Procesevaluatie vroegsignalering op scholen in De Gemeente Hardenberg. Joanne Lubbers Ilona Postma

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Procesevaluatie vroegsignalering op scholen in De Gemeente Hardenberg. Joanne Lubbers Ilona Postma"

Transcriptie

1 Prcesevaluatie vregsignalering p schlen in De Gemeente Hardenberg Janne Lubbers Ilna Pstma Maart 2012

2 COLOFON Uitgave Christelijke Hgeschl Windesheim Tekst Janne Lubbers, Ilna Pstma 2012 Christelijke Hgeschl Windesheim Alle rechten vrbehuden. Niets uit deze uitgave mag wrden Verveelvudigd, pgeslagen in een geautmatiseerd gegevensbestand, f Openbaar gemaakt, in enige vrm f p enige wijze, hetzij elektrnisch, Mechanisch, dr ftkpieën, pnamen f p enige andere manier, znder Vrafgaande testemming van de auteur 2

3 Vrwrd Bij het tt stand kmen van deze scriptie is een aantal mensen behulpzaam geweest. In dit vrwrd willen wij graag aandacht aan hen besteden en hen persnlijk bedanken. Allereerst willen we Rb Bvens bedanken, werkzaam bij het lectraat verslavingspreventie binnen Windesheim in Zwlle. Hij is nze interne pdrachtgever en heeft ns tevens aan elkaar gekppeld. Hij heeft ns feedback gegeven gedurende het nderzek en ns ndersteund waar het ndig was. Vervlgens willen wij Geeske Rs bedanken, externe pdrachtgever. Zij is werkzaam bij de gemeente Hardenberg en hudt zich bezig met het alchlmatigingsbeleid. Met haar hebben we gesprekken geverd ver de vrmgeving en inhud van ns nderzek. Zij heeft feedback gegeven en ns ndersteund. Tevens hebben we een interview met haar gehuden, m meer te weten te kmen ver het prject en de training. Verder willen we k Arjan Lamslag bedanken, medewerker bij Tactus verslavingszrg. Hij heeft ervr gezrgd dat we knden bserveren tijdens de trainingen. Verder hebben we een interview met hem mgen huden ver de inhud van de training en zijn verwachtingen. Tt slt willen we Daan van der Guwe bedanken, nderzeker binnen het Trimbs instituut. Drdat er maar één schl heeft deelgenmen aan de training, hebben we van hem extra achtergrndinfrmatie gekregen dat ns gehlpen heeft in dit nderzek. 3

4 4

5 Samenvatting Jngeren beginnen p steeds jngere leeftijd met het drinken van alchl. Ze drinken daarbij vaak k meer alchl dan vreger. Dit blijkt k uit nderzek van drie studenten van Windesheim, die nderzek hebben gedaan naar het drinkgedrag nder de Hardenbergse jeugd. In pdracht van de gemeente Hardenberg en het lectraat verslavingspreventie van het Windesheim, is er nderzek gedaan naar de training vregsignalering alchlgebruik jngeren, dat wrdt ingezet p het vrtgezet nderwijs in de gemeente Hardenberg. De training heeft als del m medewerkers bewust te maken van alchlprblematiek en ze eerder te leren signaleren en drverwijzen. Het del van dit nderzek is het aanleveren van buwstenen/aanbevelingen vr het maken van een prtcl vr het implementeren van het vregsignaleringsprtcl in het vrtgezet nderwijs. In dit nderzek wrdt, dr middel van een drietal interviews, een tweetal enquêtes, een bservatie en literatuurnderzek antwrd gegeven p de vraag: Welke stappen wrden genmen bij de implementatie van het prtcl vregsignalering alchlgebruik jngeren p het vrtgezet nderwijs in de gemeente Hardenberg en welke factren belemmeren f bevrderen het implementatieprces? Uit dit nderzek is gebleken dat het implementatieprces bestaat uit verschillende stappen. Allereerst met de gemeente cntact leggen met schlen m ze vervlgens te mtiveren vr de training. Vervlgens wrdt er gekeken welke schlen er mee den. Daarna is het de beurt aan Tactus m afspraken te maken met schlen vr de training. De training wrdt vervlgens uitgeverd en nder de deelnemers geëvalueerd. Verder blijkt uit dit nderzek dat er verschillende factren zijn die het prces belemmeren en bevrderen, zals tijd vr de training, inhud van de training, samenwerking tussen Tactus en de gemeente, deelname van uders aan het prces. Dit nderzek zu kunnen bijdragen aan het eerder signaleren van alchlprblematiek, het sneller hulpverlenen en het afnemen van vermatig alchlgebruik nder jngeren. 5

6 6

7 Inhudspgave Vrwrd 3 Samenvatting 5 Inhudspgave 7 1.Inleiding 9 2.Achtergrndinfrmatie Partnership Vregsignalering Alchl Gemeente Hardenberg Lectraat verslavingspreventie Tactus Verslavingszrg 12 3.Prbleemstelling, pzet en uitvering van het nderzek Prbleemstelling Opzet van het nderzek Uitvering van het nderzek 17 4.Literatuurvraag 1 (Ilna Pstma) Alchlverslaving Ontstaan van een alchlverslaving Definiëring alchlverslaving Tabel signalen riskant alchlgebruik bij jngeren Orzaken van het ntstaan van alchlprblematiek Mgelijke prblemen die kunnen ntstaan naast alchlprblematiek Cnclusie Brnnenlijst 33 7

8 5.Literatuurvraag 2 (Janne Lubbers) Inleiding Wat is de puberteit? Cmmuniceren met pubers Mtiverende gespreksvering Vergelijking cmmunicatievrwaarden en mtiverende gespreksvering Cnclusie Brnnenlijst 48 6.Resultaten van de prcesevaluatie Algemeen Wat hudt het prtcl vregsignalering in, dat p het vrgezet nderwijs in de gemeente Hardenberg wrdt geïmplementeerd? He draagt het prtcl en de training vregsignalering risicvl alchlgebruik jngeren bij aan bewustwrding nder het persneel van het riskante alchlgebruik van jngeren? Wat is het (verwachte) effect van het prtcl vregsignalering binnen de schlengemeenschap? 68 7.Cnclusie Aanleiding van dit nderzek Cnclusie deelvraag Cnclusie deelvraag Cnclusie deelvraag Aanbevelingen 79 9.Brnnenlijst 81 8

9 1.Inleiding De aanleiding vr het nderzek is het feit, dat jngeren p steeds jngere leeftijd alchl gaan gebruiken en misbruiken. Dit is tevens een maatschappelijk prbleem. De gemeente Hardenberg heeft naar aanleiding van dit maatschappelijke prbleem een alchlmatigingsbeleid ingesteld, gericht p het preventief signaleren van riskant alchlgebruik. Uit vrgaand nderzek, uitgeverd dr drie studenten van de Christelijke Hgeschl Windesheim te Zwlle ( Kbus, E., Meines, S., van Rikxrt, R., 2011), is namelijk gebleken dat alchlgebruik ppulair is nder de Hardenbergse jngeren. Hierbij kwam naar vren dat de jngens uit Hardenberg drgaans meer drinken dan de meisjes. Gemiddeld drinken deze jngens gemiddeld 9.3 glazen per avnd en de meisjes 5.2 glazen. Dit aantal is aanzienlijk hg en kan gezien wrden als een prbleem. Het verhgde alchlgebruik kan namelijk als gevlg hebben dat jngeren later een grtere kans hebben p het ntwikkelen van alchlprblemen. Van een verhgd risic kan gesprken wrden wanneer jngeren meer drinken dan de nrm, maar ng niet vlden aan de criteria van de DSM-IV vr alchlmisbruik en alchlafhankelijkheid (Diagnstic and Statistical Manual f Mental Disrders, Furth Editin, Text Revisin. Washingtn, DC) (2000): (American Psychiatric Assciatin.). De gemeente Hardenberg wil iets aan dit prbleem den en is daarm gestart met het prtcl vr signalering, screening en krtdurende interventie van risicvl alchlgebruik bij jngeren. Dit prtcl wrdt sinds nvember 2011 ingeverd p het vrtgezet nderwijs in de gemeente Hardenberg in de vrm van een training, met als del dcenten bewuster te maken van het alchlgebruik en hen te leren vregtijdig te signaleren. Deze trainingen wrden verzrgd dr Tactus verslavingszrg. De nadruk ligt p de fase waarin ng geen sprake is van een verslaving, maar wel van riskant drinkgedrag. Onder riskant drinkgedrag wrdt het vlgende verstaan: bingedrinken (het drinken van grte heveelheden alchl in krte tijd), drinken nder de 16 jaar, drinken m prblemen te vergeten f drinken m met (ngewenste) emties m te gaan. In dit nderzek wrdt gekeken naar de invering van dit prtcl p het vrtgezet nderwijs in Hardenberg, dr middel van een prcesevaluatie. Er wrdt gekeken f dit prces succesvl verlpt en welke factren daarp van invled zijn. 9

10 10

11 2. Achtergrndinfrmatie 2.1 Partnership Vregsignalering Alchl Het Ministerie van Vlksgezndheid Welzijn en Sprt wil graag het aantal prbleemdrinkers in Nederland terugdringen. In Nederland gaat het mmenteel m 10,3% van de bevlking en het ministerie wil dit aantal met 7,5% naar beneden brengen. Daarm zet het Ministerie in p het versterken van vregsignaleren van alchlprblemen. Het Partnership Vregsignalering Alchl zrgt ervr dat het beleid van het Ministerie van Vlksgezndheid Welzijn en Sprt wrdt gecördineerd en ingeverd. Het Partnership bestaat uit de vlgende partners: - Het Nederlands Huisartsengentschap (NHG) - Centraal Begeleidings Orgaan (CBO) - Scientific Institute fr Quality f Healthcare, UMC St. Radbud - GGD Nederland - Trimbs-instituut - Stichting Resultaten Scren Deze partners prberen er samen vr te zrgen dat het alchlgebruik in Nederland wrdt teruggedrngen. Dit den zij dr: 1) Het in kaart brengen van de tekrtkmingen en prblemen bij de implementatie van vregsignalering en krtdurende interventies vr prbleemdrinkers 2) Het realiseren van een betere beschikbaarheid, tegankelijkheid en kwaliteit van vregsignalering en krtdurende interventies binnen de gezndheidszrg en vral binnen de eerste- en tweedelijn en in de gespecialiseerde zrg 3) Het realiseren van een grtere betrkkenheid van de gezndheidszrg bij de uitvering van vregsignalering van alchlprblemen en krtdurende interventies (Brn: vregsignaleringalchl.nl) In het kader van dit nderzek zrgt het Partnership Vregsignalering Alchl vr stimulering als het gaat m het alchlmatigingsbeleid. De plannen vanuit de gemeente Hardenberg zijn p deze delstellingen gebaseerd. Daarm heeft de gemeente pdracht gegeven tt het uitveren van dit nderzek. 2.2 Gemeente Hardenberg De gemeente Hardenberg (h)erkent eveneens het prbleem van alchlmisbruik, maar dan met name gericht p de jngeren in de stad. De gemeente wil graag dat jngeren geznd pgreien en is daarm gestart met de alchlmatigingscampagne Fris ver drank. Met deze campagne prbeert de gemeente Hardenberg te bereiken dat jngeren p latere leeftijd beginnen met drinken, minder gaan drinken en minder vaak gaan drinken. Om ervr te zrgen dat de bdschap van het alchlmatigen verkmt, werkt de gemeente samen met zveel mgelijk partijen, zals de regiplitie IJsselland, Tactus Verlavingszrg, GGD regi IJsselvecht, de prvincie Overijssel en het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Kninkrijksrelaties (BZK). Ok uders spelen een belangrijke rl bij het alchlgebruik van hun kinderen. Zij hebben bvendien veel invled p het drinkgedrag van hun kinderen. Daarm 11

12 rganiseert de gemeente Hardenberg regelmatig thema- en trainingsbijeenkmsten. (Brn: hardenberg.nl) In het kader van dit nderzek is de gemeente Hardenberg de externe pdrachtgever. Op basis van de delen die gesteld zijn dr het Partnership, prbeert de gemeente Hardenberg het alchlmatigingsbeleid in de gemeente te veren. In samenwerking met het lectraat verslavingspreventie prbeert de gemeente deze delstellingen te realiseren Ons nderzek draagt daaraan bij. 2.3 Lectraat verslavingspreventie Het lectraat verslavingspreventie is een nderdeel van de Christelijke Hgeschl Windesheim, sinds januari Dit lectraat nderzekt p welke wijze de kennis binnen de hgeschl verbreed kan wrden. Verslavingsprblematiek staat namelijk hg p de agenda bij verheden, zrginstellingen en het nderwijs. Binnen het lectraat wrdt nderzek gedaan naar jeugdige risicgrepen, maar k naar uderen en cliënten met een licht verstandelijke beperking. Het lectraat is nderdeel van het Kenniscentrum Gezndheid en Welzijn. In het kader van dit nderzek is het lectraat de interne pdrachtgever. Zij werken nauw samen met de gemeente Hardenberg, de externe pdrachtgever. Samen prberen ze ervr te zrgen dat er preventief gewerkt wrdt rndm het thema verslavingsprblematiek. 2.4 Tactus verslavingszrg Tactus verslavingszrg verzrgt de inhud en vrmgeving van de trainingen die wrden gegeven p het vrtgezet nderwijs in de gemeente Hardenberg. Tactus is een rganisatie die zich bezighudt met mensen die verslaafd zijn (geweest) f mensen die dat dreigen te raken. Dit kan een alchl-, drugs-, medicijn-, gk-, gamef eetverslaving zijn. Tevens kan het k vrkmen dat het een cmbinatie is van deze verslavingen. Naast de cliënt zelf, hudt Tactus zich k bezig met het netwerk van de cliënt. Het is vr hen belangrijk dat het netwerk betrkken is bij het zrgtraject. Tactus hpt met hun hulp te bereiken dat de risic s vr de gezndheid en veiligheid vr de delgrep beperkt blijft. Ok hpen zij de risic s vr de samenleving als gevlg van het middelengebruik te beperken. Ze zetten zich in m p een zrgvuldige manier vrlichting en advies te geven aan mensen met verslavingsprblemen en hun netwerk. Hierbij staat de wens van de cliënten centraal (tactus.nl). Vr dit nderzek is van belang te weten dat Tactus dr middel van het geven van infrmatie en het den van efeningen, prbeert de dcenten alert te maken p de signalen van riskant alchlgebruik. Samen met de gemeente Hardenberg regelen zij de trainingen en geven zij die vrm. Vrafgaand aan de trainingen aan dcenten, hebben zij dezelfde trainingen verzrgd vr jngerenwerkers en leerplichtambtenaren. 12

13 3. Prbleemstelling, pzet en uitvering van het nderzek 3.1 Prbleemstelling Vanuit de gemeente Hardenberg en het lectraat verslavingspreventie was er de vraag m te nderzeken he het prces van implementatie van de training verlpt. Wat gaat er ged en wat kan er beter? Deze training vr dcenten is vanaf nvember 2011 ingeverd en beide pdrachtgevers hebben geen zicht p de vrtgang van het prces. Op basis van deze vraag is de vlgende prbleemstelling ntstaan: Vanuit de gemeente Hardenberg en het lectraat verslavingspreventie is er weinig zicht p het prces van invering van de training alchlpreventie p het vrtgezet nderwijs in Hardenberg Dit nderzek is vrnamelijk gericht p medewerkers (dcenten, cnciërges, zrgcördinatren etc.) van het vrtgezet nderwijs in Hardenberg. Deze medewerkers hebben niet eerder deze training gevlgd. Verder is dit nderzek gericht p de trainers vanuit Tactus en de externe pdrachtgever Delstelling Aan de hand van bvenstaande prbleemstelling is er gekmen tt de vlgende delstelling: Het nderzek levert buwstenen/aanbevelingen p vr het maken van een prtcl vr het implementeren van het vregsignaleringsprtcl in het vrtgezet nderwijs. Deze aanbevelingen kan de gemeente Hardenberg gebruiken m meerdere schlen te laten werken met dit prtcl, zdat alchlmisbruik ng eerder wrdt gesignaleerd Onderzeksvraag Op basis van de prbleemstelling en de delstelling van de gemeente Hardenberg is de vlgende nderzeksvraag pgesteld: Welke stappen wrden genmen bij de implementatie van het prtcl vegsignalering alchlgebruik jngeren p het vrtgezet nderwijs in de gemeente Hardenberg en welke factren belemmeren f bevrderen het implementatieprces? Deelvragen Om de nderzeksvraag z ged mgelijk te beantwrden, zijn de vlgende deelvragen tt stand gekmen: 1) Wat hudt het prtcl vregsignalering in, dat p het vrgezet nderwijs in de gemeente Hardenberg wrdt geïmplementeerd? a. Wat hudt de training in, wie vert het uit en wat is het del? b. He verhudt dit prtcl zich tt het landelijk prtcl van het PVA (Partnership Vregsignalering Alchl) en he gaat Tactus hiermee m? c. Vr welke prfessinals is de training bedeld? (delgrep binnen schl) 13

14 d. Wat is de mtivatie van schlen m aan deze training deel te nemen? e. Welke middelen wrden ingezet m de mtivatie van de schlen te verhgen en welke rl heeft de gemeente Hardenberg hierin? f. Op welke manier wrdt er aan deskundigheidsbevrdering gewerkt en he staat dat in verhuding met een landelijk beschikbaar gesteld mdel van deskundigheidsbevrdering van Nvadic Kentrn? g. He denkt de delgrep ver de deskundigheidsverdracht? h. Welke stappen zijn er al in het implementatieprces gezet en wat ging ged en minder ged? 2) He draagt het prtcl en de training vregsignalering risicvl alchlgebruik jngeren bij aan bewustwrding nder het persneel van het riskante alchlgebruik van jngeren? 3) Wat is het (verwachte) effect van het prtcl vregsignalering binnen de schlengemeenschap? Om het nderzek cmpleet te maken, zijn er k ng twee literatuurdeelvragen pgesteld. Deze deelvragen hangen samen met het nderzek en de pleiding. 1) Welke factren spelen een rl bij het ntstaan van alchlprblematiek en welke invled heeft de mgeving p het wel f niet ntstaan van deze prblematiek bij jngeren? 2) Op welke manier kan de mtiverende gespreksvering die in de training wrdt vergedragen, aansluiten bij jngeren in de leeftijd van 12 tt 18 jaar? 3.2 Opzet van het nderzek In ns nderzek maken we gebruik van verschillende nderzeksmethden. Deze nderzeksmethden wrden ingezet bij verschillende grepen mensen, maar k bij individuele persnen. In deze paragraaf is te lezen wat de nderzeksgrep is, he het nderzeksntwerp eruitziet en van welke meetinstrumenten en analysemethden gebruik is gemaakt Onderzeksgrep Binnen ns nderzek wrdt gebruikt gemaakt van verschillende methden en hierdr k verschillende grepen. Het plan was hiervr verschillende persnen te benaderen. Het surveynderzek zu wrden gehuden nder middelbare schlen in de Gemeente Hardenberg. Deze schlen vlgen de training vregsignalering vanuit Tactus. De nderzeksgrep is het persneel van de middelbare schlen. De ppulatie van ns nderzek is dus het Vrtgezet Onderwijs van de Gemeente Hardenberg. Naast het surveynderzek is gebruik gemaakt van interviews. Deze geïnterviewde mensen vallen k nder de nderzeksgrep. We hebben iemand vanuit de Gemeente Hardenberg geïnterviewd en iemand vanuit Tactus. Daarnaast is er aanvullend ng een interview gehuden met Daan van der Guwe, werkzaam bij het Trimbs-instituut. Hij det tegelijkertijd hetzelfde nderzek, maar dan nder leerplichtambtenaren en jngerenlketten. Hiervr is gekzen mdat bleek dat er te 14

15 weinig trainingen bij schlen plaatsvnden in dit jaar. De infrmatie die was pgehaald werd beperkt. Daarm is dit interview gebruikt m extra infrmatie p te halen en te gebruiken. De mevruw vanuit de Gemeente Hardenberg is tevens de externe pdrachtgever. Om duidelijk te krijgen welke stappen er zijn genmen in het prces werden deze twee mensen geïnterviewd. Alle persnen zijn benaderd via cntact. De interviews met de gemeente Hardenberg en Tactus zijn mndeling gehuden. Het interview met Daan van der Guwe, is wegens tijdgebrek telefnisch gehuden Onderzeksntwerp Ten eerste zijn er ngestructureerde bservaties gedaan. De nderzekers zuden bij verschillende middelbare schlen een training bijwnen en kijken he de training verlpt. Verder is er gekeken welke stappen er wrden genmen bij het implementeren van het prtcl vregsignalering. Ongestructureerde bservaties kunnen er echter wel vr zrgen dat er subjectiviteit ntstaat in het beschrijven van de bservatie. Dit kan ervr zrgen dat de betruwbaarheid van het nderzek in het geding kmt, mdat je niet vlgens een vaste richtlijn aan het beschrijven bent. De resultaten die wrden beschreven p basis van de ngestructureerde bservaties meten daarm k met enige vrzichtigheid wrden gelezen. Ten tweede is gebruik gemaakt van literatuurnderzek. Deze literatuur werd gebruikt m de literatuurvragen te beantwrden en als achtergrndmateriaal vr het nderzek. Deze infrmatie is tevens gebruikt als theretische nderbuwing bij het beantwrden van de nderzeksvraag. Ten derde is er surveynderzek gedaan in de vrm van enquêtes nder de dcenten van de middelbare schlen die deelnemen aan de implementatie van het prtcl vregsignalering. Er wrdt daarbij gebruik gemaakt van een schriftelijke, nbegeleide vragenlijst. De nderzekers maakten gebruik van hfdzakelijk geslten vragen. Een nadeel van deze methde is het feit dat diepgang beperkt is, mdat de nderzekers niet dr knden vragen. Cntrle p de manier waarp de vragenlijst werd ingevuld en de beïnvleding van de deelnemer is vrijwel nmgelijk. Het risic is dat de respns laag kan uitvallen. Vr de implementatie wilden de nderzekers gaan meten he er dr de deelnemers gedacht wrdt ver de training en wat de verwachtingen zijn. Na aflp van de implementatie is er gekeken he de deelnemers het ervaren hebben en wat ze geleerd hebben. Als laatste is er gebruik gemaakt van een interview. Hierbij werden zwel de externe pdrachtgever als de trainer benaderd. De externe pdrachtgever werd benaderd, mdat zij een grte rl speelt in het implementatieprces en de nderzekers wilden weten wat haar rl precies is en he zij alles gerganiseerd heeft. De trainingen wrden gerganiseerd dr Tactus verslavingszrg. Het interview werd gehuden met de trainer van Tactus. Het del hiervan is m te nderzeken welke stappen wrden ndernmen in het implementatieprces. Verder wilden de nderzekers weten f de trainingen in het verleden vaker zijn ingezet en wat het effect hiervan was. Bij de interviews werden pen vragen gesteld. Dit zrgde ervr dat er geen specifieke antwrden gesuggereerd werden en de geïnterviewde vrij was m een eigen keuze als 15

16 antwrd te geven. Ok kn tijdens het mndelinge interview drgevraagd wrden en gecntrleerd wrden f het klpt wat de geïnterviewde had gezegd. De kans p beïnvleding van de respndent kn grt zijn. De kans p subjectiviteit is beperkt dr het gesprek p te nemen p vicerecrder. Daarnaast is er gebruik gemaakt van een kleine vragenlijst met pen vragen Meetinstrumenten Binnen iedere nderzeksmethde zijn er andere technieken gebruikt m de vraag beantwrd te krijgen. Er zal een telichting gegeven wrden per methde. Surveynderzek Dit is een schriftelijke nbegeleide vragenlijst. Binnen de vragenlijst is er gebruik gemaakt van geslten en pen vragen. De techniek die binnen de eerste vragenlijst tegepast is, is de enquête nderverdelen in kpjes. Onder ieder kpje zijn vragen gezet die passend waren bij dat nderwerp. Het eerste nderwerp was algemeen, vervlgens kwamen er stellingen ver alchlgebruik bij jngeren, alchlprblematiek p de schl van de training en als laatste de verwachtingen vraf. De algemene vragen zijn gekzen m de enquête in te leiden. Z kan de deelnemer wat ver zichzelf vertellen en wat ver zijn f haar reden m mee te den aan de training. De stellingen wrden in de tweede enquête herhaald. Op deze manier kan er een vergelijking gemaakt wrden van vr en na de training. De stellingen zijn vral gebruikt m de huding van de deelnemers te tetsen. Dit betekent dat er gekeken wrdt he de huding vraf aan de training is en he deze is veranderd achteraf. Het derde nderwerp binnen de eerste enquête was de alchlprblematiek p schl. Dit nderwerp is gekzen m te kijken f de deelnemers van een schl hetzelfde denken ver de alchlprblematiek en m te kijken wat hierin de verschillen zijn. Daarnaast kan er dr deze vragen gekeken wrden he erg de alchlprblematiek ervaren wrdt p een schl. Het laatste nderwerp zijn de verwachtingen vraf. Deze vragen zijn ingevegd m te kijken wat de verwachtingen zijn van de deelnemers en in de tweede enquête kan er gekeken wrden f deze verwachtingen vereenkmen met de gegeven training. Interview Er zijn drie interviews gehuden in het nderzek. Er is in alle interviews gebruik gemaakt van pen vragen. Deze vragen zijn geclusterd dr vragen met hetzelfde nderwerp. Er is begnnen met algemene vragen, hierna de vragen ver het prtcl vregsignalering, vervlgens de vragen ver de keuze welke schlen meeden en er werd geëindigd met de vragen ver het implementatieprces. Er is gekzen vr deze pbuw mdat dit chrnlgisch klpt. De fases in het benaderen van de schlen tt het implementatieprces zijn nagegaan. In het interview met Tactus is de nadruk gelegd p de training, mdat dit gegeven wrdt dr Tactus. Er is vral gevraagd naar he de training eruitziet en waarm deze p een bepaalde manier gegeven wrdt. Het interview met Daan van der Guwe is bedeld m deze nderzeksresultaten te vergelijken met de zijne. Hij heeft namelijk hetzelfde nderzek gedaan als deze, maar dan nder leerplichtambtenaren en jngerenlketten. De vragen die aan hem gesteld zijn, hebben betrekking tt nze subdeelvragen en zullen daar k vermeld wrden. 16

17 Observatie De bservatie mest z bjectief mgelijk zijn. Vraf is er niet afgesprken waar er naar gekeken zu wrden. Er is zveel mgelijk pgeschreven, zdat dit later in het nderzek gestructureerd kn wrden Analysemethden Nadat alle infrmatie was verzameld, is de infrmatie uitgezcht en geanalyseerd. Er zijn verschillende analysemethden gebruikt. De methden die gebruikt zijn, zijn tabellen, diagrammen en tekstweergave. De eerste deelvraag Wat hudt het prtcl vregsignalering in, dat p het vrgezet nderwijs in de gemeente Hardenberg wrdt geïmplementeerd? bestaat uit een aantal subdeelvragen. Deze vragen zijn grtendeels beantwrd dr de twee geïnterviewde mensen. De antwrden van deze mensen zijn in een tabel gezet. Dit is gedaan zdat de infrmatie krt en verzichtelijk weergeven is. Dr een tabel kunnen de antwrden gemakkelijk en snel vergeleken wrden. Per vraag is er gekeken he de antwrden verschillen f juist hetzelfde zijn. Er is k gebruikt gemaakt van tekstweergave. Deze tekstweergave vlgt vr en na iedere tabel. Vraf is er in het krt uitgelegd wat er gevraagd is en na de tabel is er dr middel van tekst uitleg gegeven. Binnen de eerste deelvraag is er k gebruik gemaakt van een aantal diagrammen. De vraag ver de persnlijke mtivatie van de deelnemer is weergegeven dr middel van een diagram. Er is snel te zien heveel prcent van de deelnemers een bepaald antwrd heeft gegeven. De subvraag he de deelnemers denken ver de deskundigheidsverdracht is k weergeven in een diagram. Een aantal verschillende diagrammen laat zien heveel prcent van de deelnemers een bepaald antwrd geeft. Dr de diagrammen kan ged een vergelijking gemaakt wrden tussen het persneel. Z kan er uiteindelijk antwrd gegeven wrden p de deelvraag en subdeelvraag. 3.3 Uitvering van het nderzek In deze paragraaf wrdt beschreven he het nderzek is verlpen. De fases die drlpen zijn wrden aan de hand van kpjes beschreven Interviews Aan het begin van dit nderzek is er een interview gehuden met Geeske Rs. Dit interview is gehuden, m meer infrmatie en duidelijkheid te krijgen ver het prtcl, de training en het implementatieprces. Vervlgens is er een interview gehuden met Arjan Lamslag, m inzicht te krijgen in de training en het verlp daarvan. Beide interviews zijn gehuden vr de eerste training plaatsvnd Training vregsignalering Aanvankelijk was het de bedeling dat p verschillende schlen in Hardenberg nderzek gedaan kn wrden naar het implementatieprces van het prtcl vregsignalering. In de planning stnd namelijk, dat vr het einde van 2011 ngeveer 10 schlen dr Tactus zuden zijn getraind. Uiteindelijk is het Tactus gelukt m drie schlen gemtiveerd te krijgen m deel te nemen aan de training. Dr planning van de 17

18 trainer en planning van de schlen is het uiteindelijk gelukt m één schl vr de kerstvakantie te laten deelnemen aan de training, namelijk de Rebund. De Rebund is een schl vr jngeren die p het nrmale vrtgezet nderwijs zijn vastgelpen. Bij de Rebund kmen jngeren vanaf twaalf jaar, die m wat vr reden dan k, tijdelijk niet meer naar hun eigen schl kunnen. Bij de één gaat het m gedragsprblemen, bij de ander m emtinele prblemen. Dr zich te verdiepen in het kind, zrgen leraren en hulpverleners ervr dat de jngere een tweede kans krijgt. In nvember 2011 vnden de eerste trainingen plaats p de Rebund in Hardenberg. Deze twee trainingen zijn bijgewnd dr de nderzekers. Bij beide trainingen hebben de nderzekers gebserveerd. Dit hebben zij gedaan mdat ze inzicht wilden krijgen in de training en m te kijken he de deskundigheidsbevrdering in zijn werk ging. Tijdens de eerste training hebben de nderzekers een enquête gehuden nder de deelnemers. Zij prbeerden dr middel van vragen te nderzeken he de deelnemers ver de training dachten en wat hun huding was ten aanzien van alchlgebruik. Na de tweede training is er pnieuw een enquête gehuden nder de deelnemers. Ditmaal werd gekeken f de huding ten aanzien van alchlgebruik veranderd was dr de training en he de deskundigheid van de deelnemers veranderd was Respns In eerste instantie zuden er dus vr de kerstvakantie drie schlen meeden aan de training. Dit waren de schlen de Rebund, het Greijdanus en de Heksteen. Uiteindelijk deed er, zals eerder benemd, maar één schl mee aan de training. Dit heeft de nderzeksresultaten en uiteindelijke cnclusies beïnvled. De nderzeksresultaten zijn alleen gebaseerd p deze schl en zijn dus niet geheel betruwbaar en valide. Eén schl zegt namelijk weinig ver de antwrden van een gehele ppulatie. Tch wrden de resultaten van de Rebund beschreven en zullen daaruit, met enige vrzichtigheid, cnclusies getrkken wrden. Tijdens de eerste training is de enquête vrafgaand aan de training afgenmen nder de deelnemers. De deelnemers hebben de enquête meteen ingevuld, waardr de respns hg was. De tweede enquête is digitaal verstuurd, twee weken na de training. In eerste instantie was de respns laag, namelijk één ingevulde enquête. Na enig aandringen van de nderzekers hebben uiteindelijk alle deelnemers de enquête ingevuld. Bij de Rebund in Hardenberg hebben vijf medewerkers deelgenmen aan de training vregsignalering. Dit waren twee vruwen (40%) en drie mannen (60%). Eén van de twee vruwen is nder de 25 jaar, de andere vruw valt in de categrie tussen 25 en 40 jaar ud. Van de mannen is er één tussen de 25 en 40 jaar ud en de andere twee zijn uder dan 40 jaar. De vruwen die hebben deelgenmen aan de training zijn stagiaires. De mannen die hebben deelgenmen aan de training zijn allen dcent. 18

19 3.3.4 Extra interview Gezien er verder geen andere resultaten van schlen beschikbaar zijn, is er een andere infrmatiebrn geraadpleegd m tch enig vergelijkingsmateriaal te hebben. Deze infrmatie is verkregen dr middel van een interview met Daan van der Guwe, medewerker bij het Trimbs-instituut. Hij deed gelijktijdig vergelijkbaar nderzek nder leerplichtambtenaren en jngerenlketten. 19

20 20

21 4. Literatuurvraag 1 (Ilna Pstma) Welke factren spelen een rl bij het ntstaan van alchlprblematiek en welke invled heeft de mgeving p het wel f niet ntstaan van deze prblematiek bij jngeren Bij de eerste literatuurvraag wil ik gaan kijken naar de verschillende factren die een rl spelen bij het ntstaan van alchlprblematiek van jngeren. In het eerste gedeelte zal breed gekeken wrden via verschillende literatuur. Er zal uitgelegd wrden wat alchlprblematiek inhudt, dus de verslaving en he dit kan ntstaan. Nadat deze literatuur bekeken en beschreven is zal ik specifiek ingaan p de invled van de mgeving p de jngeren en dan vral in het ntstaan van alchlprblematiek. Op het eind wil ik ng een lijst laten zien van prblemen die kunnen ntstaan bij kinderen en later in het leven, wanneer uders veel alchl gebruiken. De literatuurvraag is passend bij de minr Specifieke Opvedingssituaties mdat de vraag aansluit p een specifieke situatie, namelijk: alchlprblematiek bij jngeren. De vraag is passend bij dit nderzek mdat de vraag infrmatie beschrijft die handvatten kan geven aan delgrepen die werken met jngeren van 12 tt 18 jaar. Het geeft inzicht in de factren die van invled zijn p het ntstaan van alchlprblematiek en kan laten zien waar p gelet met wrden tijdens het signaleren van alchlprblematiek. 4.1 Alchlverslaving Om het begrip alchlverslaving f alchlisme uit te leggen wil ik twee theretici gebruiken m dit begrip duidelijk te maken. Deze twee theretici laten fases zien waarin een alchlverslaving zich kan ntwikkelen. Dit valt nder het ntstaan van een alchlverslaving. Daarnaast wil ik een mdel uitwerken dat gebruikt wrdt dr het Trimbs-Instituut. 4.2 Ontstaan van een alchlverslaving Mdel E.M. Jellinek Dr. E.M. Jellinek (Amerikaanse nderzeker p het gebied van alchlisme) Deze Amerikaanse nderzeker heeft een systeem met vier fases ntwikkeld. Dit systeem wrdt hiernder uitgelegd. Het eerste systeem De infrmatie van dit ntwikkelde systeem is gehaald uit het bek: Drugsverslaving en alchlisme, geschreven dr J.H. van Epen. Het systeem kent vier fases. In eigen bewrdingen zal uitgelegd wrden wat deze fases inhuden 1. De pre alchlische fase In deze fase ntdekt de drinker dat alchl zrgt vr geestelijke ntspanning. Hij/zij gaat dus drinken m deze geestelijke ntspanning te krijgen. In deze fase gaat de drinker steeds meer alchl gebruiken mdat hij f zij het tlereert. 2. De prdrmale fase In deze fase heeft de drinker vaak last van black-uts. Deze black-uts kmen vral vr na weinig alchlgebruik. Het stiekem drinken is k een begrip dat past bij deze 21

Begeleidende tekst bij de presentatie Ieder kind heeft recht op Gedifferentieerd RekenOnderwijs.

Begeleidende tekst bij de presentatie Ieder kind heeft recht op Gedifferentieerd RekenOnderwijs. Begeleidende tekst bij de presentatie Ieder kind heeft recht p Gedifferentieerd RekenOnderwijs. Dia 1 Opmerking vr de presentatr: in het geval u tijd te krt kmt, kunt u de blauwe tekst als ptineel beschuwen

Nadere informatie

Meldcode bij een vermoeden van kindermishandeling voor scheidingsbegeleiders [versie 28-04-2009]

Meldcode bij een vermoeden van kindermishandeling voor scheidingsbegeleiders [versie 28-04-2009] 1 Algemeen Meldcde bij een vermeden van kindermishandeling vr scheidingsbegeleiders [versie 28-04-2009] 1.1 Iedere ScS Scheidingsspecialist, ScS Zandkasteelcach, ScS OKEE-cach, hierna te nemen scheidingsbegeleider,

Nadere informatie

Huiswerk Informatie voor alle ouders

Huiswerk Informatie voor alle ouders Nummer 6 mei 2010 Huiswerk Infrmatie vr alle uders Huiswerk en efening Ged leren lezen en rekenen is belangrijk, want je hebt deze vaardigheden in het dagelijks leven veral ndig. Kinderen ged leren lezen

Nadere informatie

Evaluatierapport Scalda - Groep 3 29 januari 26 maart 2014

Evaluatierapport Scalda - Groep 3 29 januari 26 maart 2014 Evaluatierapprt Scalda - Grep 3 29 januari 26 maart 2014 1. Inleiding, deelnemers en activiteiten In dit dcument wrden de bevindingen weergegeven van begeleiders en deelnemers die betrkken waren bij de

Nadere informatie

Informatiebrief over deelname aan het onderzoek Food2Learn

Informatiebrief over deelname aan het onderzoek Food2Learn Infrmatiebrief ver deelname aan het nderzek Fd2Learn Beste leerlingen, uders en/f wettelijk vertegenwrdigers, Dat het eten van vis (rijk aan mega- 3 vetzuren) ged is vr het functineren van de hersenen

Nadere informatie

PEST PROTOCOL. Prins Willem-Alexanderschool

PEST PROTOCOL. Prins Willem-Alexanderschool PEST PROTOCOL Prins Willem-Alexanderschl Wat is een pestprtcl? Een pestprtcl is een aantal vereenkmsten ver het tegengaan van pesten. Een afspraak tussen de schl, de kinderen en de uders. Waarm een pestprtcl?

Nadere informatie

Zorgplan. Naam. Adres. Uitgerekende datum. Administratienummer. Naam en adres verloskundige praktijk

Zorgplan. Naam. Adres. Uitgerekende datum. Administratienummer. Naam en adres verloskundige praktijk Zrgplan Naam Adres Uitgerekende datum Administratienummer Naam en adres verlskundige praktijk datum tijd Met wie Afsprakenlijst Gefeliciteerd met uw zwangerschap! Tijdens uw zwangerschap zal u nder cntrle

Nadere informatie

Kwaliteitsaspecten van onderwijs. Wat vinden pedicures belangrijk aan kwaliteit van opleiders

Kwaliteitsaspecten van onderwijs. Wat vinden pedicures belangrijk aan kwaliteit van opleiders Kwaliteitsaspecten van nderwijs Wat vinden pedicures belangrijk aan kwaliteit van pleiders Clfn Titel Kwaliteitsaspecten van nderwijs. Wat vinden pedicures belangrijk aan kwaliteit van pleiders. Auteur

Nadere informatie

Cursus Kinderen met motivatie problemen in het onderwijs, motiveren kun je leren 9

Cursus Kinderen met motivatie problemen in het onderwijs, motiveren kun je leren 9 Inhud Inleiding Pst-HBO pleiding Sensrische infrmatieverwerking Basiscursus Sensrische infrmatieverwerking Cursus Nieuwste behandelinzichten in de sensrische infrmatieverwerking Cursus Sensrische infrmatieverwerking

Nadere informatie

Maatschappelijke Stage

Maatschappelijke Stage Maatschappelijke Stage 2 Inhud 1. Wat is MAS? 1.1 MAS algemeen. 1.2 MAS p het Gren van Prinstererlyceum 1.3 Deadlines 2. Stage zeken 2.1 De stage cördinatr p schl. 2.2 Masactief 3. De frmulieren 3.1 Aanvraagfrmulier

Nadere informatie

OPLEIDING tot Verzorgende-IG. Ondersteuningsmagazijn Praktijk Beroepstaak E Startbekaam

OPLEIDING tot Verzorgende-IG. Ondersteuningsmagazijn Praktijk Beroepstaak E Startbekaam OPLEIDING tt Verzrgende-IG Ondersteuningsmagazijn Berepstaak E Startbekaam Albeda cllege Branche gezndheidszrg Kwalificatieniveau 4 Chrt: 2010-2011 Fase: Startbekaam Naam student:. P.E1-3.start.gesprek

Nadere informatie

Alle secundaire scholen, binnen de regio MidLim, met een klasgroep in de 2de of 3de graad waarin: o o o o o

Alle secundaire scholen, binnen de regio MidLim, met een klasgroep in de 2de of 3de graad waarin: o o o o o Klas-in-zicht Een negatieve grepsdynamiek, leerlingen die niet met elkaar vereen kunnen kmen, een vertrebelde relatie tussen leerlingen en leerkrachten, meilijk les kunnen geven dr strend gedrag, zijn

Nadere informatie

Beschermd Wonen met een pgb onder verantwoordelijkheid van gemeenten

Beschermd Wonen met een pgb onder verantwoordelijkheid van gemeenten Beschermd Wnen met een pgb nder verantwrdelijkheid van gemeenten Een factsheet vr cliënten, cliëntvertegenwrdigers en familievertegenwrdigers 1 februari 2016 Sinds 1 januari 2015 valt Beschermd Wnen (vrheen

Nadere informatie

Als u een toelichting wilt geven, op één van uw antwoorden, dan kunt u dat aan het einde van de vragenlijst doen.

Als u een toelichting wilt geven, op één van uw antwoorden, dan kunt u dat aan het einde van de vragenlijst doen. VRAGENLIJST Beste mantelzrger, Deze vragenlijst is bedeld vr u. Dr het invullen van bijgaande vragenlijst krijgt u inzicht in de rzaken van uw belasting. Het maakt u bewust van uw situatie. In de vragenlijst

Nadere informatie

VOEL OOK DE MAGIE VAN KINDEROPVANG EN NATUUR!

VOEL OOK DE MAGIE VAN KINDEROPVANG EN NATUUR! Ontwikkeling van kinderen, stagnatie van de ntwikkeling en drverwijzen Wij prberen er vr te zrgen dat kinderen zich bij nze pvang plezierig velen en zich kunnen ntwikkelen. Om te kunnen berdelen f dit

Nadere informatie

GEDRAGINGEN DIE GEASSOCIEERD WORDEN MET (HOOG)BEGAAFDHEID

GEDRAGINGEN DIE GEASSOCIEERD WORDEN MET (HOOG)BEGAAFDHEID De verschillen en vereenkmsten tussen (hg)begaafde kinderen en kinderen met ADHD Staat k in: Help een hgbegaafd kind - Artikelen Inhudspgave INLEIDING DSM-III-R diagnstische criteria vr het vaststellen

Nadere informatie

Plaatsingsrichtlijnen Dr. Nassau College

Plaatsingsrichtlijnen Dr. Nassau College Plaatsingsrichtlijnen Dr. Nassau Cllege vr schljaar 2014-2015 Plaatsingsrichtlijnen p het Dr. Nassau Cllege In de kmende jaren zal de Cit eindtets in het basisnderwijs niet meer afgenmen wrden in februari,

Nadere informatie

Veel gestelde vragen huurbeleid 18 oktober 2012

Veel gestelde vragen huurbeleid 18 oktober 2012 Veel gestelde vragen huurbeleid 18 ktber 2012 Algemeen: 1. Waarm kmt er een nieuw huurbeleid? Een aantal ntwikkelingen heeft ervr gezrgd dat wij ns huurbeleid hebben aangepast. Deze ntwikkelingen zijn:

Nadere informatie

Cursussen CJG. (samenwerking tussen De Meerpaal en het onderwijs in Dronten) Voortgezet Onderwijs

Cursussen CJG. (samenwerking tussen De Meerpaal en het onderwijs in Dronten) Voortgezet Onderwijs Cursussen CJG (samenwerking tussen De Meerpaal en het nderwijs in Drnten) Vrtgezet Onderwijs 1 Faalangst (vrtgezet nderwijs) Faalangsttraining is vr jngeren die gespannen zijn en (te) veel nadenken ver

Nadere informatie

Jongeren, vrijetijdsbesteding en alcohol in de gemeente Hardenberg

Jongeren, vrijetijdsbesteding en alcohol in de gemeente Hardenberg Jngeren, vrijetijdsbesteding en alchl in de gemeente Hardenberg Evelien Kbus, S1032218 Hgeschl Windesheim Suzanne Meines, S1001839 Pedaggiek VT Rianne van Rikxrt, S1032159 Zwlle, mei 2011 1 Alchl & pveding

Nadere informatie

Gespreksleidraad WOII geïnteresseerden

Gespreksleidraad WOII geïnteresseerden Gespreksleidraad WOII geïnteresseerden Delstellingen Diepgaand inzicht krijgen in infrmatiebehefte m.b.t. WOII persnlijke betekenis WOII ntstaan interesse in WOII beiende/interessante thema s gebruik en

Nadere informatie

Lekker Helder, 0% alcohol

Lekker Helder, 0% alcohol Lekker Helder, 0% alchl Beleidsrapprt R.H.L.M. Bvens E. Kbus S. Meines R. van Rikxrt A. Schuitema Beleidsrapprt Alchl & pveding Delft 1 COLOFON Uitgave Christelijke Hgeschl Windesheim Tekst R. Bvens (eindredactie)

Nadere informatie

Samenvatting. Evaluatierapport Buurt in Actie December 2006 2

Samenvatting. Evaluatierapport Buurt in Actie December 2006 2 Evaluatierapprt Samenvatting Dit rapprt bevat de resultaten van de evaluatie van Buurt in Actie (BIA). Deze evaluatie is uitgeverd m inzicht te krijgen in het functineren van het prject en aanbevelingen

Nadere informatie

EVALUATIE TER STATE. Marion Matthijssen, Marn van Rhee. Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) juli 2005. In opdracht van Raad van State

EVALUATIE TER STATE. Marion Matthijssen, Marn van Rhee. Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) juli 2005. In opdracht van Raad van State EVALUATIE TER STATE Marin Matthijssen, Marn van Rhee Centrum vr Onderzek en Statistiek (COS) juli 2005 In pdracht van Raad van State Centrum vr Onderzek en Statistiek (COS) Auteur: Marin Matthijssen en

Nadere informatie

Kenniscentrum en ASS. Achtergrond

Kenniscentrum en ASS. Achtergrond Kenniscentrum en ASS Bij hulpvragen die betrekking hebben p ASS (strnissen in het autistisch spectrum) gaan we in het Kenniscentrum uit van de mschrijving van de DSM IV. In de DSM IV wrdt een aantal strnissen

Nadere informatie

Planning. Week Les Thuis Af. Uitleg nieuwe opdracht Reclame en Campagnes Onderzoek Orange Baby s - NEE - -

Planning. Week Les Thuis Af. Uitleg nieuwe opdracht Reclame en Campagnes Onderzoek Orange Baby s - NEE - - Planning Week Les Thuis Af 4 Uitleg nieuwe pdracht Reclame en Campagnes Onderzek Orange Baby s - - - NEE 5 Afmaken nderzek Orange Babys Beginnen nderzek Plus supermarkten Afmaken nderzek Plus supermarkten

Nadere informatie

bijlage 1 (voor het steekproefsgewijs verzamelen van borstvoedingscijfers)

bijlage 1 (voor het steekproefsgewijs verzamelen van borstvoedingscijfers) Bijlagen bij het mdel Plan van Aanpak vr de kraamtijd bijlage 1 (vr het steekprefsgewijs verzamelen van brstvedingscijfers) Zrg vr brstveding certificering vraagt bij (re) certificering naar de brstvedingscijfers.

Nadere informatie

o o o BIJLAGE PEDAGOGISCHE VISIE A. Gedragsindicatoren personeel in relatie tot leerlingen (vice versa)

o o o BIJLAGE PEDAGOGISCHE VISIE A. Gedragsindicatoren personeel in relatie tot leerlingen (vice versa) PEDAGOGISCHE VISIE A. Algemeen De pedaggische visie vertelt he de schl met leerlingen, persneel en uders van leerlingen wil mgaan en wat de schl verwacht ten aanzien van de relatie tussen leerlingen en

Nadere informatie

Saxionstudent.nl CE 1

Saxionstudent.nl CE 1 Thema: Marktanalyse (semester 1) Prject: Desk en Fieldresearch 56357 Vrwrd Vr u ligt het plan van aanpak vr het prject Desk en Fieldresearch, vr het thema marktanalyse van semester 1. Het is de bedeling

Nadere informatie

Onze school gebruikt hierbij naast het SPCO veiligheidplan, in ieder geval de volgende hulpmiddelen:

Onze school gebruikt hierbij naast het SPCO veiligheidplan, in ieder geval de volgende hulpmiddelen: Graaf Jan van Mntfrtschl Beleid ter vrkming en/f regulering van pestgedrag 1. 1 Inleiding: Iedere schl heeft een veilig schlklimaat ndig. Op de Graaf Jan van Mntfrtschl zijn wij ns ervan bewust dat veiligheid

Nadere informatie

Beleidsplan directe instructie : 1. Verantwoording 2. Doelstellingen 3. Model 4. Kijkwijzer 5. -Werkwijze en tijdsplanning.

Beleidsplan directe instructie : 1. Verantwoording 2. Doelstellingen 3. Model 4. Kijkwijzer 5. -Werkwijze en tijdsplanning. Beleidsplan directe instructie : 1. Verantwrding 2. Delstellingen 3. Mdel 4. Kijkwijzer 5. -Werkwijze en tijdsplanning 1 Verantwrding: Wij willen binnen het nderwijs dat wij geven rekening huden met de

Nadere informatie

Quickscan Jeugd en Alcohol in Zeeland. dd 1 maart 2009

Quickscan Jeugd en Alcohol in Zeeland. dd 1 maart 2009 Quickscan Jeugd en Alchl in Zeeland dd 1 maart 2009 1. Actuele stand van zaken rndm dit thema in Zeeland, k met betrekking tt benemde prblematiek als cmazuipen, alchlgebruik beneden de 16 jaar, etc. Is

Nadere informatie

Beslissingsondersteunende instrumenten. Criteria 2016. September 2015 Stichting Kwaliteit in Basis GGZ

Beslissingsondersteunende instrumenten. Criteria 2016. September 2015 Stichting Kwaliteit in Basis GGZ Beslissingsndersteunende instrumenten September 2015 Stichting Kwaliteit in Basis GGZ Beslissingsndersteunende instrumenten Inleiding Stichting Kwaliteit in Basis GGZ gelft dat de mentale zrg in Nederland

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hoera? De rol van de OR bij de invoering van Het Nieuwe Werken

Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hoera? De rol van de OR bij de invoering van Het Nieuwe Werken Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hera? De rl van de OR bij de invering van Het Nieuwe Werken De kans is grt dat er in uw rganisatie al wrdt gesprken ver de invering van Het Nieuwe Werken. En z niet, dan

Nadere informatie

draaiboek suïcidepreventie

draaiboek suïcidepreventie draaibek suïcidepreventie Algemeen Een draaibek is een handleiding f stappenplan waarin stap vr stap wrdt behandeld wat er p je af kan kmen mcht er zich een bepaalde gebeurtenis f crisis vrden. Elke gebeurtenis

Nadere informatie

Rapport. Bekend maakt bemind Onderzoek naar de bekendheid van en waardering voor het Expertisecentrum Veilige Publieke Taak

Rapport. Bekend maakt bemind Onderzoek naar de bekendheid van en waardering voor het Expertisecentrum Veilige Publieke Taak Rapprt Bekend maakt bemind Onderzek naar de bekendheid van en waardering vr het Expertisecentrum Veilige Publieke Taak Over het CAOP Het CAOP is hét kennis- en dienstencentrum p het gebied van arbeidszaken

Nadere informatie

Voorbehouden en risicovolle handelingen binnen het primair onderwijs. Protocol Medisch Handelen

Voorbehouden en risicovolle handelingen binnen het primair onderwijs. Protocol Medisch Handelen Vrbehuden en risicvlle handelingen binnen het primair nderwijs Prtcl Medisch Handelen J.C. v.d. Wal September 2013 INHOUD Inleiding... 3 1 De leerling wrdt ziek p schl... 4 2 Het verstrekken van medicatie

Nadere informatie

Pestprotocol. 1 Achtergrond. 1.1 Uitgangspunt. 1.2 Pesten in het cluster-4-onderwijs. Onderwijs. Pestprotocol Versie: 1.0 Datum: 20 mei 2014

Pestprotocol. 1 Achtergrond. 1.1 Uitgangspunt. 1.2 Pesten in het cluster-4-onderwijs. Onderwijs. Pestprotocol Versie: 1.0 Datum: 20 mei 2014 Pestprtcl Onderwijs Pestprtcl Versie: 1.0 Datum: 20 mei 2014 1 Achtergrnd 1.1 Uitgangspunt Beleid tegen pesten valt binnen het veiligheidsbeleid van Yulius Onderwijs. Ons uitgangspunt is dat nze schl een

Nadere informatie

Verzuim Beleid. www.smallsteps.info. Opgemaakt door Human Resource Management. Doelgroep Alle werknemers. Ingangsdatum 4 juli 2014. Versie 0.

Verzuim Beleid. www.smallsteps.info. Opgemaakt door Human Resource Management. Doelgroep Alle werknemers. Ingangsdatum 4 juli 2014. Versie 0. Verzuim Beleid Opgemaakt dr Human Resurce Management Delgrep Alle werknemers Ingangsdatum 4 juli 2014 Versie 0.1 www.smallsteps.inf clfn Verzuimbeleid Visie en aanpak verzuim Delgrep: alle werknemers Versie:

Nadere informatie

Rollenspel Jezus redt

Rollenspel Jezus redt Rllenspel Jezus redt Krte mschrijving prgrammanderdeel De leerlingen spelen samen een bestuursrechtzaak bij de Raad van State na. De Raad van State is de hgste bestuursrechter van Nederland. In deze rechtszaak

Nadere informatie

CMD EVALUATIE STAGEBEDRIJVEN 2014

CMD EVALUATIE STAGEBEDRIJVEN 2014 CMD EVALUATIE STAGEBEDRIJVEN 2014 Inhud Respns... 1 Samenvatting van de resultaten... 1 Vragen ver de pleiding... 2 Vragen ver de stagiair... 3 Wat ziet u als sterke punten van de pleiding CMD?... 4 Wat

Nadere informatie

De aandachtspuntenlijst

De aandachtspuntenlijst De aandachtspuntenlijst Wat is de aandachtspuntenlijst? De aandachtspuntenlijst is een verzicht van nderwerpen die aan de rde kunnen kmen tijdens een afspraak met de neurlg. Onderwerpen waarver u meer

Nadere informatie

Onderzoeksrapport Bedrijvenkring Oldebroek

Onderzoeksrapport Bedrijvenkring Oldebroek Onderzeksrapprt Bedrijvenkring Oldebrek AIDA Cmmunicatie 6 juni 2014 Inhudspgave Samenvatting 4 1. Inleiding 5 2. Prbleemanalyse 6 2.1 Aanleiding van het prbleem 6 2.2 Het krachtenveld 6 2.3 Wat mest nderzcht

Nadere informatie

INHOUD. Hoofdstuk 1 Inleiding 2

INHOUD. Hoofdstuk 1 Inleiding 2 INHOUD Hfdstuk 1 Inleiding 2 Hfdstuk 2 Wat hudt die extra begeleiding in? 4 LWOO Praktijknderwijs Wie kmt ervr in aanmerking? Wie beslist daarver? Hfdstuk 3 Wat hudt het nderzek van het COB in? 7 Welke

Nadere informatie

Gedragsprotocol ICBS de Horizon. Juni 2014

Gedragsprotocol ICBS de Horizon. Juni 2014 Gedragsprtcl ICBS de Hrizn. Juni 2014 Inhud Gedragsprtcl ICBS de Hrizn in Rilland. 1. Uitgangspunten. blz 3 2. Definities blz 3 3. Directe aanpak van rdeverstringen, ruzies. blz 4 4. Werken aan sciaal

Nadere informatie

Gedragswerk, wat werkt? Een evaluatie van het project Gedragswerk

Gedragswerk, wat werkt? Een evaluatie van het project Gedragswerk Gedragswerk, wat werkt? Een evaluatie van het prject Gedragswerk Gedragswerk, wat werkt? Een evaluatie van het prject Gedragswerk Obern Gedragswerk, wat werkt? 3 Inhudspgave Samenvatting... 4 1 Inleiding...

Nadere informatie

Pestprotocol Cazemierschool 2012

Pestprotocol Cazemierschool 2012 Pestprtcl Cazemierschl 2012 Vrwrd De Cazemierschl is een Prtestants Christelijke schl, die werkt vanuit de Jenaplanvisie. Dat betekent dat vr nze schl de algemeen menselijke waarden zals gemeenschapszin,

Nadere informatie

Tussenrapportage: plan van aanpak raadsenquête grondexploitatie Duivenvoordecorridor.

Tussenrapportage: plan van aanpak raadsenquête grondexploitatie Duivenvoordecorridor. Tussenrapprtage: plan van aanpak raadsenquête grndexplitatie Duivenvrdecrridr. Enquêtecmmissie grndexplitatie Duivenvrdecrridr 16 februari 2015 Inhudspgave: 1. Inleiding 2. Organisatie 3. Verfijning nderzeksvraag

Nadere informatie

Transmuraal Programma Management

Transmuraal Programma Management Transmuraal Prgramma Management Een prpsitie van Vitha versie 1 Inhudspgave 1 Inleiding... 3 2 Transmurale behandelpraktijken... 3 2.1 Transmurale zrg nader gedefinieerd... 3 2.2 Transmurale zrg in de

Nadere informatie

Beleidsregels voorziening jobcoaching Participatiewet 2015

Beleidsregels voorziening jobcoaching Participatiewet 2015 Beleidsregels vrziening jbcaching Participatiewet 2015 1-7-2015 Jbcaching Reginale beleidsregels jbcaching Participatiewet regi Achterhek Inleiding Jbcaching gaat ver het ndersteunen van mensen bij het

Nadere informatie

Zorgroutes interne en externe zorgstructuur in basisscholen Versie oktober 2013

Zorgroutes interne en externe zorgstructuur in basisscholen Versie oktober 2013 Zrgrutes interne en externe zrgstructuur in basisschlen Versie ktber 2013 Inhud 1. Inleiding CJG en zrgrutes gemeenten Westerkwartier 2. Meldcde kindermishandeling en huiselijk geweld 3. Criteria zrgrutes

Nadere informatie

Aanbod Diensten Baan in Beeld

Aanbod Diensten Baan in Beeld Aanbd Diensten Baan in Beeld 3751 LM Bunschten inf@baaninbeeld.cm www.baaninbeeld.cm Inhudspgave 1. Over Baan in Beeld p. 3 Wie wij zijn, utplacement en lpbaanadvies, fcus, resultaat en lcatie. 2. Outplacementprgramma

Nadere informatie

"Samen met de school ben je een team" Behoeftenonderzoek over ouderbetrokkenheid op het MBO

Samen met de school ben je een team Behoeftenonderzoek over ouderbetrokkenheid op het MBO "Samen met de schl ben je een team" Beheftennderzek ver uderbetrkkenheid p het MBO Februari 2015 Clfn februari 2015, Phars Kennis- en adviescentrum en SOVEE. Niets uit deze uitgave mag wrden vermenigvuldigd

Nadere informatie

Pestprotocol basisschool Pieter Wijten

Pestprotocol basisschool Pieter Wijten Pestprtcl basisschl Pieter Wijten Basisschl Pieter Wijten werkt aan een veilig schlklimaat waarin kinderen respectvl met elkaar mgaan. Ze hanteert drie principes: Ik zrg ged vr mezelf Ik zrg ged vr de

Nadere informatie

Dyslexie, Dyscalculie & Spellingsbegeleiding

Dyslexie, Dyscalculie & Spellingsbegeleiding Dyslexie, Dyscalculie & Spellingsbegeleiding Dyslexie en dyscalculie en spellingsbegeleiding p het Carlus Clusius Cllege Zwlle Signalering en Begeleiding dyslectische / dyscalculische leerlingen Dyslexie:

Nadere informatie

handleiding voor begeleiding van mbo-jongeren met eergerelateerde problemen

handleiding voor begeleiding van mbo-jongeren met eergerelateerde problemen handleiding vr begeleiding van mbo-jngeren met eergerelateerde prblemen HANDLEIDING OMGAAN MET EERGERELATEERDE ISSUES VOOR BEGELEIDING VAN MBO-JONGEREN MET EERGERELATEERDE PROBLEMEN Jngeren gaan naar schl

Nadere informatie

Succesvol samenwerken met ouders. Onderzoek Ouderbetrokkenheid. Bundel in te kijken in de leraarskamer. http://flob.sint-niklaas.

Succesvol samenwerken met ouders. Onderzoek Ouderbetrokkenheid. Bundel in te kijken in de leraarskamer. http://flob.sint-niklaas. Onderzek Ouderbetrkkenheid V.U. : Lieve Van Daele, Grte Markt 1, 9100 Sint-Niklaas Succesvl samenwerken met uders Bundel in te kijken in de leraarskamer http://flb.sint-niklaas.be ONDERZOEK GOK-PROJECT

Nadere informatie

De leerling thuis en niet naar school!?!?

De leerling thuis en niet naar school!?!? De leerling thuis en niet naar schl!?!? Oriënterend nderzek naar prblematiek en begeleidingsmgelijkheden van leerlingen, die niet f deels naar schl gaan. Kansen en mgelijkheden. IDT-SSONML Venl Renée van

Nadere informatie

Eenzaamheid. 1. Ter inleiding 2. 2. Wat is eenzaamheid? 2

Eenzaamheid. 1. Ter inleiding 2. 2. Wat is eenzaamheid? 2 Eenzaamheid Idske de Haan- de Jng> 1. Ter inleiding 2 2. Wat is eenzaamheid? 2 3. He ntstaat eenzaamheid 3 a. Externe factren 3 b. Persnlijkheidskenmerken f karakter 4 c. Gedragspatrnen

Nadere informatie

2 Verkenning. 2.1. Literatuurverkenning

2 Verkenning. 2.1. Literatuurverkenning Inhudspgave 1 Inleiding... 3 1.1. Frmulering pdracht... 3 1.2. Cntext... 3 1.3. Onderzeksvraag vr de verkenning... 3 2 Verkenning... 4 2.1. Literatuurverkenning... 4 2.1.1. Huiswerkbelasting... 4 2.1.2.

Nadere informatie

Pestprotocol. Uitleg van de petten van de Kanjertraining VOOR ALLE KINDEREN VOOR HET GEPESTE KIND

Pestprotocol. Uitleg van de petten van de Kanjertraining VOOR ALLE KINDEREN VOOR HET GEPESTE KIND Pestprtcl Dit pestprtcl bestaat uit 4 delen:vr alle kinderen, vr het gepeste kind, vr de pester en, vr de uders. Deze partijen zijn allemaal betrkken bij een situatie waarin gepest wrdt. Uitleg van de

Nadere informatie

Een natuurlijk proces

Een natuurlijk proces Ik vel het weer. Het is er weer. Sms even, dan de hele tijd. Ik wil je niet kwetsen. Ik wil het niet weer zeggen, maar het is er weer. (Gijs Hrvers) Overprikkeling Veel mensen met autisme hebben gede intellectuele

Nadere informatie

Beleid Luisvrije School

Beleid Luisvrije School Beleid Luisvrije Schl Inleiding De Klankhf heeft de bestrijding van luizen mschreven in een beleidsstuk. Het wrd luizen en het hebben ervan betekent niet smerig en nverzrgd, maar is wel knap lastig en

Nadere informatie

Handreiking functionerings- en beoordelingsgesprekken griffiers

Handreiking functionerings- en beoordelingsgesprekken griffiers Handreiking functinerings- en berdelingsgesprekken griffiers September 2014 Functineringsgesprek Als de griffier is aangesteld, is het verstandig m met elkaar te blijven reflecteren p het functineren.

Nadere informatie

Handleiding. Het opstellen van een diaconaal beleidsplan

Handleiding. Het opstellen van een diaconaal beleidsplan Handleiding Het pstellen van een diacnaal beleidsplan Versie 1.0 Generale diacnale cmmissie Datum: augustus 2015 Generale diacnale cmmissie Vendelier 51-D 3905 PC VEENENDAAL Telefn (0318) 505541 Website:

Nadere informatie

Ouders die heftig strijden hebben vaak te weinig inzicht in het effect van hun strijd op hun kinderen.

Ouders die heftig strijden hebben vaak te weinig inzicht in het effect van hun strijd op hun kinderen. Bijlage 10: SEMINARIE VECHTSCHEIDING VAN HET VLAAMS FORUM KINDERMISHANDELING (11.12.2012). Presentatie signalen uit de werkgrep hgcnflictueuze scheiding IJH Deinze-Eekl-Gent en de bezekruimten. Werktekst

Nadere informatie

Visietekst BuO Type 3 Onderwijs en begeleiding aan kinderen met ernstige emotionele- en /of gedragsproblemen

Visietekst BuO Type 3 Onderwijs en begeleiding aan kinderen met ernstige emotionele- en /of gedragsproblemen Visietekst BuO Type 3 Onderwijs en begeleiding aan kinderen met ernstige emtinele- en /f gedragsprblemen Schljaar 2009-2010 Welkm jij. Jij, helemaal jezelf. Nieuw vr ns, nbekend, ged zals je bent. Wij

Nadere informatie

Helpt de GGZ? Kort verslag van de 2de informatiebijeenkomst over ROM ggz 12 oktober 2010, Amersfoort

Helpt de GGZ? Kort verslag van de 2de informatiebijeenkomst over ROM ggz 12 oktober 2010, Amersfoort Helpt de GGZ? Krt verslag van de 2de infrmatiebijeenkmst ver ROM ggz 12 ktber 2010, Amersfrt Op 12 ktber zijn 50 cliënten, verwanten, leden van cliënten- en familieraden en ervaringsdeskundigen in Amersfrt

Nadere informatie

Kenmerken en uitkomsten van professionele echtscheidingsbemiddeling in Vlaanderen

Kenmerken en uitkomsten van professionele echtscheidingsbemiddeling in Vlaanderen Kenmerken en uitkmsten van prfessinele echtscheidingsbemiddeling in Vlaanderen 20 nvember 2015 Prf. Dr. Sfie Vanassche Dr. An Katrien Sdermans Prf. dr. Ken Matthijs Family and Ppulatin Studies, KU Leuven

Nadere informatie

De volgende kenmerken die betrekking hebben op de algemene ontwikkeling kunnen wijzen op een ontwikkelingsvoorsprong.

De volgende kenmerken die betrekking hebben op de algemene ontwikkeling kunnen wijzen op een ontwikkelingsvoorsprong. 1 Checklist kinderen met een ntwikkelingsvrsprng (grep 1 en 2). De vlgende kenmerken die betrekking hebben p de algemene ntwikkeling kunnen wijzen p een ntwikkelingsvrsprng. mndelinge taalvaardigheid gede

Nadere informatie

.1-4- gemeente Eindhouen

.1-4- gemeente Eindhouen .1-4- gemeente Eindhuen Inleiding 3 3 Vr u ligt het Jaarverslag Leerplicht en Straks.nu 2008-2009. Qua vrm en pmaakeen ander jaarverslag dan u gewend bent. De vrij uitgebreide weergave van allerlei zaken

Nadere informatie

Agressiemanagement. Management Consulting and Research Kapeldreef 60, 3001 Heverlee Tel. 016/29 83 11 Fax 016/29 83 19 Website http://www.mcr-bvba.

Agressiemanagement. Management Consulting and Research Kapeldreef 60, 3001 Heverlee Tel. 016/29 83 11 Fax 016/29 83 19 Website http://www.mcr-bvba. Agressiemanagement Bedrijven, rganisaties en schlen krijgen steeds vaker met agressie te maken. Wanneer je met mensen werkt, bestaat er immers de kans p cnflicten. Z n cnflict kan escaleren in bedreigingen,

Nadere informatie

Stap 1. Wat wil jij?

Stap 1. Wat wil jij? Stap 1. Hi Iemand heeft het idee dat jij wel wat supprt kunt gebruiken. Dat kunnen je uders zijn, een vriend/vriendin een therapeut f iemand anders die ju ged kent. Die iemand wil graag dat jij hulp krijgt

Nadere informatie

BEGELEIDING LEERLINGEN MET DYSCALCULIE

BEGELEIDING LEERLINGEN MET DYSCALCULIE BEGELEIDING LEERLINGEN MET DYSCALCULIE Begeleiding van leerlingen met ernstige rekenprblemen en/f dyscalculie Delen en uitgangspunten Binnen het Veluws Cllege Crtenbsch hanteren wij het Prtcl Ernstige

Nadere informatie

LOGBOEK van: klas: 1

LOGBOEK van: klas: 1 LOGBOEK van: klas: 1 Inhudspgave Inleiding en inhud van het lgbek Wat is de maatschappelijke stage? Delen van de maatschappelijke stage Waar de je maatschappelijke stage? Kaders waarbinnen de maatschappelijke

Nadere informatie

STAGE PSYCHOLOGIE GERIATRIE. SETTING: Dienst geriatrie in een algemeen ziekenhuis. De mentor maakt tevens deel uit van het geheugencentrum.

STAGE PSYCHOLOGIE GERIATRIE. SETTING: Dienst geriatrie in een algemeen ziekenhuis. De mentor maakt tevens deel uit van het geheugencentrum. STAGE PSYCHOLOGIE GERIATRIE NAAM INSTELLING: AZ Damiaan Ostende ADRES: Guwelzestraat 100 8400 Ostende CONTACTPERSOON: Karen Lernut Diensthfd psychlgie SETTING: Dienst geriatrie in een algemeen ziekenhuis.

Nadere informatie

PESTPROTOCOL OBS Aan de Roer

PESTPROTOCOL OBS Aan de Roer PESTPROTOCOL OBS Aan de Rer Pestprtcl OBS Aan de Rer 1 Inleiding Vr u ligt het Pestprtcl OBS Aan de Rer. Het prtcl geeft leerkrachten van grep 1 tt en met 8 richtlijnen vr het vrkmen, signaleren en aanpakken

Nadere informatie

Biontica Workshop Zelfredzaamheid & Zelfsturing

Biontica Workshop Zelfredzaamheid & Zelfsturing Bintica Wrkshp Zelfredzaamheid & Zelfsturing Visie p Zelfredzaamheid & Zelfsturing Lgica van het gevel, Arnld Crnelis, 1998, ISBN 90-72258- 02-9 Het verbrgen prgramma vr het menselijk leren is aangebren

Nadere informatie

Matching Needs and Services (MNS) Leonieke Boendermaker /NIZW Jeugd www.jeugdzorg.nl

Matching Needs and Services (MNS) Leonieke Boendermaker /NIZW Jeugd www.jeugdzorg.nl Matching Needs and Services (MNS) Lenieke Bendermaker /NIZW Jeugd www.jeugdzrg.nl Vraag en aanbd: wanneer? Een grte zrg-aanbieder met een meerjaren plan pstellen vr de rganisatie. Welke kant met het p?

Nadere informatie

depressie wat kun je doen als iemand in je omgeving een depressie heeft?

depressie wat kun je doen als iemand in je omgeving een depressie heeft? depressie raakt iedereen wat kun je den als iemand in je mgeving een depressie heeft? INHOUD Inleiding 4 De Depressie Vereniging 5 Tips vr naasten van mensen met een depressie 6 Het prbleem erkennen 6

Nadere informatie

Kwaliteit van de arbeid van kamermeisjes

Kwaliteit van de arbeid van kamermeisjes HIER FOTO INVOEGEN BREEDTE 210mm x HOOGTE 99mm Kwaliteit van de arbeid van kamermeisjes Samengevat 2011 Guidea - Kenniscentrum vr Terisme en Hreca vzw Deze infrmatie werd met de grtste zrg samengesteld.

Nadere informatie

Studeren zonder belemmeringen

Studeren zonder belemmeringen Studeren znder belemmeringen Bepalende factr: de dcent Eén p de tien Nederlandse studenten heeft dr een beperking last van belemmeringen tijdens zijn pleiding. Ze maken het zichzelf en hun dcenten sms

Nadere informatie

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar Maak van 2015 juw persnlijk prfessinaliseringsjaar en wrd Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Deze status wrdt bereikt na certificering dr het nafhankelijke

Nadere informatie

Loes Jungerius 523536

Loes Jungerius 523536 Les Jungerius 523536 Opleiding: Cmmunicatie Schljaar: 2015/2016 Semester: 2 Stagedcent: Jacques Kster Bedrijf: Clipit Stagecach bedrijf: Anne de Waal Inhudspgave Inleiding... 2 1. Oriëntatie... 2 1.1 De

Nadere informatie

ARBOBELEIDSPLAN. voor de stichting PCBO BAARN SOEST

ARBOBELEIDSPLAN. voor de stichting PCBO BAARN SOEST ARBOBELEIDSPLAN vr de stichting PCBO BAARN SOEST Inhudspgave 1. Uitgangspunten Arbbeleid in essentie Preventieve zrg Arbdienst 2. Organisatie Arbcmmissie Arbcördinatr Bedrijfshulpverlening 3. Risic-inventarisatie

Nadere informatie

Bewegingsprogramma bij elektrische rolstoelgebonden jongeren met een neuromusculaire aandoening

Bewegingsprogramma bij elektrische rolstoelgebonden jongeren met een neuromusculaire aandoening Bewegingsprgramma bij elektrische rlstelgebnden jngeren met een neurmusculaire aandening Berepspdracht van Michelle Kpman en Melanie Ls Hgeschl van Amsterdam Opleiding Fysitherapie Amsterdam, juni 2008

Nadere informatie

Pieter Swager/ Jos Fransen lectoraat elearning

Pieter Swager/ Jos Fransen lectoraat elearning 1 Pieter Swager/ Js Fransen lectraat elearning Scenari: 1 e deel afstudeerfase (1 e semester): schrijven nderzeksplan (vrbeeldscenari/ blauwdruk van een leerpraktijk) Vraf Onderwijskundig kader waarbinnen

Nadere informatie

De denkstijltest. CompetenZa info@competenza.nu www.competenza.nu

De denkstijltest. CompetenZa info@competenza.nu www.competenza.nu De denkstijltest Wat is het? Uw manier van denken bepaalt in sterke mate he u zich velt en he u handelt. Dat geldt vr individuen, maar k vr teams en rganisaties. MindSnar is een methde waarmee denkstijlen

Nadere informatie

Verandertrajecten voor individuele medewerkers

Verandertrajecten voor individuele medewerkers Het Sandelhut Meditatietechnieken, Caching en Training Verandertrajecten vr individuele medewerkers Lcatie: Het Beekse Bshuis Girlesedijk ngenummerd Hilvarenbeek Pst: Gildelaan 41 5081 PJ Hilvarenbeek

Nadere informatie

Criteria Plusklassen Samenwerkingsverband WSNS Kop van Noord-Holland

Criteria Plusklassen Samenwerkingsverband WSNS Kop van Noord-Holland Criteria Plusklassen Samenwerkingsverband WSNS Kp van Nrd-Hlland Er is sprake van hgbegaafdheid, blijkens uit: Een ttale intelligentie gelijk f hger dan 130 N.B.: bij een intelligentienderzek wrdt nrmaliter

Nadere informatie

In de workshop is alleen een bijdrage geleverd met betrekking tot de theoretische onderbouwing/ het theoretisch kader van het curriculum.

In de workshop is alleen een bijdrage geleverd met betrekking tot de theoretische onderbouwing/ het theoretisch kader van het curriculum. Verslag wrkshp 1 en 2 : In de wrkshp is alleen een bijdrage geleverd met betrekking tt de theretische nderbuwing/ het theretisch kader van het curriculum. Een eerste reactie p de pzet van het curriculum:

Nadere informatie

Verdiepend onderzoek Wmoinkoopproces

Verdiepend onderzoek Wmoinkoopproces Verdiepend nderzek Wminkpprces Kwalitatief nderzek nder 24 gemeenten Petra Ebben de Jng & Myriam Martens 1 september 2014 Disclaimer en leeswijzer Het ministerie van VWS heeft Q-Cnsult pdracht gegeven

Nadere informatie

Project Ad-Power: Van reclamewijsheid naar weerbaarheid

Project Ad-Power: Van reclamewijsheid naar weerbaarheid 2012 Prject Ad-Pwer: Van reclamewijsheid naar weerbaarheid Fnds Mediawijzer.net 2011 Esther Rzendaal Universiteit van Amsterdam 1-10-2012 Inhud Achtergrnd prject Ad-Pwer 2 Onderzek 1 4 Onderzek 2 8 De

Nadere informatie

Godsdienstige stellingname collega

Godsdienstige stellingname collega Gdsdienstige stellingname cllega Je werkt p een penbare basisschl en hebt kinderen van verschillende natinaliteiten in je grep. Een van je cllega's draagt een hfddek. De kinderen uit haar grep scren ged

Nadere informatie

Samenwerkingsschool Balans

Samenwerkingsschool Balans Samenwerkingsschl Balans DYSLEXIEBELEID_p website.dc - 1-1. Wat is dyslexie De Gezndheidsraad prbeerde jaren geleden tt natinale vereenstemming te kmen dr een glbale mschrijving p te stellen waarin iedereen

Nadere informatie

WELZIJN EN ERVARINGEN OP HET WERK. Vragenlijst

WELZIJN EN ERVARINGEN OP HET WERK. Vragenlijst Vragenlijst WELZIJN EN ERVARINGEN OP HET WERK Werknemers brengen een grt deel van hun tijd p het werk dr. Het Sciaal en Cultureel Planbureau (SCP) det p verzek van de Nederlandse verheid

Nadere informatie

Wat zijn de specifieke omstandigheden van deze locatie waar, bij inpassing van de voorziening, rekening mee gehouden moet worden?

Wat zijn de specifieke omstandigheden van deze locatie waar, bij inpassing van de voorziening, rekening mee gehouden moet worden? Omgevingsscan Achtergrnd prject De gemeente Drdrecht heeft het plan pgevat de prblematiek rndm (merendeels verslaafde) dak- en thuislze mensen in haar stad aan te pakken. In dit kader heeft de gemeente

Nadere informatie

Communicatie voor beleid Interactie (raadplegen, dialoog, participatie) en procescommunicatie; betrokkenheid, betere besluiten en beleid

Communicatie voor beleid Interactie (raadplegen, dialoog, participatie) en procescommunicatie; betrokkenheid, betere besluiten en beleid Samenvatting BEELDEN OVER COMMUNICATIE TEYLINGEN Bevindingen gesprekken ver Cmmunicatie, raad- en cllegeleden, rganisatie en samenleving In deze ntitie zijn de resultaten van zwel de gesprekken van 9 ktber

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 2. Leerdoelen 3. Samenwerken, hypotheses & onderzoeksonderwerpen 5. Wat wordt ervan jullie verwacht? 6.

Inhoudsopgave. Inleiding 2. Leerdoelen 3. Samenwerken, hypotheses & onderzoeksonderwerpen 5. Wat wordt ervan jullie verwacht? 6. Inhudspgave Pagina Inleiding 2 Leerdelen 3 Samenwerken, hyptheses & nderzeksnderwerpen 5 Wat wrdt ervan jullie verwacht? 6 Berdeling 8 Prjectrster 2012 11 Afspraken 13 Werkgrepen 2012 14 Onderzeksplan

Nadere informatie