Het begon met vrijwilligerswerk voor de Vrijzinnig Christelijke Jeugdcentra

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het begon met vrijwilligerswerk voor de Vrijzinnig Christelijke Jeugdcentra"

Transcriptie

1 Hennie Ploeg woont twee huizen verderop en heeft net als ik de opleiding Maatschappelijk Werk en Dienstverlening (MWD) gevolgd. Zij begin jaren vijftig en ik eind jaren negentig. In het kader van de viering van het 70 jarig bestaan van onze opleiding, heb ik haar gevraagd om een keer in gesprek te gaan over onze opleiding zoals deze er destijds voor haar uitzag en wat dat in haar leven en loopbaan heeft betekend. Ze is geboren in 1921 en sinds enkele maanden staat haar bed beneden in de woonkamer. De aanleiding was draaierigheid met een valpartij tot gevolg. De kans dat dit nogmaals gebeurt, wordt er niet kleiner op en een traplift behoort om redenen van architectonischesthetische aard, alsmede vanwege een vorm van gramnietigheid tegen een dergelijke huisaanpassing, niet tot de mogelijkheden. Het is maandagavond en ze ontvangt me in de zithoek aan de achterzijde van het huis, waar we in comfortabele fauteuils tegenover elkaar plaatsnemen. Wat maakte dat u destijds voor de opleiding MWD koos? Wij waren oorlogskinderen, zei mijn ene zus altijd. Dat waren wij. Zodoende zien onze opleiding en opvoeding er zeer verbrokkeld uit. Je kunt niet zeggen dat ik van de ene naar de andere opleiding ben gegaan. De lagere school heb ik nog in zijn geheel doorlopen. Dat wel. Daarna begon het te brokkelen. Dan was er weer niks en dan was er weer wat. Toen ik dan eindelijk wel zover was ben ik uiteindelijk met mijn moeder naar een nog bezet Groningen geweest, naar de W.A. Scholtenstraat. Naar mevrouw Tonkens. Dat was volgens mij de eerste of tweede directrice. En daar ging ik naartoe, eigenlijk, om me te laten keuren voor de school. Maar ook, nou ja, wij wisten van niks en je had wel eens gehoord van de school voor maatschappelijk werk en mijn moeder had mij gevraagd om daar eens te gaan kijken. Dus mijn moeder met mij aan het handje, vanuit Assen. Maar toen waren er niet genoeg leerlingen en ging het hele feest niet door. Nou daar heb ik niet op gewacht en toen ben ik eerst op verschillende andere plaatsen geweest. Ik zat veel in het jeugdwerk. In de Vrijzinnig Christelijke Jeugdcentra (VCJ). Dat was een soort aanhangsel van de padvinderij en tja, daar deed ik vrijwilligerswerk. Het begon met vrijwilligerswerk voor de Vrijzinnig Christelijke Jeugdcentra En na verloop van tijd las ik een advertentie in de krant die erop neerkwam dat ik er ook mijn baan van kon maken. Het hoofdkantoor van de VCJ stond in Utrecht, maar daar hingen toen nog niet meer dan een paar kampen onder. Ik was wel nieuwsgierig naar wat dat nou zou zijn, maar informatie was schaars. Je kon natuurlijk niet even googelen naar wat dat nou precies inhield. Er was nog geen foldertje. Niks. Wij wisten van niks. Hoe oud was u op dat moment? Mijn leeftijd heeft nooit iets betekend in relatie tot het volgen van een opleiding. Daar valt niks aan af te meten. Ik was altijd achter vanwege de oorlog. Ik ben zelfs nog een tijd coupeuse geweest. Daar heb ik ook nog een opleiding voor gevolgd. Vlak na de oorlog. Coupeuse? Ja. Naaister. Een naaister met een beetje meer flair. Maar ja, dat deed je omdat je wat meer doen wilde. Wij waren met een groot gezin en we moesten van oud nieuw maken, dus dat kwam goed uit. Je deed alles. Wij moesten ook aardappels rooien van de Duitsers. Toen zei mijn moeder: ik kan je niet missen en toen bood mijn zus aan om te gaan. Ik heb al met al een heel andere jeugd gehad. En wat maakte dat u dan op enig moment voor een beroep in de sociale sector koos? Tja, dat zit erin of dat zit er niet in. Mijn zussen en ik waren natuurlijk ook altijd actief bij de zondagsschool en leidden allerlei clubjes. Maar, zoals mijn ene zus altijd zei: wij zijn oorlogskinderen en wij tellen niet mee. Ja wij tellen wel mee, maar zo hebben we het er wel eens over gehad. Dat je niks mocht en niks kon. In die oorlogstijd ging u niet naar school?

2 Niks. Er was niks. Ja, er was hier en daar wel eens iets te doen. Mijn ene zus zat op de kinderverzorgingopleiding in Groningen en die kreeg haar diploma op grond van de helft van de lessen, omdat het niet anders kon. En de jongens waren hier zogenaamd in Groningen aan het studeren aan de HTS. Maar waarom? Omdat ze zo de Arbeidseinsatz kon voorkomen. En wij verveelden ons de hele dag zodanig, dat we s avonds die jongens maar van de trein gingen halen. Ze begint hardop te lachen. En dan gingen we in een rij over de hele breedte van de straat lopen en dan kwam er een Duitse soldaat ons tegemoet en dan gingen we niet opzij. Nou, dat was een heldendaad hoor. Hahaha! En toen heb ik die coupeuseopleiding gevolgd en moest ik naar Den Haag voor het examen, maar mooi niet dat de trein reed. Dat was in de oorlog. Je moest toch wat. En voor de jongens was het nog veel erger. Die moesten uiteindelijk onderduiken om niet tewerkgesteld te worden. Ja, dat is onze jeugd geweest. Oorlog. Met hoeveel kinderen waren jullie thuis? We waren met acht kinderen, dus we konden ons met elkaar wel vermaken. Maar hoe dan? Geen radio, geen televisie uiteraard, geen niks, geen vermaak. Maar onze jongens waren nogal ondernemend en het gebeurde met enige regelmaat dat mijn moeder weer een paar Duitsers aan de deur had omdat mijn broers met radiocontact of weet ik veel in de weer waren. Ze verstoorden de zender! Dat was onze jeugd. En als ik me nou bedenk dat ik negentig ben geweest. Dat is zo lang geleden. Hoe lang duurde het na de oorlog voordat u met die maatschappelijk werkopleiding begon? Nou, die opleiding begon heel sporadisch. Zo nu en dan een groepje van 8 dametjes van de middelbare school. Terwijl wij helemaal geen middelbare schoolkinderen waren. Wij hadden een heel andere jeugd gehad en heel andere dingen meegemaakt. Wij lachten een beetje zo om die jonge meiden. Die hadden wij niet zo hoog zitten. Toen ben ik dus eerst op een jeugdopleiding geweest op Kerk en Wereld 1. Zegt je dat wat? Nou, dan kun je zien hoe dat dus allemaal alweer verdwenen is. Dat was een opleiding tot jeugdwerker van Kerk en Wereld. Ik weet niet eens of het er nog is. Dat duurde drie maanden. Daarna liep je dan drie maanden stage in Arnhem en vervolgens hadden wij in 1 Kerk en Wereld is op 20 november 1945 opgericht vanuit de Nederlandse Hervormde Kerk, in reactie op de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog en uit verlangen naar vernieuwing van de kerk. Sinds de oprichting heeft Kerk en Wereld veel waardevolle initiatieven opgestart die hun weg vonden in de samenleving of de kerk. Sinds 2003 heeft Kerk en Wereld geen eigen werkorganisatie meer, maar is Kerk en Wereld nog steeds actief op het grensvlak van geloof en samenleving. (Bron: Amsterdam nog weer drie maanden les op de school voor maatschappelijk werk. En wat leerde u daar? Vakken die maar te pas kwamen. Die denk ik ook nu nog in het eerste jaar zitten. Pedagogiek, speltechnieken, noem maar op. Ik vond het erg interessant. Wij moesten daar in één jaar leren wat men daar normaal gesproken in tweeënhalf jaar leerde. Wij begonnen s ochtends om acht uur en s avonds om zes uur hielden we pas weer op. Vijf dagen in de week? Jazeker. Ja, zo ging dat toen. Dat is een andere weekindeling dan vandaag de dag. De echte schooltijd houdt met twintig uur in de week zeker op. Ze zijn je lekker tegenwoordig! Nou moet ik wel zeggen dat het ook in mijn tijd al wel anders werd. Wij zijn nog begonnen in de Leliestraat hier in Groningen. Bij het Noorderplantsoen in de buurt. Daar zat de oude school. Een prachtige plek. Het was een oude lagere school. Wij vonden het daar leuk, maar het werd er te klein. Er waren daar geloof ik maar één of twee lokalen. Maar wij waren het eerste jaar waar ook mannen toegelaten werden. En wij waren dus ook al wat ouder. Ik had die hele riedel van Amsterdam enzovoorts dus ook al achter de rug. Plus een hele hoop ervaring in het jeugdwerk, maar dat riep toch vragen bij me op. Dan had ik bepaalde activiteiten met verschillenden groepen kinderen al zo vaak gedaan en dan begon ik me af te vragen: wat moet ik nou

3 weer eens beginnen? Je kon het zo gek niet bedenken. Het moest niet te paternalistisch worden, maar het moest wel een beetje moraliserend en dan gaf ik er ook nog 12 uur catechisatie naast. Want we waren ook nog christelijk georiënteerd. Dat deed ik dan op verschillende scholen en eigenlijk vond ik dat heel leuk. Les geven? Ja. En ik vond het wel spannend. En dat vond het schoolhoofd ook. Die bekeek mijn eerste schreden in het onderwijs met argusogen. Ik zei hem in mijn brutaliteit dat ik het zou waarderen als hij niet achterin de klas zou gaan zitten. Je moest wel voor je mening opkomen. Waarom niet?, vroeg die directeur mij dan en dan zei ik hem dat ik me dan onvrij zou voelen. Dat gold natuurlijk ook voor die kinderen, maar die konden dat moeilijk tegen hem zeggen. En als ik dan liedjes zong met die kinderen, kon die man het toch niet nalaten om de klas binnen te stormen, maar dat was dan ook weer een generatiekloof tussen hem en mij. Dit zal zo in de zestiger jaren geweest zijn. U heeft tijdens een eerder gesprek verteld dat u ten tijde van de watersnoodramp, in 1953, in opleiding was. Ja. En dat was dus een gecombineerde opleiding van mannen en vrouwen. Die mannen kwamen allemaal van die kampen voor vorming buiten schoolverband. De ontspoorde jeugd werd daar naartoe gestuurd. Tja, dat moest allemaal een beetje gekerstend worden in die tijd hè. Die mannen hadden ook al de nodige praktijkervaring en kregen nu op de opleiding ook wat theorie. En dan was er nog een stelletje dat zo van de middelbare school erbij kwam. Daar vertelde ik eerder over. U bedoelt die wat jongere dames? Ja. Dat was voor Miep ook niet makkelijk hoor. Haar naam is gevallen. Marie Kamphuis. Beschermvrouwe, hoeder, moeder van onze opleiding en naamgever van de Marie Kamphuisborg. Door Hennie steevast aangeduid als Miep. Heb jij jufrouw Duivendak nog meegemaakt? Annie Mettau? Ook niet meer? Ik ben halverwege de jaren negentig de opleiding gaan volgen. Oh. Je hebt Marie Kamphuis ook niet meegemaakt? Ze verheft haar stem. Nou, dan heb je toch wel wat gemist! Dat wil ik graag aannemen. Ik heb uiteraard wel het een en ander over haar gehoord en gelezen, maar vertelt u eens. Wat was dat voor iemand? Miep was een persoon. Ze was lesbisch en ging één keer in de zoveel tijd naar Duitsland en daar had ze een vriendin. Nou ja, dat interesseerde ons verder geen bal. En zij was daar open over? Zij? Daar heeft ze nooit over gesproken. Daar praatte je niet over. Als je het mij vraagt was de helft van mensen op de opleiding lesbisch. Zou de opleiding dat wat aantrekken? Ik weet het niet. Ik weet niet of de opleiding aanleiding geeft. Wij namen het van Miep voor kennisgeving aan, maar je wist eigenlijk niet eens wat het inhield. Wij ook niet. Een heleboel dingen werden aangestipt, maar we zouden de grootste bok nog wel hebben kunnen schieten als het aankwam op onze mening over homoseksualiteit. Als je het mij vraagt was de helft van de mensen op de opleiding lesbisch. Zou de opleiding dat wat aantrekken? Wat was de functie van Marie Kamphuis binnen de opleiding toen u deze volgde? Ze was docent. En de jonkies van de opleiding lagen altijd als hondjes bij haar voor de deur. Ze was voor hen een soort moederfiguur. Want dat was ze toch ook. We hadden twee of drie vaste docenten en dan nog een hele schare docenten van buitenaf. Mensen uit de praktijk die les gaven? Ja.

4

5 En tijdens de opleiding vond de watersnoodramp plaats en raakten jullie daarbij betrokken? Ja. Wij zaten naar de radio te luisteren en toen hoorden we dat het gebeurd was. Op de opleiding hoorden we er de volgende dag nog meer over. En Miep vond het wel wat voor ons. Wij moesten hals over kop naar Schouwen Duivenland, maar eerst nog kleding uitzoeken. Goede regenkleding. Daarna werden we met een bus opgepikt en het was in plaats van de lessen, dus we gingen gewoon. In plaats van de lessen te volgen, hielpen wij de slachtoffers van de watersnoodramp Met alle studenten? Ja. Met de hele groep. Niemand van ons was ooit in die contreien geweest. Het was een vreselijk rampgebied. Één grote ravage. Wij werden ingekwartierd en ik herinner me nog goed dat Miep goedkeuring moest geven aan wie bij wie mocht verblijven. Moet je nagaan! Waren we toch al volwassen mensen. En we hebben daar van alles gedaan. Gedurende weken. Wat dan zoal? Schadeformulieren invullen en vooral mensen aanhoren. Iedereen liep leeg bij ons. Het was keihard werken. Eerst een eind fietsen, maar je voelde je wel een beetje uitverkoren en je kon echt iets betekenen. Miep kwam af en toe een dagje over en ging dan na of iedereen nog goed met iedereen overweg kon. En dat was wel nodig. Want we werden wel wat prikkelbaar door de vermoeidheid. Wel mooi dat de opleiding zo een bijdrage aan het getroffen gebied wist te combineren met het bieden van een leerervaring. Ja. Heel mooi. Tegenwoordig gaan ze naar ontwikkelingslanden. En wij waren met een hele groep. En die moest naar de ene boer en die moest naar een andere boer. Ze hadden niks meer en sommigen hadden natuurlijk ook een verlies te verwerken. Hoe lang heeft u al met al op de opleiding gezeten? Drie-en-een-half jaar. Zolang duurde het. En nu? Nog steeds zoiets. Vier jaar officieel. Afhankelijk van hoe hard je je best doet? Zeker, maar het is ook afhankelijk van je vooropleiding en je praktijkervaring. Oh ja. Dat was bij ons ook wel aan de orde. Maar we werden ook naar de gekste plaatsen gestuurd hoor. Mijn vriendin was zo n type die kwam echt met mensen te werken van het soort uit dat liedje mien fa die leupt met de petereuliumwoagn En mien moe die leupt erachteran Ja! En dan moest ze daar naartoe, maar dan wilde ze ook mee met die kar. We hadden ook eens een soort dagstage en dat was bij de sociale dienst. Dat was toen een ruige bende. Allemaal ambtenaren. Geen maatschappelijk werkers. En dan kwam mijn vriendin daar stage lopen en die mannen vonden dat prachtig. Dan dachten ze dat ze haar wel even te grazen konden nemen door haar naar de hoerenbuurt te sturen. Maar dacht je dat zij dat erg vond? Helemaal niet. Dat vond ze prachtig! Een stukje spanning. Wat een verhalen! En dan ging zij met die man mee op de petroleumkar en dan zat ik in dat gezin om die moeder te leren hoe ze haar huishouden beter kon runnen. Was het, zoals weleens wordt gesuggereerd, zo dat een maatschappelijk werker destijds het volk kwam vertellen hoe het moest en hoe het heurde? Dat lag aan jezelf denk ik. Van Miep hoefde dat niet. Die was niet zo moraliserend. Ze was wel van het mensen bij de hand nemen en ze wat leren. Geef ze geen vis, maar leer ze vissen. Dat idee? Dat is een mooie uitdrukking. Ja. Zoiets. En op enig moment was u klaar met de opleiding. Hoe zag toen vervolgens uw loopbaan eruit? Ja. Naast diverse stages was die opleiding op een gegeven moment klaar. Maar weet je wat zo mooi was? Je moet tegenwoordig bedelen om een baan, maar toen wij klaar waren met de opleiding, die toen aan het einde van de Korreweg zat, toen was er werk in overvloed. Als ik hoor hoe het vandaag de dag toegaat, dan valt me daar de mond van open. Maar als ik

6 terugdenk aan toen, dan valt me de mond ook open. Dan hadden we net een les gehad en dan zei de docent: jullie moeten even naar de bibliotheek gaan, want daar staat een afgevaardigde van dit en van dat en dan stonden ze ons daar gewoon met open armen op te wachten. Ze stonden voor ons in de rij. Dat is nu wel anders. Zo raar! Waar koos u voor? Ik was al ingewijd in het kerkelijk maatschappelijk werk en daar ben ik in verder gegaan. Beperkte dat werk zich tot de leden van die kerkgemeenschap? Wij hielpen iedereen in de hele stad Groningen. En mijn vriendin en ik vonden het wel prettig om hier in de stad te blijven. We hadden de jaren ervoor al genoeg gezworven door het land en vonden het wel even best zo. En toen konden we eerst geen onderdak krijgen. Wij kregen nergens een huis. Meer dan één kamer was voor ons niet weggelegd. Grotere huizen waren voor de gezinnen. Dat je als werker met een drukke baan ook een goede plek nodig had, kwam niet in ze op. En toen zei op enig moment iemand tegen ons: probeer het eens samen. En zo zijn mijn vriendin en ik op het idee gekomen om samen te gaan wonen. En toen kregen we een plek aan het Droppingsveld, bij het spoor. Dat was een mooie flat. Later zijn we hier gaan wonen. Waar hebben jij en je vrouw elkaar eigenlijk leren kennen? Op de opleiding. Voor mij nog steeds de meest waardevolle opbrengst uit die periode. Dat vroeg ik me nog af. Hebben jullie elkaar daar ook leren kennen? Ja. Zo is het gekomen. Nou ja. We waren allebei al een beetje ontworteld hoor. Mijn vriendin heeft in de verpleging in Utrecht gewerkt en ik had voor mijn opleiding ook al in Utrecht en Amsterdam gezeten, maar dat heef ons geen kwaad gedaan. Anders waren we denk ik wat provinciaal gebleven. En we hadden geen OV-jaarkaart! En nu beginnen de studenten al te zeuren dat ze ochochoch alles weer moeten terugbetalen. Wat moesten wij dan? Nou? Moesten jullie je opleiding zelf betalen? De opleiding maatschappelijk werk? Ja. Ja. Dat moesten we allemaal zelf betalen. Miep zorgde voor het toegangsbewijs en vervolgens moesten we het zelf betalen. We kregen wel een studiebeurs, maar als je dan ging werken werd die beurs later weer maandelijks van je salaris ingehouden. Dat lijkt op het idee van het huidige sociale leenstelsel. Ja. En ochochoch moet je ze nu eens horen. Ja. Ik snap het enerzijds ook wel weer. Als een voorziening die er een bepaalde periode wel geweest is, wegvalt. Dan voelt dat toch een beetje als een verlies. Ja. Wij moesten er eerst om bedelen. Ik was al aan het werk geweest als jeugdleidster en helemaal vrij van mijn ouders. En toen moest ik ineens mijn vader weer laten tekenen voor het volgen van de opleiding. Want ik moest zijn handtekening hebben. Dat vond hij wel wat vreemd hoor. Op zijn zachtst gezegd. Nog even terug naar het werk. Wat vond u nou leuk aan het werk als maatschappelijk werkster? Nou kijk. Ik geloof wel dat ik het werk heb gekregen dat ik van binnenuit bedoelde. Want ik ben er ook maar ingerold uiteindelijk. Ik dacht dat wel leuk werk was, maar ik ben niet uit overtuiging maatschappelijk werker geworden, maar ja. Daar lagen mijn kansen. En dan moet je het geluk hebben om mensen te treffen zoals Miep Kamphuis die dan ook wat in je ziet. Dan kom je er steeds meer in te zitten. Ik zei tegen Miep Kamphuis: denkt u nou werkelijk dat er nog iets is dat u niet van mij weet? Ik heb het zelfs opgebracht om Miep te vragen of ze mij wilde superviseren. Ze zat ook in het bestuur van het kerkelijk maatschappelijk werk, waar ik werkte. Dat was supervisie voor moeilijke gevallen. Toen heeft ze me wel indringend gevraagd of ik het niet vervelend zou vinden om dan met haar ook die zaken te bespreken die ik anders niet met haar zou bespreken. Ik zei tegen haar: denkt u nou echt dat er nog iets is dat u niet van mij weet?

7 Wat vond u moeilijke gevallen in uw werk? De echt sociaal zwakke gezinnen. Die waren aan de ene kant eigenlijk niet moeilijk, omdat ze meegaand waren. Maar ze waren zo zwak en als ik terugdenk aan de omstandigheden waaronder die mensen leefden, of moesten leven en de tegenwerking die ze soms kregen, dan word ik weer boos. Dan moet je je voorstellen dat zo n groot gezin woonde in een huis met één kamer met twee bedsteden erin en dan nog een heel klein zoldertje. Zes of zeven kinderen. Een vent die altijd werkloos was en die vrouw maar schipperen en doen. Die moesten dus een ander huis hebben, maar de selectie daarvoor was in gemeentelijke handen. Niet de sociale dienst, maar een aparte afdeling. Dat gezin mocht dan ook wat spullen hebben uit het brokkenhuis. Dat was allemaal spul van overledenen en dat in opslag was. Dan vroeg ik voor zo n gezin katoenen dekens, want die kon die vrouw tenminste wassen. Met al die bedplassende kinderen. Maar nee, dat moesten dan van de gemeente perse van die dikke gestikte dekens worden. Want dan hadden ze aan één genoeg. En dan kreeg zo n gezin van lieverlee een andere woonruimte en dan zaten ze binnen de kortste keren met de bedden onder de vlooien. En dan riep zo n medewerker van de gemeente: zie je wel, die viezeriken. En dan zei ik nee, had ze maar naar de winkel gestuurd voor goede dekens! Daar kan ik nog boos om worden. Je maakt van alles mee. Wat vindt u van de participatiegedachte die in onze samenleving en de zorg- en welzijnsector tegenwoordig hoogtij viert? Weet je wat ik dacht toen ik dat las? Wat zal ik een best leven tegemoet gaan hier in het buurtje! Dan staat er straks voortdurend iemand op de stoep om te vragen of ze iets voor me kunnen doen. Stel je voor. Mij de kop gek zeuren. Daar zit ik niet op te wachten. Dat is misschien niet goed, maar ja. Het is wel het dominante idee in de sociale zakenpolitiek en in de welzijnssector van nu. Ik heb toch het idee dat het een manier is waarop de overheid zich drukt. Als het maar geen geld kost. Heeft de opleiding u gevormd? Ja en nee. Ik heb er vooral veel theorie opgestoken. Maar echt gevormd ben ik veel meer door het leven. Het werk en het leven. Mijn vriendin was wel meer van het studeren en die is later ook nog de voortgezette opleiding gaan doen. Ze was veel leergieriger. Als ik het over moest doen, zou ik denk ik een wat meer creatieve opleiding gaan volgen. Ik had wel willen weten of ik het als schilder had kunnen maken. Door Jelco Caro

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

Actielessen. Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl

Actielessen. Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl http://www.edusom.nl Actielessen Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Nieuwe woorden Grammatica: werkwoorden in de verleden tijd Veel succes! Deze les is ontwikkeld in opdracht van: Gemeente

Nadere informatie

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197 Inhoud Aan jou de keuze 7 1 Je ouders zijn ook maar mensen 11 2 Eerst ruzies, nu ook nog de scheiding 21 3 Dit is niet eerlijk! 31 4 Wat cijfers ons leren 41 5 En toen veranderde mijn wereld 51 6 Bij wie

Nadere informatie

De wereld op zijn kop! Kan de wereld op zijn kop staan? Met gym heb je het vast wel eens geprobeerd Op je kop staan, bedoel ik, soms lukt het

De wereld op zijn kop! Kan de wereld op zijn kop staan? Met gym heb je het vast wel eens geprobeerd Op je kop staan, bedoel ik, soms lukt het De wereld op zijn kop! Kan de wereld op zijn kop staan? Met gym heb je het vast wel eens geprobeerd Op je kop staan, bedoel ik, soms lukt het Maar het duurt maar heel even dat op de kop staan De wereld

Nadere informatie

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51 Inhoud Een nacht 7 Voetstappen 27 Strijder in de schaduw 51 5 Een nacht 6 Een plek om te slapen Ik ben gevlucht uit mijn land. Daardoor heb ik geen thuis meer. De wind neemt me mee. Soms hierheen, soms

Nadere informatie

Weer naar school. De directeur stapt het toneel op. Goedemorgen allemaal, zegt hij. * In België heet een mentor klastitularis.

Weer naar school. De directeur stapt het toneel op. Goedemorgen allemaal, zegt hij. * In België heet een mentor klastitularis. Weer naar school Kim en Pieter lopen het schoolplein op. Het is de eerste schooldag na de zomervakantie. Ik ben benieuwd wie onze mentor * is, zegt Pieter. Kim knikt. Ik hoop een man, zegt ze. Pieter kijkt

Nadere informatie

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197 Inhoud Aan jou de keuze 7 D/2012/45/239 - isbn 978 94 014 0183 8 - nur 248 Tweede druk Vormgeving omslag en binnenwerk: Nanja Toebak, s-hertogenbosch Illustraties omslag en binnenwerk: Marcel Jurriëns,

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

Een buik van wol. Tom! Tom! Cato kwam hard aan rennen. En zei: vandaag word mevr. Catharina. 90 jaar en ik wil haar een heel mooi cadeau

Een buik van wol. Tom! Tom! Cato kwam hard aan rennen. En zei: vandaag word mevr. Catharina. 90 jaar en ik wil haar een heel mooi cadeau Een buik van wol. Tom! Tom! Cato kwam hard aan rennen En zei: vandaag word mevr. Catharina 90 jaar en ik wil haar een heel mooi cadeau Geven. Ja maar wat zei Tom. Umm wacht ik Weet het zei Cato een herinnering.

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen.

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen. De familieblues Tot mijn 15e noemde ik mijn ouders papa en mama. Daarna niet meer. Toen noemde ik mijn vader meester. Zo noemde hij zich ook als hij lesgaf. Hij was leraar Engels op een middelbare school.

Nadere informatie

Voor onze broers en zussen met een verstandelijke beperking.

Voor onze broers en zussen met een verstandelijke beperking. Hoe je hier mee om wilt gaan? Zou het in de vorm van een aantal lessen doen Uit het verhaal kun je zelf vragen bedenken voor een bespreking met de catechisanten. Zie dit als een aanzetje Ben ik iets vergeten

Nadere informatie

1 Vinden de andere flamingo s mij een vreemde vogel? Dat moeten ze dan maar zelf weten. Misschien hebben ze wel gelijk. Het is ook raar, een flamingo die jaloers is op een mens. En ook nog op een paard.

Nadere informatie

Mijn mond zat vol aarde

Mijn mond zat vol aarde Mijn mond zat vol aarde Serie: Verhalen kind in oorlog Tekst: Meike Jongejan Onderzoek: Mariska de Boer en Hans Groeneweg Redactie: Jan van Zijverden Vormgeving: Richard Bos 2015, Fries Verzetsmuseum,

Nadere informatie

Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama

Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama Zakelijke gegevens: 1. Titel van het boek: De jongen in de gestreepte pyjama. 2. Het boek heeft geen ondertitel. 3. De auteur van het boek is John Boyne 4. Het

Nadere informatie

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school.

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school. Een Berbers dorp Ik ben geboren en opgegroeid in het noorden van Marokko. In een buitenwijk van de stad Nador. Iedereen kent elkaar en altijd kun je bij de mensen binnenlopen. Als er feest is, viert het

Nadere informatie

Weer loop ik door de draaideur van het Lucasziekenhuis.

Weer loop ik door de draaideur van het Lucasziekenhuis. 1 Weer loop ik door de draaideur van het Lucasziekenhuis. Dat is nu al de derde keer in een paar dagen. We moeten vandaag op de eerste verdieping zijn, kamer 105. Mevrouw dr. W.H.F. Scheltema, internist,

Nadere informatie

Iris marrink Klas 3A.

Iris marrink Klas 3A. Iris marrink Klas 3A. 1 Inhoud. 1- Voorpagina 2- Inhoud, inleiding & mijn mening 3- Dag 1 4- Dag 2 5- Dag 3 6- Dag 4 7- Dag 5 Inleiding. Ik kreeg als opdracht om een dagverslag te maken over Polen. 15

Nadere informatie

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 7 Delen maakt blij. H. Theobaldusparochie, Overloon

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 7 Delen maakt blij. H. Theobaldusparochie, Overloon Op weg met Jezus eerste communieproject H. Theobaldusparochie, Overloon Hoofdstuk 7 Delen maakt blij Eerste communieproject "Op weg met Jezus" hoofdstuk 7 blz. 1 Als je niet wilt delen krijg je ruzie.

Nadere informatie

Verhaal: Jozef en Maria

Verhaal: Jozef en Maria Verhaal: Jozef en Maria Er was eens een vrouw, Maria. Maria was een heel gewone jonge vrouw, net zo gewoon als jij en ik. Toch had God haar uitgekozen om iets heel belangrijks te doen. Iets wat de hele

Nadere informatie

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden.

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 1 Werkwoord (wonen, werken, lopen,...) wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 8 Grammatica is niet moeilijk 1.1 woon, woont, wonen Ik woon nu in Nederland. Jij woont nu in Nederland. U woont nu

Nadere informatie

KLEM. Katja en Udo in de schulden. Anne-Rose Hermer

KLEM. Katja en Udo in de schulden. Anne-Rose Hermer KLEM Katja en Udo in de schulden Anne-Rose Hermer Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen 1 Katja ontmoet Udo Katja is bijna negentien jaar. Ze woont nog bij haar ouders. Katja werkt in een warenhuis.

Nadere informatie

Thema Gezondheid. Lesbrief 33. In gesprek met de leerkracht.

Thema Gezondheid. Lesbrief 33. In gesprek met de leerkracht. http://www.edusom.nl Thema Gezondheid Lesbrief 33. In gesprek met de leerkracht. Wat leert u in deze les? Een gesprek voeren met de leerkracht. Zinnen maken met omdat. Hulp vragen. Veel succes! Deze les

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, opening vmbo-schooljaar , Grootegast, 31 augustus 2010

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, opening vmbo-schooljaar , Grootegast, 31 augustus 2010 Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, opening vmbo-schooljaar 2010-2011, Grootegast, 31 augustus 2010 Er was eens een boerin die twee emmers verse, romige melk buiten zette. Vlakbij

Nadere informatie

Help, mijn papa en mama gaan scheiden!

Help, mijn papa en mama gaan scheiden! Help, mijn papa en mama gaan scheiden! Joep ligt in bed. Hij houdt zijn handen tegen zijn oren. Beneden hoort hij harde boze stemmen. Papa en mama hebben ruzie. Papa en mama hebben vaak ruzie. Ze denken

Nadere informatie

Lesbrief bij het boek Kiezen in de oorlog. Marte Jongbloed Roelof van der Schans

Lesbrief bij het boek Kiezen in de oorlog. Marte Jongbloed Roelof van der Schans Lesbrief bij het boek Kiezen in de oorlog Marte Jongbloed Roelof van der Schans Lees dit boek lekker rustig door. Beantwoord iedere keer als je een hoofdstuk uitgelezen hebt de vragen die bij dat hoofdstuk

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

Exodus God zal er zijn

Exodus God zal er zijn Exodus 3-4 - God zal er zijn Gezinsdienst Liturgie Welkom Voorzang Maak een vrolijk geluid voor de Heer (Elly en Rikkert) Opw voor Kids 18 (Ben je groot of ben je klein) Gez 132 (Dank U voor deze nieuwe

Nadere informatie

Een gelukkige huisvrouw

Een gelukkige huisvrouw Een gelukkige huisvrouw Voordat ik zwanger was, was ik een gelukkige huisvrouw, ik had alles wat ik wilde. En daarvoor hoefde ik geen dag te werken. Want werken, dat deed mijn man Harry al. Harry zat in

Nadere informatie

Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen

Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen De ezel van Bethlehem Naar een verhaal van Jacques Elan Bewerkt door Koos Stenger Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen over iets wat er met me gebeurd is. Het

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Onderduiken Mijn spreekbeurt gaat over mensen die in de tweede wereldoorlog zijn ondergedoken. Mijn werkstuk heb ik gemaakt over Anne Frank. Anne Frank is in de tweede wereld oorlog ook ondergedoken. Vandaar

Nadere informatie

Wat mevrouw verteld zal ik in schuin gedrukte tekst zetten. Ik zal letterlijk weergeven wat mevrouw verteld. Mevrouw is van Turkse afkomst.

Wat mevrouw verteld zal ik in schuin gedrukte tekst zetten. Ik zal letterlijk weergeven wat mevrouw verteld. Mevrouw is van Turkse afkomst. Interview op zaterdag 16 mei, om 12.00 uur. Betreft een alleenstaande mevrouw met vier kinderen. Een zoontje van 5 jaar, een dochter van 7 jaar, een dochter van 9 jaar en een dochter van 12 jaar. Allen

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

De tijd die ik nooit meer

De tijd die ik nooit meer De tijd die ik nooit meer vergeet Jan Smit uit eigen pen deel 3 De Stiep Educatief De tijd die ik nooit meer vergeet De schrijver die blij is dat hij iets kan lezen en schrijven, vertelt over zijn jeugd.

Nadere informatie

hoe we onszelf zien, hoe we dingen doen, hoe we tegen de toekomst aankijken. Mijn vader en moeder luisteren nooit naar wat ik te zeggen heb

hoe we onszelf zien, hoe we dingen doen, hoe we tegen de toekomst aankijken. Mijn vader en moeder luisteren nooit naar wat ik te zeggen heb hoofdstuk 8 Kernovertuigingen Kernovertuigingen zijn vaste gedachten en ideeën die we over onszelf hebben. Ze helpen ons te voorspellen wat er gaat gebeuren en te begrijpen hoe de wereld in elkaar zit.

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden zijn ouders hem, maar alle andere konijntjes noemden

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

www.queridokinderboeken.nl

www.queridokinderboeken.nl www.queridokinderboeken.nl Copyright 2013 Joke van Leeuwen Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, in enige vorm of op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke

Nadere informatie

Lesbrief Leeslicht Het gouden uur Karin Giphart

Lesbrief Leeslicht Het gouden uur Karin Giphart Lesbrief Leeslicht Het gouden uur Karin Giphart Over het boek Bekijk en lees de voorkant, de achterkant en de inhoud.. Hoe heet het boek?.2 Hoe heet de schrijver van het boek?. Hoeveel verhalen staan er

Nadere informatie

OPA EN OMA DE OMA VAN OMA

OPA EN OMA DE OMA VAN OMA Hotel Hallo - Thema 4 Hallo opdrachten OPA EN OMA 1. Knip de strip. Strip Knip de strip los langs de stippellijntjes. Leg de stukken omgekeerd en door elkaar heen op tafel. Draai de stukken weer om en

Nadere informatie

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school.

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school. Voorwoord Susan schrijft elke dag in haar dagboek. Dat dagboek is geen echt boek. En ook geen schrift. Susans dagboek zit in haar tablet, een tablet van school. In een map die Moeilijke Vragen heet. Susan

Nadere informatie

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij.

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij. Lied: Ik ben ik (bij thema 1: ik ben mezelf) (nr. 1 en 2 op de CD) : Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Ik heb een mooie naam, van achter en vooraan.

Nadere informatie

De kleine draak vindt het drakenland Iris Kater. Vandaag wil ik jullie iets vertellen over een kleine draak.

De kleine draak vindt het drakenland Iris Kater. Vandaag wil ik jullie iets vertellen over een kleine draak. De kleine draak vindt het drakenland Iris Kater Vandaag wil ik jullie iets vertellen over een kleine draak. Deze kleine draak werd in de mensenwereld geboren en heeft lang bij zijn vriend Maurice en zijn

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Gevaarlijke liefde. Weet jij wie die jongen is? Zit hij ook bij ons op school? Mooi hè, Kim? Maar wel duur! Ik geloof dat hij Ramon heet!

Gevaarlijke liefde. Weet jij wie die jongen is? Zit hij ook bij ons op school? Mooi hè, Kim? Maar wel duur! Ik geloof dat hij Ramon heet! Gevaarlijke liefde Gevaarlijke liefde In de pauze Mooi hè, Kim? Maar wel duur! Weet jij wie die jongen is? Zit hij ook bij ons op school? Als je verliefd wordt ben je in de wolken. Tegelijk voel je je

Nadere informatie

We hebben verleden week nog gewinkeld. Toen wisten we het nog niet. De kinderbijslag was binnen en ik mocht voor honderd euro kleren uitkiezen.

We hebben verleden week nog gewinkeld. Toen wisten we het nog niet. De kinderbijslag was binnen en ik mocht voor honderd euro kleren uitkiezen. Woensdag Ik denk dat ik gek word! Dat moet wel, want ik heb net gehoord dat mijn moeder kanker heeft. Niet zomaar een kankertje dat met een chemo of bestraling overgaat. Nee. Het zit door haar hele lijf.

Nadere informatie

De meester is een Vampier

De meester is een Vampier De meester is een Vampier Door Wout Terpstra Het is maandag en Tom werd wakker. Hij vindt het altijd heel leuk op school. Maar vandaag weet hij het niet. Want ze krijgen een nieuwe meester. Tom!Tom! Ben

Nadere informatie

H E T V E R L O R E N G E L D

H E T V E R L O R E N G E L D H E T V E R L O R E N G E L D Personen Evangelieschrijver Vrouw (ze heet Marie) Haar buurvrouwen en vriendinnen; o Willemien o Janny o Sjaan o Sophie (Als het stuk begint, zit de evangelieschrijver op

Nadere informatie

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd 1 Joppe (13): Mijn ouders vertelden alle twee verschillende verhalen over waarom ze gingen

Nadere informatie

Om een of andere reden zijn ze daar allebei heel tevreden

Om een of andere reden zijn ze daar allebei heel tevreden Tweelingen Anna en Thijs wonen in de Verlegenstraat. Zo heet hun straat niet echt. Ze is vernoemd naar een Franse schilder. Fer. Léger staat er op het straatnaambordje. Maar als je de naam hardop uitspreekt

Nadere informatie

Ik besloot te verder te gaan en de zeven stappen naar het geluk eerst helemaal af te maken. We hadden al:

Ik besloot te verder te gaan en de zeven stappen naar het geluk eerst helemaal af te maken. We hadden al: Niet meer overgeven Vaak is de eerste zin die de klant uitspreekt een aanwijzing voor de hulpvraag. Paula zat nog maar net toen ze zei: ik ben bang om over te geven. Voor deze angst is een mooie naam:

Nadere informatie

De kippendief. door Nellie de Kok

De kippendief. door Nellie de Kok door Nellie de Kok 1 door Nellie de Kok samenvatting In de bibliotheek staan allerlei mooie boeken. Aan de kinderen wordt gevraagd wat voor boeken je daar allemaal kunt lenen. Kaatje werkt in de bibliotheek

Nadere informatie

Natuurlijk heb je ideaalbeelden. Maar wij wisten allang dat die. niet kloppen OOK

Natuurlijk heb je ideaalbeelden. Maar wij wisten allang dat die. niet kloppen OOK Natuurlijk heb je ideaalbeelden. Maar wij wisten allang dat die niet kloppen 82 bijzonder kleinkind Ingrid & Meindert werden onverwacht oma & opa Onze dochters warenzorgeloze tieners totdat ze zwanger

Nadere informatie

Take a look at my life week 5&6

Take a look at my life week 5&6 Take a look at my life week 5&6 Maandag 27 januari 2014 Zou vandaag gaan werken, maar heb op het laatste moment afgezegd omdat het nogal glad was op de weg. Dus ik durfde het niet aan om op de fiets naar

Nadere informatie

Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag

Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag Elk jaar op de ochtend van 14 augustus is er een korte plechtigheid in de ontvangsthal van de oude Tweede Kamer. Een kleine groep

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

Over schulden gesproken

Over schulden gesproken Over schulden gesproken Verhalen uit de praktijk Sandra van der Stege 8 Inleiding In Nederland zijn veel mensen met schulden. Ongeveer 1 op de 5 mensen heeft moeite om elke maand rond te komen. In de schulden

Nadere informatie

Juridische medewerker

Juridische medewerker 28-11-2013 Sectorwerkstuk Juridische medewerker Temel, Elif HET ASSINK LYCEUM Inhoudsopgave Inhoud Inhoudsopgave... 1 Inleiding... 2 Hoeveel procent van de opleiding bestaat uit stage?... 6 o Begeleiding...

Nadere informatie

tje was saai. Haar ouders hadden een caravan, waarmee ze ieder jaar in de zomer naar Frankrijk gingen. Ook voor deze zomer was de camping al

tje was saai. Haar ouders hadden een caravan, waarmee ze ieder jaar in de zomer naar Frankrijk gingen. Ook voor deze zomer was de camping al Hoofdstuk 1 Echt? Saartjes mond viel open van verbazing. Maar dat is supergoed nieuws! Ze sloeg haar armen om haar vriendin heen. Waaah, helemaal te gek. We gaan naar Frankrijk. Zon, zee, strand, leuke

Nadere informatie

Ruth 1 - God gaat altijd met je mee!

Ruth 1 - God gaat altijd met je mee! Ruth 1 - God gaat altijd met je mee! Gezinsdienst en Doop Norah Maaike Kloeze Liturgie Welkom Eerste adventskaars aansteken plus gedichtje Zingen 1. Groot en machtig is Hij (Opwekking 387) 2. God kent

Nadere informatie

Vlucht uit Sint-Petersburg

Vlucht uit Sint-Petersburg Marian Hoefnagel Vlucht uit Sint-Petersburg VEERTIEN De tijd van je leven Moeilijke woorden zijn onderstreept en worden uitgelegd in de woordenlijst op pagina 107. Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk

Nadere informatie

Boek en workshop over het verlies van een broer of zus. Een broertje dood. Door Corine van Zuthem

Boek en workshop over het verlies van een broer of zus. Een broertje dood. Door Corine van Zuthem Het overlijden van een broer of zus is een ingrijpende gebeurtenis. Toch wordt het onderwerp in de rouwliteratuur doodgezwegen. Tot verbazing van Minke Weggemans. De pastoraal therapeute schreef er daarom

Nadere informatie

Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde. Gemeente van Christus

Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde. Gemeente van Christus Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde Gemeente van Christus Het is bijna niet te bevatten: vorig week zondag, om deze tijd, stond ik bij het

Nadere informatie

Reality Reeks - Verwerkingsopdrachten. Hey Russel! Een bijzondere vriendschap

Reality Reeks - Verwerkingsopdrachten. Hey Russel! Een bijzondere vriendschap Reality Reeks - Verwerkingsopdrachten Hey Russel! Een bijzondere vriendschap Lees blz. 5 tot en met 8. Jim vindt Rudsel een rare naam. Jim zegt dit ook tegen Rudsel. Vind jij het ook een rare naam? Is

Nadere informatie

Voor Olaf Bremer: bedankt voor de gezellige en leuke dagen in Spanje!

Voor Olaf Bremer: bedankt voor de gezellige en leuke dagen in Spanje! Voor Olaf Bremer: bedankt voor de gezellige en leuke dagen in Spanje! Proloog: 7 januari Van harte gefeliciteerd! Lindy sloeg haar armen om Mariëlle heen. Zestien! Nu mag je eindelijk op een scooter rijden.

Nadere informatie

De kerker met de vijf sloten. Crista Hendriks

De kerker met de vijf sloten. Crista Hendriks De kerker met de vijf sloten Crista Hendriks Schrijver: Crista Hendriks Coverontwerp: Pluis Tekst & Ontwerp ISBN: 9789402126112 Crista Hendriks 2014-2 - Voor Oscar... zonder jou zou dit verhaal er nooit

Nadere informatie

Monica is jarig. Iemand vertelt over haar sollicitatiegesprek. Monica en Arend praten over opleiding, werken en een eigen bedrijf.

Monica is jarig. Iemand vertelt over haar sollicitatiegesprek. Monica en Arend praten over opleiding, werken en een eigen bedrijf. Les 1 Werk en inkomen (1) Monica is jarig. Iemand vertelt over haar sollicitatiegesprek. Monica en Arend praten over opleiding, werken en een eigen bedrijf. Evert en Monica -2 Rijbewijs Monica is jarig.

Nadere informatie

Twee blauwe vinkjes. Door: Lenneke Sprong

Twee blauwe vinkjes. Door: Lenneke Sprong Twee blauwe vinkjes Door: Lenneke Sprong Nog steeds maar een vinkje. Buiten begon de zon te schijnen, waardoor er schaduwen op de lichtblauwe muur ontstonden. Waarom ontvangt hij niet mijn berichtje vroeg

Nadere informatie

Kom verder. Mail vragen en opmerkingen naar: nt2@uitgeverijboom.nl. Veel plezier met dit boek,

Kom verder. Mail vragen en opmerkingen naar: nt2@uitgeverijboom.nl. Veel plezier met dit boek, Kom verder Welkom bij het vak Kennis van de Nederlandse Samenleving, KNS. Dit boek vertelt je over Nederland. Veel van wat je moet weten over het leven in Nederland, staat in dit boek. Je haalt straks

Nadere informatie

De Samenleving: samen of ieder voor zich? Oefening 2. 1. b. Alle mensen zijn anders en dat moeten we respecteren. 2 Han van Eijk - Leef

De Samenleving: samen of ieder voor zich? Oefening 2. 1. b. Alle mensen zijn anders en dat moeten we respecteren. 2 Han van Eijk - Leef Thema 2 De Samenleving: samen of ieder voor zich? Oefening 2 1. b. Alle mensen zijn anders en dat moeten we respecteren. 2 Han van Eijk - Leef Niemand hoeft alleen maar goed of slecht te zijn. Niemand

Nadere informatie

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost.

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost. Sherlock Holmes was een beroemde Engelse privédetective. Hij heeft niet echt bestaan. Maar de schrijver Arthur Conan Doyle kon zo goed schrijven, dat veel mensen dachten dat hij wél echt bestond. Sherlock

Nadere informatie

Suzanne Peters. Blijf bij me! liefdesroman

Suzanne Peters. Blijf bij me! liefdesroman Suzanne Peters Blijf bij me! liefdesroman Hoofdstuk 1 Katja belde aan bij het huis. Ze vond het toch wel erg spannend. Het was de tweede keer dat ze op visite ging bij de hondenfokker en deze keer zou

Nadere informatie

Hoe lang duurt geluk?

Hoe lang duurt geluk? Hoe lang duurt geluk? Op dit moment ben ik gelukkig. Na veel pech ben ik dan eindelijk een vrolijke schrijver. Mijn roman is goed gelukt. En ik verdien er veel geld mee. En ik heb ook nog eens een mooie,

Nadere informatie

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop.

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. Woordenlijst bij hoofdstuk 4 de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. alleen zonder andere mensen Hij is niet getrouwd. Hij woont helemaal a, zonder familie.

Nadere informatie

Hey Russel! EEN BIJZONDERE VRIENDSCHAP. marian hoefnagel

Hey Russel! EEN BIJZONDERE VRIENDSCHAP. marian hoefnagel REALITY REEKS Hey Russel! EEN BIJZONDERE VRIENDSCHAP marian hoefnagel Een gekke naam Rudsel?? Jims mond valt open van verbazing. Is dat een naam? Hij kijkt met grote ogen naar de jongen die naast hem zit.

Nadere informatie

Het plaatselijk weekblad vraagt kinderen wie ze in

Het plaatselijk weekblad vraagt kinderen wie ze in Het plaatselijk weekblad vraagt kinderen wie ze in het zonnetje willen zetten. De 12-jarige Joey hoeft hier niet lang over te denken. Haar oma is voor haar de beste. Dat wil ze graag vertellen. Samen met

Nadere informatie

KLEINE DEUGNIET Door Marcel van Rijn

KLEINE DEUGNIET Door Marcel van Rijn KLEINE DEUGNIET Door Marcel van Rijn Vet: bewegingen en activiteiten Gewoon: verteller Schuin: gesproken text De kerkklokken luiden. Mensen komen vanuit de kerk naar buiten. Als laatste is daar de pastoor.

Nadere informatie

Lekker ding. Maar Anita kijkt boos. Hersendoden zijn het!, zegt ze. Die Jeroen is de ergste. Ik kijk weer om en zie hem meteen zitten.

Lekker ding. Maar Anita kijkt boos. Hersendoden zijn het!, zegt ze. Die Jeroen is de ergste. Ik kijk weer om en zie hem meteen zitten. Lekker ding Pas op!, roept Anita. Achter je zitten de hersendoden! Ik kijk achterom. Achter ons zitten twee jongens en drie meisjes hun boterhammen te eten. Ze zijn gevaarlijk, zegt Anita. Ze schudt haar

Nadere informatie

Opstartlessen. Les 2. Wonen. Wat leert u in deze les? Veel succes! Een gesprek voeren over wonen. Zeggen hoe u woont.

Opstartlessen. Les 2. Wonen. Wat leert u in deze les? Veel succes! Een gesprek voeren over wonen. Zeggen hoe u woont. www.edusom.nl Opstartlessen Les 2. Wonen Wat leert u in deze les? Een gesprek voeren over wonen. Zeggen hoe u woont. Veel succes! Deze les is ontwikkeld in opdracht van: Gemeente Den Haag en DWI Amsterdam

Nadere informatie

Micha kijkt Ruben aan. Hij trekt een gek gezicht. Micha houdt niet van puzzelen, want de puzzels die oma maakt, zijn altijd heel erg moeilijk.

Micha kijkt Ruben aan. Hij trekt een gek gezicht. Micha houdt niet van puzzelen, want de puzzels die oma maakt, zijn altijd heel erg moeilijk. 1. Puzzelen Wie er het eerst is! Micha staat bij het schoolhek. Hij krijgt een harde klap op zijn schouder van Ruben, zijn grote broer. Oké. Micha is wel in voor een wedstrijdje. Hij begint meteen te rennen,

Nadere informatie

Het paaltje van Oosterlittens Er stond weer een pot met bonen! Elke avond kreeg de schoenmaker van Oosterlittens bonen te eten. Maar de schoenmaker

Het paaltje van Oosterlittens Er stond weer een pot met bonen! Elke avond kreeg de schoenmaker van Oosterlittens bonen te eten. Maar de schoenmaker Het paaltje van Oosterlittens Er stond weer een pot met bonen! Elke avond kreeg de schoenmaker van Oosterlittens bonen te eten. Maar de schoenmaker klaagde nooit. Hij was te arm om vlees te kopen. Elke

Nadere informatie

Klein Kontakt. Jarigen. in april zijn:

Klein Kontakt. Jarigen. in april zijn: A Klein Kontakt Het is alweer eind maart wanneer dit Kontakt uitkomt, het voorjaar lijkt begonnen, veel kinderen hebben kweekbakjes met groentes in de vensterbank staan, die straks de tuin in gaan. Over

Nadere informatie

Hoe gaat het met je studie?

Hoe gaat het met je studie? 195 195 HOOFDSTUK 12 Hoe gaat het met je studie? WOORDEN 1 Kies uit: onvoldoende controleren gymnastiek mening huiswerk 1 Heb je je al gemaakt? 2 Ik was op school niet zo goed in. Ik vond sport niet leuk.

Nadere informatie

Thema In en om het huis.

Thema In en om het huis. http://www.edusom.nl Thema In en om het huis. Les 22. Een huis zoeken Wat leert u in deze les? Praten over uw huis Informatie over het vinden van een nieuwe woning Praten over wat afgelopen is Veel succes!

Nadere informatie

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les 8 Inhoud 1 Eenzaam De Soms ben je alleen en vind je dat fijn. Als alleen zijn niet prettig aanvoelt, als je niet in je eentje wilt zijn, dan voel je je eenzaam. In deze leren de leerlingen het verschil

Nadere informatie

Voorwoord. Daarna ging ik praten met Chitra, een Tamilvrouw uit Sri Lanka. Zij zette zich in voor de Tamilstrijd.

Voorwoord. Daarna ging ik praten met Chitra, een Tamilvrouw uit Sri Lanka. Zij zette zich in voor de Tamilstrijd. Voorwoord In dit boek staan interviews van nieuwkomers over hun leven in Nederland. Ik geef al twintig jaar les aan nieuwkomers. Al deze mensen hebben prachtige verhalen te vertellen. Dus wie moest ik

Nadere informatie

Veilig Thuis. Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod

Veilig Thuis. Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod Veilig Thuis Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod Een stukje uitleg Dat je samen met papa/mama, of een andere persoon in dit boekje gaat werken is niet zo maar. Dat komt omdat

Nadere informatie

Schaduwspits. Gemaakt door : Onur Arslantas. Klas: 3T3. Leraar: Mevrouw Scholten

Schaduwspits. Gemaakt door : Onur Arslantas. Klas: 3T3. Leraar: Mevrouw Scholten Schaduwspits Gemaakt door : Onur Arslantas Klas: 3T3 Leraar: Mevrouw Scholten Zakelijke gegevens A. Schaduwspits B. Corien Botman C. Querido, 2005, 199 bladzijden en ik heb het boek gelezen van de lijsters.

Nadere informatie

Bijbellezing: Johannes 4 vers Zit je in de put? Praat es met Jezus!

Bijbellezing: Johannes 4 vers Zit je in de put? Praat es met Jezus! Bijbellezing: Johannes 4 vers 7-27 Zit je in de put? Praat es met Jezus! Wij hadden vroeger een waterput Vroeger is meer dan 55 jaar geleden Naast ons huis aan de Kerkstraat in Harkema Ik weet nog hij

Nadere informatie

Preek Psalm 78:1-8 20 september 2015 In het spoor van Opening winterwerk Spiegelbeeld I

Preek Psalm 78:1-8 20 september 2015 In het spoor van Opening winterwerk Spiegelbeeld I Preek Gemeente van Christus, De mooiste dingen in het leven kun je niet als erfernis wegschenken Let er maar eens op. De belangrijkste dingen zijn geen erfstuk. Zeker, je kunt mooie spulletjes erven. Of

Nadere informatie

Het olifantenboekje. het eigenwijze Fantje. C.A. Leembruggen. Zie voor verantwoording:

Het olifantenboekje. het eigenwijze Fantje. C.A. Leembruggen. Zie voor verantwoording: Het olifantenboekje het eigenwijze Fantje C.A. Leembruggen bron. W. van Hoeve, Deventer 1943 Zie voor verantwoording: http://www.dbnl.org/tekst/leem026olif01_01/colofon.php 2010 dbnl 1 2 [Het olifantenboekje.

Nadere informatie

klasniveau Het verhaal Tekening 1 Tekening 4 Tekening 5 Tekening 2 Tekening 6 Tekening 3

klasniveau Het verhaal Tekening 1 Tekening 4 Tekening 5 Tekening 2 Tekening 6 Tekening 3 THEMA ENERGIE > Kleuter & Eerste graad > Lessuggesties en activiteiten 2. 1. Lessuggesties Leon en de ikkietikkietijd en activiteiten op klasniveau Het verhaal Tekening 1 Hallo iedereen ik ben Leon. Ik

Nadere informatie

Vraag aan de zee. Vraag aan de tijd. wk 3. wk 2

Vraag aan de zee. Vraag aan de tijd. wk 3. wk 2 Bladzijde negen, Bladzijde tien, Krijg ik het wel ooit te zien? Ander hoofdstuk, Nieuw begin.. Maar niets, Weer dicht, Het heeft geen zin. Dan probeer ik achterin dat dikke boek. Dat ik daar niet vaker

Nadere informatie

Spreekbeurt Dag. Oglaya Doua

Spreekbeurt Dag. Oglaya Doua Spreekbeurt Dag Oglaya Doua Ik werd wakker voordat m n wekker afging. Het was de dag van mijn spreekbeurt. Met m n ogen wijd open lag ik in bed, mezelf afvragend waarom ik in hemelsnaam bananen als onderwerp

Nadere informatie

Kinder Woord Dienst van Oase. Elke keer dat je komt, krijg je een Bijbel verhaal, Verzamel ze en je hebt je eigen Bijbel!

Kinder Woord Dienst van Oase. Elke keer dat je komt, krijg je een Bijbel verhaal, Verzamel ze en je hebt je eigen Bijbel! Kinder Woord Dienst van Oase Elke keer dat je komt, krijg je een Bijbel verhaal, Verzamel ze en je hebt je eigen Bijbel! Lucas 9 11b -17 Geven jullie hen maar te eten Omdat Jezus zulke mooie verhalen over

Nadere informatie

Gefeliciteerd, je hebt ADHD!

Gefeliciteerd, je hebt ADHD! Gefeliciteerd, je hebt ADHD! Eerste druk, augustus 2012 2012 Petra van der Burg-Jansen Illustrator: Roel van Gestel Kaft: Denise Kennedy van Dam & Roel van Gestel Voorwoord: Mw. E. Chatrou, kinder- en

Nadere informatie

!!!!! !!!!!!!!!!!! Uit: Glazen Speelgoed (Tennesse Williams)! (zacht) Hallo. (Ze schraapt haar keel)! Hoe voel je je nu? Beter?!

!!!!! !!!!!!!!!!!! Uit: Glazen Speelgoed (Tennesse Williams)! (zacht) Hallo. (Ze schraapt haar keel)! Hoe voel je je nu? Beter?! Uit: Glazen Speelgoed (Tennesse Williams) Jim Laura Jim Laura Jim wijn aan) Laura Hallo Laura (zacht) Hallo. (Ze schraapt haar keel) Hoe voel je je nu? Beter? Ja. Ja, dankje. Dit is voor jou. Een beetje

Nadere informatie

Tips voor een goede spreekbeurt

Tips voor een goede spreekbeurt Diabetes?! Een spreekbeurt die je alles vertelt over diabetes: Wat is het? Hoe ontstaat het? En vooral ook: Wat betekent het voor jou, je broer, zus, vader of moeder. Tips voor een goede spreekbeurt Vertel

Nadere informatie

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek.

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. 19 februari 2015 Goedemiddag, Ik ben heel blij met deze tentoonstelling. Als dochter van een oorlogsvrijwilliger

Nadere informatie