Beroepsomschrijving van de logopedist. Overeenkomende indicatiegebieden

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Beroepsomschrijving van de logopedist. Overeenkomende indicatiegebieden"

Transcriptie

1

2 Inleiding Deze brochure is bedoeld voor tandartsen en orthodontisten. Het doel van deze brochure is informatie te verstrekken over de werkzaamheden van de logopedist binnen het werkveld van de tandarts en de orthodontist. Met deze informatie willen we een samenwerking bewerkstelligen tussen tandartsen en logopedisten en orthodontisten en logopedisten, zodat op een efficiënte manier en een op elkaar afgestemde wijze naar een gemeenschappelijk einddoel toegewerkt kan worden. In de brochure komen overeenkomende indicatiegebieden aan bod, die vanuit logopedisch oogpunt bekeken zijn.

3 Beroepsomschrijving van de logopedist Een logopedist is een paramedicus, die zich bezig houdt met (diagnostisch) onderzoek, behandeling en begeleiding van volwassenen en kinderen, die stoornissen hebben op de gebieden adem, stem, spraak, taal, gehoor en primaire mondfuncties. Daarnaast kan een logopedist ook preventief werkzaam zijn. Evenals tandartsen en orthodontisten houden logopedisten zich bezig met afwijkingen in en rond de mond. De logopedie heeft betrekking op de functionele aspecten van afwijkend mondgedrag. Dat wil zeggen, dat logopedische therapie met betrekking tot afwijkend mondgedrag, ook wel myofunctionele therapie genoemd, bestaat uit bewustmaking van het afwijkend mondgedrag, aanleren van nieuw gedrag en het verankeren tot gewoontegedrag. Overeenkomende indicatiegebieden Afwijkende functies, ofwel afwijkende mondgewoonten, kunnen zowel oorzaak als gevolg zijn van de afwijkende vormen. Afwijkende vormen in de kaak, het gebit, het gehemelte en de tong kunnen veroorzaakt worden door bijvoorbeeld duimzuigen, habituele mondademing, afwijkend slikgedrag en nagelbijten. Gezien de sterke interactie tussen vorm en functie van de mond, is het noodzakelijk dat tandartsen, orthodontisten en logopedisten met elkaar samenwerken. Hierna volgt een overzicht van verschillende afwijkende mondgewoonten die zowel een tandarts, een orthodontist als een logopedist in zijn of haar werkveld kan tegenkomen. Aan de orde komt: - Duim- en vingerzuigen, speenzuigen en overige zuiggewoonten - Habituele mondademing - Foutieve lipgewoonten en nagelbijten - Afwijkende tonggewoonten en afwijkende articulatie van de spraak - Afwijkend slikgedrag - Tandenknarsen - CMD (Cranio Mandibulaire Dysfunctie) - Schisis - Gebitsprothese klachten - Verwijzingsprocedure - Schematisch overzicht van de afwijkende mondgewoonten

4 Duim- en vingerzuigen, speenzuigen en overige zuiggewoonten Zuiggewoonten die blijven voortbestaan tijdens en na het doorkomen van het blijvend gebit, kunnen schadelijke gevolgen hebben. De motivatie van zowel de ouders als het kind om het zuigen af te leren, kan gewekt worden door voorlichting te geven over de mogelijke schadelijke effecten van dit zuiggedrag. Deze schadelijke effecten kunnen zijn: malocclusie, scheve tandstand, habitueel mondademen, afwijkend slikken en een afwijkende articulatie. De logopedist bepaalt waardoor de zuiggewoonten in stand gehouden worden en op welke manier dit gedrag afgeleerd kan worden. In de logopedie zijn er verschillende methoden voorhanden om het duimen overdag en/of s nachts af te leren. Habituele mondademing Onder habituele mondademing wordt de gewoonte verstaan om in rust een gedeelte van de ademlucht door de mond in te ademen, terwijl de neusdoorgankelijkheid ongestoord is. Schadelijke effecten van habituele mondademing kunnen zijn: malocciusie, scheve tandstand, slappe tong waardoor articulatiestoornissen kunnen ontstaan, gotisch gehemelte, v-vormige bovenkaak ten gevolge van te weinig tongdruk, gestoorde neusresonans, otitis media with effusion (OME) wat geleidingsverliezen tot gevolg kan hebben, waardoor spraak/taalstoornissen kunnen ontstaan. Logopedische therapie zal bestaan uit het geven van oefeningen voor de Iipsluiting, het corrigeren van de totale mondmotoriek en eventueel het verbeteren van de houding van de patiënt.

5 Foutieve lipgewoonten en nagelbijten Liplikken kan worden veroorzaakt door chronische nervositeit, maar ook door mondademen of open mondgedrag. De mondademer neigt er steeds toe de te droge lippen te bevochtigen. Lipzuigen is meestal een gevolg van liplikken. Als de tong ver naar voren in de mond ligt, kan het zuigen op de lip zich snel ontwikkelen. Nagelbijten gaat gepaard met een extreme hypertonic van de kaken en is daardoor schadelijk voor de kaakgewrichten. Schadelijke effecten van foutieve lipgewoonten kunnen zijn: mondademing, afwijkend slikken, ernstige protrusie van boven- en ondertanden. De logopedische behandeling bestaat uit het bewust maken en afleren van het foutieve gedrag en eventueel het vinden van alternatieve hulpmiddelen. Bij een slechte houding en een verminderde tonus van de lipspieren, waardoor een verkorte bovenlip kan ontstaan, moet men bedacht zijn op mondademing en afwijkend slikken. De behandeling bestaat dan uit het geven van oefeningen om de lipspieren te versterken of te verzwakken. Afwijkende tonggewoonten en afwijkende articulatie van de spraak Bij een afwijkende tongplaatsing in rust kan de tong liggen tegen of tussen de incisieven, tegen het slijmvlies van de onderlip, op de mondbodem en tussen de molaren unilateraal of bilateraal. Schadelijke effecten van afwijkende tonggewoonten kunnen zijn: de permanente druk van de tong op de elementen in de kaak of op de kaakrand, die een zeer schadelijke invloed heeft op de stand van de elementen. Tevens kan een afwijkende tongplaatsing een malocclusie veroorzaken en het orofaciale evenwicht verstoren. Een afwijkende tongplaatsing in rust gaat vrijwel altijd gepaard met afwijkend slikgedrag. Daarnaast kan er ook sprake zijn van een open beet. Door afwijkende tongplaatsing in rust kan er afwijkende tongplaatsing tijdens articuleren voorkomen, waardoor alveolaire klanken (d, t, n, 1, s, z, tongpunt r) vaak addentaal of interdentaal uitgesproken worden. Deze klanken worden bij een unilaterale of bilaterale tongpers vaak lateraal uitgesproken. In het algemeen kan de spraak slap en binnensmonds klinken. De logopedische therapie bij afwijkende tonggewoonten bestaat uit het corrigeren van de foutieve tonggewoonten en het verhelpen van articulatieproblemen door middel van articulatietraining.

6 Afwijkend slikgedrag Het slikpatroon heeft veel te maken met het krachtensysteem in de mond. Er moet een evenwicht zijn tussen linguale kracht enerzijds en buccale en labiale kracht anderzijds. Men slikt ongeveer 100 keer per uur, waarbij de tong een kracht uitoefent van 1,5 tot 6 pond. Het afwijkend slikken kan de oorzaak of het gevolg zijn van een afwijkend gebruik van tong-, lip-, kaak- en keelspieren. Schadelijke effecten van afwijkend slikgedrag kunnen zijn: malocclusie, v-vormige bovenkaak. Het juiste slikgedrag bestaat uit het plaatsen van de tong-punt tegen de alveolaire richel van de bovenkaak, het aanspannen van de musculus masseter en het aanspannen van de musculus orbicularis oris. Dc musculus mentalis dient inactief te blijven. Het slikpatroon bestaat uit vier fasen: de eerste twee fasen, de voorbereidende en orale fase, zijn niet reflexmatig en worden in de logopedische behandeling met behulp van myofunctionele therapie beïnvloed. De laatste twee fasen, de faryngeale en oesofageale fase, zijn beiden reflexmatig en kunnen niet door de logopedische behandeling beïnvloed worden. In de logopedische behandeling wordt aandacht besteed aan het juiste slikgedrag en aan de mondmotoriek. Het juiste slikgedrag wordt stap voor stap aangeleerd. Aan het eind van de therapie zal het juiste slikgedrag niet alleen bewust, maar ook onbewust in het dagelijks leven geïntegreerd worden tot automatisch verlopend gewoontegedrag.

7 Tandenknarsen Tandenknarsen kan het gevolg zijn van psychogene problemen, maar ook van een plaatselijke irritatie. Schadelijke effecten van tandenknarsen kunnen zijn: slijtage van het tandglazuur, het overbelasten van de kauwspieren en de mimische spieren, waardoor CMD kan ontstaan en het overbelasten van de onderste kaakwal. Er kunnen afdrukken van tanden en kiezen in het slijmvlies van wang, tong en lippen staan. De logopedische behandeling bestaat onder andere uit het afleren van de verkeerde gewoonte, het geven van algemene ontspanningsoefeningen om de hoge spierspanning te verminderen en het geven van ontspanningsoefeningen voor de faciale spieren. CMD (Cranio Mandibulaire Dysfunctie) Bij patiënten met CMD-klachten kunnen één of meer vormen van afwijkend mondgedrag optreden. Dit afwijkend mondgedrag kan bestaan uit afwijkende tong- en lippositie in rust, afwijkend slikgedrag, afwijkende spraak en tandenknarsen. Schadelijke effecten van CMD kunnen zijn: afwijkende stemgeving, verstoord ademhalingspatroon, kaakgeklemde articulatie, te slappe of te gespannen mondmotoriek en slijtage aan tandglazuur door het tandenknarsen. In overleg met tandarts en/of orthodontist kan bepaald worden of mechanische hulpmiddelen noodzakelijk zijn en/of logopedische behandeling gewenst is. Vanuit de logopedische therapie kan hulp geboden worden bij problemen die ontstaan op het gebied van stem, spraak, lichaamshouding en een verkeerde of gespannen kaakhouding. In het laatste geval tracht de logopedist de reden, waardoor het het gedrag in stand gehouden wordt, vast te stellen. De logopedist maakt de patiënt bewust van zijn foutieve gedrag en zal lokale ontspannings- en kaakoefeningen geven. Schisis Dc problematiek die komt kijken bij schisis is complex. De behandeling van schisis geschiedt door een multidisciplinair behandelingsteam, dat onder andere bestaat uit een KNO-arts, plastisch chirurg, orthodontist, logopedist, psycholoog, maatschappelijk werker en eventueel een tandarts. De logopedist houdt zich bij schisisproblematiek bezig met eventuele problemen op het gebied van stem (afwijkende stemgeving, verstoord ademhalingspatroon), spraak (articulatieafwijkingen, nasaliteit), taal (taalontwikkelingsstoornissen, vertraagde taalontwikkeling) en gehoor (middenoorproblematiek). De logopedist kan ook hulp bieden bij voedingsproblemen.

8 Gebitsprotheseklachten De problemen bij prothesedragers zijn onder te verdelen in klachten van functionele aard, van technische aard en klachten over het spreken. Een logopedist kan invloed uitoefenen op de functionele klachten en de klachten over het spreken. Functionele klachten zijn klachten over de onvolkomenheden van de prothese, die door de huidige inzichten van de prothetische tandheelkunde niet verbeterd kunnen worden. Onder functionele klachten kan worden verstaan de mate van sensatie en gewaarwording in de mond, de mate van speekselsecretie, klachten over het kauwen, klachten over het slikken en klachten over kokhalzen en wurgreflex. De afwijkende mondgewoonten zoals habituele mondademing, foutieve lipgewoonten en nagelbijten, afwijkende tonggewoonten en afwijkend slikgedrag, kunnen het dragen van een prothese bemoeilijken. De logopedische behandeling bestaat uit het afleren van de afwijkende mondgewoonten en uit eventuele articulatietraining.

9 De verwijzing De orthodontist wordt door alle zorgverzekeraars erkend als verwijzer voor logopedie. Een aantal zorgverzekeraars echter erkent daarnaast de tandarts als verwijzer. Bij alle zorgverzekeraars worden de huisarts en de arts-specialist als verwijzer erkend. De patiënt moet een verwijzing bij één van hen halen alvorens logopedisch onderzocht en eventueel behandeld te worden. Idealiter zou de tandarts op moeten kunnen treden als verwijzer voor logopedie; in ieder geval kan een tandarts altijd optreden als initiatiefnemer voor logopedisch onderzoek en/of behandeling. Als richtlijn voor een kort onderzoek kan het navolgende schema gehanteerd worden. Indien u één of meer van deze deelsymptomen aantreft bij uw patiënt kunt u het initiatief nemen te verwijzen naar een logopedist. De logopedist zal na onderzoek in overleg treden met de verwijzer over eventuele behandeling. Schadelijke zuiggewoonten: duimzuigen vingerzuigen speenzuigen lipzuigen wangzuigen tongzuigen zuigen op een voorwerp Schadelijke ademing: neusademing: - met open mondgedrag mondademing: - overdag - s nachts Afwijkend slikken: tongpositie: - addentaalpijn - interdentaal Overige afwijkende mondgewoonten: Afwijkende articulatie van de spraak: interdentaal: - partieel - multiple addentaal: - partieel - multiple CMD: afwijkende stemgeving verstoord ademhalingspatroon kaakgeklemde articulatie van de spraak bewegingsbeperking van onderkaak te slappe of te gespannen mondmotoriek slijtage aan tandglazuur door tandenknarsen in het gebied rondom het oor tandpijn pijn in hoofd, hals en schoudergebied knappen van het kaakgewricht kaakpijn duizeligheid oorsuizen nagelbijten lipbijten wangbijten tandenknarsen open mondgedrag

10 Deze brochure is tot stand gekomen als afstudeerproject aan de Leidse Hogeschool, door: N.y. Boere A.L. van Hamburg G.J. de Jong M.E. Rugers A.E Sierevogel S.F. van der Waal Met dank aan: Dhr. W.G.E Snijders (logopedist) Dhr. F. Helderop (logopedist) Mw. M. van der Vegt (logopedist) Dhr. R.K. Kraal (orthodontist) Dhr. P.M.C. van der Poel (tandarts) Dhr. H.J. Boere

Oromyofunctionele therapie (1) Belastend of belovend? pre-orthodontie - door B.P.M. Verlinden, tandarts, en P. Helderop, logopedist* Casus 1: Piet B.

Oromyofunctionele therapie (1) Belastend of belovend? pre-orthodontie - door B.P.M. Verlinden, tandarts, en P. Helderop, logopedist* Casus 1: Piet B. pre-orthodontie - door B.P.M. Verlinden, tandarts, en P. Helderop, logopedist* Oromyofunctionele therapie (1) Belastend of belovend? De ontwikkeling van het tand-kaakstelsel wordt in belangrijke mate gestuurd

Nadere informatie

Informatie over kaakklachten

Informatie over kaakklachten Informatie over kaakklachten Logopedie Beter voor elkaar 2 Inleiding U bent door de kaakchirurg, KNO-arts, huisarts of tandarts verwezen naar de afdeling logopedie in verband met kaakklachten. Deze folder

Nadere informatie

Oromyofunctionele therapie (2) Meten is weten. orale functieleer - door B.P.M. Verlinden, tandarts, en P. Helderop, logopedist* Casus

Oromyofunctionele therapie (2) Meten is weten. orale functieleer - door B.P.M. Verlinden, tandarts, en P. Helderop, logopedist* Casus orale functieleer - door B.P.M. Verlinden, tandarts, en P. Helderop, logopedist* Oromyofunctionele therapie (2) Meten is weten De ontwikkeling van het tand-kaakstelsel wordt in belangrijke mate gestuurd

Nadere informatie

Iedereen kan last krijgen van stemproblemen en het komt zowel bij kinderen als bij volwassenen voor.

Iedereen kan last krijgen van stemproblemen en het komt zowel bij kinderen als bij volwassenen voor. Stem Adem-/ en stemproblematiek Heesheid Adembeheersing als voorbereiding op zingen Hyperventilatie Spreken in het openbaar Stemproblemen en stemverandering bijv. bij transseksualiteit, pubertijd Symptomen:

Nadere informatie

Temporo Mandibulaire Dysfunctie (TMD)

Temporo Mandibulaire Dysfunctie (TMD) Temporo Mandibulaire Dysfunctie (TMD) In overleg met uw behandelend (tand) arts bent u verwezen naar de polikliniek Mondziekten, Kaak- en Aangezichtschirurgie van het Radboudumc. Bij uw bezoek aan de

Nadere informatie

Het gebruik van Trainers in de praktijk

Het gebruik van Trainers in de praktijk orale functieleer - door B.P.M. Verlinden, tandarts, en P. Helderop, logopedist* Oromyofunctionele therapie (4, slot) Het gebruik van Trainers in de praktijk In drie voorgaande nummers van TP zijn de algemene

Nadere informatie

Oromyofunctionele therapie (1)

Oromyofunctionele therapie (1) Oromyofunctionele therapie (1) Belastend of belovend? B.P.M. Verlinden, P. Helderop Inleiding In een viertal artikelen wordt uitgebreid ingegaan op de behandelingsmogelijkheden van patiënten met afwijkend

Nadere informatie

Behandeling van kaakgewrichtsklachten, knarsen en klemmen

Behandeling van kaakgewrichtsklachten, knarsen en klemmen Behandeling van kaakgewrichtsklachten, knarsen en klemmen In overleg met uw behandelend (tand)arts bent u vanwege kaakgewrichtsklachten verwezen naar de polikliniek mondziekten, kaak-, aangezichtschirurgie

Nadere informatie

Mondademen Duimzuigen Verkeerd slikken

Mondademen Duimzuigen Verkeerd slikken Mondademen Duimzuigen Verkeerd slikken Je mond gebruik je de hele dag: je eet en drinkt ermee, je praat, zoent, lacht en huilt ermee. Maar soms gebruik je je mond, waar hij niet voor bedoeld is: door je

Nadere informatie

Afwijkende mondgewoonten. Logopedie. Postadres. 0297 29 16 16 0297 28 42 81 gemeente@derondevenen.nl www.derondevenen.nl

Afwijkende mondgewoonten. Logopedie. Postadres. 0297 29 16 16 0297 28 42 81 gemeente@derondevenen.nl www.derondevenen.nl Afwijkende mondgewoonten Postadres Bezoekadres Untitled-715 1-2 Postbus 250 3640 AG Mijdrecht Croonstadtlaan 111 3641 AL Mijdrecht T F E I Logopedie 0297 29 16 16 0297 28 42 81 gemeente@derondevenen.nl

Nadere informatie

Duimen, vingerzuigen of de fopspeen

Duimen, vingerzuigen of de fopspeen Duimen, vingerzuigen of de fopspeen Duimen, vingerzuigen of de fopspeen Duim-, vinger- of speenzuigen komt vaak voor bij baby s en peuters. Ze doen dit vooral tijdens voorlezen, muziek luisteren, tv-kijken

Nadere informatie

en Tandheelkunde: OMFT De mond is meer dan een rij

en Tandheelkunde: OMFT De mond is meer dan een rij Logopedie en Tandheelkunde: OMFT De mond is meer dan een rij tanden. Ciska Verweij en Esther van der Does Inleiding Op 28 januari 2011 vond voor de eerste keer het symposium Logopedie en Tandheelkunde:

Nadere informatie

SPRAAKVERSTAANBAARHEID, ARTICULATIEPROFIEL EN OROMYOFUNCTIONEEL GEDRAG BIJ KINDEREN DIE CONSULTEREN

SPRAAKVERSTAANBAARHEID, ARTICULATIEPROFIEL EN OROMYOFUNCTIONEEL GEDRAG BIJ KINDEREN DIE CONSULTEREN Faculteit Geneeskunde en Gezondheidswetenschappen Academiejaar 2013-2014 SPRAAKVERSTAANBAARHEID, ARTICULATIEPROFIEL EN OROMYOFUNCTIONEEL GEDRAG BIJ KINDEREN DIE CONSULTEREN VOOR EEN ORTHODONTISCHE BEHANDELING:

Nadere informatie

Kaakgewrichtsklachten en fysiotherapie

Kaakgewrichtsklachten en fysiotherapie Kaakgewrichtsklachten en fysiotherapie KAAKGEWRICHTSKLACHTEN EN FYSIOTHERAPIE U bent bij de kaakchirurg/kno arts/tandarts/orthodontist/ tandarts-gnatoloog in behandeling voor klachten van uw kaakgewricht.

Nadere informatie

Oromyofunctionele therapie (3) Voorkom relaps door OMFT. orale functieleer - door B.P.M. Verlinden, tandarts, en P. Helderop, logopedist*

Oromyofunctionele therapie (3) Voorkom relaps door OMFT. orale functieleer - door B.P.M. Verlinden, tandarts, en P. Helderop, logopedist* orale functieleer - door B.P.M. Verlinden, tandarts, en P. Helderop, logopedist* Oromyofunctionele therapie (3) Voorkom relaps door OMFT Verreweg het grootste deel van de patiënten die door tandarts of

Nadere informatie

Mondziekten, kaak- en aangezichtschirurgie. Patiënteninformatie. Kaakgewrichtsklachten. Slingeland Ziekenhuis

Mondziekten, kaak- en aangezichtschirurgie. Patiënteninformatie. Kaakgewrichtsklachten. Slingeland Ziekenhuis Mondziekten, kaak- en aangezichtschirurgie Kaakgewrichtsklachten i Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Algemeen De kaakgewrichten bevinden zich aan beide zijden van het gezicht, vlak voor het oor,

Nadere informatie

Eet- en drinkstoornissen bij kinderen

Eet- en drinkstoornissen bij kinderen Methodes Hier vindt u informatie over de meest voorkomende hulpvragen in onze praktijk. Wij zijn dus helemaal niet volledig, maar geven u een beeld van de meest voorkomende activiteiten die we aanbieden.

Nadere informatie

Williams syndroom. Federatie van Ouderverenigingen A DVIEZEN VOOR DE TANDARTS

Williams syndroom. Federatie van Ouderverenigingen A DVIEZEN VOOR DE TANDARTS Williams syndroom A DVIEZEN VOOR DE TANDARTS Federatie van Ouderverenigingen Colofon Tekst: Erica Etty Bewerking: Mieke van Leeuwen en Paul Pyck vormgeving: Catrien van den Berg 2001 Federatie van Ouderverenigingen

Nadere informatie

De beugelbehandeling. Het verloop van de behandeling

De beugelbehandeling. Het verloop van de behandeling De beugelbehandeling Het verloop van de behandeling Eerste consult Bij het eerste consult kijken we naar uw gebit, de kaken en het gezicht. We vragen u naar uw verwachtingen en eventuele tandheelkundige

Nadere informatie

Centrum voor Bijzondere Tandheelkunde

Centrum voor Bijzondere Tandheelkunde Centrum voor Bijzondere Tandheelkunde Deze folder geeft uitleg over de algemene gang van zaken in het Centrum voor Bijzondere Tandheelkunde (CBT) van Rijnstate in Arnhem. De informatie is bedoeld voor

Nadere informatie

De samenstelling van het team in Den Haag is: Plastische chirurgie Mw. Drs. M.J.I. Braam (coördinator) Drs. A.R. Koch

De samenstelling van het team in Den Haag is: Plastische chirurgie Mw. Drs. M.J.I. Braam (coördinator) Drs. A.R. Koch Schisis Inleiding Deze brochure is om ouders en familie te helpen de meest voorkomende vragen te beantwoorden, die kunnen worden gesteld bij de geboorte of adoptie van een kind met een lip-, kaak- en/of

Nadere informatie

PATIËNTENINFORMATIE. LOGOPEDIE BIJ SLIKPROBLEMEN Dysfagie en Aerofagie

PATIËNTENINFORMATIE. LOGOPEDIE BIJ SLIKPROBLEMEN Dysfagie en Aerofagie PATIËNTENINFORMATIE LOGOPEDIE BIJ SLIKPROBLEMEN Dysfagie en Aerofagie 2 LOGOPEDIE BIJ SLIKPROBLEMEN Dysfagie en Aerofagie Algemeen Door middel van deze informatiefolder wil Maasstad Ziekenhuis u informeren

Nadere informatie

Logopedie bij Multiple Sclerose (MS) Paramedische afdeling

Logopedie bij Multiple Sclerose (MS) Paramedische afdeling Logopedie bij Multiple Sclerose (MS) Paramedische afdeling Door Multiple Sclerose (MS) kunnen verschillende klachten ontstaan die het voor u moeilijker kunnen maken om u goed te uiten. Dit gebeurt bijvoorbeeld

Nadere informatie

Afasie Vereniging Nederland Bakenbergseweg 125 6814 ME Arnhem Tel. 026-3512512 (werkdagen van 10.00-14.00 uur) Fax 026-3513613 E-mail: avn@afasie.

Afasie Vereniging Nederland Bakenbergseweg 125 6814 ME Arnhem Tel. 026-3512512 (werkdagen van 10.00-14.00 uur) Fax 026-3513613 E-mail: avn@afasie. D Y S A R T H R I E, V E R B A L E A P R A X I E E N D Y S FA G I E s p r e e k - e n s l i k p r o b l e m e n t e n g e v o l g e v a n h e r s e n l e t s e l Afasie Vereniging Nederland Bakenbergseweg

Nadere informatie

Schisis komt voor bij één à twee op de 1000 pasgeborenen. In de meeste gevallen is de oorzaak niet duidelijk.

Schisis komt voor bij één à twee op de 1000 pasgeborenen. In de meeste gevallen is de oorzaak niet duidelijk. Schisis (hazenlip) Inhoudsopgave SCHISIS 3 Ontstaan van een schisis 3 De vormen van schisis 4 Het schisisteam 4 Behandeling 6 De gevolgen 7 Enkele tips 8 Wat kunnen ouders zelf doen 9 Ouders kunnen terecht

Nadere informatie

Heeft u minimaal 28 vragen correct beantwoord, dan heeft u een voldoende behaald.

Heeft u minimaal 28 vragen correct beantwoord, dan heeft u een voldoende behaald. Logopedie Examennummer: 74495 Datum: 23 maart 2013 Tijd: 10:00 uur - 11:30 uur Dit examen bestaat uit 8 pagina s. De opbouw van het examen is als volgt: - 40 meerkeuzevragen (maximaal 40 punten) Heeft

Nadere informatie

Libra R&A locatie AC Tilburg/Breda. Mondademen en mondmotoriek

Libra R&A locatie AC Tilburg/Breda. Mondademen en mondmotoriek Libra R&A locatie AC Tilburg/Breda Mondademen en mondmotoriek Mondademen en mondmotoriek Bevorderen van neusademhaling en verbetering van de mondmotoriek bij kinderen Er zijn veel kinderen die door de

Nadere informatie

Naam: Klas: Datum: 1

Naam: Klas: Datum: 1 Naam: Klas: Datum: 1 Inhoudsopgave: Bladzijde 2 Inhoudsopgave Bladzijde 5 Bladzijde 6 Spreekschema Spreekbeurt Orthodontie Bladzijde 21 Demonstratie De headgear zelfstandig In- en uit doen Bladzijde 23

Nadere informatie

Over (fop)spenen, duimzuigen en open mond ademen www.cjggooienvechtstreek.nl

Over (fop)spenen, duimzuigen en open mond ademen www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Over (fop)spenen, duimzuigen en open mond ademen www.cjggooienvechtstreek.nl n Over (fop)spenen, duimzuigen en open mond ademen Zuigen op een fopspeen of duim is slecht voor de

Nadere informatie

Logopedie Sophie Gortzak maart 2010

Logopedie Sophie Gortzak maart 2010 Logopedie Sophie Gortzak maart 2010 Inleiding Ik doe mijn werkstuk over logopedie omdat ik het een interessant onderwerp vond en mijn moeder is logopedist. Mijn hoofdstukken zijn: 1Wat is logopedie? 2Wie

Nadere informatie

Informatie over kaakcorrecties

Informatie over kaakcorrecties Kaakchirurgie Informatie over kaakcorrecties Inleiding Afwijkingen in de stand van de kaak kunnen met behulp van een operatie gecorrigeerd worden. Het doel is een evenwicht te bewerkstelligen in de kaakgewrichten,

Nadere informatie

Centrum Bijzondere Tandheelkunde CBT

Centrum Bijzondere Tandheelkunde CBT Centrum Bijzondere Tandheelkunde CBT H15.013-00 Inleiding In overleg met uw behandelend (tand-)arts bent u, uw kind of een familielid, verwezen naar het Centrum Bijzondere Tandheelkunde (CBT) van het HagaZiekenhuis,

Nadere informatie

To treat or not to treat

To treat or not to treat Tijdschrift: Tandartspraktijk (TP) Jaargang: 26, nr 7, juli 2005 Onderwerp: Kindertandheelkunde Door: Jacolien van Lente, kindertandarts Logopedie en pulpotomie in de kindertandheelkunde Op 18 maart 2005

Nadere informatie

Een mondje-vol scheve tanden: hoe krijg je ze weer recht

Een mondje-vol scheve tanden: hoe krijg je ze weer recht patiënteninformatie raadpleging kindergeneeskunde Een mondje-vol scheve tanden: hoe krijg je ze weer recht ALGEMEEN ZIEKENHUIS SINT-JOZEF Oude Liersebaan 4-2390 Malle tel. 03 380 20 11 - fax 03 380 28

Nadere informatie

Introductie logopediepraktijk. Van brabbelen tot babbelen. Ons team van logopedisten. Doelstellingen informatieavond.

Introductie logopediepraktijk. Van brabbelen tot babbelen. Ons team van logopedisten. Doelstellingen informatieavond. Van brabbelen tot babbelen Introductie logopediepraktijk heeft vestigingen in Staphorst, Nieuwleusen, Oudleusen en Balkbrug. We werken in een team van 5 logopedisten. 8 oktober 2013 Pinkeltje Balkbrug

Nadere informatie

Wisselen: van melkgebit naar blijvend gebit

Wisselen: van melkgebit naar blijvend gebit Wisselen: van melkgebit naar blijvend gebit Blijvend gebit vervangt melkgebit De meeste kinderen wisselen hun tanden vanaf hun 6 e jaar. De wisselperiode is een heel belangrijke fase in de ontwikkeling

Nadere informatie

Wat is een orthodontist? Wat doet een orthodontist? Waarom ga je naar een orthodontist?

Wat is een orthodontist? Wat doet een orthodontist? Waarom ga je naar een orthodontist? Wat is een orthodontist? Een orthodontist is een specialist. Hij of zij heeft eerst vijf jaar aan de universiteit gestudeerd om tandarts te worden. Daarna heeft hij of zij nog vier jaar aan de universiteit

Nadere informatie

Het Moebius syndroom

Het Moebius syndroom Het Moebius syndroom Wat is het Moebius syndroom? Het Moebius syndroom is een aandoening waarbij kinderen een aangeboren verlamming hebben van de spieren die de bewegingen van het gezicht regelen, naast

Nadere informatie

Oromyofunctionele therapie (3)

Oromyofunctionele therapie (3) Oromyofunctionele therapie (3) Voorkom relaps door OMFT Berry Verlinden, Peter Helderop Inleiding In een viertal artikelen wordt uitgebreid ingegaan op de behandelingsmogelijkheden van patiënten met afwijkend

Nadere informatie

Cerebrale parese bij volwassenen. Evaluatie en revalidatie

Cerebrale parese bij volwassenen. Evaluatie en revalidatie Cerebrale parese bij volwassenen Evaluatie en revalidatie Definitie CP. «Cerebrale Parese (Cerebral Palsy in het Engels) is een internationaal gebruikte term, waarvan de afbakening en definitie talrijke

Nadere informatie

Oromyofunctionele therapie (4)

Oromyofunctionele therapie (4) Oromyofunctionele therapie (4) Het gebruik van trainers in de praktijk Berry Verlinden, Peter Helderop In drie voorgaande nummers van Logopedie en Foniatrie zijn de algemene beginselen van OMFT aan bod

Nadere informatie

Hoofd, gezicht en nek

Hoofd, gezicht en nek pijngids Hoofd, gezicht en nek Vetgedrukte tekst geeft een primair pijnpatroon aan. Niet-vetgedrukte tekst verwijst naar een minder vaak voorkomend patroon of een satelliet-triggerpoint-patroon. Spieren

Nadere informatie

Cursus Bruxisme over klemmen en knarsen Inhoudsopgave

Cursus Bruxisme over klemmen en knarsen Inhoudsopgave Cursus Bruxisme over klemmen en knarsen Inhoudsopgave Inleiding Doel van de cursus Cursusbijeenkomst -Wat zijn parafuncties? -Hoeveel mensen klemmen en knarsen er? -Oorzaken van parafuncties -Klachten

Nadere informatie

Mandibulair Repositie Apparaat (MRA) Bij snurken en Obstructief Slaapapneu Syndroom (OSAS)

Mandibulair Repositie Apparaat (MRA) Bij snurken en Obstructief Slaapapneu Syndroom (OSAS) Mandibulair Repositie Apparaat (MRA) Bij snurken en Obstructief Slaapapneu Syndroom (OSAS) Inleiding U heeft last van snurken of van het Obstructief Slaapapneu Syndroom (OSAS). Er zijn verschillende behandelmethoden

Nadere informatie

Vragenlijst voor ouders / verzorgers

Vragenlijst voor ouders / verzorgers Vragenlijst voor ouders / verzorgers Betreft: naam: Geb. datum: Vroege spraak- en taalontwikkeling - Start: Is de spraak- en taalontwikkeling op tijd begonnen:. gebrabbeld:. tijdstip eerste woorden:. tijdstip

Nadere informatie

HABITUEEL MONDADEMEN EEN GEWOONTE MET VER STREKKENDE GEVOLGEN. N.K.Idema en Prof. Dr. P.H.Damsté. Definitie en inleiding.

HABITUEEL MONDADEMEN EEN GEWOONTE MET VER STREKKENDE GEVOLGEN. N.K.Idema en Prof. Dr. P.H.Damsté. Definitie en inleiding. HABITUEEL MONDADEMEN EEN GEWOONTE MET VER STREKKENDE GEVOLGEN N.K.Idema en Prof. Dr. P.H.Damsté Definitie en inleiding. Onder habitueel mondademen wordt verstaan: uit gewoonte een deel van de ademlucht

Nadere informatie

Kaakcorrecties. Deventer Ziekenhuis. Gelre Ziekenhuizen Loc. Zutphen. Afd. Kaakchirurgie. Nico Bolkesteinlaan 75 7416 SE Deventer 0570-535075

Kaakcorrecties. Deventer Ziekenhuis. Gelre Ziekenhuizen Loc. Zutphen. Afd. Kaakchirurgie. Nico Bolkesteinlaan 75 7416 SE Deventer 0570-535075 Gelre Ziekenhuizen Loc. Zutphen Afd. Kaakchirurgie Den Elterweg 77 7207 AE Zutphen 0575-592822 Deventer Ziekenhuis Afd. Kaakchirurgie Nico Bolkesteinlaan 75 7416 SE Deventer 0570-535075 - G.W.C. Jaspers,

Nadere informatie

Kaakgewrichtsklachten

Kaakgewrichtsklachten Kaakgewrichtsklachten U bent bij de polikliniek mondziekten, kaak- en aangezichtschirurgie in behandeling voor kaakgewrichtsklachten. Deze folder beschrijft een aantal oefeningen en adviezen voor patiënten

Nadere informatie

De klanken en woorden kunnen niet of onvoldoende gevormd worden, zodat men voor anderen slecht verstaanbaar is.

De klanken en woorden kunnen niet of onvoldoende gevormd worden, zodat men voor anderen slecht verstaanbaar is. 2 Problemen met spraak De klanken en woorden kunnen niet of onvoldoende gevormd worden, zodat men voor anderen slecht verstaanbaar is. Stotteren is ook een spraakstoornis, waarbij het vloeiend verloop

Nadere informatie

Spanningshoofdpijn, Spierspanningshoofdpijn, Tension Headache, Cervicogene Cephalia

Spanningshoofdpijn, Spierspanningshoofdpijn, Tension Headache, Cervicogene Cephalia Spanningshoofdpijn, Spierspanningshoofdpijn, Tension Headache, Cervicogene Cephalia Spanningshoofdpijn wordt veroorzaakt door spierspanningen in de hals, de schouders en het hoofd. De hoofdpijn is vaak

Nadere informatie

Kokhalsproblemen en gebitsprothese

Kokhalsproblemen en gebitsprothese Kokhalsproblemen en gebitsprothese Kokhalzen is gewoonlijk een normale, automatisch optredende reactie (reflex) met een nuttige, beschermende functie. Het voorkomt dat men zich verslikt of stikt door

Nadere informatie

Spanningshoofdpijn. Wat is spanningshoofdpijn en wie heeft het? Kenmerken van spanningshoofdpijn

Spanningshoofdpijn. Wat is spanningshoofdpijn en wie heeft het? Kenmerken van spanningshoofdpijn Spanningshoofdpijn Spanningshoofdpijn komt veel voor en kan het leven van degene die het heeft erg beïnvloeden. Deze folder is bedoeld om u inzicht te geven in wat spanningshoofdpijn is en mogelijke behandelingen

Nadere informatie

Wisselen: van melkgebit naar blijvend gebit

Wisselen: van melkgebit naar blijvend gebit Wisselen: van melkgebit naar blijvend gebit Wisselen: van melkgebit naar blijvend gebit De meeste kinderen wisselen hun tanden vanaf hun zesde jaar. De wisselperiode is een heel belangrijke fase in de

Nadere informatie

Kanker in het Hoofd-Halsgebied

Kanker in het Hoofd-Halsgebied Inleiding Kwaadaardige gezwellen (=tumoren) die zich voordoen binnen het werkgebied van de kaakchirurg worden gerekend tot de zogenaamde hoofd- halstumoren. Kwaadaardige gezwellen in het hoofd- halsgebied

Nadere informatie

Centrum voor Bijzondere Tandheelkunde

Centrum voor Bijzondere Tandheelkunde Centrum voor Bijzondere Tandheelkunde Oost 27 Locatie Molengracht Inleiding In overleg met uw behandelend tandarts, kaakchirurg of eventueel huisarts heeft u zich aangemeld bij het Centrum voor Bijzondere

Nadere informatie

Patiëntenvoorlichting MKA (mondziekten, kaak en aangezichtschirurgie) Chirurgische kaakcorrectie

Patiëntenvoorlichting MKA (mondziekten, kaak en aangezichtschirurgie) Chirurgische kaakcorrectie Patiëntenvoorlichting MKA (mondziekten, kaak en aangezichtschirurgie) Chirurgische kaakcorrectie Inleiding Binnenkort zult u een kaakoperatie ondergaan. In deze folder worden de verschillende operaties

Nadere informatie

Introductie logopediepraktijk. Van brabbelen tot babbelen. Doelstellingen informatieavond. Team Nouwels Logopedie. Inhoud informatieavond 29-5-2014

Introductie logopediepraktijk. Van brabbelen tot babbelen. Doelstellingen informatieavond. Team Nouwels Logopedie. Inhoud informatieavond 29-5-2014 Van brabbelen tot babbelen Introductie logopediepraktijk heeft vestigingen in Staphorst, Nieuwleusen, Oudleusen en Balkbrug. We werken in een team van 5 logopedisten. 26 mei 2014 Doomijn Nieuwleusen Team

Nadere informatie

Schisis. Sophia Kinderziekenhuis

Schisis. Sophia Kinderziekenhuis Schisis Sophia Kinderziekenhuis 2 Als een kind wordt geboren met een spleet in de lip, een spleet in de kaak en/of in het gehemelte noemen wij dit een schisis. In het Erasmus MC - Sophia worden kinderen

Nadere informatie

Plaatsen gebitsprothese Direct na het verwijderen van tanden en/of kiezen

Plaatsen gebitsprothese Direct na het verwijderen van tanden en/of kiezen KAAKCHIRURGIE Plaatsen gebitsprothese Direct na het verwijderen van tanden en/of kiezen Gebitsprothese Van eigen tanden en kiezen naar een kunstgebit Ten gevolge van een ongeluk of tandbederf worden uw

Nadere informatie

Snurken en Slaapapnoe

Snurken en Slaapapnoe Wat is snurken en het obstructief slaapapneusyndroom? Snurken en het obstructieve slaapapneusyndroom (OSAS) worden gerekend tot de slaapafhankelijke ademhalingsstoornissen. Snurken kan hinderlijk voor

Nadere informatie

Lees voor meer informatie over de verschillende adem- en stemproblemen hieronder verder.

Lees voor meer informatie over de verschillende adem- en stemproblemen hieronder verder. 1 Problemen met adem en stem Mensen praten dan hees, schor, hebben pijn bij het praten of zijn de stem helemaal kwijt en kunnen alleen nog maar fluisteren. Zowel kinderen als volwassenen kunnen problemen

Nadere informatie

Uitnodiging Logopediesymposium WAKKER WORDEN; ER IS LICHT AAN DE HORIZON! 24 september 2009

Uitnodiging Logopediesymposium WAKKER WORDEN; ER IS LICHT AAN DE HORIZON! 24 september 2009 Uitnodiging Logopediesymposium WAKKER WORDEN; ER IS LICHT AAN DE HORIZON! 24 september 2009 Voor en door wakkere logopedisten die meer willen weten over multidisciplinaire samenwerking! Beste logopedist,

Nadere informatie

Meer informatie op www.zorgvoorbeter.nl/mondzorg

Meer informatie op www.zorgvoorbeter.nl/mondzorg Bovenkaak: eigen tanden en kiezen 2 x daags tanden en kiezen poetsen Houd wang en lip opzij zodat je kunt zien wat je doet Poets buitenkant kiezen Poets bovenkant kiezen Poets binnenkant kiezen Poets voorkant

Nadere informatie

MRA-behandeling bij snurken en obstructief slaapapneusyndroom (OSAS)

MRA-behandeling bij snurken en obstructief slaapapneusyndroom (OSAS) MRA-behandeling bij snurken en obstructief slaapapneusyndroom (OSAS) Inleiding Deze folder gaat over het gebruik van een individueel op maat gemaakte beugel om snurken of apneu (=ademstop) te behandelen.

Nadere informatie

Wat gebeurt er als je door de mond ademt

Wat gebeurt er als je door de mond ademt KNO Mondademhaling Mondademhaling Veel kinderen met keel-, neus- of oorproblemen ademen constant door de mond. Er zijn zelfs redenen om aan te nemen, dat die KNO-problemen door de mondademhaling worden

Nadere informatie

Bijlage 2 Specifieke SORKC-schema s

Bijlage 2 Specifieke SORKC-schema s Bijlage 2 Specifieke SORKC-schema s In deze bijlage zijn zeven specifieke SORKC-schema s opgenomen. Het algemeen logopedische SORKC-schema uit Hoofdstuk 3 is uitgewerkt voor stemstoornissen door Riep Niemeijer

Nadere informatie

Chirurgische kaakcorrectie

Chirurgische kaakcorrectie Chirurgische kaakcorrectie Mondziekten, kaak- en aangezichtschirurgie mca.nl Inhoudsopgave Chirurgische kaakcorrectie 3 Operatiemethoden 3 Kaakcorrectie bij een te kleine onderkaak 3 Kaakcorrectie bij

Nadere informatie

Tandheelkundige behandeling bij overmatig kokhalzen

Tandheelkundige behandeling bij overmatig kokhalzen Tandheelkundige behandeling bij overmatig kokhalzen Kokhalzen is gewoonlijk een normale, automatisch optredende reactie (reflex) met een nuttige, beschermende, soms zelfs levensreddende functie. Het voorkomt

Nadere informatie

Afdeling Mondziekten, Kaak- en Aangezichtschirurgie

Afdeling Mondziekten, Kaak- en Aangezichtschirurgie Afdeling Mondziekten, Kaak- en Aangezichtschirurgie Informatie over de werkzaamheden van de MKA-chirurg 1 Patiëntenfolder Mondziekten, Kaak- en Aangezichtschirurgie Afdeling Mondziekten, Kaak- en Aangezichtschirurgie

Nadere informatie

Connect logopedie. Logopedie? Heeft mijn kind niet nodig. Hij/zij praat heel goed.

Connect logopedie. Logopedie? Heeft mijn kind niet nodig. Hij/zij praat heel goed. Connect logopedie Hartelijk welkom bij Connect logopedie! Connect betekent verbinden. De verbinding tussen u en anderen bestaat in de basis door goede communicatie. Als u en/of uw naasten behoefte hebben

Nadere informatie

chirurgische kaakcorrectie

chirurgische kaakcorrectie chirurgische kaakcorrectie inhoudsopgave Inleiding 2 Chirurgische kaakcorrectie 2 Operatiemethoden 2 Kaakcorrectie bij een te kleine onderkaak 3 Kaakcorrectie bij een te grote onderkaak 4 Verplaatsing

Nadere informatie

Verstaanbaar spreken. bij de ziekte van Parkinson of atypisch parkinsonisme 1. Logopedie en PLVT

Verstaanbaar spreken. bij de ziekte van Parkinson of atypisch parkinsonisme 1. Logopedie en PLVT Verstaanbaar spreken bij de ziekte van Parkinson of atypisch parkinsonisme 1 Logopedie en PLVT Voor wie is deze informatie bedoeld? U heeft de ziekte van Parkinson of een vorm van atypische parkinsonisme

Nadere informatie

Wisselen: van melkgebit naar blijvend gebit

Wisselen: van melkgebit naar blijvend gebit 1 van 7 23-11-2013 13:00 Wisselen: van melkgebit naar blijvend gebit Blijvend gebit vervangt melkgebit De meeste kinderen wisselen hun tanden vanaf hun zesde jaar. De wisselperiode is een heel belangrijke

Nadere informatie

Stemproblemen bij volwassenen

Stemproblemen bij volwassenen KNO-heelkunde Stemproblemen bij volwassenen Oorzaken en behandeling van een hese stem U bent bij de KNO-arts geweest i.v.m. stemproblemen. In deze folder informeren wij u over stemproblemen bij volwassen

Nadere informatie

Schisis. Schisis is een aangeboren afwijking van lip, kaak en/of gehemelte. Schisis

Schisis. Schisis is een aangeboren afwijking van lip, kaak en/of gehemelte. Schisis Schisis Schisis is een aangeboren afwijking van lip, kaak en/of gehemelte. Schisis 1. Inleiding 3 2. Wat is schisis en welke vormen zijn er? 3 3. Doel van het schisisteam en teamleden 4 4. Voeding 6 5.

Nadere informatie

Het schisisteam en de medische behandelingen.

Het schisisteam en de medische behandelingen. In het schisisteam werken de volgende specialisten. - een plastisch chirurg - een orthodontist - een KNO-arts - een logopedist - een MKA-chirurg - een medisch maatschappelijk werker - een psycholoog -

Nadere informatie

Introductie logopediepraktijk. Van brabbelen tot babbelen. Doelstellingen informatieavond. Ons team van logopedisten.

Introductie logopediepraktijk. Van brabbelen tot babbelen. Doelstellingen informatieavond. Ons team van logopedisten. Van brabbelen tot babbelen Introductie logopediepraktijk heeft vestigingen in Staphorst, Nieuwleusen, Oudleusen en Balkbrug. We werken in een team van 5 logopedisten. 12-02-2014 Pinkeltje Balkbrug Ons

Nadere informatie

Stemproblemen bij volwassenen

Stemproblemen bij volwassenen Stemproblemen bij volwassenen 2 Uw behandelend arts heeft voorgesteld om vanwege uw stemklachten een onderzoek en of behandeling door de KNO-arts te laten verrichten. Deze folder geeft u informatie over

Nadere informatie

Oktober 2012. Beste ouders, verzorgenden en andere belangstellenden! Hier is de Nieuwsbrief van oktober. Veel leesplezier!

Oktober 2012. Beste ouders, verzorgenden en andere belangstellenden! Hier is de Nieuwsbrief van oktober. Veel leesplezier! Oktober 2012 Beste ouders, verzorgenden en andere belangstellenden! Hier is de Nieuwsbrief van oktober. Veel leesplezier! Agenda (zie ook agenda website!) 26-10 Groep 6,7,8 Tripodia 30-10 Personeelsvergadering

Nadere informatie

Behandeling van kaakgewrichtsklachten

Behandeling van kaakgewrichtsklachten Behandeling van kaakgewrichtsklachten U bent bij de polikliniek mondziekten en kaakchirurgie in behandeling voor kaakgewrichtsklachten. Deze brochure beschrijft een aantal oefeningen en adviezen voor patiënten

Nadere informatie

PATIËNTENINFORMATIE LOGOPEDIE BIJ STEMPROBLEMEN

PATIËNTENINFORMATIE LOGOPEDIE BIJ STEMPROBLEMEN PATIËNTENINFORMATIE LOGOPEDIE BIJ STEMPROBLEMEN LOGOPEDIE BIJ STEMPROBLEMEN Algemeen Door middel van deze informatiefolder wil Maasstad Ziekenhuis u informeren over logopedie bij stemproblemen. Wij adviseren

Nadere informatie

KNO. Stemproblemen bij volwassenen

KNO. Stemproblemen bij volwassenen KNO Stemproblemen bij volwassenen Stemproblemen bij volwassenen De Keel- Neus- Oorarts heeft u onderzocht en verteld wat de oorzaak van uw stemprobleem is en wat er aan gedaan kan worden. In deze folder

Nadere informatie

Aanleg Vaak zijn er meerdere familieleden die ook tandenknarsen. Familiaire aanleg lijkt wel een rol te spelen.

Aanleg Vaak zijn er meerdere familieleden die ook tandenknarsen. Familiaire aanleg lijkt wel een rol te spelen. Tandenknarsen Wat is tandenknarsen? Tandenknarsen is een aandoening waarbij kinderen en volwassenen tijdens hun slaap hun tanden en kniezen over elkaar heen schuren. Hoe wordt tandenknarsen ook wel genoemd?

Nadere informatie

Stemproblemen bij volwassenen

Stemproblemen bij volwassenen Keel-, Neus- en Oorheelkunde Stemproblemen bij volwassenen www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Hoe maakt u geluid?... 3 Stemstoornissen... 3 Oorzaken... 3 Ontsteking van de stembanden... 3 Irritatie van

Nadere informatie

Verbale en bucco-faciale apraxie

Verbale en bucco-faciale apraxie Verbale en bucco-faciale apraxie Inleiding De logopedist heeft bij u een verbale- of bucco-faciale apraxie geconstateerd (spraakstoornis). Spreken is bij gezonde mensen een activiteit die automatisch verloopt:

Nadere informatie

Adviezen voor de voeding bij baby s met een lip-, kaak- en/of gehemeltespleet

Adviezen voor de voeding bij baby s met een lip-, kaak- en/of gehemeltespleet Adviezen voor de voeding bij baby s met een lip-, kaak- en/of gehemeltespleet Universitair Medisch Centrum Groningen Baby s met schisis kunnen problemen hebben met de voeding. Oorzaken van voedingsproblemen

Nadere informatie

Wat gebeurt er als je door de mond ademt

Wat gebeurt er als je door de mond ademt KNO Mondademhaling Mondademhaling Veel kinderen met keel-, neus- of oorproblemen ademen constant door de mond. Er zijn zelfs redenen om aan te nemen, dat die KNO-problemen door de mondademhaling worden

Nadere informatie

Logopedie na een beroerte

Logopedie na een beroerte Logopedie na een beroerte Albert Schweitzer ziekenhuis februari 2011 pavo 0473 Inleiding Veel mensen hebben na een beroerte problemen met praten of slikken. De neuroloog regelt dat u hiervoor naar de logopedist

Nadere informatie

Dysartrie. Logopedie

Dysartrie. Logopedie Dysartrie Logopedie Inhoudsopgave 1 Wat is dysartrie?... 2 2 Gevolgen van dysartrie... 3 3 Behandeling van dysartrie... 4 Onderzoek... 4 Behandeling... 4 4 Richtlijnen voor een betere communicatie... 5

Nadere informatie

Spreken Wat is een dysartrie?

Spreken Wat is een dysartrie? Dysartrie 2 Dysartrie is de algemene term voor een motorische spraakstoornis als gevolg van neurologische problematiek. Deze folder is bedoeld voor patiënten met een dysartrie en hun omgeving. Er staat

Nadere informatie

Brokgevoel in de keel

Brokgevoel in de keel Brokgevoel in de keel Albert Schweitzer ziekenhuis juli 2014 pavo 0737 Inleiding U bent bij de kno-arts onder behandeling omdat u een brokgevoel in uw keel heeft. In deze folder leest u algemene informatie

Nadere informatie

Snurken en slaapapneu

Snurken en slaapapneu Snurken en slaapapneu Gevolgen Eén op de tien volwassenen snurkt. Dit is hinderlijk voor de omgeving maar heeft verder geen nadelige lichamelijke gevolgen. Dit kan wel het geval zijn als er sprake is van

Nadere informatie

Kaakgewrichtsklachten

Kaakgewrichtsklachten Kaakgewrichtsklachten Inleiding In deze folder staat een aantal oefeningen en adviezen bij kaakgewrichtsklachten en/of pijnlijke kauwspieren. Kaakgewrichtsklachten en pijnlijke kauwspieren kunnen zeer

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Voorwoord 2. Samenvatting 3. 1. Inleiding 4. 2. De methode van de systematische literatuurstudie 5. 3. De theoretische achtergronden 8

Inhoudsopgave. Voorwoord 2. Samenvatting 3. 1. Inleiding 4. 2. De methode van de systematische literatuurstudie 5. 3. De theoretische achtergronden 8 Inhoudsopgave Voorwoord 2 Samenvatting 3 1. Inleiding 4 1.1 Vraagstelling en doelstelling 4 1.2 Verklaring van de begrippen uit de vraagstelling 4 2. De methode van de systematische literatuurstudie 5

Nadere informatie