadere informatie

Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen.

Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen. Zelfstandig werken Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen. Visie Leerlinggericht: gericht op de mogelijkheden van

Nadere informatie

informatiebrochure Faalangstreductie training (frt) Examenvreesreductie training (evt) Sociale vaardigheid training (sova)

informatiebrochure Faalangstreductie training (frt) Examenvreesreductie training (evt) Sociale vaardigheid training (sova) informatiebrochure Faalangstreductie training (frt) Examenvreesreductie training (evt) Sociale vaardigheid training (sova) Faalangstreductie training (frt) Wat is faalangst? Het zal je maar gebeuren..

Nadere informatie

1. Algemene situering van de cursus NCZ leraar secundair onderwijs-groep 1 2. Doel van de cursus NCZ

1. Algemene situering van de cursus NCZ leraar secundair onderwijs-groep 1 2. Doel van de cursus NCZ 1. Algemene situering van de cursus NCZ leraar secundair onderwijs-groep 1 De cursus niet-confessionele zedenleer (NCZ) in de opleiding leraar secundair onderwijsgroep 1 (LSO-1) sluit aan bij de algemene

Nadere informatie

Tussenschoolse opvang

Tussenschoolse opvang SBO DE HAAGSE BEEK Openbare speciale school voor basisonderwijs Tussenschoolse opvang Mei 2007 (versie 2) A. ALGEMEEN Alle leerlingen blijven tussen de middag op school. Tijdens het eten en het buitenspelen

Nadere informatie

Pestprotocol Versie maart 2015

Pestprotocol Versie maart 2015 Pestprotocol Versie maart 2015 Inleiding De Goudse Waarden heeft in de missie beschreven waar zij voor staat. In de missie staat dat De Goudse Waarden een scholengemeenschap is die herkenbaar wil zijn

Nadere informatie

Week van de Lentekriebels

Week van de Lentekriebels Week van de Lentekriebels De projectweek Week van de Lentekriebels, georganiseerd door Rutgers WPF samen met alle GGD-en in Nederland, bestaat dit jaar 10 jaar. Tijdens het project geven basisscholen in

Nadere informatie

Vormgeving christelijke identiteit binnen PricoH

Vormgeving christelijke identiteit binnen PricoH Stoekeplein 8a 7902 HM Hoogeveen tel.: 0528-234494 info@pricoh.nl www.pricoh.nl PricoH heeft acht christelijke basisscholen onder haar beheer. Binnen deze acht scholen werken ruim 200 medewerkers, in diverse

Nadere informatie

Over een relatie met een (ex-)zorgvrager. Aanvulling bij Omgaan met aspecten van seksualiteit tijdens de beroepsuitoefening

Over een relatie met een (ex-)zorgvrager. Aanvulling bij Omgaan met aspecten van seksualiteit tijdens de beroepsuitoefening Over een relatie met een (ex-)zorgvrager Aanvulling bij Omgaan met aspecten van seksualiteit tijdens de beroepsuitoefening 1 Inleiding In 2011 heeft de V&VN Commissie Ethiek de notitie Omgaan met aspecten

Nadere informatie

Intimiteit, seksuele ontwikkeling en beleving bij kinderen (0-18 jr) met een (chronische) aandoening

Intimiteit, seksuele ontwikkeling en beleving bij kinderen (0-18 jr) met een (chronische) aandoening Intimiteit, seksuele ontwikkeling en beleving bij kinderen (0-18 jr) met een (chronische) aandoening De seksuele ontwikkeling van een kind begint al vroeg in het prille leven en loopt eigenlijk door de

Nadere informatie

Ook zijn jullie op grond van de intake eerder al uitgenodigd voor de assessment middag op woensdag 28 januari aanstaande.

Ook zijn jullie op grond van de intake eerder al uitgenodigd voor de assessment middag op woensdag 28 januari aanstaande. Beste FEMTA kandidaten, Jullie zijn toe aan de derde en laatste stap van het selectieproces voor de FEM Talent Academy. Afgelopen week hebben we de laatste intake gesprekken afgerond en elke kandidaat

Nadere informatie

dialooghouding We stellen u onze visie even voor.

dialooghouding We stellen u onze visie even voor. schoolvisie Als katholieke basisschool willen we zorg dragen voor de opvoeding van elk kind. We zien onze school als een huis met een tuin waarin we de basis leggen voor de toekomst, om later met de beste

Nadere informatie

competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan

competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan Samenwerken Omgevingsgericht/samenwerken Reflectie en zelfontwikkeling competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan Competentieprofiel stichting Het Driespan, (V)SO

Nadere informatie

Kernklas. Ieder kind is uniek...

Kernklas. Ieder kind is uniek... Alle kinderen blij in het onderwijs van nú Kernklas Ieder kind is uniek......en is méér dan het gedrag dat zich laat zien. Een kind heeft gevoelens, emoties, behoeften, interesses, passie en talenten.

Nadere informatie

MEE Utrecht, Gooi & Vecht. Autisme Spectrum Stoornis (ASS)

MEE Utrecht, Gooi & Vecht. Autisme Spectrum Stoornis (ASS) MEE Utrecht, Gooi & Vecht Autisme Spectrum Stoornis (ASS) Prikkelverwerkingsproblemen De wereld in losse deeltjes Problemen met plannen en organiseren Moeite om zich in te leven in een ander Geef ze de

Nadere informatie

Zijn roze gezinnen welkom op uw school?

Zijn roze gezinnen welkom op uw school? Zijn roze gezinnen welkom op uw school? Met succes werken aan een diverse school! Tips voor basisscholen die open willen staan voor lesbische, homoseksuele, biseksuele en transseksuele ouders en hun kinderen

Nadere informatie

Juist in het openbaar onderwijs

Juist in het openbaar onderwijs Juist in het openbaar onderwijs Over de aandacht voor levensbeschouwing op de openbare school Legitimatie MARLEEN LAMMERS Wie denkt dat het openbaar onderwijs geen aandacht mag besteden aan levensbeschouwing,

Nadere informatie

Brochure. Kindcentrum

Brochure. Kindcentrum Brochure Kindcentrum Positive Action Positive Action is een programma waarmee kinderen ondersteund en uitgedaagd worden in het ontwikkelen van hun unieke talenten. Het gaat daarbij niet alleen over goede

Nadere informatie

De integere leerkracht

De integere leerkracht Module 1 De integere leerkracht 1A Over de module 1.1 Waarom deze module? Onderwijs is meer dan lesgeven. Een leerkracht is onder meer verantwoordelijk voor het creëren van een veilig klimaat. Een leerkracht

Nadere informatie

GIBO HEIDE. pedagogisch project

GIBO HEIDE. pedagogisch project GIBO HEIDE pedagogisch project gemeenteraadsbesluit van 26 mei 2015 Het pedagogisch project is de vertaling van de visie van directie en leerkrachten die betrekking heeft op alle aspecten van het onderwijs

Nadere informatie

WAT MAAKT DE VRIJESCHOOL UNIEK?

WAT MAAKT DE VRIJESCHOOL UNIEK? WAT MAAKT UNIEK? WAAROM De vrijeschool heeft een geheel eigen kijk op onderwijs, die gebaseerd is op het mensbeeld uit de antroposofie. Daarbinnen heeft iedere vrijeschool in Nederland een grote mate van

Nadere informatie

Pedagogisch beleid Tussenschoolse opvang

Pedagogisch beleid Tussenschoolse opvang Pedagogisch beleid Tussenschoolse opvang Introductie Introductie Het pedagogisch beleid van de tussenschoolse opvang SKN s Eetclub biedt een kader dat de overblijfkrachten en de coördinatoren tussenschoolse

Nadere informatie

Relaties en seksualiteit

Relaties en seksualiteit Seksualiteit ontwikkelt zich vanaf de geboorte en is een wezenlijk onderdeel van het mens-zijn gedurende het hele leven. Seksualiteit wordt geuit en ervaren in gevoelens, gedachten, opvattingen, rollen

Nadere informatie

Tumult in het VSO. Een overzicht van de leergebiedoverstijgende kerndoelen in Tumultmateriaal

Tumult in het VSO. Een overzicht van de leergebiedoverstijgende kerndoelen in Tumultmateriaal Tumult in het VSO Een overzicht van de leergebiedoverstijgende kerndoelen in Tumultmateriaal In het VSO (voortgezet speciaal onderwijs) worden twee soorten kerndoelen onderscheiden. Leergebiedspecifieke

Nadere informatie

5.4 Praten met ouders

5.4 Praten met ouders seksualiteit. Bespreek daarom ook eens met je Turkse of Marokkaanse collega s welke waarden jullie samen belangrijk vinden in de seksuele ontwikkeling. Verschillende meningen zijn geen probleem, zolang

Nadere informatie

2013-2017. Actief burgerschap en sociale integratie

2013-2017. Actief burgerschap en sociale integratie 201-2017 Actief burgerschap en sociale integratie Inhoudsopgave: Kwaliteitszorg actief burgerschap en sociale integratie Visie en planmatigheid Visie Doelen Invulling Verantwoording Resultaten Risico s

Nadere informatie

Gratis cultuuronderwijs voor Haagse basisscholen: een digitale ladekast met 128 projecten voor de groepen 1-8

Gratis cultuuronderwijs voor Haagse basisscholen: een digitale ladekast met 128 projecten voor de groepen 1-8 Gratis cultuuronderwijs voor Haagse basisscholen: een digitale ladekast met 128 projecten voor de groepen 1-8 Cultuuronderwijs op zijn Haags Met het project Cultuuronderwijs op zijn Haags (COH) zorgen

Nadere informatie

Actief burgerschap. Sint Gerardusschool Splitting 145 7826 ET Emmen Tel: 0591-622465 gerardusschool@skod.nl

Actief burgerschap. Sint Gerardusschool Splitting 145 7826 ET Emmen Tel: 0591-622465 gerardusschool@skod.nl 2013 Actief burgerschap 0 Sint Gerardusschool Splitting 145 7826 ET Emmen Tel: 0591-622465 gerardusschool@skod.nl Inhoudsopgave Pagina Inleiding 2 Hoofdstuk 1 : 3 Hoofdstuk 2 : : een doel en een middel

Nadere informatie

Wil jij nog meer sportplezier bij jouw verenigingen?

Wil jij nog meer sportplezier bij jouw verenigingen? Wil jij nog meer sportplezier bij jouw verenigingen? Scoor dan met ons topaanbod! Een programma van sportbonden en NOC*NSF dat sportief gedrag stimuleert en ongewenst gedrag aanpakt. Vraag kinderen waarom

Nadere informatie

Weerbaarheidstraining voor iedereen. Weerbaar met Accres. Accres.nl/weerbaarheid

Weerbaarheidstraining voor iedereen. Weerbaar met Accres. Accres.nl/weerbaarheid Weerbaarheidstraining voor iedereen Weerbaar met Accres Accres.nl/weerbaarheid Stevig in je schoenen leren staan Weerbaarheidstraining voor iedereen! Overtuigend nee durven zeggen Weerbaar zijn betekent:

Nadere informatie

Uitgangspunten van de Koningin Julianaschool

Uitgangspunten van de Koningin Julianaschool Uitgangspunten van de Koningin Julianaschool Christelijke identiteit De Koningin Julianaschool is een open christelijke basisschool. Dat wil zeggen: iedereen is welkom. Daarbij is acceptatie van en respect

Nadere informatie

Toelichting competenties

Toelichting competenties Toelichting competenties De vraag van dit onderzoek was of leerkrachten, intern begeleiders en schoolleiders die werken met nieuwkomers aanvullende of extra competenties nodig hebben bovenop de bekwaamheidseisen

Nadere informatie

Handleiding voor docenten

Handleiding voor docenten LEREN PROGRAMMEREN MET Spelenderwijs leren programmeren voor kinderen LEREN PROGRAMMEREN MET Ron Ford Ron Ford Spelenderwijs leren programmeren voor kinderen 11-03-13 11:11 Handleiding voor docenten Scratch

Nadere informatie

Beleid Kanjertraining op De Meeander

Beleid Kanjertraining op De Meeander Beleid Kanjertraining op De Meeander Voor u ligt het beleidsstuk Kanjertraining. We hopen dat het zicht geeft op wat we doen op school en waar we voor staan. Kanjertraining is meer dan een lesmethode.

Nadere informatie