Mantelzorg nieuwsbrief 02 13

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Mantelzorg nieuwsbrief 02 13"

Transcriptie

1 Naasten van verslaafden Bijna twintig procent van de Nederlandse bevolking heeft een bepaalde periode in zijn leven een probleem met drugs of alcohol. Daarnaast zijn er mensen met een gokverslaving, internet- of gameverslaving, seks- of eetverslaving. Eén ding hebben ze gemeen: ze hebben allemaal ouders of partners, kinderen, broers, zussen en vrienden. Die mensen zijn van grote betekenis als mantelzorgers. Ook zij lijden onder de verslaving. Velen ervaren de zorgtaak als zeer belastend. Toch is er niet veel aandacht voor hun problemen. Daar vragen zij zelf ook niet snel om. Dit laatste heeft te maken met het taboe rond verslaving, met schaamte over het gedrag van de verslaafde en het onvermogen van de naaste om het probleem op te lossen. Ook de duur van de verslaving speelt een rol, waardoor de aandacht voor de naasten verdwijnt. De aandacht en hulp richt zich meestal op de verslaafde zelf. In deze nieuwsbrief richten we ons vooral op de naasten van mensen met een alcohol- of drugsverslaving. Mantelzorg nieuwsbrief Provinciaal Coördinatiepunt Vrijwillige Thuishulp en Mantelzorg Groningen Joke heeft vier kinderen: twee zonen en twee dochters. Haar oudste dochter Evelien van bijna veertig is alcoholist en verslaafd aan cocaïne. Evelien gebruikt sinds haar twaalfde. Joke vertelt wat dit betekent voor haar als moeder, voor Evelien zelf, voor haar twee kinderen en voor de inmiddels ex-man van haar dochter. Je gelooft elke keer alles Op haar achttiende ging Evelien op kamers, vertelt haar moeder. Ze ging studeren. Ze dronk stevig, maar ja, de meeste jongeren gebruiken wel eens iets. Daarna ging het beter. Evelien trouwde en kreeg twee kinderen. Die zijn nu twaalf en negen. Maar ja, Evelien bleef gebruiken en zo n zeven jaar geleden schakelde haar man de hulpverlening in. Na opname in het crisiscentrum werd ze overgeplaatst naar een behandelplek. Daar is ze ruim anderhalf jaar geweest en het ging regelmatig mis. Ze lag een week in coma en kreeg een ondertoezichtstelling (OTS). Bij de opname werden we als ouders overigens niet betrokken, terwijl wij weten hoe Evelien is. We werden gewoon genegeerd. Dat vond ik heel vervelend. Je kan zo gemakkelijk informatie bij de ouders halen. Bovendien is de familie vaak het vangnet waar de verslaafde weer naar terug moet. Het zou goed zijn om bij de behandeling te worden betrokken, want je hebt als familie veel vragen. Uiteindelijk moest Evelien weg uit de kliniek, omdat ze zich niet aan de regels hield. Vervolgens ging het op en neer. Dan ging

2 het weer drie maanden goed en daarna ging het weer goed mis. Haar man wilde zo niet verder en vier jaar geleden zijn ze gescheiden. Ze hebben co-ouderschap. Ondanks haar verslaving is Evelien een leuke meid, vervolgt haar moeder, en de kinderen gaan graag naar hun moeder toe. Als het niet goed gaat, belt de oudste kleindochter haar vader of mij op. In dat geval komen ze bij ons of bij hun vader in huis. Worsteling Eveliens verslaving brengt voor alle betrokkenen veel onrust met zich mee. Als ik een ambulance hoor, schrik ik me een ongeluk, vervolgt Joke, en ik heb regelmatig s nachts de politie aan de lijn. Evelien doet erg haar best om eruit te komen, maar het lukt haar gewoon niet. Het is zo sneu, die worsteling. Onder mijn andere kinderen zorgt dit voor wrijving. Ze zeggen: Het gaat altijd over Evelien. Ik nodigde Evelien soms niet uit voor een bepaald feestje, zodat ik zeker wist dat ze het niet zou verpesten. Dat deed ik eveneens om te laten zien dat ik de andere kinderen ook heel belangrijk vind. Evelien kwam een tijdje terug nog tijdelijk bij haar moeder in huis wonen, in verband met schulden. Ook heeft Joke anderhalf jaar haar beide kleindochters in huis gehad. Tegenwoordig probeer ik wat meer afstand te houden en alles wat los te laten, zegt ze. Dat valt niet mee. Ik vind het bijvoorbeeld suf van mezelf dat ik niet eerder doorhad dat Evelien teveel dronk. Ik wil alles wel doen om haar te helpen, maar dat heeft geen zin. Evelien moet het zelf doen. Tja, en als zij niet eerlijk is... Je gelooft ook elke keer alles, omdat je dat zo graag wilt natuurlijk. En Evelien zelf? Zij vindt het erg daar de kinderen op de achtergrond komen als haar behoefte aan drank de overhand krijgt. Tegenwoordig probeer ik wat meer afstand te houden Kinderboekje Op de vraag waar Joke haar steun vandaan haalt om de situatie het hoofd te kunnen bieden, noemt ze stichting Coke van Jou en tijdelijk de Al Anongroep (zie ook pagina 5). Ook heeft ze veel steun aan haar zus en aan haar moeder. Ze heeft nu, ter bescherming van zichzelf, grenzen gesteld. Ze neemt Evelien niet meer mee naar huis wanneer het slecht gaat. Anders komen de andere kinderen niet, zegt ze. Aan de kleinkinderen is het moeilijk om uit te leggen waarom hun moeder zo doet. Het ene moment is ze een leuke moeder en het volgende moment kan ze een verslaafde moeder zijn. Joke heeft het boekje Sneeuwvlokje gevonden, waarin in sprookjesvorm wordt verteld wat het is om verslaafd te zijn. De oudste weet nu dat haar moeder een alcoholiste is, die wel heel erg haar best doet om er zo goed mogelijk voor de kinderen te zijn. Hoop Joke laat weten dat ze het nog steeds moeilijk vindt om met de verslaving van haar dochter om te gaan. Als het goed gaat, krijg je hoop, zegt ze, en die wordt even later weer weggeslagen. Dat komt gaandeweg steeds harder aan. Het went nooit. Ik ben altijd bang dat het op een dag de laatste keer zal zijn. Het gaat op dit moment goed met Evelien, al heeft ze regelmatig uitglijers. Joke verwacht niet dat dit zal veranderen. Als ze één keer in de drie maanden weer de mist ingaat, dan moeten we het daar maar mee doen, besluit ze gelaten. Op verzoek van de betrokkene is een andere naam gebruikt.

3 Woont je kind thuis en denk je dat hij of zij verslaafd is aan drugs? Zeg dan duidelijk: Ik denk dat je gebruikt. Ik wil hierover met je praten. Om aan te tonen dat het wel of niet waar is, kun je een urinetest laten doen bij de huisarts of bij Verslavingszorg Noord Nederland (VNN). Voor ouders en kind kan dit een neutraal bewijs zijn om aan te tonen of er sprake is van misbruik van middelen. Is de uitslag positief? Dan heb je duidelijk een reden om met je kind in gesprek te gaan. Laat weten dat jij je zorgen maakt. Zeg vervolgens: Wij willen dat dit stopt en we gaan nu hulp zoeken. Vaak kan er dan een ontzettende ruzie ontstaan, maar daar moet je als ouders doorheen, want alleen dan bespaar jij je kind en jezelf een hoop ellende in de toekomst. Wees vooral duidelijk! Dit zijn de woorden van Cherda Trügg, psychotherapeut en hoofdbehandelaar op de Breegweestee van VNN in Eelde. Hier wonen maximaal dertig cliënten tijdens de behandeling van hun verslaving. Het gaat voornamelijk om jongeren tussen 17 en 28 jaar. Ze zijn verslaafd aan drank, drugs, eten, seks, gamen of gokken. Wat de essentie is van een verslaving? Het kenmerk is dat mensen er niet mee kunnen stoppen en dat het leven van een verslaafde alleen nog maar draait om het gebruiken van het middel, aldus de therapeut, waardoor het normale leven op alle gebieden stagneert. Familie Vast onderdeel van het behandelprogramma is contact met de familie, variërend van voorlichting tot gezinstherapie. Door de verslaving loopt de ontwikkeling van de jongere vast, legt Cherda uit. Je ziet dat veel verslaafden, zodra er een probleem is, terugvallen op thuis, ook al wonen ze al elders. De familie blijkt het enige overgebleven steunpunt te zijn. Zo blijven ze op een problematische manier verbonden met hun ouderlijk huis. Ons gezamenlijke doel tijdens de gezinstherapie is te leren om op een gezonde manier met elkaar om te gaan. Daarnaast hebben we oudergroepen die eenmaal per zes weken bijeenkomen. Gaandeweg zie je ouders hun gêne verliezen, vooral wanneer ze lotgenoten ontmoeten en ervaren dat ze niet de enige zijn die met verslavingsproblemen van hun kind, worstelen. We hebben gezinsgesprekken in de kliniek of ze verlopen telefonisch en via . Als het nodig is, gaan de systeemtherapeuten op huisbezoek. Dat kan ook in het weekend zijn. Eenmaal per twee jaar hebben we open familiedagen en tweemaal per jaar de broertjes- en zusjesdagen, omdat zij door de verslaving van hun broer, zus of ouder vaak aandacht tekort komen. Over grenzen Of Cherda tips heeft voor ouders van kinderen met een verslaving? Wees vooral duidelijk over wat je wel en niet tolereert in je huis en blijf aandacht bieden, zegt ze. Wanneer kinderen middenin de verslaving zitten, wordt de relatie met hun ouders heel instrumenteel - ze gebruiken hun ouders - ze komen bijvoorbeeld geld halen. En dat moet je vooral niet geven. Ook al zeggen ze dat ze uit huis worden gezet vanwege een huurschuld. Het geld verdwijnt waarschijnlijk rechtstreeks in de zak van de dealer. Waarom duidelijkheid belangrijk is? Omdat men als verslaafde zal liegen, bedriegen, manipuleren, zielig zal doen en geen eigen verantwoordelijkheid zal oppakken. Het verkrijgen van middelen gaat ten koste van alle normale zaken die in het leven nodig zijn. Geweten Hoe kun je hier als omgeving het beste op reageren? Drugs en alcohol zorgen ervoor dat je gewetensfunctie afneemt, legt Cherda uit. Ga als ouders af op je eigen gezonde verstand en op je gevoel. Benoem alles helder richting je

4 Eigenlijk spreekt ze liever niet over mantelzorgers als het gaat om partners, ouders, kinderen of vrienden van mensen met een verslaving. Vaak zorgen deze mensen niet fysiek voor de ander, maar hebben ze wel heel erg veel kopzorgen over die ander, aldus Lena van der Kaap, projectcoördinator Vrijwillige Thuishulp en Mantelzorgondersteuning van Humanitas in de stad Groningen. Samen met Renate Doff, voorlichting en preventie van Verslavingszorg Noord Nederland (VNN) vertelt ze wat zij en Renate voor de omgeving van mensen met een verslaving kunnen betekenen. verslaafde kind. Vraag door en zeg dat je nog meer wilt weten. Sommige ouders denken in het begin: ach, het is puberaal gedrag, maar je ziet dat je kind dreigt te ontsporen. Ze sluiten zich op, op hun kamer, plunderen de koelkast en gaan vooral voor zoetigheid. Als je dat allemaal signaleert, is het tijd om alarm te slaan. Kijk op internet en zie wat de kenmerken van de verschillende soorten drugs zijn. Kennis is macht en in het geval van verslaving zul je als ouder in je ouderrol moeten stappen en vaak de touwtjes in handen moeten nemen om te zorgen dat de verslaving niet de regie overneemt van het gezinsleven. Ga door de ruzie met je kind heen en bespreek de situatie om erger te voorkomen! Meer weten? Kijk op bel met Verslavingszorg Noord Nederland (VNN), telefoon (050) of neem contact op met het Steunpunt Mantelzorg. Omdat men als verslaafde zal liegen, bedriegen, manipuleren, zielig zal doen Bel gerust! Voor Humanitas begon de extra aandacht voor mensen met een verslaving in Dat was het moment waarop de mantelzorgwinkel van start ging, vertelt Lena, die sinds 2008 bij het project is betrokken. De eerste persoon die binnenkwam, was iemand met een verslaafde partner. Die persoon kon geen goede hulp vinden. Is een verslaafde niet in zorg? Dan is er een gat in de geboden hulp aan familieleden. De stichting Coke van jou heeft een project gehad in Groningen, maar dat paste hier niet. Samen met VNN hebben we open dagen en themabijeenkomsten georganiseerd, maar alles stierf een langzame dood. En dat terwijl ik regelmatig moeders van verslaafde jongens aan de telefoon of op het spreekuur krijg, die aangeven dat ze nergens gehoord worden. Er zijn jongeren bij die al op hun twaalfde zijn begonnen met blowen of drinken. Ouders en omgeving willen vooral weten: hoe ga ik ermee om? Wat moet ik wel en wat moet ik vooral niet doen? Ze willen hun vragen en zorgen delen. Luisterend oor Dat luisterend oor organiseren Lena en Renate tegenwoordig voor iedereen die vragen heeft over een partner, kind, familielid of vriend met een verslaving. Ongeacht het feit of de betrokkene al of niet professioneel wordt geholpen. Ik heb inmiddels meer dan tweehonderd mensen gesproken die in een vergelijkbare positie zitten, aldus Lena. Voor hen is het allerbelangrijkste dat ze hun verhaal kwijt kunnen bij iemand die luistert, zonder te oordelen en die niet steeds op de klok kijkt. Ze zoeken erkenning en het helpt wanneer ze weten dat ze niet de enigen zijn, dat anderen hun problemen herkennen. Ik geef mensen vervolgens het rechtstreekse nummer van Renate, die de positie van de naasten heel goed begrijpt. Ook een gesprek met een andere mantelzorger in een vergelijkbare situatie kan helpen.

5 Wat Janneke opviel toen ze tien jaar geleden voor de eerste keer de Al-Anongroep - bestemd voor familieleden van mensen met een alcoholverslaving - bezocht? Die herkennende verhalen, zegt ze terugblikkend, prachtig! Ik merkte dat ik niet de enige was met een verslaafde partner. Ik herkende daar dat mijn kind gelijk had, dat zei: mama, niet boos worden, als inmiddels m n ex - weer dronken op de bank lag. Ik leerde daar dat ik met mijn boosheid niks kon veranderen. Iemand die zoveel drinkt, is verslaafd en stopt pas als hij dat wil! Op maat Wat Renate de beller te bieden heeft? Soms willen mensen nogmaals hun verhaal doen. Ik kan ze ook wijzen op de lotgenotengroepen in de provincie of de cursussen die er zijn voor familieleden, zoals bijvoorbeeld de cursus Help, mijn kind gebruikt. We verzorgen ook preventieprogramma s op scholen, we trainen docenten in het herkennen van jongeren die gebruiken en er zijn ouderbijeenkomsten. We werken momenteel aan het project Kinderen van verslaafde ouders, bestemd voor kinderen en jongeren van een ouder met een psychiatrisch of verslavingsprobleem. Kinderen voelen zich verantwoordelijk voor de situatie thuis en komen niet meer toe aan hun eigen behoefte en gevoel. Door middel van informatie en een vaardigheidstraining ondersteunen we hen gedurende acht bijeenkomsten van anderhalf uur per week. Eén van onze systeemtherapeuten is een groep gestart voor ouders van langdurig verslaafde kinderen. Ook als het kind of de ouder niet bij VNN in behandeling is, kunnen ouders en kinderen uit de hele noordelijke regio toch aansluiten. Hebt u vragen? Bel gerust met Lena van der Kaap, telefoon (050) of Wilt u zich aanmelden voor een cursus? Bel met Verslavingszorg Noord Nederland, telefoon (050) Kijk voor meer informatie op Die herkennende verhalen, prachtig! Een drinkende alcoholist dus niet een alcoholist die droog staat - heeft geen idee wat er om hem heen gebeurt, zegt Janneke, en ook de omgeving vaak niet. Je praat er niet graag over en hoopt dat het goed komt, maar dat gaat niet vanzelf. Het is een soort sluipende ziekte. Je zegt er wat van, je partner raakt geïrriteerd en belooft om te stoppen. Het lijkt goed te gaan, de flessen blijven vol, maar langzaam maar zeker gaat hij stiekem toch weer door. Het ging van kwaad tot erger en twaalf jaar geleden zei hij: ik zal er iets aan doen en ging naar de Anonieme Alcoholisten (AA). Hij zou stoppen, maar binnen een paar weken dronk hij weer. Nadat hij een jaar bij de AA was, redde ik het niet meer. Ik was de hele dag bezig met paniekerig zijn en bang voor hoe hij thuis zou komen van zijn werk. Mijn ex wees me op Al-Anon en ik dacht: als hij dat graag wil, ga ik wel. Ik had geen idee dat ik hulp nodig had. De alcoholist moet worden geholpen. Mij mankeert toch niks? Twaalf stappen Het Al-Anonprogramma is gebaseerd op twaalf stappen, die de bezoekers van de bijeenkomsten bespreken en toepassen in hun eigen leven. De eerste luidt: We erkennen dat we machteloos stonden tegenover de alcohol, dat ons leven stuurloos was geworden. Als je stap 1 beseft en toepast, begrijp je dat woede en eindeloos willen helpen geen oplossing brengen, aldus Janneke. Bij Al-Anon heb ik geleerd om niet continu met de drank bezig te zijn, maar me te richten op hoe houd ik het gezellig in huis? Voor het weekend maakte ik een plan A en een plan B. Ging plan A niet door vanwege de drank? Dan ging ik volgens plan B iets leuks doen met de kinderen.

6 Handige adressen Alateen, zelfhulpgroep voor kinderen van alcoholisten in de tienerleeftijd. Zie voor meer informatie: Al-Anon of bel (0595) Intact groep Groningen, zelfhulp voor verslaafden en hun naasten, facebook of (Jacob Emmelkamp). AGOG, Stichting Anonieme Gokkers en Omgeving (familie/ naasten). biedt hulp aan mensen die problematisch gokken en hun naasten. Kijk op of bel met (Johan). Je eigen weg Ook raakte Janneke dankzij Al-Anon haar boosheid kwijt. Voor de kinderen en voor mezelf was dat heel fijn. Mijn ex wilde wel stoppen met drinken, maar het lukte hem niet. Nadat ik had aangekondigd te willen scheiden, stond hij een half jaar droog. Ik zei: OK, dan proberen we het weer en de volgende dag lag hij laveloos op de bank. Het was allemaal liegen en bedriegen en de kinderen lijden nog het meest: een dronken vader en een boze moeder... Als ik niet bij Al-Anon was gekomen, was ik boos gebleven. Bij Al-Anon leer je om te gaan met de situatie. Dit doe je door te praten met anderen, na te denken en je ervaringen te delen en daarvan te leren. Je krijgt geen tips, maar leert gaandeweg je eigen weg te vinden in hoe je ermee omgaat en hoe je je gezinsleven kunt verbeteren. Al-Anon Groningen Partners van alcoholisten denken dat ze niks mankeren. Ik zorg toch voor alles? zeggen ze. Waarom heb ik hulp nodig? Help liever m n verslaafde partner van de drank af! Vergeet niet dat je zelf recht heb op een stukje leven... (Thea) Groningen heeft sinds 2001 een Al-Anongroep. Die telt vier tot twaalf bezoekers per keer. Deelname is gratis. Voor informatie over plaats en tijd, bel met (0595) Kijk voor meer informatie op Voor jongeren is onlangs in Groningen een Alateen-groep van start gegaan, eenmaal per twee weken van tot uur. Voor meer informatie kun je eveneens bellen met (0595) Prat Drenthe, Het Preventie Advies Team geeft voorlichting over alcohol & drugs. In Veendam komt maandelijks een zelfhulpgroep bijeen voor familie en naasten. Kijk voor meer informatie op facebook of bel (0592) Steunpunt Mantelzorg, Humanitas Groningen-stad biedt familie en naasten van (ex-)verslaafden een luisterend oor, informatie en advies, of bel (Lena van der Kaap), humanitas.nl. Verslavingszorg Noord Nederland (VNN) zet zich in voor mensen die problemen ondervinden als gevolg van een verslaving op gebied van alcohol, drugs, gokken of gamen, of bel (050) (Renate Doff, preventiewerker). Stichting Terwille, christelijke verslavingszorg in Noord- en Oost Nederland, biedt hulp aan mensen met een verslaving en aan hun omgeving, facebook of bel met de telefonische hulpdienst (050) Interessante websites allerlei sites over verslaving. Verslavingszorg Noord Nederland. wil het taboe op verslaving doorbreken. voor mensen die moeite hebben met de verslaving van een ander. informatie over opvoeding als één van de ouders verslaafd is. informatie voor kinderen van verslaafde ouders. steun voor familieleden van verslaafden.

7 Kort nieuws Open inloopavonden borderline Lentis Direct organiseert elke laatste dinsdag van de maand een open inloopavond voor naasten van mensen met borderline. Elke avond heeft een thema. U bent van harte welkom van tot uur in het PsyQ pand aan de Hereweg 76 in Groningen. Opgave is niet nodig. De avonden zijn op: 27 augustus Moet ik me aanpassen, terwijl zij alles op z n kop zet? 24 september Help, mijn partner/familielid heeft borderline! 29 oktober Wat doet borderline met u? Machteloos, schuldgevoel of angst? 26 november Do s en don ts in contact met iemand met borderline Wilt u eerst meer weten? Neem contact op met Lentis Direct, (050) helemaal vernieuwd! Onze website is helemaal vernieuwd en opgefrist. Een nieuwe vormgeving en andere foto s. De contactgegevens van de steunpunten mantelzorg in de provincie Groningen zijn makkelijker en op meer plaatsen op de website te vinden. U kunt natuurlijk ook altijd uw vraag telefonisch of via voorleggen. Nieuw is de chatfunctie. Neem eens een kijkje op de nieuwe, frisse website! Keuzewijzer scootmobielen Hoe weet u of juist die scootmobiel in uw situatie ideaal is? De juiste scootmobiel kiezen is belangrijk. Een bij u passende scootmobiel vergroot het gebruiksgemak en de verkeersveiligheid. De Keuzewijzer Scootmobielen helpt bij deze keuze. U vindt de keuzewijzer op: nl/keuzewijzerscootmobiel. De Keuzewijzer Scootmobiel is eveneens gratis verkrijgbaar via Vroeger was alles Het is niet waar dat vroeger alles beter was Op 13 maart vierde de Werkplaats Mantelzorg haar vijfjarig bestaan met een bijeenkomst waarop mevrouw R. Kwekkeboom, lector Community Care bij de Hogeschool van Amsterdam, behartigenswaardige dingen te berde bracht. Belangrijk vond ik dat zij de zeventig aanwezigen met argumenten vertelde dat het niet klopt om te zeggen dat vroeger alles beter was, als er over mantelzorg wordt gepraat. De maatschappij was vroeger anders georganiseerd, maar ook toen bestond er zorg voor elkaar: mantelzorg. Alleen heette dat toen nog niet zo. De term mantelzorg is rond 1985 bedacht door de heer J.C.M. Hattinge Verschure, naamgever van ons platform en destijds hoogleraar gezondheidswetenschappen aan de universiteit van Utrecht. Als men zegt dat vroeger alles beter was, dan gebeurt dat vaak om te beargumenteren dat mantelzorgers maar meer moeten gaan doen: net als vroeger toen alles beter was. Maar dat klopt dus niet en het is niet eerlijk om u en mij aan te praten dat wij het er tegenwoordig een beetje bij laten zitten. Dat wordt gesuggereerd; het tegendeel is het geval. Mevrouw Kwekkeboom pleitte voor goede samenwerking tussen mantelzorgers en professionele zorgverleners. Dat kan de belasting van mantelzorgers verminderen. Helemaal mee eens! Daarvan wordt het beter, nu en in de nabije toekomst. En laten we daarbij (als dat kan) behouden wat vroeger als onderlinge zorg waarde had. Roelof Lanting, voorzitter van het Platform Hattinga Verschure

8 Steunpunten Mantelzorg en Vrijwillige Thuishulp (bezoekadressen) Appingedam Steunpunt Mantelzorg en Vrijwillige Thuishulp, Stichting Welzijn& Dienstverlening, Burgemeester Klauckelaan 16, Appingedam, (0596) , Bedum Steunpunt Mantelzorg Bedum, Stichting Welzijn Bedum, De Vlijt 1, Bedum, (050) , Bellingwedde Vrijwillige Thuishulp en Mantelzorgondersteuning, Stichting Welzijn Oldambt, Hoofdweg 158, Bellingwolde, (0597) , Delfzijl Steunpunt Mantelzorg, Stichting Welzijn & Dienstverlening, Noordersingel 1, Delfzijl, (0596) , De Marne Steunpunt Mantelzorg en Vrijwillige Thuishulp De Marne,Stichting Welzijn & Dienstverlening, Warfstraat 1, 9951 BS Winsum, , Eemsmond Steunpunt Mantelzorg, Stichting Welzijn & Dienstverlening, De Blauwe Schuit, Warfstraat 1, 9951 BS Winsum, , Groningen Humanitas Thuishulp en Mantelzorg Groningen-Stad, Akerkhof zuidzijde 22, Groningen, (050) , humanitas.nl Grootegast Steunpunt mantelzorg, Dienstencentrum De Schutse Oldenoert 32, Leek, (0594) , Haren Coördinatiepunt Mantelzorg en Vrijwillige Thuishulp, Stichting Torion, Kerklaan 5, Haren, (050) of , Hoogezand-Sappemeer Steunpunt Mantelzorg Hoogezand-Sappemeer, Laan van de sport 2, Hoogezand, (0598) of , Leek Steunpunt mantelzorg, Dienstencentrum De Schutse, Oldenoert 32, Leek, (0594) , Loppersum Mantelzorgondersteuning Loppersum, Stichting Welzijn & Dienstverlening, De Schepperij 2, Loppersum, (0596) of , Marum Steunpunt Marum, MFC t Marheem, Schoolstraat 8, Marum, (0594) , Menterwolde Mantelzorgondersteuning en Vrijwillige Thuishulp, Stichting Welzijn Menterwolde, Domela Nieuwenhuisweg 28, Muntendam, (0598) of , Oldambt Steunpunt mantelzorg Oldambt, Stichting Welzijn Oldambt, Het Boschplein 2, Winschoten, (0597) , welzijnoldambt.nl of Pekela Vrijwillige Thuishulp en Mantelzorgondersteuning, De Badde, Raadhuislaan 41, Oude Pekela, (0597) , debadde.nl Slochteren Mantelzorgondersteuning Slochteren, Hoofdweg 10 a, Slochteren, (0598) of , Stadskanaal Steunpunt Mantelzorg Zuid Groningen, voor Stadskanaal en Vlagtwedde, W. Diemerstraat 2, Musselkanaal, (0599) , Ten Boer De Deel (dorpscoaches), Gemeentehuis Ten Boer, Hendrik Westerstraat 24, Ten Boer, (050) , tenboer.nl Veendam Steunpunt Mantelzorg, Compaen, Jan Salwaplein 3, Veendam, (0598) of , Vlagtwedde Meldpunten mantelzorg en vrijwilligerswerk, St. Rzijn, Dr. Bekenkampstraat 37, Ter Apel, (0599) , rzijn.nu, (0599) , (0599) , (0599) Winsum Steunpunt Mantelzorg, Stichting Welzijn & Dienstverlening, Warfstraat 1, Winsum, , Zuidhorn Zorgloket Gemeentehuis Zuidhorn, Hooiweg 9, Zuidhorn, (0594) , Organisaties Vrijwillige Palliatieve Terminale Thuishulp (bezoekadressen) Groningen-stad Vrijwillige Terminale Thuishulp, Humanitas, Akerkhof zuidzijde 22, Groningen, (050) , Gasthuis voor Terminale Zorg, Eendrachtskade NZ 19, Groningen, , Hoogezand-Sappemeer, Winsum, De Marne, Haren Vrijwillige Terminale Thuishulp, Humanitas, Akerkhof zuidzijde 22, Groningen, (050) , Delfzijl, Appingedam, Eemsmond, Loppersum, Slochteren, Bedum en Ten Boer De Schutse, Thuishulp en Hospice, Stichting VPTZ Noordoost Groningen, , Hospice De Schutse, Wieger van den Bosstraat 13a, Appingedam, (0596) Veendam, Menterwolde, Pekela, Oldambt, Bellingwedde Stichting Vrijwillige Palliatieve Terminale Zorg Oost Groningen, Steenstraat 10, Veendam, (0598) of , Oost-Groningen Stichting Sint Maartenhuis (Hospice), bezoekadres P.C.Hooftlaan 74a, 9673 GZ Winschoten, postadres Vondellaan JH Winschoten (0597) , oosterlengte.nl Stadskanaal, Vlagtwedde Vrijwillige Terminale Thuishulp voor Stadskanaal en Vlagtwedde, W Diemerstraat 2, Musselkanaal, (0599) , welstad.nl Westerkwartier Vrijwillige palliatieve & terminale ondersteuning Westerkwartier, Dienstencentrum De Schutse, Oldenoert 32, Leek, (0594) , Meer informatie: Mantelzorglijn (10 ct. per min.) De gratis Mantelzorg Nieuwsbrief verschijnt drie keer per jaar en is bestemd voor mantelzorgers in Groningen. Uitgave april Oplage exemplaren Redactie Marjolijne Vinkenborg; Tekst en fotografie Tineke Hamming, Lena van der Kaap en de Steunpunten Mantelzorg; Vormgeving Dorel Extra Bold, Groningen; Druk Grafische Industrie De Marne, Leens. Deze Nieuwsbrief is een uitgave van het Provinciaal Coördinatiepunt Vrijwillige Thuishulp en Mantelzorg Groningen, CMO Groningen, Wegalaan 3-5, Postbus 2266, 9704 CG Groningen, (050) ;

Het was een prima gesprek MANTELZORG MAGAZINE. GRONINGEN Voor alle mantelzorgers in onze provincie.

Het was een prima gesprek MANTELZORG MAGAZINE. GRONINGEN Voor alle mantelzorgers in onze provincie. MANTELZORG MAGAZINE Nummer 1 juni 2016 Wordt u aangeboden door het Provinciaal Expertisecentrum Informele Zorg van CMO STAMM GRONINGEN Voor alle mantelzorgers in onze provincie. Special Mantelzorg & het

Nadere informatie

Mantelzorg nieuwsbrief 03 13

Mantelzorg nieuwsbrief 03 13 ICT kan mantelzorger ondersteunen ICT staat voor Informatie en Communicatie Technologie en is niet meer weg te denken uit de samenleving. We hebben er dagelijks mee te maken. Ook mantelzorgers en zorgvragers.

Nadere informatie

O nze nabijheid geeft hen rust MANTELZORG MAGAZINE GRONINGEN. Ik ben heel blij dat ik dit. Thema: Mantelzorg & Wonen

O nze nabijheid geeft hen rust MANTELZORG MAGAZINE GRONINGEN. Ik ben heel blij dat ik dit. Thema: Mantelzorg & Wonen MANTELZORG MAGAZINE GRONINGEN NUMMER 1 2015 Wordt u aangeboden door het Provinciaal Expertisecentrum Informele Zorg CMO Groningen Voor alle mantelzorgers in onze provincie. Een dag uit het leven van mantelzorger

Nadere informatie

Mantelzorg nieuwsbrief 01 14

Mantelzorg nieuwsbrief 01 14 Mantelzorg en Autisme Vandaag de dag wordt niet meer gesproken over autisme, maar over ASS: Autisme Spectrum Stoornis. ASS staat voor klassiek autisme, Asperger en PDD-NOS. Naasten van iemand met ASS zijn

Nadere informatie

Goed voor werknemer en werkgever MANTELZORG MAGAZINE. Ik ben blij. GRONINGEN Voor alle mantelzorgers in onze provincie.

Goed voor werknemer en werkgever MANTELZORG MAGAZINE. Ik ben blij. GRONINGEN Voor alle mantelzorgers in onze provincie. MANTELZORG MAGAZINE Nummer 3 oktober 2015 Wordt u aangeboden door het Provinciaal Expertisecentrum Informele Zorg van CMO STAMM Special Mantelzorg & werk GRONINGEN Voor alle mantelzorgers in onze provincie.

Nadere informatie

Werkloosheid onder beroepsbevolking blijft stijgen, maar minder sterk dan voorgaande jaren

Werkloosheid onder beroepsbevolking blijft stijgen, maar minder sterk dan voorgaande jaren Werkloosheid onder beroepsbevolking blijft stijgen, maar minder sterk dan voorgaande jaren Werkloosheid heeft een grote impact op mensen. Werk betekent deelname aan de maatschappij, een inkomen, sociale

Nadere informatie

1.4.7 Garantstellingen, leningen en verhuur en instandhouding van welzijnsaccommodaties

1.4.7 Garantstellingen, leningen en verhuur en instandhouding van welzijnsaccommodaties Bijlage 1: Passages uit Subsidiebeleid Samenlevingszaken 2009-2012 1.4.7 Garantstellingen, leningen en verhuur en instandhouding van welzijnsaccommodaties De gemeente kan aan een activiteit die gekoppeld

Nadere informatie

Verslaving is een chronische ziekte

Verslaving is een chronische ziekte Familiefolder Je naaste heeft een belangrijke eerste stap gezet naar een leven zonder middelengebruik. Hij/zij is in behandeling gegaan om te leren hoe hij/zij dit doel kan bereiken. In 4 weken leert je

Nadere informatie

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen +

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen + > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik JEUGDIGEN Heb jij seksueel misbruik meegemaakt of iemand in jouw gezin, dan kan daarover praten helpen. Het kan voor jou erg verwarrend zijn hierover te praten,

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

Aanmelden. informatie over hoe wij jou helpen naar een leven zonder verslavende middelen

Aanmelden. informatie over hoe wij jou helpen naar een leven zonder verslavende middelen Aanmelden informatie over hoe wij jou helpen naar een leven zonder verslavende middelen Vind je dat je in het weekend te veel coke, speed of xtc gebruikt? Heb je weer geblowd of gedronken, terwijl je dat

Nadere informatie

KOPPen bij elkaar en schouders eronder. Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen

KOPPen bij elkaar en schouders eronder. Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen KOPPen bij elkaar en schouders eronder Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen Mama, waarom huil je? Mama, ben je nu weer verdrietig? Papa, gaan we naar het zwembad? Waarom niet?

Nadere informatie

Toekomstbestendige! ouderenzorg!in!groningen! Van!een!gezamenlijke!opgave!!!!!!!! naar!een!gezamenlijke!aanpak

Toekomstbestendige! ouderenzorg!in!groningen! Van!een!gezamenlijke!opgave!!!!!!!! naar!een!gezamenlijke!aanpak Toekomstbestendige ouderenzorgingroningen Vaneengezamenlijkeopgave naareengezamenlijkeaanpak 1. Aanleiding Debeschikbaarheidvanvoldoende,toegankelijkeenbereikbareouderenzorginGroningenstaatonder druk.wij,enkelevvtzorgaanbiedersuitgroningenziebijlage1),enhetzorgkantoormenzisvinden

Nadere informatie

Jongeren steunen elkaar MANTELZORG MAGAZINE. GRONINGEN Voor alle mantelzorgers in onze provincie.

Jongeren steunen elkaar MANTELZORG MAGAZINE. GRONINGEN Voor alle mantelzorgers in onze provincie. MANTELZORG MAGAZINE Nummer 2 JUNI 2015 Wordt u aangeboden door het Provinciaal Expertisecentrum Informele Zorg van CMO STAMM Ga oprecht en open in gesprek GRONINGEN Voor alle mantelzorgers in onze provincie.

Nadere informatie

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan ggz voor doven & slechthorenden Verslaving Als iemand niet meer zonder... kan Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving Herkent u dit? Veel mensen gebruiken soms

Nadere informatie

Informatie voor familie en betrokkenen van patiënten die opgenomen zijn op afdeling psychiatrie (PAAZ)

Informatie voor familie en betrokkenen van patiënten die opgenomen zijn op afdeling psychiatrie (PAAZ) Psychiatrie Informatie voor familie en betrokkenen van patiënten die opgenomen zijn op afdeling psychiatrie (PAAZ) www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl

Nadere informatie

FACT-SHEET 3 e kwartaal 2014 Feiten en cijfers (huiselijk) geweld in afhankelijkheidsrelaties in de provincie Groningen

FACT-SHEET 3 e kwartaal 2014 Feiten en cijfers (huiselijk) geweld in afhankelijkheidsrelaties in de provincie Groningen Werkwijze vanaf 1 november 2013 De politie geeft dagelijks de door van huiselijk geweld uit de gehele provincie Groningen naar het Steunpunt Huiselijk Geweld (SHG). Het SHG beoordeelt de en codeert deze

Nadere informatie

Cijfers & Feiten. Drs Fransje Grisnich, Sociaal Planbureau Groningen. Armoede in Groningen. over

Cijfers & Feiten. Drs Fransje Grisnich, Sociaal Planbureau Groningen. Armoede in Groningen. over Cijfers & Feiten over Armoede in Groningen Drs Fransje Grisnich, Sociaal Planbureau Groningen Wat is armoede? 1. Lage inkomensgrens: leven op of onder een vastgesteld laag inkomen (CBS) Koopkrachtbenadering.

Nadere informatie

MODERN BURGERSCHAP BIJLAGE. Onderzoeksbureau CMO Groningen - Sociaal Rapport provincie Groningen 2006

MODERN BURGERSCHAP BIJLAGE. Onderzoeksbureau CMO Groningen - Sociaal Rapport provincie Groningen 2006 MODERN BURGERSCHAP BIJLAGE 2 Onderzoeksbureau CMO Groningen - Sociaal Rapport provincie Groningen 200 2. Werkgelegenheid in de provincie Groningen, per sector 200 Bouw Financiële instellingen Horeca Industrie

Nadere informatie

Mantelzorg nieuwsbrief 02 14

Mantelzorg nieuwsbrief 02 14 Mantelzorg en familieparticipatie Zorginstellingen besteden steeds meer aandacht aan de rol van familieleden en mantelzorgers van bewoners binnen een instelling. Dit wordt familieparticipatie genoemd.

Nadere informatie

Kop d r veur Gezond omgaan met spanningen bij aardbevingen

Kop d r veur Gezond omgaan met spanningen bij aardbevingen Kop d r veur Gezond omgaan met spanningen bij aardbevingen S a m e n w e r k e n a a n g e z o n d h e i d 1 Aan iemand die nooit een aardbeving heeft meegemaakt, is niet uit te leggen hoe het voelt. En

Nadere informatie

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd 1 Joppe (13): Mijn ouders vertelden alle twee verschillende verhalen over waarom ze gingen

Nadere informatie

Is iemand in jouw omgeving verslaafd?

Is iemand in jouw omgeving verslaafd? Is iemand in jouw omgeving verslaafd? Verslaafd aan Jou ondersteunt en informeert de omgeving van verslaafden. Vaak gaat alle aandacht uit naar de verslaafde en daardoor wordt soms niet gezien dat familie

Nadere informatie

Krimp en de gevolgen voor het basisonderwijs in de provincie Groningen (update)

Krimp en de gevolgen voor het basisonderwijs in de provincie Groningen (update) Krimp en de gevolgen voor het basisonderwijs in de provincie Groningen (update) Krimp. Wat zijn de gevolgen voor het basisonderwijs in de provincie Groningen? Hoeveel leerlingen en scholen zijn er nog?

Nadere informatie

Pakketvergelijking Grenzeloos Gunnen en Noord-Nederland

Pakketvergelijking Grenzeloos Gunnen en Noord-Nederland Pakketvergelijking Grenzeloos Gunnen en Noord-Nederland 2013-2026 Het rapport Grenzeloos Gunnen gaat uit van zes gemeenten in de provincie Groningen. Het rapport Noord-Nederland 2013-2026 gaat uit van

Nadere informatie

Ontwikkeling bijstandsuitkeringen in Groningen

Ontwikkeling bijstandsuitkeringen in Groningen Ontwikkeling bijstandsuitkeringen in Groningen 2011-2015 Mensen die een bijstandsuitkering ontvangen leven vaak in armoede. Dat blijkt uit de diverse armoederapporten die de afgelopen jaren zijn verschenen,

Nadere informatie

goede redenen voor het bezoeken van een zelfhulpgroep

goede redenen voor het bezoeken van een zelfhulpgroep 10 goede redenen voor het bezoeken van een zelfhulpgroep InTact Zelfhulp Zelfhulp is er voor jou. Deze informatie is voor alle mensen met een verslavingsprobleem, ongeacht welke verslaving en voor naasten

Nadere informatie

Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland

Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland Kinderen 5-12 jaar KOPP/KVO Doe-praatgroep (8-12 jaar). Een vader of moeder met problemen Als je vader of moeder een psychisch of verslavingsprobleem heeft

Nadere informatie

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost.

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost. Sherlock Holmes was een beroemde Engelse privédetective. Hij heeft niet echt bestaan. Maar de schrijver Arthur Conan Doyle kon zo goed schrijven, dat veel mensen dachten dat hij wél echt bestond. Sherlock

Nadere informatie

Intact. goede redenen om een zelfhulpgroep te bezoeken

Intact. goede redenen om een zelfhulpgroep te bezoeken 10 goede redenen om een zelfhulpgroep te bezoeken Intact Zelfhulp is er voor jou. Deze informatie is voor alle mensen met een verslavingsprobleem en hun naasten, ongeacht welke verslaving. De eerste stap

Nadere informatie

Cliënteninformatie WELKOM BIJ VNN

Cliënteninformatie WELKOM BIJ VNN Cliënteninformatie WELKOM BIJ VNN WELKOM BIJ VNN Wij zijn dé specialist in verslaving voor Noord-Nederland. Omdat wij zoveel van verslaving weten, kunnen wij meer mensen zo vroeg mogelijk helpen. We helpen

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie Zaken voor mannen Verhalen van mannen met epilepsie Introductie Niet alle mannen vinden het prettig om over hun gezondheid te praten. Ieder mens is anders. Elke man met epilepsie ervaart zijn epilepsie

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Aanvraagformulier subsidie Regionale Cultuurplannen

Aanvraagformulier subsidie Regionale Cultuurplannen 1 Aanvraagformulier subsidie Regionale Cultuurplannen De Regionale Cultuurplannen (RCP) omvatten een subsidiebudget voor het vergroten van cultuurparticipatie, bedoeld voor amateurkunst (alle kunst- en

Nadere informatie

Bevolking: gemeentelijke indeling in regio s. Regio s

Bevolking: gemeentelijke indeling in regio s. Regio s Bevolking: gemeentelijke indeling in regio s Regio s Bevolking per 1 januari 2013 Gemeente inwoners Gemeente inwoners Aa en Hunze 25.541 Loppersum 10.292 Achtkarspelen 28.110 Marum 10.382 Ameland 3.525

Nadere informatie

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp Ons Team Ons team is zeer divers. We bestaan uit het secretariaat, psychologen, maatschappelijk werkers, sociaal psychiatrisch verpleegkundigen, cognitief gedragstherapeutisch werkers, ervaringsdeskundigen,

Nadere informatie

OPVOEDEN ZO!!! De cursus is bedoeld voor ouders van kinderen van 3 tot 12 jaar

OPVOEDEN ZO!!! De cursus is bedoeld voor ouders van kinderen van 3 tot 12 jaar OPVOEDEN ZO!!! Algemeen Het opvoeden van kinderen is leuk maar kan soms ook heel zwaar zijn. Bij het opvoeden van je kind komt heel wat kijken. Jij bent tenslotte diegene, die hem het goede voorbeeld moet

Nadere informatie

Handvatten voor het omgaan met zelfbeschadiging

Handvatten voor het omgaan met zelfbeschadiging Handvatten voor het omgaan met zelfbeschadiging Als iemand in jouw omgeving zichzelf beschadigt is dat erg ingrijpend. Het kan allerlei emoties oproepen. Je bent misschien erg verdrietig, boos of je voelt

Nadere informatie

Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011

Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011 Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011 Zeeuwse jongeren en alcohol In 2010 is de Zeeuwse campagne Laat ze niet (ver)zuipen! van start

Nadere informatie

De Groningse Kredietbank

De Groningse Kredietbank SOZAWE Beschermingsbewind Leningen Schuldregeling Budgetbeheer? Cursus De Groningse Kredietbank DE GRONINGSE KREDIETBANK (GKB), ONDERDEEL VAN DE DIENST SOCIALE ZAKEN EN WERK VAN DE GEMEENTE GRONINGEN,

Nadere informatie

Voorwoord 7. 1 Blijven je ouders je ouders? 13. 2 Moet ik nu ook verhuizen? 19. 3 Houd ik mijn eigen naam? 23. 4 Wie betaalt er voor mij?

Voorwoord 7. 1 Blijven je ouders je ouders? 13. 2 Moet ik nu ook verhuizen? 19. 3 Houd ik mijn eigen naam? 23. 4 Wie betaalt er voor mij? Inhoud Voorwoord 7 1 Blijven je ouders je ouders? 13 2 Moet ik nu ook verhuizen? 19 3 Houd ik mijn eigen naam? 23 4 Wie betaalt er voor mij? 25 5 En als ik zelf geen contact wil? 27 6 Hoe gaat dat, scheiden?

Nadere informatie

FOUT VRIENDJE? PAS OP! Hulp. Internet. Heb je vragen? Bel dan naar Meldpunt Jeugdprostitutie, tel.: 0900 044 33 22.

FOUT VRIENDJE? PAS OP! Hulp. Internet. Heb je vragen? Bel dan naar Meldpunt Jeugdprostitutie, tel.: 0900 044 33 22. PAS OP! Hulp Heb je vragen? Bel dan naar Meldpunt Jeugdprostitutie, tel.: 0900 044 33 22. Internet Wil je meer lezen? Kijk op www.jipdenhaag.nl/loverboys En test jezelf op www.loverboytest.nl Dit is een

Nadere informatie

De mantelzorg DER LIEFDE

De mantelzorg DER LIEFDE De mantelzorg DER LIEFDE Ongeveer 3,5 miljoen Nederlanders zorgen onbetaald en langdurig voor een chronisch zieke, gehandicapte of hulpbehoevende partner of familielid. Ook op de HAN zijn veel medewerkers

Nadere informatie

Regionale Bijeenkomsten Zorgkantoorregio s

Regionale Bijeenkomsten Zorgkantoorregio s Regionale Bijeenkomsten Zorgkantoorregio s Regio Groningen 7 juli 2011 Hans Springer manager Inkoop Langdurige Zorg Inhoud presentatie Cijfers en statistieken over de regio Kaders voor inkoop van extramurale

Nadere informatie

De Groningse Kredietbank KREDIETBANK

De Groningse Kredietbank KREDIETBANK SOZAWE De Groningse Kredietbank KREDIETBANK De Groningse Kredietbank (GKB), onderdeel van de dienst Sociale Zaken en Werk van de gemeente Groningen, is een sociale bank. U kunt bij de GKB een lening afsluiten,

Nadere informatie

Uw kind, alcohol en drugs

Uw kind, alcohol en drugs Uw kind, alcohol en drugs Kelly is 13 jaar. Zij heeft vrienden die alcohol drinken. Ze kopen blikjes bier. Ze drinken het bier op straat op. Kelly drinkt nog geen alcohol. Als Kelly uw dochter was. Wat

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen.

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen. De familieblues Tot mijn 15e noemde ik mijn ouders papa en mama. Daarna niet meer. Toen noemde ik mijn vader meester. Zo noemde hij zich ook als hij lesgaf. Hij was leraar Engels op een middelbare school.

Nadere informatie

Volkskredietbank Noord-Oost Groningen. Financiële hulp op maat

Volkskredietbank Noord-Oost Groningen. Financiële hulp op maat Volkskredietbank Noord-Oost Groningen Financiële hulp op maat Vindt u het moeilijk maandelijks rond te komen? Heeft u problemen om uw schulden af te lossen? Wilt u uw geldzaken (weer) op orde krijgen,

Nadere informatie

Meld. seksueel misbruik. aan de commissie-samson

Meld. seksueel misbruik. aan de commissie-samson Meld seksueel misbruik aan de commissie-samson Help ons Mijn naam is Rieke Samson en ik wil je vragen om ons te helpen bij het onderzoek naar seksueel misbruik van kinderen en jongeren. Zelf ben ik voorzitter

Nadere informatie

De huishoudens in Groningen worden steeds kleiner

De huishoudens in Groningen worden steeds kleiner De huishoudens in Groningen worden steeds kleiner In Nederland is een trend zichtbaar naar steeds kleinere families, ook wel de verdunning van huishoudens genoemd. Niet het aantal huishoudens neemt af,

Nadere informatie

Grotere afdelingen zijn slecht voor het ledental

Grotere afdelingen zijn slecht voor het ledental Grotere afdelingen zijn slecht voor het ledental Als gemeenten samen gaan en dat gebeurt aan de lopende band fuseren uiteindelijk bijna altijd ook de lokale PvdA-afdelingen uit die gemeenten. Daar is vaak

Nadere informatie

Dit boekje is van... Mijn naam is: Mijn gezinsvoogd heet: Het telefoonnummer van de gezinsvoogd is:

Dit boekje is van... Mijn naam is: Mijn gezinsvoogd heet: Het telefoonnummer van de gezinsvoogd is: Dit boekje is van... Mijn naam is: Mijn gezinsvoogd heet: Het telefoonnummer van de gezinsvoogd is: Mijn gezinsvoogd werkt bij de William Schrikker Jeugdbescherming. Wat een toestand, zeg! Wat gebeurt

Nadere informatie

GOED VRIENDJE? FOUT VRIENDJE?

GOED VRIENDJE? FOUT VRIENDJE? Hulp Heb je vragen? Bel dan naar Veilig Thuis, tel.: 0800 2000 Internet Wil je meer lezen? Kijk op www.jipdenhaag.nl En test jezelf op www.loverboytest.nl Dit is een uitgave van JIP Den Haag en Middin.

Nadere informatie

Kinderen van Ouders met Psychiatrische Problemen en/of Verslavingsproblematiek

Kinderen van Ouders met Psychiatrische Problemen en/of Verslavingsproblematiek Presentatie Stichting Landelijke Koepel Familieraden Kinderen van Ouders met Psychiatrische Problemen en/of Verslavingsproblematiek Ton Bellemakers Preventiewerker VICTAS & Annemiek Baak-Wilbrink Orthopedagoog

Nadere informatie

Bijna 14.000 kinderen in de provincie Groningen groeien op in armoede

Bijna 14.000 kinderen in de provincie Groningen groeien op in armoede Feiten & Cijfers Bijna 14.000 kinderen in de provincie Groningen groeien op in armoede Opgroeien in armoede heeft nadelige gevolgen voor de ontwikkeling en de maatschappelijke participatie van kinderen.

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

ALCOHOL EN OPVOEDING UW KIND OP HET VOORTGEZET ONDERWIJS DE GEZONDE SCHOOL EN GENOTMIDDELEN. Folder Alcohol en opvoeding.indd 1 27-07-2011 13:42:29

ALCOHOL EN OPVOEDING UW KIND OP HET VOORTGEZET ONDERWIJS DE GEZONDE SCHOOL EN GENOTMIDDELEN. Folder Alcohol en opvoeding.indd 1 27-07-2011 13:42:29 ALCOHOL EN OPVOEDING UW KIND OP HET VOORTGEZET ONDERWIJS DE GEZONDE SCHOOL EN GENOTMIDDELEN Folder Alcohol en opvoeding.indd 1 27-07-2011 13:42:29 ALCOHOL EN OPVOEDING Als kinderen naar het voortgezet

Nadere informatie

Vrijwillige hulp Maatjes Ontmoeten Mantelzorg

Vrijwillige hulp Maatjes Ontmoeten Mantelzorg Met elkaar, voor elkaar! Vrijwillige hulp Vrijwilligers zijn mannen en vrouwen die om een ander denken. Zij voelen zich betrokken bij hun medemens. Vrijwilligerswerk is voor hen een keuze. Ze zijn blij

Nadere informatie

Advies en steun voor uw kind en uzelf

Advies en steun voor uw kind en uzelf Advies en steun voor uw kind en uzelf Voor advies en steun aan ouders en hun kinderen Informatie advies cursussen Als u of uw kind psychische klachten heeft of problemen ervaart met alcohol of drugs, heeft

Nadere informatie

l Wouter mag Floor niet slaan. l Wouter mag geen alcohol drinken (geen druppel!).

l Wouter mag Floor niet slaan. l Wouter mag geen alcohol drinken (geen druppel!). 3. Net keek mama heel beteuterd toen ze me een nachtzoen kwam geven. Vind je het echt erg dat ik zoveel moet werken? vroeg ze. Wat moest ik daarop zeggen? Ze keek zo droevig! Valt wel mee, hoor, zei ik.

Nadere informatie

Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen.

Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen. Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen. Kan ik kiezen bij wie ik ga wonen? Is het mijn schuld? Ben ik verplicht om op bezoek te gaan bij papa of mama? Waarom hebben mijn ouders elk een

Nadere informatie

speciaal onderwijs lesbrief alcohol UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL

speciaal onderwijs lesbrief alcohol UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL speciaal onderwijs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (00) 67 1 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL inhoud LES 1: KENNISMAKING MET ALCOHOL SOORTEN DRANK DE WERKING VAN ALCOHOL 4 DE GEVOLGEN VOOR

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Gebruikersgids jeugdigen met een licht verstandelijke beperking. Algemene informatie Informatie per zorgzwaartepakket (ZZP)

Gebruikersgids jeugdigen met een licht verstandelijke beperking. Algemene informatie Informatie per zorgzwaartepakket (ZZP) Gebruikersgids jeugdigen met een licht verstandelijke beperking Algemene informatie Informatie per zorgzwaartepakket (ZZP) Inhoud Samenvatting 3 Over welke problemen gaat het? 3 Voorbeelden 3 Welke hulp

Nadere informatie

Gevaarlijke liefde. Weet jij wie die jongen is? Zit hij ook bij ons op school? Mooi hè, Kim? Maar wel duur! Ik geloof dat hij Ramon heet!

Gevaarlijke liefde. Weet jij wie die jongen is? Zit hij ook bij ons op school? Mooi hè, Kim? Maar wel duur! Ik geloof dat hij Ramon heet! Gevaarlijke liefde Gevaarlijke liefde In de pauze Mooi hè, Kim? Maar wel duur! Weet jij wie die jongen is? Zit hij ook bij ons op school? Als je verliefd wordt ben je in de wolken. Tegelijk voel je je

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders Grafisch ontwerp: Ontwerpstudio 2 MAAL EE Bij huiselijk geweld tussen (ex-)partners worden kinderen vaak over het hoofd gezien. Toch hebben

Nadere informatie

Hulp en informatie om huiselijk geweld te stoppen. Help jezelf. Help de ander. 0900 1 26 26 26 5 cent per minuut. www.huiselijkgeweldhollandsmidden.

Hulp en informatie om huiselijk geweld te stoppen. Help jezelf. Help de ander. 0900 1 26 26 26 5 cent per minuut. www.huiselijkgeweldhollandsmidden. Hulp en informatie om huiselijk geweld te stoppen Help jezelf. Help de ander. 0900 1 26 26 26 5 cent per minuut www.huiselijkgeweldhollandsmidden.nl Huiselijk geweld stopt nooit vanzelf Misschien wil je

Nadere informatie

FACT-SHEET Veilig Thuis Groningen jaar 2015

FACT-SHEET Veilig Thuis Groningen jaar 2015 Werkwijze vanaf 1 november 2013 De politie geeft dagelijks de door van huiselijk geweld uit de gehele provincie Groningen naar het Steunpunt Huiselijk Geweld (SHG), sinds 1 januari 2015 Veilig Thuis (i.s.m.

Nadere informatie

Rampenplan Gemeente Assen 2007 Deel VI: Calamiteitenplannen waterschappen en overige organisaties

Rampenplan Gemeente Assen 2007 Deel VI: Calamiteitenplannen waterschappen en overige organisaties Rampenplan Gemeente Assen 2007 Deel VI: Calamiteitenplannen waterschappen en overige organisaties Ramenplan Gemeente Assen 2007 versie 9 mei 2007 1. Inleiding Naast het gemeentelijk rampenplan hebben verschillende

Nadere informatie

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Info Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Inhoud INHOUD 1. Waar gaat het over 3 2. Aanraken 4 3. Hoe noem jij dat? 5 4. Baas over

Nadere informatie

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders Bij huiselijk geweld tussen (ex) partners worden KINDEREN vaak over het hoofd gezien. Toch hebben zij meer in de gaten dan u denkt. Dit kan

Nadere informatie

Workshop communicatie

Workshop communicatie Workshop communicatie Feedback is collegiale ondersteuning of toch niet? Wat wil de beroepsvereniging betekenen voor Verzorgenden en Verpleegkundigen? Wij willen onze beroepsgroepen in staat stellen hun

Nadere informatie

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo. Relaties HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.org Relaties kunnen een belangrijke rol spelen bij het omgaan

Nadere informatie

Praten met familie 29-09- 15. Hulpverleners: Last of lust. Last / lastig. Lust. Stichting Labyrint-in Perspectief

Praten met familie 29-09- 15. Hulpverleners: Last of lust. Last / lastig. Lust. Stichting Labyrint-in Perspectief Praten met familie Francisca Goedhart, Stichting Labyrint- in Perspectief Jacklin Goudsblom, GGZ Noor Holland Noord en PIMM trainer. Hulpverleners: Last of lust Last / lastig (hulpverlener = hv) Lust (hulpverlener

Nadere informatie

centrum voor verstandelijke beperking en psychiatrie SAMEN ZORGEN DAT HET BETER GAAT!

centrum voor verstandelijke beperking en psychiatrie SAMEN ZORGEN DAT HET BETER GAAT! centrum voor verstandelijke beperking en psychiatrie SAMEN ZORGEN DAT HET BETER GAAT! De Swaai is een samenwerking tussen GGZ Friesland en Talant en biedt jongeren met zowel een verstandelijke beperking

Nadere informatie

Een schuldregeling KREDIETBANK

Een schuldregeling KREDIETBANK SOZAWE Een schuldregeling KREDIETBANK De Groningse Kredietbank (GKB), onderdeel van de Een schuldregeling: hulp bij problematische schulden dienst Sociale Zaken en Werk van de gemeente Het kan gebeuren

Nadere informatie

Jezus vertelt, dat God onze Vader is

Jezus vertelt, dat God onze Vader is Eerste Communieproject 26 Jezus vertelt, dat God onze Vader is Jezus als leraar In les 4 hebben we gezien dat Jezus wordt geboren. De engelen zeggen: Hij is de Redder van de wereld. Maar nu is Jezus groot.

Nadere informatie

Verslaafd aan jou. Als de verslaving van een ander een probleem wordt voor jou. Over deze brochure

Verslaafd aan jou. Als de verslaving van een ander een probleem wordt voor jou. Over deze brochure Over deze brochure Je kunt iemand die verslaafd is niet laten stoppen met zijn gebruik als hij daar zelf niet achter staat. Hoe graag je dat ook zou willen. En hoe boos, verdrietig en machteloos jij je

Nadere informatie

Mantelzorg & mantelzorgondersteuning

Mantelzorg & mantelzorgondersteuning Welzijn Ouderen Thuisadministratie Mantelzorg & mantelzorgondersteuning Voor iedereen in Amsterdam-Noord. Dus ook voor u! Doras Maatschappelijke dienstverlening Amsterdam-Noord Zorgt u voor een naaste

Nadere informatie

Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar

Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar Als je moeder naar een psychiatrisch ziekenhuis moet... of je vader naar een psychiater... Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar Deze brochure werd - met toestemming

Nadere informatie

Gedwongen opname met een IBS of RM *

Gedwongen opname met een IBS of RM * Gedwongen opname met een IBS of RM * Informatie voor cliënten Onderdeel van Arkin Inleiding In deze folder staat kort beschreven wat er gebeurt als u gedwongen wordt opgenomen. De folder bevat belangrijke

Nadere informatie

Jeugdigen met een licht verstandelijke beperking

Jeugdigen met een licht verstandelijke beperking Jeugdigen met een licht verstandelijke beperking versie 2009 Informatie over zorgzwaartepakketten voor jeugdigen met een licht verstandelijke beperking 2 Inhoud Samenvatting... 4 Inleiding... 8 Algemene

Nadere informatie

ALCOHOL. Zonder flauwekul

ALCOHOL. Zonder flauwekul ALCOHOL Zonder flauwekul Op een feestje of in een café drinken veel mensen alcohol. Dat vinden ze gezellig. Maar is alcohol drinken eigenlijk wel gezellig? Het is belangrijk dat je weet wat alcohol met

Nadere informatie

Hoe ver is toeristischrecreatief

Hoe ver is toeristischrecreatief Hoe ver is toeristischrecreatief Groningen? Presentatie voor HPG Zuidbroek, 27 april 2004 Willem van der Velden Stafgroep Economisch Onderzoek Rabobank Nederland 1 Opbouw inleiding Stand van zaken maco-economisch

Nadere informatie

Veiligheidshuis Groningen

Veiligheidshuis Groningen Regionaal Veiligheidshuis Groningen: Kluwen? een samenwerkingsverband gericht op het voorkomen en terugdringen van overlast en criminaliteit. Een aanpak van hardnekkige veiligheidsproblematiek, die organisaties

Nadere informatie

MEE. Ondersteuning bij leven met een beperking. Vrienden & Relaties

MEE. Ondersteuning bij leven met een beperking. Vrienden & Relaties MEE Ondersteuning bij leven met een beperking Vrienden & Relaties s Avonds en in het weekend zit ik vaak alleen thuis. Ik bel dan wel eens met mijn vrienden, maar ze bellen me nooit terug. Ik heb verkering,

Nadere informatie

Alvast bedankt voor het invullen!

Alvast bedankt voor het invullen! Deze vragenlijst gaat over jongeren die steun of hulp geven aan een familielid. Wij zijn erg benieuwd hoeveel jongeren er binnen onze school steun of hulp geven en hoe zij dit ervaren. De vragenlijst is

Nadere informatie

Veilig Thuis. Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod

Veilig Thuis. Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod Veilig Thuis Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod Een stukje uitleg Dat je samen met papa/mama, of een andere persoon in dit boekje gaat werken is niet zo maar. Dat komt omdat

Nadere informatie

Eerst wat algemene gegevens. Vragen over je lichaam. 1. In welke klas zit je?

Eerst wat algemene gegevens. Vragen over je lichaam. 1. In welke klas zit je? Eerst wat algemene gegevens. 1. In welke klas zit je? 2. Bij wie woon je de meeste dagen van de week? Je mag één antwoord geven. Ik woon: Bij mijn vader en moeder (samen) Ongeveer de helft van de tijd

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Groningen, april 2017

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Groningen, april 2017 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Groningen, april 2017 Verdere afname WW in Groningen In april nam de WW in Groningen af tot 15.134 uitkeringen. Met de afname van de WW in april zet de dalende lijn in de WW-ontwikkeling

Nadere informatie

Suïcidepreventie. Marian de Groot Directeur handicap + studie Mede namens 113-Online

Suïcidepreventie. Marian de Groot Directeur handicap + studie Mede namens 113-Online Suïcidepreventie Marian de Groot Directeur handicap + studie Mede namens 113-Online Missie en visie @113 Taboe op praten over zelfmoord doorbreken Drempels bij zoeken en vinden van hulp verlagen Landelijk

Nadere informatie

Wanneer vertel je het de kinderen? Kies een moment uit waarop je zelf en de kinderen niet gestoord kunnen worden.

Wanneer vertel je het de kinderen? Kies een moment uit waarop je zelf en de kinderen niet gestoord kunnen worden. Hoe vertel je het de kinderen? Op een gegeven moment moet je de kinderen vertellen dat jullie gaan scheiden. Belangrijk is hoe en wat je hen vertelt. Houd rekening daarbij rekening met de leeftijd van

Nadere informatie

Judith Suyling. kindertherapie ouderbegeleiding. Poppenkast

Judith Suyling. kindertherapie ouderbegeleiding. Poppenkast Judith Suyling kindertherapie ouderbegeleiding Poppenkast 023 525 33 28, Bloemendaal kindertherapie@judithsuyling.nl Nadenken op een bankje Lang geleden, toen Judith nog een klein meisje was, zat zij eens

Nadere informatie

Hasj en wiet zijn drugs. Dat heet blowen. In deze folder vind je:

Hasj en wiet zijn drugs. Dat heet blowen. In deze folder vind je: Je hebt vast wel eens van hasj of wiet gehoord. Hasj en wiet zijn drugs. Hasj en wiet worden meestal gerookt. Er wordt een soort sigaret gedraaid met tabak en hasj of wiet. Dat heet blowen. In deze folder

Nadere informatie

Tabel 1: Bevolking naar kenmerken en werkgelegenheid

Tabel 1: Bevolking naar kenmerken en werkgelegenheid Tabel 1: Bevolking naar kenmerken en werkgelegenheid Bevolking Bevolking 2020 Groene druk Grijze druk Potentiële beroepsbevolk ing Potentiële beroepsbevolk Arbeidspartici ing 2020 patie Beroepsbevolk ing

Nadere informatie

Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen.

Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen. Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen. Kan ik kiezen bij wie ik ga wonen? Is het mijn schuld? Ben ik verplicht om op bezoek te gaan bij papa of mama? Waarom hebben mijn ouders elk een

Nadere informatie

Jaarverslag SUN Groningen 2013

Jaarverslag SUN Groningen 2013 Jaarverslag SUN Groningen 2013 Samenvatting SUN Groningen verleent financiële hulp aan inwoners van de stad Groningen die in een urgente financiële noodsituatie verkeren. Deze hulp wordt mogelijk gemaakt

Nadere informatie