Mantelzorg nieuwsbrief 02 13

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Mantelzorg nieuwsbrief 02 13"

Transcriptie

1 Naasten van verslaafden Bijna twintig procent van de Nederlandse bevolking heeft een bepaalde periode in zijn leven een probleem met drugs of alcohol. Daarnaast zijn er mensen met een gokverslaving, internet- of gameverslaving, seks- of eetverslaving. Eén ding hebben ze gemeen: ze hebben allemaal ouders of partners, kinderen, broers, zussen en vrienden. Die mensen zijn van grote betekenis als mantelzorgers. Ook zij lijden onder de verslaving. Velen ervaren de zorgtaak als zeer belastend. Toch is er niet veel aandacht voor hun problemen. Daar vragen zij zelf ook niet snel om. Dit laatste heeft te maken met het taboe rond verslaving, met schaamte over het gedrag van de verslaafde en het onvermogen van de naaste om het probleem op te lossen. Ook de duur van de verslaving speelt een rol, waardoor de aandacht voor de naasten verdwijnt. De aandacht en hulp richt zich meestal op de verslaafde zelf. In deze nieuwsbrief richten we ons vooral op de naasten van mensen met een alcohol- of drugsverslaving. Mantelzorg nieuwsbrief Provinciaal Coördinatiepunt Vrijwillige Thuishulp en Mantelzorg Groningen Joke heeft vier kinderen: twee zonen en twee dochters. Haar oudste dochter Evelien van bijna veertig is alcoholist en verslaafd aan cocaïne. Evelien gebruikt sinds haar twaalfde. Joke vertelt wat dit betekent voor haar als moeder, voor Evelien zelf, voor haar twee kinderen en voor de inmiddels ex-man van haar dochter. Je gelooft elke keer alles Op haar achttiende ging Evelien op kamers, vertelt haar moeder. Ze ging studeren. Ze dronk stevig, maar ja, de meeste jongeren gebruiken wel eens iets. Daarna ging het beter. Evelien trouwde en kreeg twee kinderen. Die zijn nu twaalf en negen. Maar ja, Evelien bleef gebruiken en zo n zeven jaar geleden schakelde haar man de hulpverlening in. Na opname in het crisiscentrum werd ze overgeplaatst naar een behandelplek. Daar is ze ruim anderhalf jaar geweest en het ging regelmatig mis. Ze lag een week in coma en kreeg een ondertoezichtstelling (OTS). Bij de opname werden we als ouders overigens niet betrokken, terwijl wij weten hoe Evelien is. We werden gewoon genegeerd. Dat vond ik heel vervelend. Je kan zo gemakkelijk informatie bij de ouders halen. Bovendien is de familie vaak het vangnet waar de verslaafde weer naar terug moet. Het zou goed zijn om bij de behandeling te worden betrokken, want je hebt als familie veel vragen. Uiteindelijk moest Evelien weg uit de kliniek, omdat ze zich niet aan de regels hield. Vervolgens ging het op en neer. Dan ging

2 het weer drie maanden goed en daarna ging het weer goed mis. Haar man wilde zo niet verder en vier jaar geleden zijn ze gescheiden. Ze hebben co-ouderschap. Ondanks haar verslaving is Evelien een leuke meid, vervolgt haar moeder, en de kinderen gaan graag naar hun moeder toe. Als het niet goed gaat, belt de oudste kleindochter haar vader of mij op. In dat geval komen ze bij ons of bij hun vader in huis. Worsteling Eveliens verslaving brengt voor alle betrokkenen veel onrust met zich mee. Als ik een ambulance hoor, schrik ik me een ongeluk, vervolgt Joke, en ik heb regelmatig s nachts de politie aan de lijn. Evelien doet erg haar best om eruit te komen, maar het lukt haar gewoon niet. Het is zo sneu, die worsteling. Onder mijn andere kinderen zorgt dit voor wrijving. Ze zeggen: Het gaat altijd over Evelien. Ik nodigde Evelien soms niet uit voor een bepaald feestje, zodat ik zeker wist dat ze het niet zou verpesten. Dat deed ik eveneens om te laten zien dat ik de andere kinderen ook heel belangrijk vind. Evelien kwam een tijdje terug nog tijdelijk bij haar moeder in huis wonen, in verband met schulden. Ook heeft Joke anderhalf jaar haar beide kleindochters in huis gehad. Tegenwoordig probeer ik wat meer afstand te houden en alles wat los te laten, zegt ze. Dat valt niet mee. Ik vind het bijvoorbeeld suf van mezelf dat ik niet eerder doorhad dat Evelien teveel dronk. Ik wil alles wel doen om haar te helpen, maar dat heeft geen zin. Evelien moet het zelf doen. Tja, en als zij niet eerlijk is... Je gelooft ook elke keer alles, omdat je dat zo graag wilt natuurlijk. En Evelien zelf? Zij vindt het erg daar de kinderen op de achtergrond komen als haar behoefte aan drank de overhand krijgt. Tegenwoordig probeer ik wat meer afstand te houden Kinderboekje Op de vraag waar Joke haar steun vandaan haalt om de situatie het hoofd te kunnen bieden, noemt ze stichting Coke van Jou en tijdelijk de Al Anongroep (zie ook pagina 5). Ook heeft ze veel steun aan haar zus en aan haar moeder. Ze heeft nu, ter bescherming van zichzelf, grenzen gesteld. Ze neemt Evelien niet meer mee naar huis wanneer het slecht gaat. Anders komen de andere kinderen niet, zegt ze. Aan de kleinkinderen is het moeilijk om uit te leggen waarom hun moeder zo doet. Het ene moment is ze een leuke moeder en het volgende moment kan ze een verslaafde moeder zijn. Joke heeft het boekje Sneeuwvlokje gevonden, waarin in sprookjesvorm wordt verteld wat het is om verslaafd te zijn. De oudste weet nu dat haar moeder een alcoholiste is, die wel heel erg haar best doet om er zo goed mogelijk voor de kinderen te zijn. Hoop Joke laat weten dat ze het nog steeds moeilijk vindt om met de verslaving van haar dochter om te gaan. Als het goed gaat, krijg je hoop, zegt ze, en die wordt even later weer weggeslagen. Dat komt gaandeweg steeds harder aan. Het went nooit. Ik ben altijd bang dat het op een dag de laatste keer zal zijn. Het gaat op dit moment goed met Evelien, al heeft ze regelmatig uitglijers. Joke verwacht niet dat dit zal veranderen. Als ze één keer in de drie maanden weer de mist ingaat, dan moeten we het daar maar mee doen, besluit ze gelaten. Op verzoek van de betrokkene is een andere naam gebruikt.

3 Woont je kind thuis en denk je dat hij of zij verslaafd is aan drugs? Zeg dan duidelijk: Ik denk dat je gebruikt. Ik wil hierover met je praten. Om aan te tonen dat het wel of niet waar is, kun je een urinetest laten doen bij de huisarts of bij Verslavingszorg Noord Nederland (VNN). Voor ouders en kind kan dit een neutraal bewijs zijn om aan te tonen of er sprake is van misbruik van middelen. Is de uitslag positief? Dan heb je duidelijk een reden om met je kind in gesprek te gaan. Laat weten dat jij je zorgen maakt. Zeg vervolgens: Wij willen dat dit stopt en we gaan nu hulp zoeken. Vaak kan er dan een ontzettende ruzie ontstaan, maar daar moet je als ouders doorheen, want alleen dan bespaar jij je kind en jezelf een hoop ellende in de toekomst. Wees vooral duidelijk! Dit zijn de woorden van Cherda Trügg, psychotherapeut en hoofdbehandelaar op de Breegweestee van VNN in Eelde. Hier wonen maximaal dertig cliënten tijdens de behandeling van hun verslaving. Het gaat voornamelijk om jongeren tussen 17 en 28 jaar. Ze zijn verslaafd aan drank, drugs, eten, seks, gamen of gokken. Wat de essentie is van een verslaving? Het kenmerk is dat mensen er niet mee kunnen stoppen en dat het leven van een verslaafde alleen nog maar draait om het gebruiken van het middel, aldus de therapeut, waardoor het normale leven op alle gebieden stagneert. Familie Vast onderdeel van het behandelprogramma is contact met de familie, variërend van voorlichting tot gezinstherapie. Door de verslaving loopt de ontwikkeling van de jongere vast, legt Cherda uit. Je ziet dat veel verslaafden, zodra er een probleem is, terugvallen op thuis, ook al wonen ze al elders. De familie blijkt het enige overgebleven steunpunt te zijn. Zo blijven ze op een problematische manier verbonden met hun ouderlijk huis. Ons gezamenlijke doel tijdens de gezinstherapie is te leren om op een gezonde manier met elkaar om te gaan. Daarnaast hebben we oudergroepen die eenmaal per zes weken bijeenkomen. Gaandeweg zie je ouders hun gêne verliezen, vooral wanneer ze lotgenoten ontmoeten en ervaren dat ze niet de enige zijn die met verslavingsproblemen van hun kind, worstelen. We hebben gezinsgesprekken in de kliniek of ze verlopen telefonisch en via . Als het nodig is, gaan de systeemtherapeuten op huisbezoek. Dat kan ook in het weekend zijn. Eenmaal per twee jaar hebben we open familiedagen en tweemaal per jaar de broertjes- en zusjesdagen, omdat zij door de verslaving van hun broer, zus of ouder vaak aandacht tekort komen. Over grenzen Of Cherda tips heeft voor ouders van kinderen met een verslaving? Wees vooral duidelijk over wat je wel en niet tolereert in je huis en blijf aandacht bieden, zegt ze. Wanneer kinderen middenin de verslaving zitten, wordt de relatie met hun ouders heel instrumenteel - ze gebruiken hun ouders - ze komen bijvoorbeeld geld halen. En dat moet je vooral niet geven. Ook al zeggen ze dat ze uit huis worden gezet vanwege een huurschuld. Het geld verdwijnt waarschijnlijk rechtstreeks in de zak van de dealer. Waarom duidelijkheid belangrijk is? Omdat men als verslaafde zal liegen, bedriegen, manipuleren, zielig zal doen en geen eigen verantwoordelijkheid zal oppakken. Het verkrijgen van middelen gaat ten koste van alle normale zaken die in het leven nodig zijn. Geweten Hoe kun je hier als omgeving het beste op reageren? Drugs en alcohol zorgen ervoor dat je gewetensfunctie afneemt, legt Cherda uit. Ga als ouders af op je eigen gezonde verstand en op je gevoel. Benoem alles helder richting je

4 Eigenlijk spreekt ze liever niet over mantelzorgers als het gaat om partners, ouders, kinderen of vrienden van mensen met een verslaving. Vaak zorgen deze mensen niet fysiek voor de ander, maar hebben ze wel heel erg veel kopzorgen over die ander, aldus Lena van der Kaap, projectcoördinator Vrijwillige Thuishulp en Mantelzorgondersteuning van Humanitas in de stad Groningen. Samen met Renate Doff, voorlichting en preventie van Verslavingszorg Noord Nederland (VNN) vertelt ze wat zij en Renate voor de omgeving van mensen met een verslaving kunnen betekenen. verslaafde kind. Vraag door en zeg dat je nog meer wilt weten. Sommige ouders denken in het begin: ach, het is puberaal gedrag, maar je ziet dat je kind dreigt te ontsporen. Ze sluiten zich op, op hun kamer, plunderen de koelkast en gaan vooral voor zoetigheid. Als je dat allemaal signaleert, is het tijd om alarm te slaan. Kijk op internet en zie wat de kenmerken van de verschillende soorten drugs zijn. Kennis is macht en in het geval van verslaving zul je als ouder in je ouderrol moeten stappen en vaak de touwtjes in handen moeten nemen om te zorgen dat de verslaving niet de regie overneemt van het gezinsleven. Ga door de ruzie met je kind heen en bespreek de situatie om erger te voorkomen! Meer weten? Kijk op bel met Verslavingszorg Noord Nederland (VNN), telefoon (050) of neem contact op met het Steunpunt Mantelzorg. Omdat men als verslaafde zal liegen, bedriegen, manipuleren, zielig zal doen Bel gerust! Voor Humanitas begon de extra aandacht voor mensen met een verslaving in Dat was het moment waarop de mantelzorgwinkel van start ging, vertelt Lena, die sinds 2008 bij het project is betrokken. De eerste persoon die binnenkwam, was iemand met een verslaafde partner. Die persoon kon geen goede hulp vinden. Is een verslaafde niet in zorg? Dan is er een gat in de geboden hulp aan familieleden. De stichting Coke van jou heeft een project gehad in Groningen, maar dat paste hier niet. Samen met VNN hebben we open dagen en themabijeenkomsten georganiseerd, maar alles stierf een langzame dood. En dat terwijl ik regelmatig moeders van verslaafde jongens aan de telefoon of op het spreekuur krijg, die aangeven dat ze nergens gehoord worden. Er zijn jongeren bij die al op hun twaalfde zijn begonnen met blowen of drinken. Ouders en omgeving willen vooral weten: hoe ga ik ermee om? Wat moet ik wel en wat moet ik vooral niet doen? Ze willen hun vragen en zorgen delen. Luisterend oor Dat luisterend oor organiseren Lena en Renate tegenwoordig voor iedereen die vragen heeft over een partner, kind, familielid of vriend met een verslaving. Ongeacht het feit of de betrokkene al of niet professioneel wordt geholpen. Ik heb inmiddels meer dan tweehonderd mensen gesproken die in een vergelijkbare positie zitten, aldus Lena. Voor hen is het allerbelangrijkste dat ze hun verhaal kwijt kunnen bij iemand die luistert, zonder te oordelen en die niet steeds op de klok kijkt. Ze zoeken erkenning en het helpt wanneer ze weten dat ze niet de enigen zijn, dat anderen hun problemen herkennen. Ik geef mensen vervolgens het rechtstreekse nummer van Renate, die de positie van de naasten heel goed begrijpt. Ook een gesprek met een andere mantelzorger in een vergelijkbare situatie kan helpen.

5 Wat Janneke opviel toen ze tien jaar geleden voor de eerste keer de Al-Anongroep - bestemd voor familieleden van mensen met een alcoholverslaving - bezocht? Die herkennende verhalen, zegt ze terugblikkend, prachtig! Ik merkte dat ik niet de enige was met een verslaafde partner. Ik herkende daar dat mijn kind gelijk had, dat zei: mama, niet boos worden, als inmiddels m n ex - weer dronken op de bank lag. Ik leerde daar dat ik met mijn boosheid niks kon veranderen. Iemand die zoveel drinkt, is verslaafd en stopt pas als hij dat wil! Op maat Wat Renate de beller te bieden heeft? Soms willen mensen nogmaals hun verhaal doen. Ik kan ze ook wijzen op de lotgenotengroepen in de provincie of de cursussen die er zijn voor familieleden, zoals bijvoorbeeld de cursus Help, mijn kind gebruikt. We verzorgen ook preventieprogramma s op scholen, we trainen docenten in het herkennen van jongeren die gebruiken en er zijn ouderbijeenkomsten. We werken momenteel aan het project Kinderen van verslaafde ouders, bestemd voor kinderen en jongeren van een ouder met een psychiatrisch of verslavingsprobleem. Kinderen voelen zich verantwoordelijk voor de situatie thuis en komen niet meer toe aan hun eigen behoefte en gevoel. Door middel van informatie en een vaardigheidstraining ondersteunen we hen gedurende acht bijeenkomsten van anderhalf uur per week. Eén van onze systeemtherapeuten is een groep gestart voor ouders van langdurig verslaafde kinderen. Ook als het kind of de ouder niet bij VNN in behandeling is, kunnen ouders en kinderen uit de hele noordelijke regio toch aansluiten. Hebt u vragen? Bel gerust met Lena van der Kaap, telefoon (050) of Wilt u zich aanmelden voor een cursus? Bel met Verslavingszorg Noord Nederland, telefoon (050) Kijk voor meer informatie op Die herkennende verhalen, prachtig! Een drinkende alcoholist dus niet een alcoholist die droog staat - heeft geen idee wat er om hem heen gebeurt, zegt Janneke, en ook de omgeving vaak niet. Je praat er niet graag over en hoopt dat het goed komt, maar dat gaat niet vanzelf. Het is een soort sluipende ziekte. Je zegt er wat van, je partner raakt geïrriteerd en belooft om te stoppen. Het lijkt goed te gaan, de flessen blijven vol, maar langzaam maar zeker gaat hij stiekem toch weer door. Het ging van kwaad tot erger en twaalf jaar geleden zei hij: ik zal er iets aan doen en ging naar de Anonieme Alcoholisten (AA). Hij zou stoppen, maar binnen een paar weken dronk hij weer. Nadat hij een jaar bij de AA was, redde ik het niet meer. Ik was de hele dag bezig met paniekerig zijn en bang voor hoe hij thuis zou komen van zijn werk. Mijn ex wees me op Al-Anon en ik dacht: als hij dat graag wil, ga ik wel. Ik had geen idee dat ik hulp nodig had. De alcoholist moet worden geholpen. Mij mankeert toch niks? Twaalf stappen Het Al-Anonprogramma is gebaseerd op twaalf stappen, die de bezoekers van de bijeenkomsten bespreken en toepassen in hun eigen leven. De eerste luidt: We erkennen dat we machteloos stonden tegenover de alcohol, dat ons leven stuurloos was geworden. Als je stap 1 beseft en toepast, begrijp je dat woede en eindeloos willen helpen geen oplossing brengen, aldus Janneke. Bij Al-Anon heb ik geleerd om niet continu met de drank bezig te zijn, maar me te richten op hoe houd ik het gezellig in huis? Voor het weekend maakte ik een plan A en een plan B. Ging plan A niet door vanwege de drank? Dan ging ik volgens plan B iets leuks doen met de kinderen.

6 Handige adressen Alateen, zelfhulpgroep voor kinderen van alcoholisten in de tienerleeftijd. Zie voor meer informatie: Al-Anon of bel (0595) Intact groep Groningen, zelfhulp voor verslaafden en hun naasten, facebook of (Jacob Emmelkamp). AGOG, Stichting Anonieme Gokkers en Omgeving (familie/ naasten). biedt hulp aan mensen die problematisch gokken en hun naasten. Kijk op of bel met (Johan). Je eigen weg Ook raakte Janneke dankzij Al-Anon haar boosheid kwijt. Voor de kinderen en voor mezelf was dat heel fijn. Mijn ex wilde wel stoppen met drinken, maar het lukte hem niet. Nadat ik had aangekondigd te willen scheiden, stond hij een half jaar droog. Ik zei: OK, dan proberen we het weer en de volgende dag lag hij laveloos op de bank. Het was allemaal liegen en bedriegen en de kinderen lijden nog het meest: een dronken vader en een boze moeder... Als ik niet bij Al-Anon was gekomen, was ik boos gebleven. Bij Al-Anon leer je om te gaan met de situatie. Dit doe je door te praten met anderen, na te denken en je ervaringen te delen en daarvan te leren. Je krijgt geen tips, maar leert gaandeweg je eigen weg te vinden in hoe je ermee omgaat en hoe je je gezinsleven kunt verbeteren. Al-Anon Groningen Partners van alcoholisten denken dat ze niks mankeren. Ik zorg toch voor alles? zeggen ze. Waarom heb ik hulp nodig? Help liever m n verslaafde partner van de drank af! Vergeet niet dat je zelf recht heb op een stukje leven... (Thea) Groningen heeft sinds 2001 een Al-Anongroep. Die telt vier tot twaalf bezoekers per keer. Deelname is gratis. Voor informatie over plaats en tijd, bel met (0595) Kijk voor meer informatie op Voor jongeren is onlangs in Groningen een Alateen-groep van start gegaan, eenmaal per twee weken van tot uur. Voor meer informatie kun je eveneens bellen met (0595) Prat Drenthe, Het Preventie Advies Team geeft voorlichting over alcohol & drugs. In Veendam komt maandelijks een zelfhulpgroep bijeen voor familie en naasten. Kijk voor meer informatie op facebook of bel (0592) Steunpunt Mantelzorg, Humanitas Groningen-stad biedt familie en naasten van (ex-)verslaafden een luisterend oor, informatie en advies, of bel (Lena van der Kaap), humanitas.nl. Verslavingszorg Noord Nederland (VNN) zet zich in voor mensen die problemen ondervinden als gevolg van een verslaving op gebied van alcohol, drugs, gokken of gamen, of bel (050) (Renate Doff, preventiewerker). Stichting Terwille, christelijke verslavingszorg in Noord- en Oost Nederland, biedt hulp aan mensen met een verslaving en aan hun omgeving, facebook of bel met de telefonische hulpdienst (050) Interessante websites allerlei sites over verslaving. Verslavingszorg Noord Nederland. wil het taboe op verslaving doorbreken. voor mensen die moeite hebben met de verslaving van een ander. informatie over opvoeding als één van de ouders verslaafd is. informatie voor kinderen van verslaafde ouders. steun voor familieleden van verslaafden.

7 Kort nieuws Open inloopavonden borderline Lentis Direct organiseert elke laatste dinsdag van de maand een open inloopavond voor naasten van mensen met borderline. Elke avond heeft een thema. U bent van harte welkom van tot uur in het PsyQ pand aan de Hereweg 76 in Groningen. Opgave is niet nodig. De avonden zijn op: 27 augustus Moet ik me aanpassen, terwijl zij alles op z n kop zet? 24 september Help, mijn partner/familielid heeft borderline! 29 oktober Wat doet borderline met u? Machteloos, schuldgevoel of angst? 26 november Do s en don ts in contact met iemand met borderline Wilt u eerst meer weten? Neem contact op met Lentis Direct, (050) helemaal vernieuwd! Onze website is helemaal vernieuwd en opgefrist. Een nieuwe vormgeving en andere foto s. De contactgegevens van de steunpunten mantelzorg in de provincie Groningen zijn makkelijker en op meer plaatsen op de website te vinden. U kunt natuurlijk ook altijd uw vraag telefonisch of via voorleggen. Nieuw is de chatfunctie. Neem eens een kijkje op de nieuwe, frisse website! Keuzewijzer scootmobielen Hoe weet u of juist die scootmobiel in uw situatie ideaal is? De juiste scootmobiel kiezen is belangrijk. Een bij u passende scootmobiel vergroot het gebruiksgemak en de verkeersveiligheid. De Keuzewijzer Scootmobielen helpt bij deze keuze. U vindt de keuzewijzer op: nl/keuzewijzerscootmobiel. De Keuzewijzer Scootmobiel is eveneens gratis verkrijgbaar via Vroeger was alles Het is niet waar dat vroeger alles beter was Op 13 maart vierde de Werkplaats Mantelzorg haar vijfjarig bestaan met een bijeenkomst waarop mevrouw R. Kwekkeboom, lector Community Care bij de Hogeschool van Amsterdam, behartigenswaardige dingen te berde bracht. Belangrijk vond ik dat zij de zeventig aanwezigen met argumenten vertelde dat het niet klopt om te zeggen dat vroeger alles beter was, als er over mantelzorg wordt gepraat. De maatschappij was vroeger anders georganiseerd, maar ook toen bestond er zorg voor elkaar: mantelzorg. Alleen heette dat toen nog niet zo. De term mantelzorg is rond 1985 bedacht door de heer J.C.M. Hattinge Verschure, naamgever van ons platform en destijds hoogleraar gezondheidswetenschappen aan de universiteit van Utrecht. Als men zegt dat vroeger alles beter was, dan gebeurt dat vaak om te beargumenteren dat mantelzorgers maar meer moeten gaan doen: net als vroeger toen alles beter was. Maar dat klopt dus niet en het is niet eerlijk om u en mij aan te praten dat wij het er tegenwoordig een beetje bij laten zitten. Dat wordt gesuggereerd; het tegendeel is het geval. Mevrouw Kwekkeboom pleitte voor goede samenwerking tussen mantelzorgers en professionele zorgverleners. Dat kan de belasting van mantelzorgers verminderen. Helemaal mee eens! Daarvan wordt het beter, nu en in de nabije toekomst. En laten we daarbij (als dat kan) behouden wat vroeger als onderlinge zorg waarde had. Roelof Lanting, voorzitter van het Platform Hattinga Verschure

8 Steunpunten Mantelzorg en Vrijwillige Thuishulp (bezoekadressen) Appingedam Steunpunt Mantelzorg en Vrijwillige Thuishulp, Stichting Welzijn& Dienstverlening, Burgemeester Klauckelaan 16, Appingedam, (0596) , Bedum Steunpunt Mantelzorg Bedum, Stichting Welzijn Bedum, De Vlijt 1, Bedum, (050) , Bellingwedde Vrijwillige Thuishulp en Mantelzorgondersteuning, Stichting Welzijn Oldambt, Hoofdweg 158, Bellingwolde, (0597) , Delfzijl Steunpunt Mantelzorg, Stichting Welzijn & Dienstverlening, Noordersingel 1, Delfzijl, (0596) , De Marne Steunpunt Mantelzorg en Vrijwillige Thuishulp De Marne,Stichting Welzijn & Dienstverlening, Warfstraat 1, 9951 BS Winsum, , Eemsmond Steunpunt Mantelzorg, Stichting Welzijn & Dienstverlening, De Blauwe Schuit, Warfstraat 1, 9951 BS Winsum, , Groningen Humanitas Thuishulp en Mantelzorg Groningen-Stad, Akerkhof zuidzijde 22, Groningen, (050) , humanitas.nl Grootegast Steunpunt mantelzorg, Dienstencentrum De Schutse Oldenoert 32, Leek, (0594) , Haren Coördinatiepunt Mantelzorg en Vrijwillige Thuishulp, Stichting Torion, Kerklaan 5, Haren, (050) of , Hoogezand-Sappemeer Steunpunt Mantelzorg Hoogezand-Sappemeer, Laan van de sport 2, Hoogezand, (0598) of , Leek Steunpunt mantelzorg, Dienstencentrum De Schutse, Oldenoert 32, Leek, (0594) , Loppersum Mantelzorgondersteuning Loppersum, Stichting Welzijn & Dienstverlening, De Schepperij 2, Loppersum, (0596) of , Marum Steunpunt Marum, MFC t Marheem, Schoolstraat 8, Marum, (0594) , Menterwolde Mantelzorgondersteuning en Vrijwillige Thuishulp, Stichting Welzijn Menterwolde, Domela Nieuwenhuisweg 28, Muntendam, (0598) of , Oldambt Steunpunt mantelzorg Oldambt, Stichting Welzijn Oldambt, Het Boschplein 2, Winschoten, (0597) , welzijnoldambt.nl of Pekela Vrijwillige Thuishulp en Mantelzorgondersteuning, De Badde, Raadhuislaan 41, Oude Pekela, (0597) , debadde.nl Slochteren Mantelzorgondersteuning Slochteren, Hoofdweg 10 a, Slochteren, (0598) of , Stadskanaal Steunpunt Mantelzorg Zuid Groningen, voor Stadskanaal en Vlagtwedde, W. Diemerstraat 2, Musselkanaal, (0599) , Ten Boer De Deel (dorpscoaches), Gemeentehuis Ten Boer, Hendrik Westerstraat 24, Ten Boer, (050) , tenboer.nl Veendam Steunpunt Mantelzorg, Compaen, Jan Salwaplein 3, Veendam, (0598) of , Vlagtwedde Meldpunten mantelzorg en vrijwilligerswerk, St. Rzijn, Dr. Bekenkampstraat 37, Ter Apel, (0599) , rzijn.nu, (0599) , (0599) , (0599) Winsum Steunpunt Mantelzorg, Stichting Welzijn & Dienstverlening, Warfstraat 1, Winsum, , Zuidhorn Zorgloket Gemeentehuis Zuidhorn, Hooiweg 9, Zuidhorn, (0594) , Organisaties Vrijwillige Palliatieve Terminale Thuishulp (bezoekadressen) Groningen-stad Vrijwillige Terminale Thuishulp, Humanitas, Akerkhof zuidzijde 22, Groningen, (050) , Gasthuis voor Terminale Zorg, Eendrachtskade NZ 19, Groningen, , Hoogezand-Sappemeer, Winsum, De Marne, Haren Vrijwillige Terminale Thuishulp, Humanitas, Akerkhof zuidzijde 22, Groningen, (050) , Delfzijl, Appingedam, Eemsmond, Loppersum, Slochteren, Bedum en Ten Boer De Schutse, Thuishulp en Hospice, Stichting VPTZ Noordoost Groningen, , Hospice De Schutse, Wieger van den Bosstraat 13a, Appingedam, (0596) Veendam, Menterwolde, Pekela, Oldambt, Bellingwedde Stichting Vrijwillige Palliatieve Terminale Zorg Oost Groningen, Steenstraat 10, Veendam, (0598) of , Oost-Groningen Stichting Sint Maartenhuis (Hospice), bezoekadres P.C.Hooftlaan 74a, 9673 GZ Winschoten, postadres Vondellaan JH Winschoten (0597) , oosterlengte.nl Stadskanaal, Vlagtwedde Vrijwillige Terminale Thuishulp voor Stadskanaal en Vlagtwedde, W Diemerstraat 2, Musselkanaal, (0599) , welstad.nl Westerkwartier Vrijwillige palliatieve & terminale ondersteuning Westerkwartier, Dienstencentrum De Schutse, Oldenoert 32, Leek, (0594) , Meer informatie: Mantelzorglijn (10 ct. per min.) De gratis Mantelzorg Nieuwsbrief verschijnt drie keer per jaar en is bestemd voor mantelzorgers in Groningen. Uitgave april Oplage exemplaren Redactie Marjolijne Vinkenborg; Tekst en fotografie Tineke Hamming, Lena van der Kaap en de Steunpunten Mantelzorg; Vormgeving Dorel Extra Bold, Groningen; Druk Grafische Industrie De Marne, Leens. Deze Nieuwsbrief is een uitgave van het Provinciaal Coördinatiepunt Vrijwillige Thuishulp en Mantelzorg Groningen, CMO Groningen, Wegalaan 3-5, Postbus 2266, 9704 CG Groningen, (050) ;

Het was een prima gesprek MANTELZORG MAGAZINE. GRONINGEN Voor alle mantelzorgers in onze provincie.

Het was een prima gesprek MANTELZORG MAGAZINE. GRONINGEN Voor alle mantelzorgers in onze provincie. MANTELZORG MAGAZINE Nummer 1 juni 2016 Wordt u aangeboden door het Provinciaal Expertisecentrum Informele Zorg van CMO STAMM GRONINGEN Voor alle mantelzorgers in onze provincie. Special Mantelzorg & het

Nadere informatie

Mantelzorg nieuwsbrief 03 13

Mantelzorg nieuwsbrief 03 13 ICT kan mantelzorger ondersteunen ICT staat voor Informatie en Communicatie Technologie en is niet meer weg te denken uit de samenleving. We hebben er dagelijks mee te maken. Ook mantelzorgers en zorgvragers.

Nadere informatie

Goed voor werknemer en werkgever MANTELZORG MAGAZINE. Ik ben blij. GRONINGEN Voor alle mantelzorgers in onze provincie.

Goed voor werknemer en werkgever MANTELZORG MAGAZINE. Ik ben blij. GRONINGEN Voor alle mantelzorgers in onze provincie. MANTELZORG MAGAZINE Nummer 3 oktober 2015 Wordt u aangeboden door het Provinciaal Expertisecentrum Informele Zorg van CMO STAMM Special Mantelzorg & werk GRONINGEN Voor alle mantelzorgers in onze provincie.

Nadere informatie

Mantelzorg nieuwsbrief 01 14

Mantelzorg nieuwsbrief 01 14 Mantelzorg en Autisme Vandaag de dag wordt niet meer gesproken over autisme, maar over ASS: Autisme Spectrum Stoornis. ASS staat voor klassiek autisme, Asperger en PDD-NOS. Naasten van iemand met ASS zijn

Nadere informatie

O nze nabijheid geeft hen rust MANTELZORG MAGAZINE GRONINGEN. Ik ben heel blij dat ik dit. Thema: Mantelzorg & Wonen

O nze nabijheid geeft hen rust MANTELZORG MAGAZINE GRONINGEN. Ik ben heel blij dat ik dit. Thema: Mantelzorg & Wonen MANTELZORG MAGAZINE GRONINGEN NUMMER 1 2015 Wordt u aangeboden door het Provinciaal Expertisecentrum Informele Zorg CMO Groningen Voor alle mantelzorgers in onze provincie. Een dag uit het leven van mantelzorger

Nadere informatie

1.4.7 Garantstellingen, leningen en verhuur en instandhouding van welzijnsaccommodaties

1.4.7 Garantstellingen, leningen en verhuur en instandhouding van welzijnsaccommodaties Bijlage 1: Passages uit Subsidiebeleid Samenlevingszaken 2009-2012 1.4.7 Garantstellingen, leningen en verhuur en instandhouding van welzijnsaccommodaties De gemeente kan aan een activiteit die gekoppeld

Nadere informatie

Jongeren steunen elkaar MANTELZORG MAGAZINE. GRONINGEN Voor alle mantelzorgers in onze provincie.

Jongeren steunen elkaar MANTELZORG MAGAZINE. GRONINGEN Voor alle mantelzorgers in onze provincie. MANTELZORG MAGAZINE Nummer 2 JUNI 2015 Wordt u aangeboden door het Provinciaal Expertisecentrum Informele Zorg van CMO STAMM Ga oprecht en open in gesprek GRONINGEN Voor alle mantelzorgers in onze provincie.

Nadere informatie

Verslaving is een chronische ziekte

Verslaving is een chronische ziekte Familiefolder Je naaste heeft een belangrijke eerste stap gezet naar een leven zonder middelengebruik. Hij/zij is in behandeling gegaan om te leren hoe hij/zij dit doel kan bereiken. In 4 weken leert je

Nadere informatie

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen +

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen + > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik JEUGDIGEN Heb jij seksueel misbruik meegemaakt of iemand in jouw gezin, dan kan daarover praten helpen. Het kan voor jou erg verwarrend zijn hierover te praten,

Nadere informatie

FACT-SHEET 3 e kwartaal 2014 Feiten en cijfers (huiselijk) geweld in afhankelijkheidsrelaties in de provincie Groningen

FACT-SHEET 3 e kwartaal 2014 Feiten en cijfers (huiselijk) geweld in afhankelijkheidsrelaties in de provincie Groningen Werkwijze vanaf 1 november 2013 De politie geeft dagelijks de door van huiselijk geweld uit de gehele provincie Groningen naar het Steunpunt Huiselijk Geweld (SHG). Het SHG beoordeelt de en codeert deze

Nadere informatie

Informatie voor familie en betrokkenen van patiënten die opgenomen zijn op afdeling psychiatrie (PAAZ)

Informatie voor familie en betrokkenen van patiënten die opgenomen zijn op afdeling psychiatrie (PAAZ) Psychiatrie Informatie voor familie en betrokkenen van patiënten die opgenomen zijn op afdeling psychiatrie (PAAZ) www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan ggz voor doven & slechthorenden Verslaving Als iemand niet meer zonder... kan Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving Herkent u dit? Veel mensen gebruiken soms

Nadere informatie

Aanmelden. informatie over hoe wij jou helpen naar een leven zonder verslavende middelen

Aanmelden. informatie over hoe wij jou helpen naar een leven zonder verslavende middelen Aanmelden informatie over hoe wij jou helpen naar een leven zonder verslavende middelen Vind je dat je in het weekend te veel coke, speed of xtc gebruikt? Heb je weer geblowd of gedronken, terwijl je dat

Nadere informatie

Cijfers & Feiten. Drs Fransje Grisnich, Sociaal Planbureau Groningen. Armoede in Groningen. over

Cijfers & Feiten. Drs Fransje Grisnich, Sociaal Planbureau Groningen. Armoede in Groningen. over Cijfers & Feiten over Armoede in Groningen Drs Fransje Grisnich, Sociaal Planbureau Groningen Wat is armoede? 1. Lage inkomensgrens: leven op of onder een vastgesteld laag inkomen (CBS) Koopkrachtbenadering.

Nadere informatie

Aanvraagformulier subsidie Regionale Cultuurplannen

Aanvraagformulier subsidie Regionale Cultuurplannen 1 Aanvraagformulier subsidie Regionale Cultuurplannen De Regionale Cultuurplannen (RCP) omvatten een subsidiebudget voor het vergroten van cultuurparticipatie, bedoeld voor amateurkunst (alle kunst- en

Nadere informatie

Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland

Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland Kinderen 5-12 jaar KOPP/KVO Doe-praatgroep (8-12 jaar). Een vader of moeder met problemen Als je vader of moeder een psychisch of verslavingsprobleem heeft

Nadere informatie

KOPPen bij elkaar en schouders eronder. Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen

KOPPen bij elkaar en schouders eronder. Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen KOPPen bij elkaar en schouders eronder Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen Mama, waarom huil je? Mama, ben je nu weer verdrietig? Papa, gaan we naar het zwembad? Waarom niet?

Nadere informatie

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd 1 Joppe (13): Mijn ouders vertelden alle twee verschillende verhalen over waarom ze gingen

Nadere informatie

De Groningse Kredietbank

De Groningse Kredietbank SOZAWE Beschermingsbewind Leningen Schuldregeling Budgetbeheer? Cursus De Groningse Kredietbank DE GRONINGSE KREDIETBANK (GKB), ONDERDEEL VAN DE DIENST SOCIALE ZAKEN EN WERK VAN DE GEMEENTE GRONINGEN,

Nadere informatie

Grotere afdelingen zijn slecht voor het ledental

Grotere afdelingen zijn slecht voor het ledental Grotere afdelingen zijn slecht voor het ledental Als gemeenten samen gaan en dat gebeurt aan de lopende band fuseren uiteindelijk bijna altijd ook de lokale PvdA-afdelingen uit die gemeenten. Daar is vaak

Nadere informatie

Volkskredietbank Noord-Oost Groningen. Financiële hulp op maat

Volkskredietbank Noord-Oost Groningen. Financiële hulp op maat Volkskredietbank Noord-Oost Groningen Financiële hulp op maat Vindt u het moeilijk maandelijks rond te komen? Heeft u problemen om uw schulden af te lossen? Wilt u uw geldzaken (weer) op orde krijgen,

Nadere informatie

goede redenen voor het bezoeken van een zelfhulpgroep

goede redenen voor het bezoeken van een zelfhulpgroep 10 goede redenen voor het bezoeken van een zelfhulpgroep InTact Zelfhulp Zelfhulp is er voor jou. Deze informatie is voor alle mensen met een verslavingsprobleem, ongeacht welke verslaving en voor naasten

Nadere informatie

De Groningse Kredietbank KREDIETBANK

De Groningse Kredietbank KREDIETBANK SOZAWE De Groningse Kredietbank KREDIETBANK De Groningse Kredietbank (GKB), onderdeel van de dienst Sociale Zaken en Werk van de gemeente Groningen, is een sociale bank. U kunt bij de GKB een lening afsluiten,

Nadere informatie

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp Ons Team Ons team is zeer divers. We bestaan uit het secretariaat, psychologen, maatschappelijk werkers, sociaal psychiatrisch verpleegkundigen, cognitief gedragstherapeutisch werkers, ervaringsdeskundigen,

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Intact. goede redenen om een zelfhulpgroep te bezoeken

Intact. goede redenen om een zelfhulpgroep te bezoeken 10 goede redenen om een zelfhulpgroep te bezoeken Intact Zelfhulp is er voor jou. Deze informatie is voor alle mensen met een verslavingsprobleem en hun naasten, ongeacht welke verslaving. De eerste stap

Nadere informatie

Is iemand in jouw omgeving verslaafd?

Is iemand in jouw omgeving verslaafd? Is iemand in jouw omgeving verslaafd? Verslaafd aan Jou ondersteunt en informeert de omgeving van verslaafden. Vaak gaat alle aandacht uit naar de verslaafde en daardoor wordt soms niet gezien dat familie

Nadere informatie

Bijna 14.000 kinderen in de provincie Groningen groeien op in armoede

Bijna 14.000 kinderen in de provincie Groningen groeien op in armoede Feiten & Cijfers Bijna 14.000 kinderen in de provincie Groningen groeien op in armoede Opgroeien in armoede heeft nadelige gevolgen voor de ontwikkeling en de maatschappelijke participatie van kinderen.

Nadere informatie

Rampenplan Gemeente Assen 2007 Deel VI: Calamiteitenplannen waterschappen en overige organisaties

Rampenplan Gemeente Assen 2007 Deel VI: Calamiteitenplannen waterschappen en overige organisaties Rampenplan Gemeente Assen 2007 Deel VI: Calamiteitenplannen waterschappen en overige organisaties Ramenplan Gemeente Assen 2007 versie 9 mei 2007 1. Inleiding Naast het gemeentelijk rampenplan hebben verschillende

Nadere informatie

Een schuldregeling KREDIETBANK

Een schuldregeling KREDIETBANK SOZAWE Een schuldregeling KREDIETBANK De Groningse Kredietbank (GKB), onderdeel van de Een schuldregeling: hulp bij problematische schulden dienst Sociale Zaken en Werk van de gemeente Het kan gebeuren

Nadere informatie

Veiligheidshuis Groningen

Veiligheidshuis Groningen Regionaal Veiligheidshuis Groningen: Kluwen? een samenwerkingsverband gericht op het voorkomen en terugdringen van overlast en criminaliteit. Een aanpak van hardnekkige veiligheidsproblematiek, die organisaties

Nadere informatie

Dit boekje is van... Mijn naam is: Mijn gezinsvoogd heet: Het telefoonnummer van de gezinsvoogd is:

Dit boekje is van... Mijn naam is: Mijn gezinsvoogd heet: Het telefoonnummer van de gezinsvoogd is: Dit boekje is van... Mijn naam is: Mijn gezinsvoogd heet: Het telefoonnummer van de gezinsvoogd is: Mijn gezinsvoogd werkt bij de William Schrikker Jeugdbescherming. Wat een toestand, zeg! Wat gebeurt

Nadere informatie

Gronings Perspectief. Tussenrapport. April

Gronings Perspectief. Tussenrapport. April Tussenrapport Gronings Perspectief April #12016 De Rijksuniversiteit Groningen onderzoekt gezondheid, veiligheidsgevoelens en toekomstperspectief van Groningers in alle 23 gemeenten. Dit levert veel kennis

Nadere informatie

OPVOEDEN ZO!!! De cursus is bedoeld voor ouders van kinderen van 3 tot 12 jaar

OPVOEDEN ZO!!! De cursus is bedoeld voor ouders van kinderen van 3 tot 12 jaar OPVOEDEN ZO!!! Algemeen Het opvoeden van kinderen is leuk maar kan soms ook heel zwaar zijn. Bij het opvoeden van je kind komt heel wat kijken. Jij bent tenslotte diegene, die hem het goede voorbeeld moet

Nadere informatie

FOUT VRIENDJE? PAS OP! Hulp. Internet. Heb je vragen? Bel dan naar Meldpunt Jeugdprostitutie, tel.: 0900 044 33 22.

FOUT VRIENDJE? PAS OP! Hulp. Internet. Heb je vragen? Bel dan naar Meldpunt Jeugdprostitutie, tel.: 0900 044 33 22. PAS OP! Hulp Heb je vragen? Bel dan naar Meldpunt Jeugdprostitutie, tel.: 0900 044 33 22. Internet Wil je meer lezen? Kijk op www.jipdenhaag.nl/loverboys En test jezelf op www.loverboytest.nl Dit is een

Nadere informatie

Tabel 1: Bevolking naar kenmerken en werkgelegenheid

Tabel 1: Bevolking naar kenmerken en werkgelegenheid Tabel 1: Bevolking naar kenmerken en werkgelegenheid Bevolking Bevolking 2020 Groene druk Grijze druk Potentiële beroepsbevolk ing Potentiële beroepsbevolk Arbeidspartici ing 2020 patie Beroepsbevolk ing

Nadere informatie

Gebruikersgids jeugdigen met een licht verstandelijke beperking. Algemene informatie Informatie per zorgzwaartepakket (ZZP)

Gebruikersgids jeugdigen met een licht verstandelijke beperking. Algemene informatie Informatie per zorgzwaartepakket (ZZP) Gebruikersgids jeugdigen met een licht verstandelijke beperking Algemene informatie Informatie per zorgzwaartepakket (ZZP) Inhoud Samenvatting 3 Over welke problemen gaat het? 3 Voorbeelden 3 Welke hulp

Nadere informatie

Veilig Thuis. Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod

Veilig Thuis. Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod Veilig Thuis Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod Een stukje uitleg Dat je samen met papa/mama, of een andere persoon in dit boekje gaat werken is niet zo maar. Dat komt omdat

Nadere informatie

De mantelzorg DER LIEFDE

De mantelzorg DER LIEFDE De mantelzorg DER LIEFDE Ongeveer 3,5 miljoen Nederlanders zorgen onbetaald en langdurig voor een chronisch zieke, gehandicapte of hulpbehoevende partner of familielid. Ook op de HAN zijn veel medewerkers

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost.

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost. Sherlock Holmes was een beroemde Engelse privédetective. Hij heeft niet echt bestaan. Maar de schrijver Arthur Conan Doyle kon zo goed schrijven, dat veel mensen dachten dat hij wél echt bestond. Sherlock

Nadere informatie

Kinderen van Ouders met Psychiatrische Problemen en/of Verslavingsproblematiek

Kinderen van Ouders met Psychiatrische Problemen en/of Verslavingsproblematiek Presentatie Stichting Landelijke Koepel Familieraden Kinderen van Ouders met Psychiatrische Problemen en/of Verslavingsproblematiek Ton Bellemakers Preventiewerker VICTAS & Annemiek Baak-Wilbrink Orthopedagoog

Nadere informatie

centrum voor verstandelijke beperking en psychiatrie MET ELKAAR VOOR ELKAAR

centrum voor verstandelijke beperking en psychiatrie MET ELKAAR VOOR ELKAAR centrum voor verstandelijke beperking en psychiatrie MET ELKAAR VOOR ELKAAR De Swaai is een samenwerking tussen GGZ Friesland en Talant en biedt volwassenen met zowel een verstandelijke beperking als

Nadere informatie

Praten met familie 29-09- 15. Hulpverleners: Last of lust. Last / lastig. Lust. Stichting Labyrint-in Perspectief

Praten met familie 29-09- 15. Hulpverleners: Last of lust. Last / lastig. Lust. Stichting Labyrint-in Perspectief Praten met familie Francisca Goedhart, Stichting Labyrint- in Perspectief Jacklin Goudsblom, GGZ Noor Holland Noord en PIMM trainer. Hulpverleners: Last of lust Last / lastig (hulpverlener = hv) Lust (hulpverlener

Nadere informatie

Voorwoord 7. 1 Blijven je ouders je ouders? 13. 2 Moet ik nu ook verhuizen? 19. 3 Houd ik mijn eigen naam? 23. 4 Wie betaalt er voor mij?

Voorwoord 7. 1 Blijven je ouders je ouders? 13. 2 Moet ik nu ook verhuizen? 19. 3 Houd ik mijn eigen naam? 23. 4 Wie betaalt er voor mij? Inhoud Voorwoord 7 1 Blijven je ouders je ouders? 13 2 Moet ik nu ook verhuizen? 19 3 Houd ik mijn eigen naam? 23 4 Wie betaalt er voor mij? 25 5 En als ik zelf geen contact wil? 27 6 Hoe gaat dat, scheiden?

Nadere informatie

Vrijwillige hulp Maatjes Ontmoeten Mantelzorg

Vrijwillige hulp Maatjes Ontmoeten Mantelzorg Met elkaar, voor elkaar! Vrijwillige hulp Vrijwilligers zijn mannen en vrouwen die om een ander denken. Zij voelen zich betrokken bij hun medemens. Vrijwilligerswerk is voor hen een keuze. Ze zijn blij

Nadere informatie

Advies en steun voor uw kind en uzelf

Advies en steun voor uw kind en uzelf Advies en steun voor uw kind en uzelf Voor advies en steun aan ouders en hun kinderen Informatie advies cursussen Als u of uw kind psychische klachten heeft of problemen ervaart met alcohol of drugs, heeft

Nadere informatie

Register Gemeenschappelijke regeling(en) gemeente Stadskanaal

Register Gemeenschappelijke regeling(en) gemeente Stadskanaal Register Gemeenschappelijke regeling(en) gemeente Stadskanaal Een gemeenschappelijke regeling is een publiekrechtelijk samenwerkingsverband tussen bestuursorganen van decentrale overheden. Vaak zijn dit

Nadere informatie

Jeugdigen met een licht verstandelijke beperking

Jeugdigen met een licht verstandelijke beperking Jeugdigen met een licht verstandelijke beperking versie 2009 Informatie over zorgzwaartepakketten voor jeugdigen met een licht verstandelijke beperking 2 Inhoud Samenvatting... 4 Inleiding... 8 Algemene

Nadere informatie

Hasj en wiet zijn drugs. Dat heet blowen. In deze folder vind je:

Hasj en wiet zijn drugs. Dat heet blowen. In deze folder vind je: Je hebt vast wel eens van hasj of wiet gehoord. Hasj en wiet zijn drugs. Hasj en wiet worden meestal gerookt. Er wordt een soort sigaret gedraaid met tabak en hasj of wiet. Dat heet blowen. In deze folder

Nadere informatie

Hulp en informatie om huiselijk geweld te stoppen. Help jezelf. Help de ander. 0900 1 26 26 26 5 cent per minuut. www.huiselijkgeweldhollandsmidden.

Hulp en informatie om huiselijk geweld te stoppen. Help jezelf. Help de ander. 0900 1 26 26 26 5 cent per minuut. www.huiselijkgeweldhollandsmidden. Hulp en informatie om huiselijk geweld te stoppen Help jezelf. Help de ander. 0900 1 26 26 26 5 cent per minuut www.huiselijkgeweldhollandsmidden.nl Huiselijk geweld stopt nooit vanzelf Misschien wil je

Nadere informatie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie Zaken voor mannen Verhalen van mannen met epilepsie Introductie Niet alle mannen vinden het prettig om over hun gezondheid te praten. Ieder mens is anders. Elke man met epilepsie ervaart zijn epilepsie

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

ALCOHOL. Zonder flauwekul

ALCOHOL. Zonder flauwekul ALCOHOL Zonder flauwekul Op een feestje of in een café drinken veel mensen alcohol. Dat vinden ze gezellig. Maar is alcohol drinken eigenlijk wel gezellig? Het is belangrijk dat je weet wat alcohol met

Nadere informatie

Kinderen. Hoe Yulius kinderen met autisme kan helpen

Kinderen. Hoe Yulius kinderen met autisme kan helpen Kinderen Hoe Yulius kinderen met autisme kan helpen Voor wie is dit boekje? Je hebt dit boekje gekregen omdat je autisme hebt of omdat je nog niet zeker weet of je autisme hebt. Je bent dan bij Yulius

Nadere informatie

Suïcidepreventie. Marian de Groot Directeur handicap + studie Mede namens 113-Online

Suïcidepreventie. Marian de Groot Directeur handicap + studie Mede namens 113-Online Suïcidepreventie Marian de Groot Directeur handicap + studie Mede namens 113-Online Missie en visie @113 Taboe op praten over zelfmoord doorbreken Drempels bij zoeken en vinden van hulp verlagen Landelijk

Nadere informatie

Nieuwsbrief LFB Steunpunt Groningen Jaargang 3 Nummer 1

Nieuwsbrief LFB Steunpunt Groningen Jaargang 3 Nummer 1 Zomer 2011 Belangenbehartiging, dóór en vóór, mensen met een verstandelijke beperking Nieuwsbrief LFB Steunpunt Groningen Jaargang 3 Nummer 1 In dit nummer: Pag.2 Onderling Sterk Zuidhorn Pag.3 Onderling

Nadere informatie

STEUNPUNT MANTELZORG. Datum: mei 2015 Betreft: nieuwsbrief. Geachte heer, mevrouw,

STEUNPUNT MANTELZORG. Datum: mei 2015 Betreft: nieuwsbrief. Geachte heer, mevrouw, STEUNPUNT MANTELZORG Datum: mei 2015 Betreft: nieuwsbrief Geachte heer, mevrouw, Via deze weg wil ik u graag informeren over nieuws en activiteiten voor mantelzorgers. Bij sommige activiteiten is aanmelden

Nadere informatie

speciaal onderwijs lesbrief alcohol UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL

speciaal onderwijs lesbrief alcohol UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL speciaal onderwijs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (00) 67 1 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL inhoud LES 1: KENNISMAKING MET ALCOHOL SOORTEN DRANK DE WERKING VAN ALCOHOL 4 DE GEVOLGEN VOOR

Nadere informatie

Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011

Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011 Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011 Zeeuwse jongeren en alcohol In 2010 is de Zeeuwse campagne Laat ze niet (ver)zuipen! van start

Nadere informatie

Familiebeleid Zorgen voor een ander, zorg voor uzelf

Familiebeleid Zorgen voor een ander, zorg voor uzelf Familiebeleid Zorgen voor een ander, zorg voor uzelf Vincent van Gogh voor geestelijke gezondheidszorg Contactgegevens voor familieleden / naasten Uw familielid of naaste is in behandeling op locatie Afdeling

Nadere informatie

Stichting Iepenwacht Groningen

Stichting Iepenwacht Groningen Van iepenwacht naar bomenwacht Stichting Iepenwacht Groningen Opgericht juni 2005 Stichting Iepenwacht Groningen April 2014 Iepenwacht Groningen POP subsidie 2001 2005 Inventarisatie iepen per gemeente

Nadere informatie

Werkgelegenheidsonderzoek 2010

Werkgelegenheidsonderzoek 2010 2010 pr ov i nc i e g r oni ng e n Wer kgel egenhei dsonder zoek Eenanal ysevandeont wi kkel i ngen i ndewer kgel egenhei di nde pr ovi nci egr oni ngen Werkgelegenheidsonderzoek 2010 Werkgelegenheidsonderzoek

Nadere informatie

Jaarverslag SUN Groningen 2013

Jaarverslag SUN Groningen 2013 Jaarverslag SUN Groningen 2013 Samenvatting SUN Groningen verleent financiële hulp aan inwoners van de stad Groningen die in een urgente financiële noodsituatie verkeren. Deze hulp wordt mogelijk gemaakt

Nadere informatie

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school.

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school. Een Berbers dorp Ik ben geboren en opgegroeid in het noorden van Marokko. In een buitenwijk van de stad Nador. Iedereen kent elkaar en altijd kun je bij de mensen binnenlopen. Als er feest is, viert het

Nadere informatie

Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen.

Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen. Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen. Kan ik kiezen bij wie ik ga wonen? Is het mijn schuld? Ben ik verplicht om op bezoek te gaan bij papa of mama? Waarom hebben mijn ouders elk een

Nadere informatie

Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar

Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar Als je moeder naar een psychiatrisch ziekenhuis moet... of je vader naar een psychiater... Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar Deze brochure werd - met toestemming

Nadere informatie

Migratiestromen en inkomensontwikkelingen in de provincie Groningen

Migratiestromen en inkomensontwikkelingen in de provincie Groningen Migratiestromen en inkomensontwikkelingen in de provincie Groningen Mensen verhuizen om allerlei redenen. Om samen te wonen, voor werk of studie of vanwege de woning zelf. Deze verhuizingen spelen een

Nadere informatie

Pannenkoeken met stroop

Pannenkoeken met stroop Pannenkoeken met stroop Al een maand lang zegt Yvonne alleen maar nee. Heb je je best gedaan op school? Nee. Was het leuk? Nee. Heb je nog met iemand gespeeld? Nee. Heb je lekker gegeten? Nee. Heb je goed

Nadere informatie

Volkskredietbank Noord-Oost Groningen. Persoonlijke lening

Volkskredietbank Noord-Oost Groningen. Persoonlijke lening Volkskredietbank Noord-Oost Groningen Persoonlijke lening Is uw wasmachine kapot of valt de energierekening tegen? Kunt u een (andere) baan krijgen, en heeft u hiervoor een auto nodig? Soms heeft u extra

Nadere informatie

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders Grafisch ontwerp: Ontwerpstudio 2 MAAL EE Bij huiselijk geweld tussen (ex-)partners worden kinderen vaak over het hoofd gezien. Toch hebben

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

Honderd Vragen over Verslaving door Nathan Wennegers

Honderd Vragen over Verslaving door Nathan Wennegers Honderd Vragen over Verslaving door Nathan Wennegers 1) Waarom ik? Antwoord: Precies, het gaat juist over je ik, niet waar? Want wil een normaal intelligent mens verslaafd zijn? 2) Hoe bedoel je precies?

Nadere informatie

Het lastigste van leven met hiv is voor velen vreemd genoeg niet zozeer de aandoening zelf of de behandeling, maar vooral de reacties van anderen.

Het lastigste van leven met hiv is voor velen vreemd genoeg niet zozeer de aandoening zelf of de behandeling, maar vooral de reacties van anderen. Het lastigste van leven met hiv is voor velen vreemd genoeg niet zozeer de aandoening zelf of de behandeling, maar vooral de reacties van anderen. Het houdt je misschien je leven lang bezig: Wie vertel

Nadere informatie

Mét familie gaat het beter

Mét familie gaat het beter Mét familie gaat het beter GGZ ingeest staat voor een gelijkwaardige samenwerking tussen patiënt, hulpverlener en u. In deze brochure leest u hoe we u als familielid, vriend of andere naaste van de patiënt

Nadere informatie

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Info Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Inhoud INHOUD 1. Waar gaat het over 3 2. Aanraken 4 3. Hoe noem jij dat? 5 4. Baas over

Nadere informatie

Verstandelijke beperking en middelengebruik. Een folder voor mantelzorgers en begeleiders van mensen met een verstandelijke beperking

Verstandelijke beperking en middelengebruik. Een folder voor mantelzorgers en begeleiders van mensen met een verstandelijke beperking Verstandelijke beperking en middelengebruik Een folder voor mantelzorgers en begeleiders van mensen met een verstandelijke beperking Johan woont al enkele jaren zelfstandig. Als begeleider ga jij twee

Nadere informatie

Wanneer vertel je het de kinderen? Kies een moment uit waarop je zelf en de kinderen niet gestoord kunnen worden.

Wanneer vertel je het de kinderen? Kies een moment uit waarop je zelf en de kinderen niet gestoord kunnen worden. Hoe vertel je het de kinderen? Op een gegeven moment moet je de kinderen vertellen dat jullie gaan scheiden. Belangrijk is hoe en wat je hen vertelt. Houd rekening daarbij rekening met de leeftijd van

Nadere informatie

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline ggz voor doven & slechthorenden Borderline Als gevoelens en gedrag snel veranderen Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline Herkent u dit? Bij iedereen gaat wel

Nadere informatie

Websites. Voor jezelf

Websites. Voor jezelf Websites Voor jezelf www.drinktest.nl en www.watdrinkjij.nl Op deze sites kan de 18-plusser aan de hand van een korte test zien hoe het met zijn drankgebruik is gesteld. Tevens worden er adviezen gegeven

Nadere informatie

ALCOHOL EN OPVOEDING UW KIND OP HET VOORTGEZET ONDERWIJS DE GEZONDE SCHOOL EN GENOTMIDDELEN. Folder Alcohol en opvoeding.indd 1 27-07-2011 13:42:29

ALCOHOL EN OPVOEDING UW KIND OP HET VOORTGEZET ONDERWIJS DE GEZONDE SCHOOL EN GENOTMIDDELEN. Folder Alcohol en opvoeding.indd 1 27-07-2011 13:42:29 ALCOHOL EN OPVOEDING UW KIND OP HET VOORTGEZET ONDERWIJS DE GEZONDE SCHOOL EN GENOTMIDDELEN Folder Alcohol en opvoeding.indd 1 27-07-2011 13:42:29 ALCOHOL EN OPVOEDING Als kinderen naar het voortgezet

Nadere informatie

PATIËNTEN VERWIJZEN BIJ PROBLEMEN MET ALCOHOL EN DRUGS

PATIËNTEN VERWIJZEN BIJ PROBLEMEN MET ALCOHOL EN DRUGS Informatie voor huisartsen PATIËNTEN VERWIJZEN BIJ PROBLEMEN MET ALCOHOL EN DRUGS Wanneer verwijst u naar de BasisGGZ (Novae) of de Specialistische GGZ (VNN)? WANNEER VERWIJST U NAAR DE BASISGGZ (NOVAE)

Nadere informatie

De Driestroom Begeleiding bij zelfstandig wonen

De Driestroom Begeleiding bij zelfstandig wonen De Driestroom voor mensen met een verstandelijke beperking Begeleiding bij zelfstandig wonen Begeleiding bij zelfstandig wonen Woont u zelfstandig of wilt u zelfstandig gaan wonen? Heeft u daar begeleiding

Nadere informatie

Gevaarlijke liefde. Weet jij wie die jongen is? Zit hij ook bij ons op school? Mooi hè, Kim? Maar wel duur! Ik geloof dat hij Ramon heet!

Gevaarlijke liefde. Weet jij wie die jongen is? Zit hij ook bij ons op school? Mooi hè, Kim? Maar wel duur! Ik geloof dat hij Ramon heet! Gevaarlijke liefde Gevaarlijke liefde In de pauze Mooi hè, Kim? Maar wel duur! Weet jij wie die jongen is? Zit hij ook bij ons op school? Als je verliefd wordt ben je in de wolken. Tegelijk voel je je

Nadere informatie

Nieuwe wetten voor zorg en ondersteuning bij wonen en werken

Nieuwe wetten voor zorg en ondersteuning bij wonen en werken (in)formatieblad - eenvoudig verteld Nieuwe wetten voor zorg en ondersteuning bij wonen en werken november 2014 2 De Wet maatschappelijke ondersteuning 13 Ben je ouder dan 18 jaar? Woon je in je eigen

Nadere informatie

Verslaafd aan jou. Als de verslaving van een ander een probleem wordt voor jou. Over deze brochure

Verslaafd aan jou. Als de verslaving van een ander een probleem wordt voor jou. Over deze brochure Over deze brochure Je kunt iemand die verslaafd is niet laten stoppen met zijn gebruik als hij daar zelf niet achter staat. Hoe graag je dat ook zou willen. En hoe boos, verdrietig en machteloos jij je

Nadere informatie

Wegwijzer voor mensen die zorgen voor een familielid, buur, partner of vriend(in) met een ziekte of handicap.

Wegwijzer voor mensen die zorgen voor een familielid, buur, partner of vriend(in) met een ziekte of handicap. Mantelzorgwijzer Arnhem Wegwijzer voor mensen die zorgen voor een familielid, buur, partner of vriend(in) met een ziekte of handicap. Waarom een mantelzorgwijzer? Voor veel mensen is het verzorgen van

Nadere informatie

Meld. seksueel misbruik. aan de commissie-samson

Meld. seksueel misbruik. aan de commissie-samson Meld seksueel misbruik aan de commissie-samson Help ons Mijn naam is Rieke Samson en ik wil je vragen om ons te helpen bij het onderzoek naar seksueel misbruik van kinderen en jongeren. Zelf ben ik voorzitter

Nadere informatie

Stoppen doe je zelf, maar niet alleen. Onderdeel van Arkin

Stoppen doe je zelf, maar niet alleen. Onderdeel van Arkin Stoppen doe je zelf, maar niet alleen Onderdeel van Arkin Stoppen doe je zelf, maar niet alleen Verslaving is een ziekte die elke dag erger wordt. Door de schaamte die u voelt, isoleert u zich steeds meer

Nadere informatie

VERMAAT- SCHAPPELIJKING VAN DE ZORG

VERMAAT- SCHAPPELIJKING VAN DE ZORG VERMAAT- SCHAPPELIJKING VAN DE ZORG BIJLAGE 4 Onderzoeksbureau CMO Groningen - Sociaal Rapport 4.1 Prevalentie (%) van chronische aandoeninge mannen vrouwen hoge bloeddruk gewrichtsslijtage (artrose, slijtagereuma)

Nadere informatie

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen Tekst: Aziza Sbiti & Cha-Hsuan Liu Colofon: Deze brochure is totstandgekomen met hulp van het Inspraak Orgaan Chinezen. De inhoud

Nadere informatie

Mantelzorg & mantelzorgondersteuning

Mantelzorg & mantelzorgondersteuning Welzijn Ouderen Thuisadministratie Mantelzorg & mantelzorgondersteuning Voor iedereen in Amsterdam-Noord. Dus ook voor u! Doras Maatschappelijke dienstverlening Amsterdam-Noord Zorgt u voor een naaste

Nadere informatie

Goed samenspel met mantelzorgers loont! SharingDay 7-11 13

Goed samenspel met mantelzorgers loont! SharingDay 7-11 13 Goed samenspel met mantelzorgers loont! SharingDay 7-11 13 1 Wat is Mezzo? Landelijke Vereniging voor Mantelzorgers en Vrijwilligerszorg Visie: Wij maken het mogelijk dat mensen op eigen wijze voor elkaar

Nadere informatie

Eerst wat algemene gegevens. Vragen over je lichaam. 1. In welke klas zit je?

Eerst wat algemene gegevens. Vragen over je lichaam. 1. In welke klas zit je? Eerst wat algemene gegevens. 1. In welke klas zit je? 2. Bij wie woon je de meeste dagen van de week? Je mag één antwoord geven. Ik woon: Bij mijn vader en moeder (samen) Ongeveer de helft van de tijd

Nadere informatie

Jaarverslag 2012. Sensoor Oost Nederland, waar luisteren naar elkaar nog heel gewoon is.

Jaarverslag 2012. Sensoor Oost Nederland, waar luisteren naar elkaar nog heel gewoon is. Jaarverslag 2012 Sensoor Oost Nederland, waar luisteren naar elkaar nog heel gewoon is. w m Een vrijwilliger vertelt... Werken bij Sensoor Oost Nederland geeft mij een voldaan gevoel. Het gevoel van iets

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

Korsakov. Kliniek. Centrum voor cognitieve stoornissen bij alcohol

Korsakov. Kliniek. Centrum voor cognitieve stoornissen bij alcohol > Divisie Verslavingszorg Korsakov Kliniek Centrum voor cognitieve stoornissen bij alcohol Informatie voor CLIËNTEN EN FAMILIE < > ALGEMENE INFORMATIE Met deze brochure willen wij u nader kennis laten

Nadere informatie

Succesverhaal. over pesten op het werk

Succesverhaal. over pesten op het werk Supermarktmedewerkster Fenny gaat met plezier naar haar werk. Dat is zeer opmerkelijk als je bedenkt dat ze lange tijd werd gepest. Op het dieptepunt hoopte ze zelfs dat haar onderweg naar de supermarkt

Nadere informatie