Ik ben zat, wie ben jij?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ik ben zat, wie ben jij?"

Transcriptie

1 Ik ben zat, wie ben jij? Een onderzoek naar de sociale relaties binnen studentenhuizen en het drinkgedrag van individuele studenten. Augustus 2010 Rijksuniversiteit Groningen Faculteit Gedrags- en Maatschappijwetenschappen Master Sociologie: Criminaliteit en Veiligheid K.L. Pattiselanno BSc Begeleider: Dr. J.K. Dijkstra Referent: Dr. R. Veenstra 1

2 VOORWOORD In het kader van mijn afstuderen is een onderzoek uitgevoerd naar alcoholgebruik onder studenten in de stad Groningen en de factoren die van invloed kunnen zijn op dat alcoholgebruik. Het uitvoeren van dit onderzoek was voor mij tevens een laatste test, om te kijken of de onderzoekswereld iets voor mij is en om te beslissen wat ik na mijn studie zou willen doen. Ik ben tot de conclusie gekomen dat ik mijn kennis graag wil verbreden met ervaringen en werkzaamheden uit een andere praktijk, maar dit sluit niet uit dat ik uiteindelijk toch voor het onderzoek kies. Tijdens deze laatste paar maanden van mijn studententijd wil ik graag nog een aantal mensen bedanken. Ik wil mijn begeleider Jan Kornelis Dijkstra heel erg bedanken voor zijn ondersteuning en enthousiasme tijdens dit laatste proces. Het was af en toe lastig om mijn vraagstellingen op de juiste manier te kunnen beantwoorden, maar Jan Kornelis heeft er nooit aan getwijfeld dat het uiteindelijk allemaal in orde zou komen. Verder wil ik ook René Veenstra bedanken voor een Masterjaar waar ik echt van genoten heb. Ik hoop dat de route Criminaliteit en Veiligheid een succesvolle route wordt voor toekomstige masterstudenten, maar eerlijk gezegd twijfel ik daar niet aan. Jan Kornelis Dijkstra, René Veenstra en ook Tinka Veldhuis hebben een uitstekende invulling gegeven aan deze route binnen het Masterprogramma. Ten slotte wil ik mijn familie bedanken, waarvan mijn moeder en mijn vriend in het bijzonder, voor het vertrouwen dat zij in mij hadden (en hebben) en voor alle steun die zij mij hebben gegeven. Bij het lezen van deze scriptie moet men een genuanceerd beeld van studentenverenigingen in gedachten houden. Hoewel verenigingsleden veel alcohol drinken, bieden studentenverenigingen veel meer dan alleen een plek om te drinken. Ik hoop in ieder geval dat deze scriptie een goede bijdrage vormt aan het onderzoek naar alcoholgebruik onder studenten en dat ieder die deze scriptie in handen heeft veel plezier ervaart in het lezen ervan. Kim Pattiselanno Augustus

3 SAMENVATTING Onderzoek heeft aangetoond dat studenten veel alcohol drinken. Er is echter nog maar weinig onderzoek verricht naar het alcoholgebruik onder studenten in Nederland en de redenen waarom dit alcoholgebruik zo hoog is. Omdat leden van studentenverenigingen veel drinken, richt dit onderzoek zich op hun drinkgedrag en de factoren die relevant kunnen zijn voor het hoge alcoholgebruik. Er is specifiek gekeken naar de relaties met beste vrienden en populaire huisgenoten. Helaas zijn er geen significante effecten gevonden. Een mogelijke verklaring kan het duidelijke verschil in drinkgedrag tussen mannelijke en vrouwelijke studenten zijn. Hoewel er geen significante resultaten gevonden zijn, lijkt zich wel een trend voor te doen waarbij verenigingsleden beïnvloed worden door de attitude ten aanzien van alcohol en gedrag van medeleden. Met name populaire anderen lijken een effect te geven op het drinkgedrag van studenten. Concluderend kan gezegd worden dat er een trend lijkt te zijn, waarbij het alcoholgebruik van verenigingsleden met name hoog is als gevolg van een positieve attitude ten aanzien van alcohol en het drinken van veel alcohol door populaire anderen. Om te bepalen of er inderdaad significante effecten bestaan, zal eenzelfde onderzoek nogmaals uitgevoerd moeten worden onder een (grotere) populatie verenigingsleden, waarbij mannelijke verenigingsleden goed vertegenwoordigd moeten zijn. 3

4 INHOUD Samenvatting Inleiding Relevantie van het huidige onderzoek Cijfers over overmatig alcoholgebruik onder jongvolwassenen Alcoholgebruik bij leden van studentenverenigingen Probleemstelling Leeswijzer Theoretisch kader De rol van medeleden Het sociale aspect van een studentenvereniging Wanneer treedt imitatie op Doel van dit onderzoek Hypothesen Methode Participanten en procedure Meting / Vragenlijst De afhankelijke variabele Onafhankelijke variabelen Moderator Hechtheid Statistische analyses Resultaten Data exploratie Correlaties Regressies Attitudes van beste vrienden en populaire huisgenoten Drinkgedrag van beste vrienden en populaire huisgenoten Moderatoren

5 5. Discussie en conclusies Referenties Bijlage 1: Vragenlijst

6 1. INLEIDING Deze zomer (2010) was er weer een wereldkampioenschap van voetbal. Voor veel mensen een gelegenheid om samen gezellig de wedstrijd te kijken onder het genot van een hapje en drankje. Een biertje hoort er bij voetbalwedstrijden vaak bij. Er zullen deze zomer ook vast studenten zijn die voor de buis een wedstrijd kijken met een biertje in de hand. Hoewel er niets mis is met het drinken van alcohol, kan het teveel aan alcohol voor problemen zorgen. Ondanks dat het drinken van veel alcohol schadelijk is, blijkt het alcoholgebruik van studenten vrij hoog te zijn (Maalsté, 2000). Studenten drinken meer alcohol dan hun leeftijdsgenoten in het algemeen, tot wel twee keer zoveel. Een onderzoek naar de redenen waarom studenten zoveel alcohol drinken is waardevol, omdat overmatig alcoholgebruik persoonlijke risico s met zich meebrengt, zoals lichamelijke schade en alcoholverslaving, maar ook in verband kan staan met ander probleemgedrag, zoals agressie en geweld. In dit onderzoek wordt dan ook getracht het drinkgedrag van studenten in kaart te brengen en te onderzoeken wat de redenen kunnen zijn waarom studenten zo veel alcohol drinken. Door te onderzoeken welke factoren relevant zijn voor het overmatig alcoholgebruik van studenten, kan het drinkgedrag en eventueel daarbij horende andere problemen aangepakt worden. 1.1 RELEVANTIE VAN HET HUIDIGE ONDERZOEK Het drinken van veel alcohol brengt aanzienlijke risico s met zich mee. Bij het drinken van veel alcohol lopen mensen risico op bijvoorbeeld hersenbeschadiging (met name in het geheugen) en leverbeschadiging, maar iemand riskeert ook een verhoogde kans op verschillende vormen van kanker, acute schade aan organen die direct in contact komen met de alcohol, alcoholvergiftiging en alcoholverslaving (Spear, 2002; Tapert & Brown, 1999; Trimbos, 2009). De schadelijke gevolgen zijn vooral afhankelijk van het drinkpatroon; hoeveel alcohol iemand per keer drinkt en hoe vaak (Anderson & Baumberg, 2006; Rehm, Graham, Monteiro, Gmel & Sempos, 2003; WHO, 2004). Over het algemeen kan gesteld worden dat hoe hoger de totale consumptie van alcohol is, hoe groter de kans op schade, en hoe meer alcohol er per keer gedronken wordt, hoe meer schade er optreedt aan bepaalde delen van het lichaam. Studenten die veel alcohol in korte tijd consumeren, lopen vooral kans op acute schade aan organen, hersenbeschadiging en alcoholvergiftiging. Als er echter ook geregeld door de week alcohol gedronken wordt, neemt de kans op een chronische aandoening ook toe. Studenten die gedurende de gehele week regelmatig alcohol drinken, iets wat vooral bij leden van studentenverenigingen verwacht wordt (o.a. door jaarclub- en dispuutavonden), lopen ook grote kans op chronische schade, zoals alcoholverslaving. 6

7 Als grens voor schadelijk alcoholgebruik wordt voor mannen een norm van eenentwintig glazen alcohol per week genoemd en voor vrouwen veertien glazen (Trimbos, 2009). Wanneer iemand meer alcohol gaat drinken dan de aanbevolen hoeveelheden, wordt het risico op schade al snel groter. Aanbevolen wordt om als man niet meer dan twee glazen alcohol per dag te drinken en als vrouw niet meer dan één glas. Het CBS (2007) geeft verder aan dat mensen zware drinkers zijn, als zij minimaal één dag in de week tenminste zes glazen alcoholhoudende drank drinken. Het drinken van veel alcohol in korte tijd, het zogenaamde binge-drinking, komt ook voor onder jonge mensen en kan leiden tot een alcoholvergiftiging (Trimbos, 2009). Tenslotte is iemand volgens de DSM-IV (2007) een alcoholist te noemen als hij of zij tenminste aan drie van de zeven DSM-criteria voldoet. Onder deze criteria vallen bijvoorbeeld tolerantie (men heeft meer alcohol nodig om een effect hiervan te voelen), het middel vaak gebruiken in grotere hoeveelheden of langere tijd dan het plan was en een groot deel van de tijd gaat op aan het gebruik van het middel of aan het herstel van de effecten ervan. Wanneer er dus over de grenzen van verantwoord alcoholgebruik heengegaan wordt, neemt iemand een risico dat zeer schadelijke gevolgen kan hebben CIJFERS OVER OVERMATIG ALCOHOLGEBR UIK ONDER JONGVOLWASSENEN De hoeveelheden alcohol die jongeren en jong volwassenen consumeren overschrijden soms de grens van gezond alcoholgebruik (Centraal Bureau voor de Statistiek, 2010). Volgens de meest recente cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) drinkt bijna 70 procent van de jongeren tussen de 12 en 24 jaar oud wel eens alcohol (CBS, 2010). Verder valt ongeveer dertien procent van deze jongeren in de categorie zware drinker. Dit houdt in dat deze jongeren minimaal een dag in de week tenminste zes glazen alcoholhoudende drank drinken (CBS, 2007). In de groep jongeren in de leeftijdsklasse van 12 tot en met 24 jaar komt zwaar drinken het meeste voor (CBS Statline, 2010). Binnen de groep jongeren en jong volwassen horen ook studenten. Over deze groep is echter niet zo veel bekend als over jongeren in het algemeen. Maalsté (2000) heeft onderzoek gedaan onder studenten naar hun alcoholgebruik. In zijn onderzoek geeft hij aan dat studenten gemiddeld zestien glazen alcohol per week drinken, terwijl jongeren van vergelijkbare leeftijd gemiddeld tien glazen per week drinken (mannen 13 en vrouwen 7). Mannelijke studenten drinken duidelijk meer alcohol (20 glazen per week) dan vrouwelijke studenten (8 glazen per week). Bovendien drinken leden van een studentenvereniging gemiddeld nog meer dan studenten in het algemeen. Leden van studentenverenigingen drinken gemiddeld drieëntwintig glazen per week. Ook hier drinken mannen meer dan vrouwen (respectievelijk 27 en 12 glazen per week). Opvallend is dat vrouwelijke studenten die niet lid zijn van een vereniging niet veel meer drinken dan jongeren van vergelijkbare leeftijd, maar dat vrouwelijke leden van een 7

8 studentenvereniging wel meer drinken. Het alcoholgebruik van studenten ligt hoger dan de aantallen die als grens voor schadelijk gebruik gehanteerd worden, namelijk eenentwintig glazen alcohol per week voor mannen en veertien glazen voor vrouwen (Trimbos, 2009). Het gemiddelde alcoholgebruik van studenten overschrijdt dus de grens van verantwoord gebruik. Bovendien drinken met name studenten die lid zijn van een studentenvereniging een stuk meer dan andere studenten en leeftijdsgenoten die niet studeren ALCOHOLGEBRUIK BIJ LEDEN VAN STUDENTENVERENIGINGEN Leden van studentenverenigingen komen geregeld samen in de kroeg (=sociëteit) (Maalsté, 2000). Dit is onderdeel van het lid zijn van de vereniging en bevat onder andere wekelijkse club- en dispuutavonden. Op deze avonden wordt vaak veel alcohol gedronken. Doordat verenigingsleden geregeld door de week alcohol drinken, lopen zij naast de kans op hersenschade, alcoholvergiftiging en acute schade aan andere organen, ook kans op chronische schade, zoals alcoholverslaving. Het alcoholgebruik van studenten kan naast persoonlijke problemen, ook overlast voor anderen veroorzaken. Bij de politie in Groningen bestaat bijvoorbeeld de indruk dat studenten steeds meer voor problemen zorgen (Van der Klauw, Postmes & Nieuwenhuis, 2009). Hierbij gaat het onder andere om overmatig alcoholgebruik en (mogelijk) daarbij horend een toename in geweld en criminele handelingen, zoals vernielingen en baldadigheid. Omdat leden van studentenverenigingen meer alcohol drinken dan studenten in het algemeen, kan het relevant zijn om juist bij deze groep te onderzoeken welke factoren van invloed zijn op het alcoholgebruik. Door te onderzoeken welke factoren relevant zijn voor het overmatig alcoholgebruik van verenigingsleden, kan dit gedrag en eventueel daarbij horende andere problemen aangepakt worden. 1.2 PROBLEEMSTELLING Er is nog maar weinig informatie beschikbaar over het alcoholgebruik van studenten, maar bestaande informatie geeft aan dat studenten veel alcohol drinken. In eerder onderzoek bleek dat vooral leden van studentenverenigingen veel drinken (Maalsté, 2000). Omdat het drinken van veel alcohol aanzienlijke (schadelijke) risico s met zich mee kan brengen en omdat het alcoholgebruik gepaard kan gaan met andere probleemgedragingen, wordt er de vraag gesteld of leden van studentenverenigingen inderdaad veel alcohol drinken, en als dit inderdaad zo is, welke redenen er kunnen zijn dat deze studenten zoveel alcohol drinken. 8

9 Concreet mondt dit uit in de volgende hoofdvraag en subvraag: 1. Bestaat er een invloed van verenigingsleden op elkaar als het gaat om drinkgedrag? 1.1 Welke specifieke medeleden bepalen hoeveel alcohol een student drinkt? 1.3 LEESWIJZER In het volgende hoofdstuk wordt ingegaan op de theoretische achtergrond. Dit hoofdstuk zal informatie geven over relevante factoren die het drinkgedrag van leden van studentenverenigingen nader kunnen verklaren. Vervolgens zal in hoofdstuk 3 ingegaan worden op de inhoud en uitvoering van het onderzoek. Hoofdstuk 4 geeft een beschrijving van de resultaten weer en bij hoofdstuk 5 zullen de resultaten geïnterpreteerd worden en zullen de conclusies van het onderzoek besproken worden. Tevens zal in het laatste hoofdstuk de discussie van dit verslag weergegeven worden. 9

10 2. THEORETISCH KADER Als het drinken van veel alcohol zo gevaarlijk is, waarom drinken studenten dan zoveel? Volgens Maalsté (2000) drinken studenten onder meer veel alcohol, omdat zij gemakkelijk aan alcohol kunnen komen. Studenten zijn meerderjarig en dit betekent dat zij in een supermarkt gewoon alcohol kunnen kopen. Verder wordt in alle uitgaansgelegenheden wel alcohol geschonken. Vooral bij studentenverenigingen is het gemakkelijk om aan alcohol te komen. Het alcoholbeleid van studentenverenigingen blijkt een van de factoren te zijn voor het hoge alcoholgebruik onder studenten (Maalsté, 2000). Het drinken van alcohol bij studentenverenigingen is goedkoop en verenigingen bestellen vaak grote hoeveelheden, omdat zij kortingen krijgen of omdat alcohol op een bepaald moment extra goedkoop is. Verder hoeven verenigingsleden hun drankjes niet altijd contant af te rekenen. Hierdoor wordt het drinken van veel alcohol en de hoge kosten daarvan niet direct aan elkaar gekoppeld. Wanneer er op een avond veel gedronken wordt, komen de hoge kosten pas later aan het licht. Studenten ervaren de hoge financiële kosten wel vaak als negatieve gevolgen van het drinken van alcohol (Orford, Krishnan, Balaam, Everitt & Van der Graaf, 2004). Echter, wanneer er tussen het drinken van alcohol en de rekening een lange(re) tijd zit, heeft het negatieve effect van de hoge kosten niet zo n grote impact meer (e.g., Bitterman, 2006; Fancher, 1996). Ten slotte is bij studentenverenigingen vaak sprake van rituele en competitieve spelletjes, waarbij het vooral gaat om het drinken van veel alcohol (Maalsté, 2000). Bij verenigingen is er bijvoorbeeld sprake van leegdrinkavonden, meteravonden en pullenfeesten. De mogelijkheid om veel alcohol te drinken is dus op verschillende manieren aanwezig. 2.1 DE ROL VAN MEDELEDEN Naast gelegenheidsfactoren en het alcoholbeleid van studentenverenigingen, kunnen er ook andere, meer sociale factoren van invloed zijn op het alcoholgebruik van studenten. Het is mogelijk dat de rol die medeleden spelen in het leven van een student, het drinkgedrag van die student beïnvloeden. Net als andere jongeren bevinden studenten zich in een overgangsfase van adolescentie naar (jong)volwassenheid, waarbij deze groep steeds vaker beïnvloed wordt door hun leeftijdsgenoten (e.g., Reifman, Barnes, Dintcheff, Farrel & Uhteg, 1998; Schulenberg, O Malley, Bechman, Wadsworth & Johnston, 1996). De overgang van adolescent naar jongvolwassene zorgt ervoor dat studenten zich losmaken van hun ouders en relaties met medestudenten belangrijker worden. Doordat leden van een studentenvereniging tijdens hun studententijd vaak bij elkaar in een studentenhuis (gaan) wonen en veel tijd met medeleden doorbrengen (naast het samenwonen onder andere door huisavonden, jaarclubavonden en dispuutavonden), komen zij veel met elkaar in contact en worden 10

11 zij voor elkaar erg belangrijk. Medeleden van de studentenvereniging worden steeds belangrijker en dit zorgt er voor dat de invloed van die medeleden op een student toenemen. Een belangrijke reden waarom leden van studentenverenigingen zo veel alcohol drinken, kan de toenemende belangrijke rol van medeleden zijn. 2.2 HET SOCIALE ASPECT VAN EEN STUDENTENVERENIGING Vanuit de overgang van adolescentie naar jongvolwassenheid en het toenemende belang van andere verenigingsleden, kan gesteld worden dat leden een steeds grotere invloed op elkaar hebben. Het drinkgedrag van medestudenten is een van de sterkste voorspellers voor het drinkgedrag van studenten zelf (Orford, Waller & Peto, 1974; Borsari & Carey, 2001). Over het algemeen drinken studenten veel alcohol als hun medestudenten ook veel alcohol drinken. In een onderzoek van Wood, Read, Palfai en Stevenson (2001) bleek dat studenten meer beïnvloed werden door het gedrag van anderen dan door het direct aanbieden van alcohol. Met name imitatie blijkt relevant te zijn voor het drinkgedrag van individuele studenten (e.g., Spijkerman, Larsen, Gibbons & Engels, 2010). Het blijkt verder dat drinken van alcohol positief gerelateerd is aan de frequentie en hoeveelheid van sociale contacten/interactie die studenten hebben (Fondacaro & Heller, 1983). Hoewel het niet duidelijk is hoe de richting van het verband tussen het drinken van alcohol en het hebben van sociale contacten van studenten loopt, is wel bekend dat studenten die veel alcohol drinken zich vaak ook bevinden in een sociaal netwerk waarin veel alcohol gedronken wordt (Orford, Krishnan, Balaam, Everitt & Van de Graaf, 2004). Het lijkt er op dat mensen in een sociaal netwerk van veeldrinkers niet alleen meer drinken, maar dat de meningen en het gedrag van de mensen in het netwerk direct de mening en het gedrag van een individu beïnvloedt. Een reden waarom leden van een studentenvereniging drinkgedrag imiteren, is omdat het sociale aspect van drinken belangrijk is. Het alcoholgebruik van studenten wordt gemedieerd door positieve verwachtingen (Wood, Read, Palfai & Stevenson, 2001). Uit meerdere onderzoeken blijkt dat mensen alcohol drinken om, kortweg, twee verschillende redenen (Carey & Correia, 1997; Cooper, Frone, Russell & Mundar, 1995; Evans & Dunn, 1995). Iemand kan alcohol drinken om zich beter te voelen of om negatieve emoties te verminderen. Studenten drinken met name alcohol om zich beter te voelen, om meer plezier te ervaren, meer zelfvertrouwen te krijgen en omdat drinken belangrijk is voor het sociale leven van een student (Orford, Krishnan, Balaam, Everitt & Van de Graaf, 2004). Sociale aspecten blijken bovendien belangrijke voordelen te zijn van het drinken van alcohol (Fondacaro & Heller, 1983; Orford, Dalton, Hartney, Ferrins-Brown, Kerr & Maslin, 2002; Orford, Krishnan, Balaam, Everitt & Van de Graaf, 2004). Ook bij leden van een studentenvereniging 11

12 blijkt het sociale aspect van het drinken een van de belangrijkste redenen is om zelf alcohol te drinken (Maalsté, 2000). Verenigingsleden kunnen zich echter ook aanpassen aan het gedrag van hun medeleden, omdat zij uit het gedrag van anderen sociale normen afleiden (e.g., Cialdini, Kallgren & Reno, 1991). Het is belangrijk voor mensen om sociale goedkeuring te krijgen en sociale afkeuring te vermijden. Door te kijken naar het gedrag van anderen om hen heen, weten mensen hoe zij zich moeten gedragen in een bepaald sociaal netwerk. Mensen kunnen zich anders gaan gedragen, omdat ze niet willen afwijken van (het gedrag van) anderen om hen heen. Studenten in studentenverenigingen kunnen drinkgedrag gaan vertonen dat overeenkomt met het drinkgedrag van andere leden, omdat studenten het gedrag observeren en medestudenten nadoen om erbij te horen. Leden van een studentenvereniging kunnen zich aanpassen aan het gedrag van andere leden, omdat dit in de sociale context belangrijk is. Verenigingsleden leidt sociale normen af van het drinkgedrag van anderen en volgen deze normen nadrukkelijk, omdat zij bij de groep willen horen. Het drinkgedrag van leden van een studentenvereniging kan bovendien sterk met elkaar overeenkomen, omdat leden een belangrijke rol innemen in elkaars leven. Verenigingsleden brengen veel tijd met elkaar door en zij gaan elkaar imiteren, omdat het positieve gevolgen heeft voor het sociale leven van een verenigingslid en dit is voor hen erg belangrijk. Als er dus veel gedronken wordt binnen de vereniging, zullen andere leden ook veel alcohol drinken, omdat dit positieve gevolgen heeft voor het sociale leven WANNEER TREEDT IMITATIE OP Volgens de sociale-impacttheorie clusteren persoonlijke attitudes, gedrag en percepties van anderen samen op groepsniveau (Bourgeois & Bowen, 2001; Latané, 1996; Latané & Bourgeois, 1996). Het clusteren van deze attitudes en het gedrag wordt beïnvloed door de sterkte van de relaties met andere leden van de groep, nabijheid en het aantal bronnen van sociale invloed (Latané, 1981). Elk lid van de groep heeft dagelijks contact met andere leden van de groep en persoonlijke attitudeverandering leidt tot het ontstaan van patronen en ideeën op het grotere groepsniveau. Uit simulatieonderzoek bleek dat buren meer geneigd zijn om gelijke attitudes te delen als gevolg van communicatie en discussie (Latané & Bourgeois, 1996; Latané & L Herrou, 1996; Nowak, Szamrej & Latané, 1990). Het drinkgedrag van leden van een studentenvereniging wordt medebepaald door het sociale netwerk waarin zij zich bevinden. Eerder werd al aangegeven dat verenigingsleden tijdens hun studententijd vaak bij elkaar in een studentenhuis (gaan) wonen. Uit onderzoek blijkt dat studenten meer beïnvloed worden door andere studenten die dicht bij hen wonen (zoals in een 12

13 studentenhuis) dan door medestudenten die verder weg wonen (Bourgeois, 2001; Festinger, Schachter & Back, 1950). Doordat leden van studentenverenigingen in studentenhuizen fysiek dicht bij elkaar zijn en omdat zij veel tijd met elkaar doorbrengen, is het aannemelijk dat in een studentenhuis ideeën en gedrag sterk overeen zullen komen. Persoonlijke attitudes en gedrag zullen binnen een studentenhuis samenclusteren, omdat studenten hier veel tijd met elkaar doorbrengen (Bourgeois & Bowen, 2001; Latané, 1996; Latané & Bourgeois, 1996; Orford, Krishnan, Balaam, Everitt & Van de Graaf, 2004). Vooral leden van studentenverenigingen die samen met elkaar in huis wonen, hebben sterke banden. Deze studenten doen vaak veel dingen samen, zoals geregeld samen eten, het houden van zogenaamde huisavonden en komen elkaar geregeld tegen op de sociëteit van hun vereniging (Maalsté, 2000). Vooral wanneer verenigingsleden hechte relaties met elkaar hebben, veel tijd met elkaar doorbrengen en er veel mensen in één huis wonen, kan het clusteren van ideeën en gedrag sterk zijn (Latané, 1981; Wasserman & Galaskiewicz, 1994). Het delen van gelijk gedrag en gelijke attitudes, wat betreft alcoholgebruik, zal een gevolg zijn van het samenleven in een studentenhuis. Het drinkgedrag van verenigingsleden zal verder afhankelijk zijn van de attitude die er bestaat ten opzichte van alcohol. Hoe verenigingsleden/huisgenoten denken over het drinken van (veel) alcohol bepaalt hoe iemand zich zal gedragen ten aanzien van alcohol. Omdat persoonlijke attitudes samenclusteren in een studentenhuis, zal de algemene groepsnorm in het huis overeenkomen met het gemiddelde van persoonlijke attitudes (Bourgeois & Bowen, 2001; Latané, 1996; Latané & Bourgeois, 1996). Het patroon in attitudes, ten opzichte van alcohol, zal zich ook uiten in het drinkgedrag van verenigingsleden HET EFFECT VAN BEPAALDE INDIVIDUEN IN EEN STUDENTENHUIS Naast de mogelijkheid van het imiteren van het gedrag van medeleden in het algemeen, is het ook mogelijk dat bepaalde actoren in het netwerk van een studentenhuis bepalen welk gedrag er geïmiteerd wordt. Studenten worden vaak aangemoedigd om (veel) alcohol te drinken door mensen die ze zelf erg belangrijk vinden (Orford, Krishnan, Balaam, Everitt & Van de Graaf, 2004). Het is mogelijk dat verenigingsleden veel alcohol drinken, omdat andere studenten, die zij erg belangrijk vinden, ook veel alcohol drinken. Hierbij is bijvoorbeeld te denken aan personen die een belangrijke plaats innemen in de sociale context van een studentenhuis. Beste vrienden Individuen die erg belangrijk zijn in het leven van een student, maar ook in het leven van anderen, zijn beste vrienden. Hechte vriendschappen zijn erg belangrijk voor mensen, omdat deze een aantal behoeftes vervullen. Goede vrienden bieden een mate van intimiteit die mensen zoeken 13

14 (e.g., Connolly, Craig, Goldberg & Pepler, 1999; Hand & Furman, 2009; Hope, 2010). Bovendien bieden ze vertrouwen en steun waar nodig. Mensen zoeken nabijheid en veiligheid bij anderen waar ze een hechte band mee hebben. Verder blijkt dat attitudes van mensen die een hechte relatie met elkaar hebben veelal overeenkomen (e.g., Latané, 1996; Wasserman & Galaskiewicz, 1994). Onderzoek laat ook zien dat het drinkgedrag van studenten vaak overeenkomt met het drinkgedrag van hun beste vrienden (Orford, Waller & Peto, 1974; Reifman, Barnes, Dintcheff, Farrel & Uhteg, 1998). Omdat beste vrienden erg belangrijk voor studenten zijn en omdat hun attitudes vaak met elkaar overeenkomen, is het goed mogelijk dat leden van een studentenvereniging in een verenigingshuis met name veel alcohol drinken als hun beste vrienden positief staan ten opzichte van alcoholgebruik (en zelf veel drinken). Er wordt verwacht dat verschillen in de attitude van beste vrienden, ten opzichte van alcoholgebruik, leiden tot verschillen in drinkgedrag tussen studenten. Wanneer beste vrienden een positieve attitude hebben ten opzichte van alcohol, drinken studenten meer dan wanneer beste vrienden een minder positieve attitude hebben ten opzichte van alcohol (Hypothese 1). Verder wordt verwacht dat verschillen in het drinkgedrag van beste vrienden leiden tot verschillen in drinkgedrag tussen studenten. Wanneer beste vrienden meer alcohol drinken, drinken studenten ook meer alcohol, in tegenstelling tot wanneer beste vrienden minder alcohol drinken (Hypothese 2). Populaire huisgenoten Naast beste vrienden kunnen ook andere huisgenoten een effect hebben op het drinkgedrag van individuele studenten. Binnen het sociale netwerk van leden van een studentenvereniging kunnen populaire medestudenten erg belangrijk gevonden worden, omdat populaire studenten een belangrijk voordeel kunnen geven. Door om te gaan met populaire anderen, kan iemand namelijk de eigen status verhogen of mogelijk zelf ook populair worden. Dit wordt ook wel basking in reflected glory genoemd (Cialdini & Richardson, 1980; Dijkstra, Cillessen, Lindenberg & Veenstra, 2010). Vrij vertaald betekend dit zich koesteren in de roem die door anderen wordt uitgestraald. Basking in reflected glory wordt goed verklaard door de sociale identiteitstheorie. De sociale identiteitstheorie stelt dat mensen streven naar een positief zelfbeeld (e.g., Tajfel & Turner, 1986). Dit kan behaald worden door de persoonlijke identiteit (bijvoorbeeld ik ben een vrouw, aardig, sportief, etc. ) positiever te maken, maar ook door dit te doen met de sociale identiteit. De sociale identiteit verwijst naar groepen waar iemand zich tot vindt behoren (bijvoorbeeld ik ben een student, voetbalsupporter, etc. ). Door zich te identificeren met succesvolle anderen, kunnen mensen het eigen zelfbeeld verhogen. In het geval van populaire anderen kan iemand het zelfbeeld verhogen door zich te identificeren met deze populaire, succesvolle, personen. Populaire personen zijn succesvol, omdat zij vaak veel positieve punten bezitten. Populariteit bevat bijvoorbeeld 14

15 aspecten als invloed, dominantie, macht en aantrekkingskracht (De Bruyn & Cillessen, 2006; LaFontana & Cillessen, 2002; Lease, Musgrove & Axelrod, 2002; Parkhurst & Hopmeyer, 1998). Het bezit hiervan kan als succesvol ervaren worden. Door zelf deze eigenschappen te bezitten of tenminste geassocieerd te worden met deze eigenschappen (door zelf populair te zijn of door om te gaan met populaire anderen), zorgt dit voor een verhoogd/positief zelfbeeld. Door om te gaan met populaire anderen, omdat iemand sterke positieve gevolgen voor zichzelf verwacht, kan het gedrag en de attitude van deze populaire medestudenten ten aanzien van alcoholgebruik het gedrag van individuele studenten beïnvloeden. Leden van een studentenvereniging kunnen dus veel alcohol drinken, omdat populaire medeleden positief tegen het drinken van alcohol aankijken en zelf ook veel drinken. Uit de bovenstaande theorie wordt dan ook verwacht dat verschillen in de attitude van populaire huisgenoten, ten opzichte van alcoholgebruik, leiden tot verschillen in drinkgedrag tussen studentenhuizen. Wanneer populaire huisgenoten een positieve attitude hebben ten opzichte van alcohol, drinken studenten in het studentenhuis meer dan wanneer populaire huisgenoten een minder positieve attitude hebben ten opzichte van alcohol (Hypothese 3). Verder wordt verwacht dat verschillen in het drinkgedrag van populaire huisgenoten leiden tot verschillen in drinkgedrag tussen studentenhuizen. Wanneer populaire huisgenoten meer alcohol drinken, drinken studenten in het studentenhuis ook meer, in tegenstelling tot wanneer populaire huisgenoten minder alcohol drinken (Hypothese 4). Eerder werd al aangegeven dat ideeën en gedrag vooral sterk met elkaar overeen zullen komen als studenten hechte relaties met elkaar hebben (Latané, 1981; Wasserman & Galaskiewicz, 1994). Hoe sterker de banden/relaties tussen bepaalde studenten zijn, hoe sterker attitudes en gedrag met elkaar overeen zullen komen. Er wordt daarom tenslotte een modererende werking van de mate van hechtheid, die studenten met elkaar hebben, verwacht op de relaties die beschreven zijn in hypothesen één tot en met vier. Hypothese 5 luidt dan als volgt: De relatie van de attitudes en het gedrag van beste vrienden en populaire huisgenoten met het eigen drinkgedrag wordt sterker naarmate verenigingsleden hechtere banden met beste vrienden en populaire huisgenoten hebben. 2.3 DOEL VAN DIT ONDERZOEK In dit onderzoek zal het alcoholgebruik van studenten die lid zijn van een studentenvereniging in kaart gebracht worden. Tevens zullen deze studenten in verenigingshuizen wonen, waar zij samenleven met andere leden van de vereniging. De banden binnen een sociaal netwerk van leden van een studentenvereniging kunnen bepalend zijn voor het imiteren van drinkgedrag. In een studentenhuis zullen die banden met name sterk zijn en zal het effect van anderen groot zijn, omdat zij hier direct contact hebben met andere leden van de groep. 15

16 Het doel van het huidige onderzoek is om de relatie te bekijken tussen het drinkgedrag van studenten binnen verenigingshuizen en te kijken hoe deze relatie beïnvloed wordt door verschillende typen medestudenten, namelijk beste vrienden en populaire huisgenoten. Allereerst wordt gekeken hoe de relatie loopt tussen de attitudes van beste vrienden en populaire huisgenoten (populairen) met het drinkgedrag van studenten. Vervolgens wordt bepaald of studenten het gedrag van bepaalde huisgenoten direct imiteren. Uit het bovenstaande wordt verwacht dat het drinkgedrag van studenten positief beïnvloed wordt door de attitude ten opzichte van alcohol van beste vrienden en populairen. Ook wordt er een positief verband verwacht tussen het drinkgedrag van deze medestudenten en het eigen drinkgedrag. Tenslotte wordt verwacht dat alle relaties gemodereerd worden door de mate van hechtheid die studenten hebben met de desbetreffende huisgenoten. In figuur 1 wordt een schematisch overzicht gegeven van alle relaties tussen de factoren. Attitude t.o.v. alcohol van beste vrienden 1 Drinkgedrag van beste vrienden Attitude t.o.v. alcohol van populairen 2 3 Eigen drinkgedrag Drinkgedrag van populairen 4 Hechtheid 5 Figuur 1: Procesmodel van de relatie tussen attitudes en drinkgedrag van beste vrienden en populaire huisgenoten & het eigen drinkgedrag en een modererend effect van hechtheid op al deze relaties. 16

17 2.3.1 Hypothesen Uit de verwachting dat het drinkgedrag van studenten sterk overeenkomt met de attitude ten opzichte van alcohol en het drinkgedrag van beste vrienden en populaire huisgenoten, volgt dat: 1. Hoe positiever de attitude, ten opzichte van alcohol, van beste vrienden is, hoe meer alcohol studenten zelf zullen drinken. 2. Hoe meer beste vrienden drinken, hoe meer alcohol studenten zelf zullen drinken. 3. Hoe positiever de attitude, ten opzichte van alcohol, van populaire huisgenoten is, hoe meer alcohol studenten zelf zullen drinken. 4. Hoe meer populaire huisgenoten drinken, hoe meer alcohol studenten zelf zullen drinken. 5. De relatie van de attitudes en het gedrag van beste vrienden en populaire huisgenoten met het eigen drinkgedrag wordt sterker naarmate verenigingsleden hechtere banden met beste vrienden en populaire huisgenoten hebben. 17

18 3. METHODE 3.1 PARTICIPANTEN EN PROCEDURE Het onderzoek is uitgevoerd onder 89 Groningse studenten van de Rijksuniversiteit Groningen en de Hanzehogeschool Groningen. De studenten zijn gemiddeld 22 jaar oud en het geslacht van de studenten in de steekproef is overwegend vrouw (66%). De meeste studenten zijn ouderejaars. Ongeveer achttien procent van de respondenten geeft aan eerstejaars student te zijn. Gemiddeld studeren ze meer dan 3 jaar en zitten ze vaak in hun tweede of derde studiejaar. De respondenten in dit onderzoek wonen allen in een studentenhuis van tenminste tien personen en zijn allen lid van een studentenvereniging. Het onderzoek werd afgenomen met behulp van een vragenlijst, waarvan een gedeelte is afgenomen via de computer. Met het online programma examine is het mogelijk om een vragenlijst online te publiceren. Respondenten kunnen dan op elke willekeurige computer de vragenlijst maken. Studenten zijn niet gebonden aan een specifieke locatie. Naast het gedeelte van de online vragenlijst, bestond er ook een gedeelte van de vragenlijst op papier. Het was namelijk niet mogelijk om met behulp van examine alle gewenste vragen in de online vragenlijst te zetten. Tijdens het invullen van het digitale gedeelte van de vragenlijst, werden de respondenten naar het schriftelijk gedeelte verwezen en konden na het invullen van het schriftelijke gedeelte weer verder gaan met de vragenlijst op de computer. Op deze manier werd toch het grootste gedeelte van de vragenlijst digitaal afgenomen, maar stond de schriftelijke vragenlijst wel in contact met de digitale vragenlijst. De vragenlijsten zouden in eerste instantie op de faculteit Gedrags- en Maatschappijwetenschappen (GMW) te Groningen worden afgenomen. Het was namelijk gewenst om alle huisgenoten op dezelfde tijd en plaats de vragenlijst te laten maken. Dit werd gedaan om ervoor te zorgen dat studenten niet beïnvloed werden door een andere locatie of tijd, of door elkaar en omdat het op deze manier mogelijk was om de vragenlijst bij veel respondenten tegelijkertijd af te nemen. Het bleek echter erg lastig te zijn om het gewenste aantal respondenten/studentenhuizen te werven. Mogelijk kwam dit doordat de studenten met een grote groep moeilijk een afspraak konden maken of omdat zij niet gemotiveerd genoeg waren om naar een aparte locatie af te reizen. Er werd daarom een mogelijkheid geboden om de vragenlijsten ook thuis te maken. Een onderzoeker kwam dan langs om het gedeelte op internet bij persoonlijke computers te activeren en het schriftelijke gedeelte mee te nemen. De onderzoeker bleef aanwezig totdat alle vragenlijsten compleet ingevuld waren. Deze extra mogelijkheid om met het onderzoek mee te doen, maakte het voor studenten gemakkelijker om met zijn allen op dezelfde tijd de vragenlijst te maken. Dit leidde uiteindelijk ook 18

19 tot een betere respons. Overigens werden over het algemeen de vragenlijsten rond het zelfde tijdstip en op dezelfde dag gemaakt (namelijk op een dinsdag na 17.00uur). Dit heeft ermee te maken dat studentenverenigingen op de dinsdag zogenaamde huisavonden hebben, waarbij alle bewoners van het huis aanwezig zijn. Als beloning voor deelname aan het onderzoek maakten de studenten samen met hun huisgenoten kans op een Nintendo Wii spelcomputer. De kans om een spelcomputer te winnen was gesteld op vijftig procent, om ervoor te zorgen dat de respons hoog genoeg zou zijn. Er is meerdere malen geprobeerd om respondenten te werven voor het onderzoek, maar ondanks het aanbieden van een waardevolle prijs bleef de respons toch erg laag. Er zijn daarom nog een aantal verschillende methoden uitgeprobeerd om de respons te verhogen, zoals het aanbieden van een alternatieve prijs en de mogelijkheid om de vragenlijst thuis te maken. Hoewel het aanbieden van een Wii in combinatie met de laatste methode wel voor een betere respons zorgde, was het toch lastig om een voldoende aantal respondenten te verkrijgen. Dit heeft er mogelijk mee te maken dat de categorie studenten (verenigingsleden) veelal eigen budget heeft om een dergelijke spelcomputer aan te schaffen. Bovendien vond de laatste wervingsperiode plaats aan het einde van het studiejaar, op een moment dat studenten al bezig waren met het afronden van het studiejaar. Sommige studenten gaven ook aan op dit moment gewoon geen tijd te hebben. 3.2 METING / VRAGENLIJST De vragenlijst bevat vragen over verschillende vormen van gedrag van studenten, waaronder het alcoholgebruik, maar ook delinquent gedrag, overlast en drugsgebruik. Voor het huidige onderzoek zijn alleen de vragen met betrekking tot drinkgedrag belangrijk. Er zal nu ingegaan worden op de verschillende factoren die belangrijk zijn voor het onderzoek. Meer informatie over de exacte inhoud van de vragenlijst is terug te vinden in bijlage DE AFHANKELIJKE VARIABELE Het drinkgedrag van een lid van een studentenvereniging is gemeten op meerdere dimensies, welke kunnen worden onderverdeeld in het meer algemene drinkgedrag en het drinkgedrag tijdens het uitgaan. Voor het algemene drinkgedrag wordt gebruik gemaakt van een zelfrapportage over het alcoholgebruik van een student gedurende een week (e.g., Carter Sobell, et al., 2003; Schroeder & Prentice, 1998). Per dag wordt de alcoholconsumptie vermeld en het totaal van de week is een maat voor het standaard gemiddelde alcoholgebruik van een student. Het alcoholgebruik tijdens het uitgaan is bepaald met behulp van vier items, waarbij een schaal is gevormd voor het alcoholgebruik op een uitgaansavond (α=.74, N=89). Deze items waren: 19

20 Ik drink meer dan 5 glazen alcohol per week, Ik speel drankspelletjes, Ik word aangeschoten en Ik word dronken (0 = nooit, 4 = meestal) (e.g., Schroeder & Prentice, 1998). Hoe hoger de score op de schaal, hoe meer alcohol studenten drinken op een uitgaansavond ONAFHANKELIJKE VARIABELEN Attitude ten opzichte van alcohol van beste vrienden De attitude ten opzichte van alcohol van beste vrienden bestaat uit twee onderdelen, namelijk persoonlijke attitudes en beste vrienden. Allereerst is het noodzakelijk om de persoonlijke attitudes ten opzichte van alcohol(gebruik) van de respondenten te weten. Persoonlijke attitudes zijn geoperationaliseerd aan de hand van vier items die aangeven hoe studenten aankijken tegen het drinken van alcohol (-3 = zeer negatief, 0 = neutraal, 3 = zeer positief) (Larimer, 1992; Neighbors, et al., 2008). Hoe positiever studenten de items Drankspelletjes spelen, Aangeschoten zijn van de alcohol, Dronken worden en Meer dan 5 glazen alcohol drinken in korte tijd aanneemt, hoe meer iemand overmatig alcoholgebruik accepteert (α=.79, N=89). Beste vrienden zijn geoperationaliseerd aan de hand van nominaties op één item. Op het item Welke huisgenoten reken je tot je beste vrienden konden respondenten huisgenoten nomineren op wie dit item van toepassing was. Alle nominaties van beste vrienden en hun bijbehorende scores in persoonlijke attitude in de dataset worden geaggregeerd per respondent. Dit houdt in dat een respondent een totaalscore krijgt van het aantal beste vrienden dat hij of zij heeft en een totaalscore krijgt van alle bijbehorende scores op de persoonlijke attitude van die beste vrienden. Door nu per respondent de totaalscore van de persoonlijke attitude van beste vrienden te delen door het aantal beste vrienden, wordt een gemiddelde attitude ten opzichte van alcohol berekend van beste vrienden. Drinkgedrag van beste vrienden Het drinkgedrag van beste vrienden is op eenzelfde manier bepaald als de attitude ten opzichte van alcohol van beste vrienden. Ook hier bestaat het gedrag uit verschillende onderdelen, namelijk het drinkgedrag en beste vrienden. Voor het drinkgedrag zijn dezelfde maten gebruikt als in paragraaf 3.2.1, namelijk het algemene drinkgedrag en het drinkgedrag tijdens het uitgaan. Voor de berekening van het concept beste vrienden wordt verwezen naar de bovenstaande paragraaf. Om een maat te krijgen voor het drinkgedrag van beste vrienden wordt gekeken welke score in drinkgedrag huisgenoten hebben die genomineerd zijn als beste vriend. Alle nominaties van beste vrienden en hun bijbehorende scores in drinkgedrag in de dataset worden geaggregeerd per respondent. Dit houdt in dat een respondent een totaalscore krijgt van het aantal beste vrienden dat 20

Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011

Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011 Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011 Zeeuwse jongeren en alcohol In 2010 is de Zeeuwse campagne Laat ze niet (ver)zuipen! van start

Nadere informatie

Ondanks dat het in Nederland niet is toegestaan om alcohol te verkopen aan jongeren onder de 16 jaar, drinkt een groot deel van deze jongeren

Ondanks dat het in Nederland niet is toegestaan om alcohol te verkopen aan jongeren onder de 16 jaar, drinkt een groot deel van deze jongeren Ondanks dat het in Nederland niet is toegestaan om alcohol te verkopen aan jongeren onder de 16 jaar, drinkt een groot deel van deze jongeren alcohol. Dit proefschrift laat zien dat de meerderheid van

Nadere informatie

Factsheet Veilig Uitgaan = Veilig thuiskomen

Factsheet Veilig Uitgaan = Veilig thuiskomen Factsheet Veilig Uitgaan = Veilig thuiskomen Achtergrond Veilig uitgaan = Veilig thuiskomen Onderzoeksdoel en onderzoeksopzet Steekproef Resultaten werkelijk gebruik Resultaten gebruik in verkeer Resultaten

Nadere informatie

SAMENVATTING Schadelijk gebruik van alcohol staat wereldwijd in de top vijf van risicofactoren die tot ziekte, arbeidsongeschiktheid of overlijden kunnen leiden. Het alcoholgebruik is stabiel of neemt

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

Onderzoek Inwonerspanel Jongerenonderzoek: alcohol

Onderzoek Inwonerspanel Jongerenonderzoek: alcohol 1 (19) Onderzoek Inwonerspanel Auteur Tineke Brouwers Respons onderzoek Op 5 december kregen de panelleden van 12 tot en met 18 jaar (280 personen) een e-mail met de vraag of zij digitaal een vragenlijst

Nadere informatie

tot 24 jaar Monitor jongeren 12

tot 24 jaar Monitor jongeren 12 Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

Grensoverschrijdend gedrag onder Groningse studenten

Grensoverschrijdend gedrag onder Groningse studenten Grensoverschrijdend gedrag onder Groningse studenten Grensoverschrijdend gedrag onder Groningse studenten Een onderzoek naar omvang, trends en verklarende factoren Marlon Nieuwenhuis MSc. Prof. dr. Tom

Nadere informatie

Jongeren en alcohol. Gemeente s-hertogenbosch

Jongeren en alcohol. Gemeente s-hertogenbosch Jongeren en alcohol Gemeente s-hertogenbosch Onderzoek & Statistiek Oktober 2013 2 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 5 1.1 Achtergrond... 5 1.2 Jongerenpanel alcohol... 5 1.3 Leeswijzer... 5 2. Alcoholgebruik

Nadere informatie

Trendonderzoek: Alcoholkennis bij jongeren tussen 12 en 25 jaar

Trendonderzoek: Alcoholkennis bij jongeren tussen 12 en 25 jaar - Factsheet - Trendonderzoek: Alcoholkennis bij jongeren tussen 12 en 25 jaar NIGZ, Project Alcohol Voorlichting en Preventie 3 juli 2003 Inleiding Het NIGZ voert elk jaar, als onderdeel van het Alcohol

Nadere informatie

Cliëntenthermometer jongeren vanaf 12 jaar

Cliëntenthermometer jongeren vanaf 12 jaar Cliëntenthermometer jongeren vanaf 12 jaar Accare Totaal Versie 1.0.0 Drs. A. Weynschenk november 2014 www.triqs.nl VOORWOORD Met genoegen bieden wij u hierbij de rapportage aan over de uitgevoerde CT

Nadere informatie

Inventarisatie overlast uitgaanscentrum Vlaardingen

Inventarisatie overlast uitgaanscentrum Vlaardingen Inventarisatie overlast uitgaanscentrum Vlaardingen J. Snippe A. Beelen B. Bieleman COLOFON St. INTRAVAL Postadres: Postbus 1781 9701 BT Groningen E-mail info@intraval.nl www.intraval.nl Kantoor Groningen:

Nadere informatie

Concept Peiling. Koop- en drinkgedrag van Friese 16- en 17-jarigen

Concept Peiling. Koop- en drinkgedrag van Friese 16- en 17-jarigen Concept Peiling Koop- en drinkgedrag van Friese 16- en 17-jarigen 2016 Oktober 2016 Uitvoering: Platform Nuchtere Fries Platform Nuchtere Fries is een samenwerking tussen alle Friese gemeenten, GGD Fryslân,

Nadere informatie

GO Jeugd 2008 Alcohol

GO Jeugd 2008 Alcohol GO Jeugd 2008 Alcohol Samenvatting alcohol Uit de gegevens van GO Jeugd 2008 van GGD Fryslân blijkt dat 63% van de Friese 12 t/m 18 jarigen wel eens alcohol heeft, 51% nog in de vier voorafgaand aan het

Nadere informatie

Beschrijving resultaten onderzoek biseksualiteit AmsterdamPinkPanel Oktober 2014 Joris Blaauw

Beschrijving resultaten onderzoek biseksualiteit AmsterdamPinkPanel Oktober 2014 Joris Blaauw Beschrijving resultaten onderzoek biseksualiteit AmsterdamPinkPanel Oktober 2014 Joris Blaauw Dit document beschrijft kort de bevindingen uit het onderzoek over biseksualiteit van het AmsterdamPinkPanel.

Nadere informatie

Beschrijving van de gegevens: hoeveel scholen en hoeveel leerlingen deden mee?

Beschrijving van de gegevens: hoeveel scholen en hoeveel leerlingen deden mee? Technische rapportage Leesmotivatie scholen van schoolbestuur Surplus Noord-Holland Afstudeerkring Begrijpend lezen 2011-2012, Inholland, Pabo-Alkmaar Marianne Boogaard en Yvonne van Rijk (Lectoraat Ontwikkelingsgericht

Nadere informatie

Samenvatting, conclusies en discussie

Samenvatting, conclusies en discussie Hoofdstuk 6 Samenvatting, conclusies en discussie Inleiding Het doel van het onderzoek is vast te stellen hoe de kinderen (10 14 jaar) met coeliakie functioneren in het dagelijks leven en wat hun kwaliteit

Nadere informatie

Onderzoek Drank en horeca - gemeente Dalfsen

Onderzoek Drank en horeca - gemeente Dalfsen Onderzoek Drank en horeca - gemeente Dalfsen Resultaten inwoners 12-17 jaar Mei 2013 Opdrachtgever Opdrachtnemer Versie 1 Gemeente Dalfsen Gemeente Zwolle - Onderzoek & Statistiek Inhoud Samenvatting 3

Nadere informatie

NATIONAAL BIERONDERZOEK NEDERLAND Een kwantitatief onderzoek naar de beleving en waardering van bier

NATIONAAL BIERONDERZOEK NEDERLAND Een kwantitatief onderzoek naar de beleving en waardering van bier NATIONAAL BIERONDERZOEK NEDERLAND Een kwantitatief onderzoek naar de beleving en waardering van bier JORIS DE JONGH MSC. LIANNE WORRELL MSC. AMSTERDAM, MEI 2013 NATIONAAL BIERONDERZOEK NEDERLAND Een kwantitatief

Nadere informatie

Factsheet alcohol. Think Before You Drink

Factsheet alcohol. Think Before You Drink Factsheet alcohol Think Before You Drink Jongeren drinken te vroeg, te veel en te vaak. Ook in West-Brabant is dit het geval. Bovendien tolereren veel ouders dat hun kinderen onder de 16 jaar alcohol drinken.

Nadere informatie

Het mediatie-effect van drinkmotieven op sekseverschillen in drinkpatroon van Nederlandse jongeren

Het mediatie-effect van drinkmotieven op sekseverschillen in drinkpatroon van Nederlandse jongeren Het mediatie-effect van drinkmotieven op sekseverschillen in drinkpatroon van Nederlandse jongeren Floor Belle 0203807 Universiteit Utrecht Juni 2008 Begeleiding: Wilma Vollebergh Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2

Nadere informatie

R a p p o r t. Draagvlakonderzoek alcohol en jongeren

R a p p o r t. Draagvlakonderzoek alcohol en jongeren R a p p o r t Draagvlakonderzoek alcohol en jongeren Telefonisch onderzoek onder ouders en jongeren 2013 In opdracht van Laat ze niet (ver)zuipen Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst Zeeland november 2013,

Nadere informatie

Tips voor Ouders van niet-drinkende pubers

Tips voor Ouders van niet-drinkende pubers Tips voor Ouders van niet-drinkende pubers 1. Bepaal uw standpunt. Eenduidigheid over de regels bij beide ouders is cruciaal. Tips: Kies als ouders samen regels voor het gezin. Bepaal als ouders vooraf

Nadere informatie

Onderzoeksrapport. Wachttijden 2014

Onderzoeksrapport. Wachttijden 2014 Onderzoeksrapport Wachttijden 2014 Inhoudsopgave 1. Abstract 2. Inleiding 3. De Geneeskundestudent 4. Methode 5. Resultaten - Enquête algemeen - Enquête Wachttijden 6. Conclusie 7. Referenties 8. Contactgegevens

Nadere informatie

Wat motiveert u in uw werk?

Wat motiveert u in uw werk? Wat motiveert u in uw werk? Begin dit jaar heeft u kunnen deelnemen aan een online onderzoek naar de motivatie en werktevredenheid van actuarieel geschoolden. In dit artikel worden de resultaten aan u

Nadere informatie

het laagste niveau van psychologisch functioneren direct voordat de eerste bestraling begint. Zowel angstgevoelens als depressieve symptomen en

het laagste niveau van psychologisch functioneren direct voordat de eerste bestraling begint. Zowel angstgevoelens als depressieve symptomen en Samenvatting In de laatste 20 jaar is er veel onderzoek gedaan naar de psychosociale gevolgen van kanker. Een goede zaak want aandacht voor kanker, een ziekte waar iedereen in zijn of haar leven wel eens

Nadere informatie

Autobiografisch geheugen in longitudinaal perspectief

Autobiografisch geheugen in longitudinaal perspectief Samenvatting Autobiografisch geheugen in longitudinaal perspectief Stabiliteit en verandering in gerapporteerde levensgebeurtenissen over een periode van vijf jaar Het belangrijkste doel van dit longitudinale,

Nadere informatie

Evaluatie van het project Mantelluisteren academiejaar 2012-2013

Evaluatie van het project Mantelluisteren academiejaar 2012-2013 Evaluatie van het project Mantelluisteren academiejaar 212-21 In academiejaar 212-21 namen 5 mantelzorgers en 5 studenten 1 ste bachelor verpleegkunde (Howest, Brugge) deel aan het project Mantelluisten.

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting De adolescentie is lang beschouwd als een periode met veelvuldige en extreme stemmingswisselingen, waarin jongeren moeten leren om grip te krijgen op hun emoties. Ondanks het feit

Nadere informatie

Robuustheid regressiemodel voor kapitaalkosten gebaseerd op aansluitdichtheid

Robuustheid regressiemodel voor kapitaalkosten gebaseerd op aansluitdichtheid Robuustheid regressiemodel voor kapitaalkosten gebaseerd op aansluitdichtheid Dr.ir. P.W. Heijnen Faculteit Techniek, Bestuur en Management Technische Universiteit Delft 22 april 2010 1 1 Introductie De

Nadere informatie

Rapportage sociaal-emotionele ontwikkeling Playing for Success

Rapportage sociaal-emotionele ontwikkeling Playing for Success Rapportage sociaal-emotionele ontwikkeling Playing for Success Leercentrum Nijmegen Oberon, november 2012 1 Inleiding Playing for Success heeft, naast het verhogen van de taal- en rekenprestaties van de

Nadere informatie

R a p p o r t. Draagvlakonderzoek alcohol en jongeren. Digitaal onderzoek onder ouders en jongeren 2016

R a p p o r t. Draagvlakonderzoek alcohol en jongeren. Digitaal onderzoek onder ouders en jongeren 2016 R a p p o r t Draagvlakonderzoek alcohol en jongeren Digitaal onderzoek onder ouders en jongeren 2016 In opdracht van Laat ze niet (ver)zuipen! Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst Zeeland Juni 2016 Jeroen

Nadere informatie

Aansluiting Engels Een onderzoek naar de aansluitingsproblematiek van het vwo-vak Engels met de universiteit

Aansluiting Engels Een onderzoek naar de aansluitingsproblematiek van het vwo-vak Engels met de universiteit Aansluiting Engels Een onderzoek naar de aansluitingsproblematiek van het vwo-vak Engels met de universiteit 1 2 Aansluiting Engels Een onderzoek naar de aansluitingsproblematiek van het vwo-vak Engels

Nadere informatie

Groepsverslag Stress Reductie Effect Meting na HeartMath coachtraject maart 2016

Groepsverslag Stress Reductie Effect Meting na HeartMath coachtraject maart 2016 Onderzoeksbureau Groepsverslag Stress Reductie Effect Meting na HeartMath coachtraject maart 2016 In opdracht van HeartMath Benelux Periode november 2012 tot en met maart 2016 De stress-rem (Stress Reductie

Nadere informatie

Management Summary. Auteur Tessa Puijk. Organisatie Van Diemen Communicatiemakelaars

Management Summary. Auteur Tessa Puijk. Organisatie Van Diemen Communicatiemakelaars Management Summary Wat voor een effect heeft de vorm van een bericht op de waardering van de lezer en is de interesse in nieuws een moderator voor dit effect? Auteur Tessa Puijk Organisatie Van Diemen

Nadere informatie

STABLE LOVE, STABLE LIFE?

STABLE LOVE, STABLE LIFE? STABLE LOVE, STABLE LIFE? De rol van sociale steun en acceptatie in de relatie van paren die leven met de ziekte van Ménière Oktober 2011 Auteur: Drs. Marise Kaper Master Sociale Psychologie, Rijksuniversiteit

Nadere informatie

Onderzoeksrapport. Hou vol! Geen alcohol. Een alcohol preventieprogramma gericht op basisschool leerlingen en hun moeders.

Onderzoeksrapport. Hou vol! Geen alcohol. Een alcohol preventieprogramma gericht op basisschool leerlingen en hun moeders. Onderzoeksrapport Hou vol! Geen alcohol Een alcohol preventieprogramma gericht op basisschool leerlingen en hun moeders. Suzanne Mares, MSc Dr. Anna Lichtwarck-Aschoff Prof. Dr. Rutger Engels Inleiding

Nadere informatie

Alcoholgebruik: omvang in de regio

Alcoholgebruik: omvang in de regio Alcoholgebruik: omvang in de regio Schadelijk alcoholgebruik in de regio Het alcoholgebruik(1) onder volwassenen (tot 65 jaar) in Zuid-Limburg is 85%. Van de ouderen (65+) geeft 75% aan alcohol te drinken.

Nadere informatie

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5 SAMENVATTING 117 Pas kortgeleden is aangetoond dat ADHD niet uitdooft, maar ook bij ouderen voorkomt en nadelige gevolgen kan hebben voor de patiënt en zijn omgeving. Er is echter weinig bekend over de

Nadere informatie

Samenvatting. Opvoeding en thuis omgeving als aangrijpingspunten in de preventie van overgewicht bij kinderen: resultaten van de ChecKid studie

Samenvatting. Opvoeding en thuis omgeving als aangrijpingspunten in de preventie van overgewicht bij kinderen: resultaten van de ChecKid studie Opvoeding en thuis omgeving als aangrijpingspunten in de preventie van overgewicht bij kinderen: resultaten van de ChecKid studie Overgewicht is een snel groeiend wereldwijd probleem en is geassocieerd

Nadere informatie

Summary in Dutch. Samenvatting

Summary in Dutch. Samenvatting Samenvatting In de theorie van het menselijk kapitaal zijn kennis en gezondheid uitkomsten van bewuste investeringsbeslissingen. Veel van de keuzes hieromtrent lijken in de praktijk echter niet weldoordacht.

Nadere informatie

Opleidingsniveau Basisschool 46 VMBO 26 Havo / VWO 77 MBO 170 HBO / WO 343 Wil ik niet beantwoorden 7 Niet van toepassing 6 Missende waardes 128

Opleidingsniveau Basisschool 46 VMBO 26 Havo / VWO 77 MBO 170 HBO / WO 343 Wil ik niet beantwoorden 7 Niet van toepassing 6 Missende waardes 128 Onderzoeksbureau Groepsverslag stress REM vragenlijsten maart 2016 In opdracht van Robert Erdbrink Periode november 2012 tot en met maart 2016 De stress-rem (Stress-Reductie Effect Meting) meet de begrippen:

Nadere informatie

DOORDRINKEN DOORDRINGEN. Effectevaluatie Halt-straf Alcohol Samenvatting. Jos Kuppens Henk Ferwerda

DOORDRINKEN DOORDRINGEN. Effectevaluatie Halt-straf Alcohol Samenvatting. Jos Kuppens Henk Ferwerda DOORDRINGEN of Effectevaluatie Halt-straf Alcohol Samenvatting DOORDRINKEN Jos Kuppens Henk Ferwerda In opdracht van Ministerie van Veiligheid en Justitie, Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum,

Nadere informatie

Jongeren & hun levensstijl. Resultaten van Young Opinions onderzoek in opdracht van de Stichting Nationale DenkTank

Jongeren & hun levensstijl. Resultaten van Young Opinions onderzoek in opdracht van de Stichting Nationale DenkTank Jongeren & hun levensstijl Resultaten van Young Opinions onderzoek in opdracht van de Stichting Nationale DenkTank Conclusie Algemeen: Jongeren geven aan veel ongezond gedrag te vertonen. Met name roken

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Het aantal eerste en tweede generatie immigranten in Nederland is hoger dan ooit tevoren. Momenteel wonen er 3,2 miljoen immigranten in Nederland, dat is 19.7% van de totale

Nadere informatie

Neurocognitive Processes and the Prediction of Addictive Behaviors in Late Adolescence O. Korucuoğlu

Neurocognitive Processes and the Prediction of Addictive Behaviors in Late Adolescence O. Korucuoğlu Neurocognitive Processes and the Prediction of Addictive Behaviors in Late Adolescence O. Korucuoğlu Nederlandse Samenvatting De adolescentie is levensfase waarin de neiging om nieuwe ervaringen op te

Nadere informatie

Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131. chapter 10 samenvatting

Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131. chapter 10 samenvatting Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131 chapter 10 samenvatting Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 132 Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 133 Zaadbalkanker wordt voornamelijk bij jonge mannen vastgesteld

Nadere informatie

LATER IN LISSE? De invloed van verlengde sluitingstijden op het alcoholgebruik van uitgaanspubliek. Rapportage

LATER IN LISSE? De invloed van verlengde sluitingstijden op het alcoholgebruik van uitgaanspubliek. Rapportage LATER IN LISSE? De invloed van verlengde sluitingstijden op het alcoholgebruik van uitgaanspubliek Rapportage LATER IN LISSE? De invloed van verlengde sluitingstijden op het alcoholgebruik van uitgaanspubliek

Nadere informatie

Evaluatie veilig uitgaan

Evaluatie veilig uitgaan Evaluatie veilig uitgaan Gemeente Amersfoort Dorien de Bruijn, Ben van de Burgwal 5 december 2014 Ruim 90% van het ondervraagde uitgaanspubliek voelt zich altijd of meestal veilig tijdens het uitgaan in

Nadere informatie

Opinies en attitudes jeugd & alcohol in noordelijk Noord-Holland. Programmabureau Integrale Veiligheid Noord-Holland Noord Juni 2012

Opinies en attitudes jeugd & alcohol in noordelijk Noord-Holland. Programmabureau Integrale Veiligheid Noord-Holland Noord Juni 2012 Opinies en attitudes jeugd & alcohol in noordelijk Noord-Holland Programmabureau Integrale Veiligheid Noord-Holland Noord Juni 2012 Colofon Uitgave : I&O Research BV Van Dedemstraat 6c 1624 NN Hoorn Tel.

Nadere informatie

Operationaliseren van variabelen (abstracte begrippen)

Operationaliseren van variabelen (abstracte begrippen) Operationaliseren van variabelen (abstracte begrippen) Tabel 1, schematisch overzicht van abstracte begrippen, variabelen, dimensies, indicatoren en items. (Voorbeeld is ontleend aan de masterscriptie

Nadere informatie

Informatie over de deelnemers

Informatie over de deelnemers Tot eind mei 2015 hebben in totaal 45558 mensen deelgenomen aan de twee Impliciete Associatie Testen (IATs) op Onderhuids.nl. Een enorm aantal dat nog steeds groeit. Ook via deze weg willen we jullie nogmaals

Nadere informatie

Samenvatting Nederlands

Samenvatting Nederlands Samenvatting Nederlands 178 Samenvatting Mis het niet! Incomplete data kan waardevolle informatie bevatten In epidemiologisch onderzoek wordt veel gebruik gemaakt van vragenlijsten om data te verzamelen.

Nadere informatie

Gebruik ICT binnen Content and Language Integrated Learning

Gebruik ICT binnen Content and Language Integrated Learning Evaluatierapport Gebruik ICT binnen Content and Language Integrated Learning Bevindingen van leraren en leerlingen Drs. Gerard Baars Inleiding In de tweede helft van 2008 is op zes basisscholen in Rotterdam

Nadere informatie

Burgerparticipatie in de openbare ruimte. Juni, 2014

Burgerparticipatie in de openbare ruimte. Juni, 2014 Burgerparticipatie in de openbare ruimte Juni, 2014 Uitgave : Team Kennis en Verkenning Naam : M. Hofland Telefoonnummer : 0570-693317 Mail : m.hofland@deventer.nl 1 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1 Kader

Nadere informatie

Rommelen met je identiteit. Landelijk scholierenonderzoek naar de aard en de omvang van de falsificatie van legitimatiebewijzen door jongeren

Rommelen met je identiteit. Landelijk scholierenonderzoek naar de aard en de omvang van de falsificatie van legitimatiebewijzen door jongeren Rommelen met je identiteit Landelijk scholierenonderzoek naar de aard en de omvang van de falsificatie van legitimatiebewijzen door jongeren Utrecht, maart 2005 2 Rommelen met je identiteit Uitvoerder:

Nadere informatie

Meningen van jongeren over alcoholgebruik

Meningen van jongeren over alcoholgebruik Bevolkingstrends Meningen van jongeren over alcoholgebruik 2016 02 Judit Arends Jacqueline van Beuningen CBS Bevolkingstrends april 2016 02 1 Inhoud 1. Inleiding 2 2. Data en methode 3 2.1 Data 3 2.2 Vragen

Nadere informatie

Hoe gelukkig ben je? Opdracht 1

Hoe gelukkig ben je? Opdracht 1 Hoe gelukkig ben je? Geluk is een veranderlijk iets. Het ene moment kun je jezelf diep gelukkig voelen, maar het andere moment lijkt het leven soms maar een zware last. Toch is voor geluk ook een soort

Nadere informatie

Kindermishandeling: Prevalentie. Psychopathologie

Kindermishandeling: Prevalentie. Psychopathologie Wereldwijd komt een schrikbarend aantal kinderen in aanraking met kindermishandeling, in de vorm van lichamelijke mishandeling of seksueel misbruik, verwaarlozing, of gebrek aan toezicht. Soms zijn kinderen

Nadere informatie

Actie 30 dagen zonder alcohol werkt!

Actie 30 dagen zonder alcohol werkt! Actie 30 dagen zonder alcohol werkt! Factsheet effectmeting 2015 Voor de vierde keer op rij organiseerde GGD Gooi en Vechtstreek in 2015 de actie 30 dagen zonder alcohol. En met succes! Minstens 650 mensen

Nadere informatie

Dossier: rijden onder invloed van alcohol

Dossier: rijden onder invloed van alcohol Dossier: rijden onder invloed van alcohol 1 1. Rijden onder invloed van alcohol bij de jongeren Bij nachtelijke weekendongevallen wordt alcoholgebruik vaak met de vinger gewezen. Er doen heel wat clichés

Nadere informatie

Onderzoek naar de werving en het behoud van vrijwilligers toegepast op de theorie van Psychologisch Eigenaarschap.

Onderzoek naar de werving en het behoud van vrijwilligers toegepast op de theorie van Psychologisch Eigenaarschap. Onderzoek naar de werving en het behoud van vrijwilligers toegepast op de theorie van Psychologisch Eigenaarschap. Master thesis onderzoek van Mandy Ziel, Merel van der Mark & Chrisje Seijkens. Universiteit

Nadere informatie

Computeraffiniteit belangrijk op kantoor

Computeraffiniteit belangrijk op kantoor Auteur A.R. Goudriaan E-mailadres alex@goudriaan.name Datum 16 november 2008 Versie 1.0 Titel Computeraffiniteit belangrijk op kantoor Computeraffiniteit belangrijk op kantoor tevredenheid over de automatiseringsafdeling

Nadere informatie

Medewerkerstevredenheidsonderzoek Fictivia 2008.V.

Medewerkerstevredenheidsonderzoek Fictivia 2008.V. Medewerkerstevredenheidsonderzoek Fictivia 2008.V. Opdrachtgever: Uitvoerder: Plaats: Versie: Fictivia B.V. Junior Consult Groningen Fictief 1 Inhoudsopgave Inleiding 3 Directieoverzicht 4 Leiderschap.7

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting. (summary in Dutch)

Nederlandse samenvatting. (summary in Dutch) Nederlandse samenvatting (summary in Dutch) 149 Samenvatting In dit proefschrift is agressief en regelovertredend gedrag van (pre)adolescenten onderzocht. Vanuit een doelbenadering (Sociale Productie Functie

Nadere informatie

Hoofdstuk 5 Naamsbekendheidonderzoek

Hoofdstuk 5 Naamsbekendheidonderzoek Hoofdstuk 5 5.1 Inleiding Achtergrond en doel van het onderzoek Bonnema Weert wenst inzicht te verkrijgen in haar naamsbekendheid. Bonnema Weert wil in het bijzonder antwoord krijgen op de volgende onderzoeksvragen:

Nadere informatie

Alcoholbeleid van sportverenigingen in de Food Valley regio

Alcoholbeleid van sportverenigingen in de Food Valley regio FrisValley Factsheet Alcoholbeleid van sportverenigingen in de Food Valley regio Onderzoek naar de schenktijden en andere alcoholmaatregelen in de sportsector Drinken is geen sport van: Suzanne Aarts,

Nadere informatie

Twee en een half jaar Kwaliteitsmeting in de Fysiotherapie

Twee en een half jaar Kwaliteitsmeting in de Fysiotherapie Twee en een half jaar Kwaliteitsmeting in de Fysiotherapie Feiten en cijfers tot nu toe Managementsamenvatting Na twee en een half jaar kwaliteitsmetingen in de fysiotherapie is het een geschikt moment

Nadere informatie

Bowling alone without public trust

Bowling alone without public trust Bowling alone without public trust Een bestuurskundig onderzoek naar de relatie tussen een ervaren sociaal isolement van Amsterdamse burgers en de mate van publiek vertrouwen dat deze burgers hebben in

Nadere informatie

Campagne Eenzaamheid Bond zonder Naam

Campagne Eenzaamheid Bond zonder Naam Campagne Eenzaamheid Bond zonder Naam Leen Heylen, CELLO, Universiteit Antwerpen Thomas More Kempen Het begrip eenzaamheid Eenzaamheid is een pijnlijke, negatieve ervaring die zijn oorsprong vindt in een

Nadere informatie

Samenvatting. (Summary in Dutch)

Samenvatting. (Summary in Dutch) (Summary in Dutch) 142 In dit proefschrift is de rol van de gezinscontext bij probleemgedrag in de adolescentie onderzocht. We hebben hierbij expliciet gefocust op het samenspel met andere factoren uit

Nadere informatie

Hoe gezond zijn de inwoners van Zwartewaterland? Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen

Hoe gezond zijn de inwoners van Zwartewaterland? Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen Hoe gezond zijn de inwoners van? Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen gemeente Kampen Steenwijkerland Staphorst 875 inwoners deden mee Hardenberg Gezondheid In het verleden werd gezondheid gedefinieerd

Nadere informatie

De impact van legalisering van online. kansspelen op klassieke loterijen. April 2011. In opdracht van Goede Doelen Loterijen NV

De impact van legalisering van online. kansspelen op klassieke loterijen. April 2011. In opdracht van Goede Doelen Loterijen NV De impact van legalisering van online kansspelen op klassieke loterijen April 2011 In opdracht van Goede Doelen Loterijen NV Uitgevoerd door: MWM2 Bureau voor Online Onderzoek Auteurs Matthijs Wolters

Nadere informatie

Uitgaan jarigen in Roosendaal. Een rapportage over het uitgaansgedrag van jarigen en hun wensen m.b.t. uitgaansmogelijkheden.

Uitgaan jarigen in Roosendaal. Een rapportage over het uitgaansgedrag van jarigen en hun wensen m.b.t. uitgaansmogelijkheden. Uitgaan 16-17 jarigen in Roosendaal Een rapportage over het uitgaansgedrag van 16-17 jarigen en hun wensen m.b.t. uitgaansmogelijkheden. Colofon Gemeente Roosendaal Afdeling Bedrijfsondersteuning Team

Nadere informatie

Citation for published version (APA): Verbakel, N. J. (2007). Het Chronische Vermoeidheidssyndroom, Fibromyalgie & Reuma.

Citation for published version (APA): Verbakel, N. J. (2007). Het Chronische Vermoeidheidssyndroom, Fibromyalgie & Reuma. University of Groningen Het Chronische Vermoeidheidssyndroom, Fibromyalgie & Reuma. Verbakel, N. J. IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite

Nadere informatie

Dit werk is gelicenseerd onder een Creative Commons Naamsvermelding-GeenAfgeleideWerken 3.0 Unported licentie. Resultaten SJBN Enquête 2012

Dit werk is gelicenseerd onder een Creative Commons Naamsvermelding-GeenAfgeleideWerken 3.0 Unported licentie. Resultaten SJBN Enquête 2012 Dit werk is gelicenseerd onder een Creative Commons Naamsvermelding-GeenAfgeleideWerken 3.0 Unported licentie Resultaten SJBN Enquête 2012 Inhoudsopgave Achtergrond Resultaten enquête Steekproef Algehele

Nadere informatie

Druk, springerig, blij

Druk, springerig, blij Druk, springerig, blij Kinderen en jongeren over energydrinks Samenvatting van een quick scan, uitgevoerd in opdracht van het Voedingscentrum Augustus 2012; project 12.032 Paul Sikkema 1. Samenvatting

Nadere informatie

Waarom mensen zich niet verdiepen in partnerpensioen

Waarom mensen zich niet verdiepen in partnerpensioen Onderzoek Waarom mensen zich niet verdiepen in partnerpensioen Onderzoek in opdracht van Pensioenkijker.nl Projectleider Kennisgroep : Vivianne Collee : Content Unit Financiën Datum : 09-11-010 Copyright:

Nadere informatie

Thuis voelen in Nederland: stedelijke verschillen bij allochtonen

Thuis voelen in Nederland: stedelijke verschillen bij allochtonen Thuis voelen in Nederland: stedelijke verschillen bij allochtonen Jeroen Nieuweboer Allochtonen in, en voelen zich minder thuis in Nederland dan allochtonen elders in Nederland. Marokkanen, Antillianen

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Het aantal mensen met een gestoorde nierfunctie is de afgelopen decennia sterk toegenomen. Dit betekent dat er steeds meer mensen moeten dialyseren of een niertransplantatie moeten

Nadere informatie

Afnemersanalyse Methoden van Marktonderzoek

Afnemersanalyse Methoden van Marktonderzoek Afnemersanalyse Methoden van Marktonderzoek Commerciële Economie klas b Groep 0 woensdag november 00 Dit rapport is geschreven door: Frank Bergers s000 s000@student.hsleiden.nl David Bol s00 s00@student.hsleiden.nl

Nadere informatie

NATIONAAL BIERONDERZOEK NEDERLAND Een kwantitatief onderzoek naar de beleving en waardering van bier

NATIONAAL BIERONDERZOEK NEDERLAND Een kwantitatief onderzoek naar de beleving en waardering van bier NATIONAAL BIERONDERZOEK NEDERLAND Een kwantitatief onderzoek naar de beleving en waardering van bier JORIS DE JONGH MSC. LIANNE WORRELL MSC. AMSTERDAM, MEI 2013 NATIONAAL BIERONDERZOEK NEDERLAND Een kwantitatief

Nadere informatie

Samenvatting. Rapportage. Alcohol. Meetkeet

Samenvatting. Rapportage. Alcohol. Meetkeet Samenvatting Rapportage Alcohol Meetkeet Resultaten van een onderzoek uitgevoerd onder uitgaanders in Katwijk in het kader van het Alcoholplan van het Platform Verslavingszorg Katwijk Katwijk, 15 april

Nadere informatie

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting xvii Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting Samenvatting IT uitbesteding doet er niet toe vanuit het perspectief aansluiting tussen bedrijfsvoering en IT Dit proefschrift is het

Nadere informatie

Meting maart 2012. Het Nederlandse Donateurspanel van WWAV wordt mede mogelijk gemaakt door het CBF en is uitgevoerd door Peil.nl

Meting maart 2012. Het Nederlandse Donateurspanel van WWAV wordt mede mogelijk gemaakt door het CBF en is uitgevoerd door Peil.nl Meting maart 2012 Het Nederlandse Donateurspanel van WWAV wordt mede mogelijk gemaakt door het CBF en is uitgevoerd door Peil.nl THEMANUMMER: JONGVOLWASSENEN Index van het donateursvertrouwen Donateursvertrouwen:

Nadere informatie

rapporteerden. Er werden geen verschillen gevonden in schoolprestaties, spijbelgedrag en middelengebruik tussen de verschillende groepen.

rapporteerden. Er werden geen verschillen gevonden in schoolprestaties, spijbelgedrag en middelengebruik tussen de verschillende groepen. Samenvatting Samenvatting Depressie en angst zijn de meest voorkomende psychische stoornissen in de adolescentie met een enorme impact op het individu. Veel adolescenten rapporteren depressieve en angst

Nadere informatie

FEEL-E. Vragenlijst over emotieregulatie bij volwassenen. HTS Report. Simon Janzen ID 4589-2 Datum 11.11.2015. Zelfrapportage

FEEL-E. Vragenlijst over emotieregulatie bij volwassenen. HTS Report. Simon Janzen ID 4589-2 Datum 11.11.2015. Zelfrapportage FEEL-E Vragenlijst over emotieregulatie bij volwassenen HTS Report ID 4589-2 Datum 11.11.2015 Zelfrapportage FEEL-E Inleiding 2 / 14 INLEIDING De FEEL-E brengt de strategieën in kaart die volwassenen gebruiken

Nadere informatie

Korte uitleg van twee veelvoorkomende statistische toetsen Veel wetenschappelijke hypothesen kunnen statistisch worden getoetst. Aan de hand van een

Korte uitleg van twee veelvoorkomende statistische toetsen Veel wetenschappelijke hypothesen kunnen statistisch worden getoetst. Aan de hand van een Korte uitleg van twee veelvoorkomende statistische toetsen Veel wetenschappelijke hypothesen kunnen statistisch worden getoetst. Aan de hand van een statistische toets beslis je of een hypothese waar is.

Nadere informatie

/hpm. Onderzoek werkstress, herstel en cultuur. De rol van vrijetijdsbesteding. 6 februari 2015. Technische Universiteit Eindhoven

/hpm. Onderzoek werkstress, herstel en cultuur. De rol van vrijetijdsbesteding. 6 februari 2015. Technische Universiteit Eindhoven Onderzoek werkstress, herstel en cultuur De rol van vrijetijdsbesteding 6 februari 2015 Technische Universiteit Eindhoven Human Performance Management Group ir. P.J.R. van Gool prof. dr. E. Demerouti /hpm

Nadere informatie

Cliëntervaringsonderzoek

Cliëntervaringsonderzoek Cliëntervaringsonderzoek Hoofdrapportage Stichting Het Lichtpunt Meting april 2014 Uw consultant Carolien Wannyn E: carolien.wannyn@effectory.com T: +31 (0)20 30 50 100 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1. Inleiding

Nadere informatie

Werkbelevingsonderzoek 2013

Werkbelevingsonderzoek 2013 Werkbelevingsonderzoek 2013 voorbeeldrapport Den Haag, 17 september 2014 Ipso Facto beleidsonderzoek Raamweg 21, Postbus 82042, 2508EA Den Haag. Telefoon 070-3260456. Reg.K.v.K. Den Haag: 546.221.31. BTW-nummer:

Nadere informatie

Trimbos-instituut Binge drinken bij jeugd. Prof dr. Rutger Engels. Improving Mental Health by Sharing Knowledge

Trimbos-instituut Binge drinken bij jeugd. Prof dr. Rutger Engels. Improving Mental Health by Sharing Knowledge Trimbos-instituut 2015 Binge drinken bij jeugd Prof dr. Rutger Engels Improving Mental Health by Sharing Knowledge 1. Verandering in maatschappelijke normen over alcohol 2. Stijging in startleeftijd 3.

Nadere informatie

Sport en de persoonlijke ontwikkeling van kwetsbare jongeren

Sport en de persoonlijke ontwikkeling van kwetsbare jongeren Sport en de persoonlijke ontwikkeling van kwetsbare jongeren Verslag van de eerste vragenlijstronde Jeugd, Zorg en Sport Auteur: Sabina Super, Niels Hermens, Kirsten Verkooijen Datum: 19 april 2016 Inleiding

Nadere informatie

Hoe gezond zijn de inwoners van Zwolle? Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen

Hoe gezond zijn de inwoners van Zwolle? Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen Hoe gezond zijn de inwoners van? Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen gemeente Kampen Steenwijkerland Zwartewaterland Staphorst 1.589 inwoners deden mee Hardenberg Gezondheid In het verleden werd

Nadere informatie

Internetpeiling Attitudes Alcoholgebruik

Internetpeiling Attitudes Alcoholgebruik Internetpeiling Attitudes Alcoholgebruik Programmabureau Integrale Veiligheid Noord-Holland Noord November 2007 Colofon Uitgave I&O Research BV L. Meliszweg 1 1622 AA Hoorn tel. (0229) 282555 Rapportnummer

Nadere informatie

Lange termijn functioneren en participatie bij jongeren met chronische pijn en vermoeidheid. Tessa Westendorp

Lange termijn functioneren en participatie bij jongeren met chronische pijn en vermoeidheid. Tessa Westendorp Lange termijn functioneren en participatie bij jongeren met chronische pijn en vermoeidheid Tessa Westendorp 24 januari 2014 Hoofdthema s binnen mijn onderzoek: Revalidatiebehandeling Jongeren met chronisch

Nadere informatie

hoofdstuk 2 een vergelijkbaar sekseverschil laat zien voor buitenrelationeel seksueel gedrag: het hebben van seksuele contacten buiten de vaste

hoofdstuk 2 een vergelijkbaar sekseverschil laat zien voor buitenrelationeel seksueel gedrag: het hebben van seksuele contacten buiten de vaste Samenvatting Mensen zijn in het algemeen geneigd om consensus voor hun eigen gedrag waar te nemen. Met andere woorden, mensen denken dat hun eigen gedrag relatief vaak voorkomt. Dit verschijnsel staat

Nadere informatie