WELKE PATIËNT KOMT IN AANMERKING VOOR REDUCTIE VAN ALCOHOLCONSUMPTIE EN HOE ZIET HUN BEHANDELING ER UIT?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "WELKE PATIËNT KOMT IN AANMERKING VOOR REDUCTIE VAN ALCOHOLCONSUMPTIE EN HOE ZIET HUN BEHANDELING ER UIT?"

Transcriptie

1 WELKE PATIËNT KOMT IN AANMERKING VOOR REDUCTIE VAN ALCOHOLCONSUMPTIE EN HOE ZIET HUN BEHANDELING ER UIT? DRS. L.P. VAN DER VORST VERSLAVINGSARTS-KNMG PARNASSIAGROEP

2 Sponsoring of onderzoeksgeld Disclosure (L.P. van der vorst) Afgelopen 4 jaar heb ik GEEN onderzoeksgelden of andere vormen van sponsoring heeft ontvangen van farmaceutische bedrijven (denk bijvoorbeeld aan congresbezoek en bijscholing) Honorarium of andere (financiële) vergoeding 2013: van Lundbeck BV financiële vergoeding ontvangen voor de ontwikkeling en het verzorgen van een Nascholing Alcoholafhankelijkheid. Aandeelhouder Geen Andere relatie, namelijk Geen 2 Op basis van Uitwerking Normen Gunstbetoon Stichting CGR 2013

3 CONTROVERSE Abstinentie of reductie van alcoholgebruik als doel? Reductie Abstinentie Controverse speelt al sinds jaren 60 en speelt vrijwel overal in de hulpverlening Ambrogne, 2002

4 CONTROVERSE Abstinentie of reductie van alcoholgebruik als doel? Reductie Abstinentie

5 ABSTINENTIE ALS DOEL: RATIO Abstinentie Alcohol is ongezond. Veel alcohol-gerelateerde klachten Sociale problemen Psychische problemen Lichamelijke problemen: Algemeen Maag/darmstelsel Hart/ longen Zenuwstelsel Bewegingsstelsel Urogenitaal stelsel Huid Laboratoriumonderzoek Diversen MDR stoornissen in het gebruik van alcohol, p 56

6 ABSTINENTIE ALS DOEL: RATIO Abstinentie Alcohol is ongezond. Vele complicaties van overmatig alcoholgebruik Cognitieve stoornissen Insult en delier Vitaminetekorten Wernickeencephalopathie Korsakov Polyneuropathie Levercirrose/ hepatitis Hemochromatose Pancreatitis Hypertensie Jicht Kanker FAS Ongevallen, moorden, suïcides MDR stoornissen in het gebruik van alcohol, p 56

7 ABSTINENTIE ALS DOEL: RATIO Abstinentie Alcohol is duur. Gezondheidskosten, baanverlies, verminderde productiviteit, veroorzaakte schade o.i % van de totale alcohol-gerelateerde kosten worden veroorzaakt door 3,4% van volwassenen alcoholgebruikers met diagnose alcoholafhankelijkheid Mohapatra et al., 2010, Rehm et al., 2013

8 ABSTINENTIE ALS DOEL: RATIO Abstinentie Ziektemodel van alcoholafhankelijkheid: Er bestaan biologische en psychische verschillen tussen verslaafden en niet-verslaafden Verslaafden zijn niet in staat om alcohol met mate te gebruiken Belangrijkste kenmerken van alcoholisme: Ongecontroleerd gebruik Cuereactiviteit Lichamelijke afhankelijkheid Craving Inhibitie tolerantie Onthouding Neurobiologie Brochu, 1990; Jellinek, 1946, 1952, 1960; Miller & Toft, 1990

9 CONTROVERSE Abstinentie of reductie van alcoholgebruik als doel? Reductie Abstinentie

10 REDUCTIE ALS DOEL: RATIO Reductie Reductie van alcoholconsumptie geeft vermindering van risico s voor de gezondheid (harm-reductie) 1 Abstinentie niet altijd bereikbaar als doel voor cliënten 2 Indien alleen abstinentie georiënteerde behandelingen worden aangeboden raak je een deel van je cliënten kwijt. 1. Denzin, Owen & Marlatt, 2001

11 REDUCTIE ALS DOEL: RATIO Reductie Follow-up studies bij alcoholafhankelijkheid laten zien dat een deel van de cliënten succesvol en blijvend minder alcohol drinken 1. Er zijn voorspellers geïdentificeerd van een succesvolle uitkomst van niet-abstinentie behandeldoelen: Jongere leeftijd, sociale en psychische stabiliteit, werkend, vrouwelijk, minder ernstige alcoholafhankelijkheid 2. Vertrouwen in de mogelijkheid tot gecontroleerd alcoholgebruik Ambrogne JA., Rosenberg H, Saladin ME, 2004

12 REDUCTIE ALS DOEL: ANIMO? Reductie Als je keuze aanbied kiest 50-86% van cliënten voor reductie van alcoholconsumptie als behandeldoel 1. Sommige cliënten stellen het behandeldoel bij na eigen ervaringen 2! 1. Amsterdam & van den Brink, Hodgins DC et al, 1997

13 REDUCTIE ALS DOEL: RISICO? Reductie Het stellen van het doel reductie ofwel abstinentie als behandeldoel beïnvloed nauwelijks de uitkomsten van de behandeling 1,2. Cliënten kiezen meestal een voor hen geschikt doel 3. Motiverende gespreksvoering stimuleert patiënten bij het stellen van een realistisch en haalbaar behandeldoel Ambrogne JA., Adamson SJ., Humphreys K., 2003

14 STAGERING EN BEHANDELDOEL Acute drug effecten Overgang in Verslaving Eind Stadium Verslaving Impulsiviteit Pos. reinforcing Controle verlies Compulsief Craving Neg. reinforcing Middelen gebruik Adaptatie Hersenen Van den Brink & Schippers, 2012

15 BEHANDELDOEL Latere Stadia Afstemming op stadium van de verslaving (stagering) Vermindering van: Negatieve gevolgen Craving Compulsief gedrag Reductie Abstinentie Vroege stadia Vermindering van impulsiviteit Gecontroleerd gebruik

16 BEHANDELDOEL Afstemming op patiëntkenmerken (profilering) Ernstige alcoholafhankelijkheid Orgaanschade Ochtenddrinken Mislukte stoppogingen Comorbiditeit Sociale problemen Reductie Abstinentie Lichtere alcoholafhankelijkheid Kortere afhankelijkheidsduur Minder ernstige comorbiditeit Minder ernstige verslaving

17 INDICATIES VOOR REDUCTIE Individuen die niet kunnen of niet willen stoppen met drinken 1. Bij de jongere vrouwelijke cliënt Bij minder ernstige alcoholafhankelijkheid Bij de 1e behandeling of minder behandelepisoden Bij afwezigheid van positieve familieanamnese Bij geloof in zelfcontrole over alcoholgebruik Bij geen deelname aan de AA Bij continue alcoholconsumptie Bij goede sociale inbedding (werk, getrouwd) Bij psychische en lichamelijke stabiliteit. 1. Marlatt et al.,1993; Miller et al., 1992; Owen and Marlatt, Cloud et al., El-Guebaly, 2005; Rosenberg, 1993

18 CONTRAINDICATIES VOOR REDUCTIE Abstinentie wens bij cliënt Medische of psychiatrische klachten die kunnen verergeren door gecontinueerd alcoholgebruik Levercirrose, zwangerschap, depressie, polineuropathie Medicatie gebruik met contraindicatie voor alcoholinname Anamnese van herhaalde mislukte pogingen tot vermindering van alcoholconsumptie Ernstige onthoudingssymptomen

19 WIE MAAKT DE KEUZE? Shared decision making vergroot de effectiviteit van de behandeling 2 Hoe betrek je de patiënt bij de behandeling? Door aan te sluiten bij de wensen en de behoeften van de patiënt! Motiverende gespreksvoering 1. DAmJoosten et al, 2008; Perestelo-Perez et al, 2011

20 HOE? BRENDA B = Bio-psychosocial evaluation R = Report E = Empathy N = Needs D = Direct advice A = Assessment

21 HOE ZOU DE BEHANDELING ERUIT KUNNEN ZIEN? Aanmelding en intake Behandeldoel abstinentie Behandeldoel reductie Zo nodig detoxificatie Terugvalpreventie Cognitieve gedragstherapie +/- medicatie

22 ELEMENTEN VAN BEHANDELING Relevante onderdelen: Adviseer de cliënt te registreren Wat drink je? Wanneer drink je? Hoeveel trek heb je? In welke context drink je? Hierdoor wordt de cliënt zich meer bewust van triggers en patronen. Bepaal risk levels of drinking

23 DRINKING RISK LEVELS

24 ELEMENTEN VAN BEHANDELING Relevante onderdelen: Maak afspraken met de cliënt over wat vermindering van alcoholconsumptie (en risico s voor gezondheid) precies is Mannen niet meer dan 3-4 EH per dag, maximaal 16 per week Niet meer dan 1 EH per uur Vermijd vast patroon van inname Vermijd drinken in reactie op problemen Drink niet voor het rijden (of tijdens zwangerschap) Drinkt niet meer dan 2 dagen op een rij.

25 ELEMENTEN VAN BEHANDELING Relevante onderdelen: Maak een crisisplan Wie is bereikbaar buiten kantoortijden? Wat te doen bij meer drinken dan afgesproken? Wat te doen bij stress/ onthoudingssymptomen?

26 ELEMENTEN VAN BEHANDELING Relevante onderdelen: Aandacht voor psychiatrische en somatische comorbiditeit Aandacht voor aanwezige sociale problematiek. Cognitieve gedragstherapie + motiverende gespreksvoering Psycho-educatie Voor- en nadelen balans Behandeldoel formuleren Zelfcontrolemaatregelen Functieanalyse gebruik Omgaan met craving Omgaan met sociale druk Omgaan met uitglijder Noodplan Keuze sessies

27 ELEMENTEN VAN BEHANDELING Medicatie mogelijkheden moeten worden besproken.

28 Doel van de cliënt Abstinentie Reductie van alcoholgebruik (bijv. sociale alcoholconsumptie) Ondersteunen ontgifting Verminderen van craving stok achter de deur / vergroten van controle Weerstand kunnen bieden aan sociale druk Verminderen van angst/onrust Vermindering van craving/ medicamenteuze ondersteuning Minder impulsief worden Eventueel behandelvoorstel Benzodiazepinen Acamprosaat/ Topiramaat Disulfiram CGT Baclofen/ Acamprosaat Naltrexon, Nalmefeen, Topiramaat Modafinil

29 THERAPIETROUW Kom in elk consult terug op de inname van de medicatie (benadruk belang). Geef voorlichting over de ernst van de aandoening, herinner eventueel aan de klachten die bestonden voor het stoppen met gebruik. Licht voor over de bijwerkingen en vraag er in de eerste consulten expliciet naar.

30 THERAPIETROUW Geef advies over hoe om te gaan met bijwerkingen. Bevorder rituelen rond inname. Zoek naar geheugensteuntjes (evt. aanschaf medicijnbox/ instellen APPs). Schakel een belangrijke derde of coach in ten behoeve van inname onder toezicht.

31 CASUS I Een 52-jarige man komt op je spreekuur. Hij begint s morgens met drinken (1 HL bier) en drinkt de gehele dag door tot 8 HL bier per dag. Client meld zich opnieuw aan, heeft eerder behandelingen afgebroken (1 en 5 jaar geleden). Client is verwezen door zijn huisarts omdat het zo niet langer door kan gaan. Client eet slecht en heeft met name s morgens forse maagklachten met braken. Tevens is er sprake van diarree. Client woont alleen, maakt een verzorgde indruk. Wel geeft hij aan somber te zijn, gescheiden recent van partner en ziek gemeld van werk.

32 CASUS I Bij lichamelijk onderzoek : Pols: 80 bpm, RR:145/92 mmhg. BAC: 0,7% Klamme huid, ACIDO:-, lichte tremor. Drukpijn in epigastrio, lever/ milt niet palpabel, Cor/ pulm: gb. Geen ataxie, nystagmus of paresthesieën.

33 CASUS I R/ een 52-jarige man met een alcoholafhankelijkheid met mogelijk gerelateerde somberheidsklachten en psychosociale problematiek met een behoorlijke fysiologische afhankelijkheid (tolerantie en onthouding) en nu bij actueel promillage al lichte onthoudingsklachten waarbij je gezien de klachten gerapporteerd door cliënt en het lichamelijk onderzoek bang bent voor een alcoholische gastritis E/ Client gaat akkoord met bovenstaande en geeft aan met name last te hebben van de maagklachten. Daar wil hij van af.

34 CASUS I N/ cliënt denkt een maagzuur remmer nodig te hebben. Hij geeft aan wel te weten dat hij eigenlijk zou moeten stoppen met alcohol. Maar dat is eerder nooit gelukt en was een reden om niet meer te komen op consult (schaamte, onmacht). Een klinische opname wil cliënt nooit meer. Ondanks de maagklachten ziet cliënt niets in nu stoppen met medicamenteuze ondersteuning (librium). D/ Na uitleg gaat hij wel akkoord met vitaminesuppletie en een maagzuurremmer. Verder stemt hij in met lab-afname en uitleg over relatie alcohol en maagklachten.

35 CASUS I A/ volgend consult: Client heeft geprobeerd te minderen met alcohol, maar dat is niet gelukt. De maagklachten zijn nauwelijks verminderd. De vitaminetabletten worden uitgebraakt Client voelt zich zwakker en wil nu toch proberen te stoppen met librium. Expartner is meegekomen met consult, maakt zich ernstige zorgen. B/ 3 dagen i.m thiaminesuppletie 200mg. Librium afbouwschema

36 CASUS I A/ week later is cliënt 5 dagen abstinent gebleven van alcohol. De maagklachten zijn verdwenen. B / Lab-uitslagen: verhoogde leverwaarden en MCV, normaal Hb. Verder geen afwijkingen. Pijn in epigastrio is verdwenen. R/ Je geeft aan dat de ontgifting ongecompliceerd is verlopen, de maagklachten in remissie zijn en er waarschijnlijk een relatie bestaat tussen het staken van alcoholgebruik en de maagklachten. In het bloed blijkt wel sprake van verhoogde alcohol-gerelateerde leverwaarden.

37 CASUS I E/ Cliënt geeft aan nooit meer de controle te willen verliezen over het alcoholgebruik. Hij wil maximaal 3x in de week 2 EH bier drinken. De stemming lijkt al beter. Maar het bier heeft cliënt nodig nu na de scheiding. De craving is fors: 7 (schaal max 10). N/ cliënt gaat akkoord met registratie van gebruik, wil ondersteuning bij craving en gesprekken (CGT). D/ Uitleg over alle medicamenteuze opties. Advies: naltrexon. Cliënt wil geen medicatie.

38 CASUS I A/ 3 weken later geeft cliënt aan te willen starten met disulfiram. Na 2 uitglijders wil hij voorlopig even helemaal niet meer drinken. Client bleef nog 4 maanden in behandeling, en maakte een leefstijltraining af. Tijdens de behandeling bleef hij abstinent op enkele uitglijders na.

39 CASUS II Een 39-jarige man komt op je spreekuur: Leidinggevende functie. Drinkt dagelijks na het werk 5-7 EH alcohol. Behoudens licht verhoogde RR en slaapproblemen geen sprake van comorbiditeit. Wel beginnende relatieproblemen Doel cliënt: meer controle krijgen over alcoholgebruik en problemen in de toekomst voorkomen. Needs:?

40 CASUS II Advies: Vitaminesuppletie CGT (leefstijltraining II) Registratie van alcoholconsumptie en craving Medicamenteuze ondersteuning: Naltrexon. Client is gestart met registratie van consumptie en craving

41 CASUS II Met cliënt werd gekeken naar specifiekere doelen: Maximaal 2-3 EH per dag Nooit meer dan 5 EH alcohol op een avond. Alleen drinken op vrijdag, zaterdag en zondag Vermindering van craving: 0 10

42 CASUS II Follow-up: Evaluatie van effect (craving, alcoholconsumptie) Evaluatie van bijwerkingen Evaluatie van therapietrouw Na 1 e maand: Craving verminderd naar 4-5 (VAS) Drinkt per dag niet meer dan 2 EH. Client voelt zich weer in controle over alcoholgebruik.

43 CASUS II Follow-up: In 2 e maand: Afspraak afgezegd Naltrexon gestopt, dagelijks tot 7 EH Schaamte en teleurstelling bij cliënt. Reden voor stoppen: het ging zo goed, ik kan ook zonder medicatie.

44 EINDE PRESENTATIE Ik dank u voor uw aandacht! Vragen? 44

Ouderen en verslaving Dick van Etten Verpleegkundig Specialist GGZ Centrum Maliebaan

Ouderen en verslaving Dick van Etten Verpleegkundig Specialist GGZ Centrum Maliebaan Ouderen en verslaving Dick van Etten Verpleegkundig Specialist GGZ Centrum Maliebaan U moet de bakens verzetten en noch sterke drank, noch bier meer gebruiken: houdt u aan een matig gebruik van een redelijke

Nadere informatie

Cannabis en alcohol in de praktijk van de psychiater. Arjen Neven, psychiater a.neven@palier.nl Centrum voor Dubbele Problematiek Palier, Den Haag

Cannabis en alcohol in de praktijk van de psychiater. Arjen Neven, psychiater a.neven@palier.nl Centrum voor Dubbele Problematiek Palier, Den Haag Cannabis en alcohol in de praktijk van de psychiater Arjen Neven, psychiater a.neven@palier.nl Centrum voor Dubbele Problematiek Palier, Den Haag Disclosure (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst

Nadere informatie

Vroegsignalering alcoholgebruik op de Spoedeisende hulp

Vroegsignalering alcoholgebruik op de Spoedeisende hulp Vroegsignalering alcoholgebruik op de Spoedeisende hulp Samenwerking tussen algemeen ziekenhuis en GGZ Roxanne Izendooren Projectleider Vroegsignalering alcoholgebruik 23 april 2012 Opdracht: Vragenlijst

Nadere informatie

Farmacotherapie bij verslaving (naast CGT)

Farmacotherapie bij verslaving (naast CGT) Farmacotherapie bij verslaving (naast CGT) Lisette van der Vorst. Verslavingsarts KNMG AIOS psychiatrie Ggz-nhn 1 CGT + medicatie: effectiever? http://www.rijnlandmodel.nl/achtergrond/psychologie/praktijktips_behandelingen_vergelijkingen_bronnen.htm

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Informatie voor mensen die hun probleem willen aanpakken 2 Kortdurende motiverende interventie en cognitieve gedragstherapie Een effectieve behandeling

Nadere informatie

Disclosure belangen Janneke Valk, bedrijfsarts

Disclosure belangen Janneke Valk, bedrijfsarts Disclosure belangen Janneke Valk, bedrijfsarts (potentiële) belangenverstrengeling Geen / Zie hieronder Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium

Nadere informatie

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp Ons Team Ons team is zeer divers. We bestaan uit het secretariaat, psychologen, maatschappelijk werkers, sociaal psychiatrisch verpleegkundigen, cognitief gedragstherapeutisch werkers, ervaringsdeskundigen,

Nadere informatie

Individuele Cognitieve Gedragstherapie bij Middelengebruik en Gokken. Dagdeel 2 2-1

Individuele Cognitieve Gedragstherapie bij Middelengebruik en Gokken. Dagdeel 2 2-1 Individuele Cognitieve Gedragstherapie bij Middelengebruik en Gokken Dagdeel 2 2-1 Wat stond in dagdeel 1 centraal? Introductie en protocol Motiveren tot gedragsverandering: Inventarisatie nadelen gebruik

Nadere informatie

Ouderen en alcohol. Nanda den Hollander dd 18 april 2016

Ouderen en alcohol. Nanda den Hollander dd 18 april 2016 Ouderen en alcohol Nanda den Hollander dd 18 april 2016 Vraag De beeldvorming die er is ten aanzien van ouderen die overmatig alcohol gebruiken, is van belang. Wat is jullie beeld? Wat vind je ervan? Bijv.

Nadere informatie

Middelenmisbruik en crisis

Middelenmisbruik en crisis Middelenmisbruik en crisis Een lastige combinatie Mike Veereschild Tom Buysse Middelengebonden spoedeisende situaties Intoxicatie van een verslavend middel Onthouding van een verslavend middel Kernsymptomen

Nadere informatie

CGt binnen de ambulante forensische GGz: nieuwe ontwikkelingen

CGt binnen de ambulante forensische GGz: nieuwe ontwikkelingen CGt binnen de ambulante forensische GGz: nieuwe ontwikkelingen Achtergrond symposium Criminaliteit heeft grote gevolgen voor samenleving: -Fysieke verwondingen -Psychische klachten -Materiële schade -Kosten:

Nadere informatie

Alcohol gebruik bij ouderen. 16-09-2010 Dick van Etten

Alcohol gebruik bij ouderen. 16-09-2010 Dick van Etten Alcohol gebruik bij ouderen 16-09-2010 Dick van Etten Inleiding Prevalentie Risicofactoren, lichamelijke aandoeningen Vroegsignaleren en diagnostiek Ontwikkelde interventies U moet de bakens verzetten

Nadere informatie

Effectiviteit van baclofen bij alcoholverslaving

Effectiviteit van baclofen bij alcoholverslaving Effectiviteit van baclofen bij alcoholverslaving MSc Esther Beraha Dr. Elske Salemink Dr. Anneke Goudriaan Dr. Bram Bakker Prof. Dr. Wim van den Brink Prof. Dr. Reinout Wiers Academisch Medisch Centrum

Nadere informatie

INTER-PSY Lente Symposium

INTER-PSY Lente Symposium Disclosure belangen spreker Getalenteerd omgaan met ADHD Anne van Lammeren, psychiater Universitair Centrum Psychiatrie UMCG 16-03-2016 Lentesymposium Interpsy (Potentiële) belangenverstrengeling Voor

Nadere informatie

Bipolaire stoornissen

Bipolaire stoornissen Bipolaire stoornissen PuntP kan u helpen volwassenen Sommige mensen hebben last van stemmingsschommelingen die niet in verhouding staan tot wat er in hun persoonlijke omgeving gebeurt. De stemming lijkt

Nadere informatie

Alcohol en drugs. Wat zien we binnen de huisartsenvoorziening? Hersenschade 21-11-2013. Verbinding maken. met datgene wat onbesproken blijft

Alcohol en drugs. Wat zien we binnen de huisartsenvoorziening? Hersenschade 21-11-2013. Verbinding maken. met datgene wat onbesproken blijft Verbinding maken. met datgene wat onbesproken blijft Alcohol en drugs Waar denken we aan? Nadine Mouchart, MSc Medewerker Verslavingspreventie Wat zien we binnen de huisartsenvoorziening? En wat missen

Nadere informatie

Inhoud. Ontgifting en stabilisatie. Observatie en Diagnostiek en Behandeling. Cijfers en Onderzoek. Aanbod Jeugd in Nederland

Inhoud. Ontgifting en stabilisatie. Observatie en Diagnostiek en Behandeling. Cijfers en Onderzoek. Aanbod Jeugd in Nederland Polls drugsweb Kun je op eigen houtje van drugs afkomen Ja: 85% Moeten we minder gaan drinken Ja: 57% Bang om verslaafd te worden Ja: 21% Drugs meenemen naar buitenland Ja: 73% Wiet is een harddrug Ja:

Nadere informatie

Doelgroepen kasteelplus. Kerngedachten bij de visie. Ontwennen meer dan stoppen. Visie : controleverlies betekent totale abstinentie

Doelgroepen kasteelplus. Kerngedachten bij de visie. Ontwennen meer dan stoppen. Visie : controleverlies betekent totale abstinentie Doelgroepen kasteelplus Ontwennen meer dan stoppen. Hoe helpen we mensen om te veranderen? dag van de zorg 17/03/2013 Patrick Lobbens Hoofdverpleegkundige verslavingszorg kasteelplus Kasteelplus 1 : mensen

Nadere informatie

Neurocognitive Processes and the Prediction of Addictive Behaviors in Late Adolescence O. Korucuoğlu

Neurocognitive Processes and the Prediction of Addictive Behaviors in Late Adolescence O. Korucuoğlu Neurocognitive Processes and the Prediction of Addictive Behaviors in Late Adolescence O. Korucuoğlu Nederlandse Samenvatting De adolescentie is levensfase waarin de neiging om nieuwe ervaringen op te

Nadere informatie

Alcoholisme in de ambulante praktijk

Alcoholisme in de ambulante praktijk Alcoholisme in de ambulante praktijk Frieda Matthys, MD, PhD Frieda Matthys MD, PhD De drie C s van verslaving Controleverlies Aanvankelijk sociaal of recreatief gebruik Uiteindelijk controleverlies Cognitieve

Nadere informatie

Pillen? Praten? Trainen! Over de aanvullende rol die cognitieve trainingen kunnen spelen in de psychotherapie

Pillen? Praten? Trainen! Over de aanvullende rol die cognitieve trainingen kunnen spelen in de psychotherapie Pillen?? Trainen! Over de aanvullende rol die cognitieve trainingen kunnen spelen in de psychotherapie Reinout Wiers Hoogleraar ontwikkelingspsychopathologie UvA r.wiers@uva.nl Huidige praktijk: Pillen

Nadere informatie

Integrated treatment for Substance abuse and Partner violence (I-StoP)

Integrated treatment for Substance abuse and Partner violence (I-StoP) Integrated treatment for Substance abuse and Partner violence (I-StoP) De effectiviteit van een gecombineerde behandeling gericht op problematisch middelengebruik en partnergeweld bij plegers van partnergeweld

Nadere informatie

Gerard M. Schippers. Diagnos3ek en triage in de behandeling van alcoholverslaving

Gerard M. Schippers. Diagnos3ek en triage in de behandeling van alcoholverslaving Gerard M. Schippers Diagnos3ek en triage in de behandeling van alcoholverslaving Symposium Nieuwe ontwikkelingen in de behandeling van alcoholverslaving 1-11- 2013 THE AMSTERDAM INSTITUTE FOR ADDICTION

Nadere informatie

Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl

Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl Alcohol Informatie voor patiënten F0931-3415 september 2013 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam 070 357 44 44 MCH

Nadere informatie

Je bent alleen maar verslaafd! Wim van Loon, Psychiater. 10 februari 2014

Je bent alleen maar verslaafd! Wim van Loon, Psychiater. 10 februari 2014 Je bent alleen maar verslaafd! Wim van Loon, Psychiater. 10 februari 2014 Comorbiditeit: Voorkomen van verschillende stoornissen bij 1 persoon. Dubbele diagnose: Verslaving (afhankelijkheid en misbruik

Nadere informatie

Staat uw leven in het teken van drank en drugs? Een opname biedt uitkomst!

Staat uw leven in het teken van drank en drugs? Een opname biedt uitkomst! Staat uw leven in het teken van drank en drugs? Een opname biedt uitkomst! KLINISCHE BEHANDELING: ALS U DE CONTROLE OVER UW LEVEN TERUG WILT Onderdeel van Arkin Stoppen met alcohol of drugs en uw manier

Nadere informatie

Verslaving bij ouderen

Verslaving bij ouderen Verslaving bij ouderen Rob Kok, psychiater epidemioloog B Julia van den Berg Jolanda Hermes Divisie ouderen Congres NKOP nov. 2012 Inhoud Wat is verslaving? Drugs Alcohol Eigen onderzoek op een alcoholdetox

Nadere informatie

PK Broeders Alexianen Tienen

PK Broeders Alexianen Tienen PROGRAMMA 09u30 Ontvangst Koffie 10u00 Verwelkoming en inleiding Ivo Vanschooland Dr. H. Peuskens Getuigenis Pauze Getuigenis Herman Hacour 12u00 Aperitief en lunch 14u00 Werkgroepen begeleid door: Hacour

Nadere informatie

LVB en verslaving nu en in de toekomst

LVB en verslaving nu en in de toekomst LVB en verslaving nu en in de toekomst Joanneke van der Nagel Psychiater Tactus Inhoud Middelengebruik en LVB Signaleren en bespreken Zorgmogelijkheden LVG en Verslaving QUIZZZ Alcohol is schadelijker

Nadere informatie

Dat scheelt een slok op een borrel?

Dat scheelt een slok op een borrel? Dat scheelt een slok op een borrel? Alcoholpoli voor MDL-patiënten Tamara van Lieshout Verpleegkundig Specialist GGZ Onze Lieve Vrouwe Gasthuis 550 bedden Toonaangevend Gastvrij Businessunits PBU Psychiatrie

Nadere informatie

Handleiding bouwstenen zorgpaden basis ggz

Handleiding bouwstenen zorgpaden basis ggz Handleiding bouwstenen zorgpaden basis ggz 3. Zorgpad Signaleren en Screenen Handleiding bouwstenen zorgpaden 2012-12 27 Signaleren en screenen van psychische klachten Inleiding 29 1. Signaleren en screenen

Nadere informatie

Thuisbehandeling van verslaving

Thuisbehandeling van verslaving Thuisbehandeling van verslaving Medische ondersteuning Weerbaarheidstraining Levenskunstmanagement Terugvalpreventie Home Team Programma Introductie The Home Clinic heeft de overtuiging dat mensen met

Nadere informatie

Inleiding. 1.1 Theoretische achtergrond 2. 1.2 Vicieuze cirkel 4. 1.3 Kortdurende CGT-I 4

Inleiding. 1.1 Theoretische achtergrond 2. 1.2 Vicieuze cirkel 4. 1.3 Kortdurende CGT-I 4 1 1 Inleiding Samenvatting Voor u ligt het therapeutenboek Behandeling van langdurige slapeloosheid. Dit boek is bedoeld voor getrainde psychologen die langdurige slapeloosheid bij hun cliënten willen

Nadere informatie

Mathilde Descheemaeker Adriaan Spruyt Dirk Hermans

Mathilde Descheemaeker Adriaan Spruyt Dirk Hermans Mathilde Descheemaeker Adriaan Spruyt Dirk Hermans Experimentele psychopathologie Op zoek naar de psychologische processen die een rol spelen bij het ontstaan, in stand houden en terugval van psychopathologie

Nadere informatie

Angst & Verslaving. Angst en verslaving 10 oktober 2014 Bouwe Pieterse, psychiater

Angst & Verslaving. Angst en verslaving 10 oktober 2014 Bouwe Pieterse, psychiater Angst & Verslaving Angst en verslaving 10 oktober 2014 Bouwe Pieterse, psychiater Inhoudsopgave Achtergrond Etiologie Epidemiologie Diagnostiek Behandeling Kushner ea Multidisciplinaire Richtlijn alcohol

Nadere informatie

PATIËNTEN VERWIJZEN BIJ PROBLEMEN MET ALCOHOL EN DRUGS

PATIËNTEN VERWIJZEN BIJ PROBLEMEN MET ALCOHOL EN DRUGS Informatie voor huisartsen PATIËNTEN VERWIJZEN BIJ PROBLEMEN MET ALCOHOL EN DRUGS Wanneer verwijst u naar de BasisGGZ (Novae) of de Specialistische GGZ (VNN)? WANNEER VERWIJST U NAAR DE BASISGGZ (NOVAE)

Nadere informatie

Protocol ADHD bij verslaving 139

Protocol ADHD bij verslaving 139 Bijlage 12 Checklist Coaching Protocol ADHD bij verslaving 139 CHECKLIST ADHD-COACH Naam Cliënt: Naam Coach: Geboortedatum cliënt dag maand jaar De start van dit coordinerende coachingstraject vindt plaats

Nadere informatie

Middelen, delictgedrag en leefstijltraining. Marscha Mansvelt

Middelen, delictgedrag en leefstijltraining. Marscha Mansvelt Middelen, delictgedrag en leefstijltraining Marscha Mansvelt Inhoud Hoe gaat de Waag om met middelengebruik als risicofactor voor delictgedrag? Leefstijltraining 1. Alcohol is de meest sociaal geaccepteerde

Nadere informatie

Angst en depressie in de huisartspraktijk: signaleren van risicogroepen. Peter F M Verhaak NIVEL

Angst en depressie in de huisartspraktijk: signaleren van risicogroepen. Peter F M Verhaak NIVEL Angst en depressie in de huisartspraktijk: signaleren van risicogroepen Peter F M Verhaak NIVEL 12-maands prevalentie stemmings-, angst- en middelenstoornis 250 200 N/1000 patiënten 150 100 50 Depressie

Nadere informatie

Problematisch Alcoholgebruik

Problematisch Alcoholgebruik Problematisch Alcoholgebruik Inleiding 3 1. Afbakening 3 2. Herkennen en risicofactoren 4 2.1 Herkennen van problematisch alcoholgebruik 4 2.2 Risico-indicatoren met betrekking tot alcoholproblematiek

Nadere informatie

Een oplossing voor uw verslaving én uw psychische klachten

Een oplossing voor uw verslaving én uw psychische klachten Een oplossing voor uw verslaving én uw psychische klachten GecombinEErde behandeling bij dubbele diagnose Onderdeel van Arkin Hebt u, naast een verslavingsprobleem, last van psychische klachten, zoals

Nadere informatie

Richtlijn Forensische Geneeskunde Behandeling opiaatverslaafden in politiecellen

Richtlijn Forensische Geneeskunde Behandeling opiaatverslaafden in politiecellen Richtlijn Forensische Geneeskunde Behandeling opiaatverslaafden in politiecellen Inhoudsopgave 1. Onderwerp 2 2. Doelstelling 2 3. Toepassingsgebied 2 4. Uitgangspunt 2 5. Toestemming 2 6. Werkwijze 3

Nadere informatie

20 man 15 vrouw. depressie paranoia psychose

20 man 15 vrouw. depressie paranoia psychose Dubbele Diagnose Patricia v.wijngaarden-cremers, psychiater Circuitmanager Verslavingspsychiatrie Dimence Inhoud - Inleiding - Gebruik onder Nederlandse Jongeren - Psychiatrische Comorbiditeit - Wat is

Nadere informatie

Mistral DTOX, een goed begin is het halve werk. Edwin Spapens GZ-Psycholoog Mistral DTOX & Mistral Kliniek

Mistral DTOX, een goed begin is het halve werk. Edwin Spapens GZ-Psycholoog Mistral DTOX & Mistral Kliniek Mistral DTOX, een goed begin is het halve werk. Edwin Spapens GZ-Psycholoog Mistral DTOX & Mistral Kliniek Cluster jeugd Preventie, inclusief minimale interventie van 1-3 gesprekken I- hulp (ambitie ook

Nadere informatie

Uw problemen gaan in rook op

Uw problemen gaan in rook op Uw problemen gaan in rook op Waarom is het zo verslavend? Wat kunnen we er aan doen? Trudi Tromp-Beelen huisarts en verslavingsarts Jellinek / Arkin Amsterdam Afhankelijkheid van een middel definitie

Nadere informatie

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen Tekst: Aziza Sbiti & Cha-Hsuan Liu Colofon: Deze brochure is totstandgekomen met hulp van het Inspraak Orgaan Chinezen. De inhoud

Nadere informatie

Ambulante hulpverlening voor ouderen. Ouderen

Ambulante hulpverlening voor ouderen. Ouderen Ambulante hulpverlening voor ouderen Ouderen Ambulant hulpverlening voor ouderen Iedereen wil oud worden, maar oud zijn is een ander verhaal. Je hebt tegenwoordig vaker een begrafenis dan een trouwerij.

Nadere informatie

Van Leefstijltraining naar Cognitieve gedragstherapie bij middelengebruik en gokken. Maarten Merkx

Van Leefstijltraining naar Cognitieve gedragstherapie bij middelengebruik en gokken. Maarten Merkx Van Leefstijltraining naar Cognitieve gedragstherapie bij middelengebruik en gokken Maarten Merkx Inhoud Toelichting op de veranderingen Naamsveranderingen Geen leefstijltraining maar cognitieve gedragstherapie

Nadere informatie

Informatieleaflet voor werkgevers

Informatieleaflet voor werkgevers Informatieleaflet voor werkgevers Werk en verslaving Het aantal verslaafden aan alcohol, drugs en medicijnen in Nederland groeit. Het merendeel van deze mensen heeft een baan en kampt met de verslaving

Nadere informatie

BASIS GGZ: DOEN WAT WERKT BEHANDELING VAN SLAAPSTOORNISSEN IN DE BASIS GGZ

BASIS GGZ: DOEN WAT WERKT BEHANDELING VAN SLAAPSTOORNISSEN IN DE BASIS GGZ BASIS GGZ: DOEN WAT WERKT BEHANDELING VAN SLAAPSTOORNISSEN IN DE BASIS GGZ PROF. DR. ANNEMIEKE VAN STRATEN & DR. ELS DOZEMAN WORKSHOP 45 MINUTEN Introductie Definitie, omvang en gevolgen slaapproblemen

Nadere informatie

Aardbevingen en psychische klachten

Aardbevingen en psychische klachten Aardbevingen en psychische klachten (Karin Folkers, Klinisch Psycholoog) Jantien Mast, Verpleegkundig Specialist Peter Pijper en Coosje Klootwijk, verpleegkundigen Bouke Koopmans, psychiater Loppersum,

Nadere informatie

Geschiedenis van de Community Reinforcement Approach

Geschiedenis van de Community Reinforcement Approach Geschiedenis van de Community Reinforcement Approach. Inleiding 2.2 De eerste CRA-onderzoeken 3.2. Toepassing van CRA bij ambulante cliënten 5.2.2 Uitbreiding van het originele CRA-experiment onder ambulante

Nadere informatie

Geïntegreerde behandeling voor patiënten met Autisme spectrum stoornisen (ASS) en comorbide verslavingsproblematiek

Geïntegreerde behandeling voor patiënten met Autisme spectrum stoornisen (ASS) en comorbide verslavingsproblematiek Geïntegreerde behandeling voor patiënten met Autisme spectrum stoornisen (ASS) en comorbide verslavingsproblematiek Een innovatieve behandeling met TOPGGZ erkenning Linda Kronenberg & Hendrikje Bloemert

Nadere informatie

Zorgpad alcohol en ouderen t.b.v. Huisarts

Zorgpad alcohol en ouderen t.b.v. Huisarts Zorgpad alcohol en ouderen t.b.v. Huisarts 1. De rol van de huisarts De huisarts kijkt op basis van de anamnese m.b.v. de Audit C of ICD 10 de cliënt alcoholafhankelijk is en doorverwezen moet worden naar

Nadere informatie

Als er meer nodig is om uw verslaving de baas te worden

Als er meer nodig is om uw verslaving de baas te worden Als er meer nodig is om uw verslaving de baas te worden DAGBEHANDELING: DRIE DAGEN PER WEEK, TWAALF WEKEN LANG Onderdeel van Arkin De intensieve behandeling tijdens de Dagbehandeling helpt om uw verslaving

Nadere informatie

Farmacotherapie bij 80+ers. Cholinesteraseremmers bij M. Alzheimer. Waar zijn we eigenlijk mee bezig?

Farmacotherapie bij 80+ers. Cholinesteraseremmers bij M. Alzheimer. Waar zijn we eigenlijk mee bezig? Farmacotherapie bij 80+ers Cholinesteraseremmers bij M. Alzheimer Waar zijn we eigenlijk mee bezig? Cholinesteraseremmers bij M. Alzheimer Waar zij we eigenlijk mee bezig? David Jansen, AIOS klinische

Nadere informatie

NeDerLANDse samenvatting

NeDerLANDse samenvatting CHAPTER 10 259 NEDERLANDSE SAMENVATTING Benzodiazepines zijn psychotrope middelen met anxiolytische, sederende, spierverslappende en hypnotische effecten. In de praktijk worden zij voornamelijk ingezet

Nadere informatie

Vroegsignalering van angst bij kanker

Vroegsignalering van angst bij kanker Vroegsignalering van angst bij kanker Symposium juni 2016, Amsterdam Hoe harder we angst bevechten, hoe meer ze ons verleidt en verstikt. Hoe meer we de angst in de ogen zien, hoe sneller ze vrijheid biedt.

Nadere informatie

C2H5OH van lust tot must. L. Hanck, verslavingsarts KNMG Jellinek Amsterdam HOVUMC, vrijdag 29 mei 2015

C2H5OH van lust tot must. L. Hanck, verslavingsarts KNMG Jellinek Amsterdam HOVUMC, vrijdag 29 mei 2015 C2H5OH van lust tot must L. Hanck, verslavingsarts KNMG Jellinek Amsterdam HOVUMC, vrijdag 29 mei 2015 CV 2002-2005: Verslavingsarts, Jellinek. 2005-2014: Verslavingsarts / eerstelijnszorg voor dak- en

Nadere informatie

Vraag 1 Lees de tekst Internaliserend gedrag en co-morbiditeit en beantwoord daarna de vraag.

Vraag 1 Lees de tekst Internaliserend gedrag en co-morbiditeit en beantwoord daarna de vraag. Feedbackvragen Casus Martijn Vraag 1 Lees de tekst Internaliserend gedrag en co-morbiditeit en beantwoord daarna de vraag. Bij Martijn is sprake van sociaal isolement, somberheid, niet eten. Dat duidt

Nadere informatie

VMDB 15-06-2013. Arnold Scholten Psycholoog Brijder Verslavingszorg

VMDB 15-06-2013. Arnold Scholten Psycholoog Brijder Verslavingszorg VMDB 15-06-2013 Arnold Scholten Psycholoog Brijder Verslavingszorg DUBBELE DIAGNOSE Psychiatrische Stoornis + middelenproblematiek Er bestaat wederzijdse beïnvloeding Prognose is minder goed Afzonderlijke

Nadere informatie

27-6-2014. Disclosure. Programma. Lab-w aarden. Casus De heer J. Xxxxxxx. Langerhanssymposium. Drs. V.R. Rambharose, kaderhuisarts

27-6-2014. Disclosure. Programma. Lab-w aarden. Casus De heer J. Xxxxxxx. Langerhanssymposium. Drs. V.R. Rambharose, kaderhuisarts 1 Sociale problematiek en diabetes Een sombere werkloze man van 59 jaar, veel sociale problemen en ook nog eens diabetes Ontwikkeld door de HartVaatHAG Langerhanssymposium Juni 2014 Drs. V.R. Rambharose,

Nadere informatie

Behandelprogramma psychiatrie en verslaving

Behandelprogramma psychiatrie en verslaving Behandelprogramma psychiatrie en verslaving Keuze voor beheerst gebruik Egbert Meeter, 28-5-2013 Hoe begon het De eerste vergadering 21-07-2010 Bronnen Bronnen Bronnen Bronnen Inhoud Veiligiheid Toetsing

Nadere informatie

Iedereen is wel eens bang

Iedereen is wel eens bang Iedereen is wel eens bang Stichting nascholingscommissie voor Bedrijfs- en Verzekeringsartsen Noord Nederland 4 februari 2015 de Lawei, Drachten Dr. Kamini Ho Pian, psychiater Drs. Date van der Veen, klinisch

Nadere informatie

ACTUELE ONTWIKKELINGEN IN DE EERSTELIJNS GGZ. Martin Beeres, kaderhuisarts ggz io Marian Oud, coördinator kaderopleiding ggz

ACTUELE ONTWIKKELINGEN IN DE EERSTELIJNS GGZ. Martin Beeres, kaderhuisarts ggz io Marian Oud, coördinator kaderopleiding ggz ACTUELE ONTWIKKELINGEN IN DE EERSTELIJNS GGZ Martin Beeres, kaderhuisarts ggz io Marian Oud, coördinator kaderopleiding ggz Programma Somatische zorg - met beleid - voor mensen met psychische stoornissen

Nadere informatie

Verslaving en comorbiditeit

Verslaving en comorbiditeit Verslaving en comorbiditeit Wat is de evidentie? Dr. E. Vedel, Jellinek, Arkin 18 november 2014 Comobiditeitis hot 1 Jellinek onderzoek comorbiditeit Verslaving & persoonlijkheid, 1997 Verslaving & ADHD,

Nadere informatie

STAPPENPLAN SLAAPSTOORNIS IN DE EERSTE LIJN

STAPPENPLAN SLAAPSTOORNIS IN DE EERSTE LIJN STAPPENPLAN SLAAPSTOORNIS IN DE EERSTE LIJN Herkennen en behandelen van slaapstoornissen bij ouderen. STAP 1: Screenen op slaapstoornis (kruis aan). 1a. Ervaart u problemen met slapen? 1b Heeft u de afgelopen

Nadere informatie

Huid en hersenen de actieve rol van de verpleegkundige

Huid en hersenen de actieve rol van de verpleegkundige Huid en hersenen de actieve rol van de verpleegkundige L I L I A N F I G E E S E N I O R V E R P L E E G K U N D I G E P O L I D E R M A T O L O G I E U M C / W K Z U T R E C H T Kwaliteit van leven Definitie

Nadere informatie

C2H5OH PROBLEMATIEK + BEHANDELING

C2H5OH PROBLEMATIEK + BEHANDELING C2H5OH PROBLEMATIEK + BEHANDELING INHOUDSOPGAVE WERKING OP DE HERSENEN ACUTE ALCOHOLINTOXICATIE ALCOHOL ONTHOUDINGSSYNDROOM DELIER BIJ ALCOHOL THIAMINE (DEFICIENTIE) WERKING OP DE HERSENEN EFFECTEN ALCOHOL

Nadere informatie

Individuele Cognitieve Gedragstherapie bij Middelengebruik en Gokken. Dagdeel 1 1-1

Individuele Cognitieve Gedragstherapie bij Middelengebruik en Gokken. Dagdeel 1 1-1 Individuele Cognitieve Gedragstherapie bij Middelengebruik en Gokken Dagdeel 1 1-1 Voorstellen Naam Kennis en kunde in Cognitieve gedragstherapie Eventuele specifieke leerwensen Maximaal 2 minuten 1-2

Nadere informatie

Verslaving de baas bij Tactus verslavingszorg. Marielle Brenninkmeijer

Verslaving de baas bij Tactus verslavingszorg. Marielle Brenninkmeijer Verslaving de baas bij Tactus verslavingszorg Marielle Brenninkmeijer Inhoud workshop Online alcoholdebaas.nl Onderzoek en resultaten Verslaving de baas Oefening Online Wat is www.alcoholdebaas.nl? Website

Nadere informatie

1 Wat is er met me aan de hand? 11

1 Wat is er met me aan de hand? 11 Leven met een alcoholprobleem 07-03-06 09:25 Pagina 7 Inhoud Voorwoord 1 Wat is er met me aan de hand? 11 Typerend beeld van de kwaal 11 Symptomen 12 Vroege en late symptomen 14 Diagnostiek 14 Een paar

Nadere informatie

Overmatig alcoholgebruik aanpakken RODER. met hulp in uw eigen huisartsenpraktijk. Januari 2014 ONDERDEEL VAN DE NOVADIC-KENTRON GROEP

Overmatig alcoholgebruik aanpakken RODER. met hulp in uw eigen huisartsenpraktijk. Januari 2014 ONDERDEEL VAN DE NOVADIC-KENTRON GROEP Overmatig alcoholgebruik aanpakken met hulp in uw eigen huisartsenpraktijk RODER Januari 2014 ONDERDEEL VAN DE NOVADIC-KENTRON GROEP De belangrijke eerste stap... U heeft met uw huisarts gesproken over

Nadere informatie

CATCH-studie Cocaine Addiction Treatments to improve Control and reduce Harm Resultaten tot nu toe

CATCH-studie Cocaine Addiction Treatments to improve Control and reduce Harm Resultaten tot nu toe CATCH-studie Cocaine Addiction Treatments to improve Control and reduce Harm Resultaten tot nu toe Mascha Nuijten 1 Peter Blanken 1 Wim van den Brink 2 Vincent Hendriks 1 1 Brijder Onderzoek (PARC); 2

Nadere informatie

Organogram Werkgebied

Organogram Werkgebied Wat doet Tactus Verslavingszorg? Tactus is specialist op het terrein van de verslavingszorg. Mensen die door hun verslaving aan alcohol, drugs, medicijnen, gokken, gamen, eten of andere verslavingen in

Nadere informatie

Gezond genieten. Stellingen 55-plussers en alcohol: WAAR OF NIET WAAR?

Gezond genieten. Stellingen 55-plussers en alcohol: WAAR OF NIET WAAR? Gezond genieten Stellingen 55-plussers en alcohol: WAAR OF NIET WAAR? 1. Op oudere leeftijd kun je lichamelijk beter tegen alcohol. 2. Vanaf het vijfenveertigste jaar heeft alcohol een gunstig effect op

Nadere informatie

Achtergronden. De verslaving. Controleverlies

Achtergronden. De verslaving. Controleverlies Achtergronden We beschouwen verslaving vandaag als een ziekte. Door veranderingen in de hersenen zijn verslaafden niet goed in staat om hun innamegedrag onder controle te houden. Een verslaafde drinker

Nadere informatie

Interpersoonlijke psychotherapie

Interpersoonlijke psychotherapie Interpersoonlijke psychotherapie in een ambulante groep een behandelprotocol voor depressie Dina Snippe, psychotherapeut Opleider-supervisor NVGP en NVIPT De genezing van de krekel Geacht somber gevoel,

Nadere informatie

Diagnostiek fase. Behandelfase. Resocialisatiefase. Psychosociale behandeling. Medicamenteuze behandeling. Terugvalpreventie Herstel

Diagnostiek fase. Behandelfase. Resocialisatiefase. Psychosociale behandeling. Medicamenteuze behandeling. Terugvalpreventie Herstel Diagnostiek fase Samenvattingskaart WANNEER, HOE? 1. Diagnostiek middelengebruik 2. Vaststellen problematisch middelengebruik en relatie met delict Aandacht voor interacties psychische problemen en middelengebruik

Nadere informatie

Wat doen zelfhulp en vroeghulp aan verslaving?

Wat doen zelfhulp en vroeghulp aan verslaving? Wat doen zelfhulp en vroeghulp aan verslaving? Dag van de verslaving 12 oktober 2007 Gerard M. Schippers Academisch Medisch Centrum Universiteit van Amsterdam Tijdschrift sinds 2005 Bohn Stafleu Van Loghum

Nadere informatie

MIDDELENGERELATEERDE en VERSLAVINGSSTOORNISSEN. Dr. Marie-Catherine Monté en Dr. Marieke Waignein

MIDDELENGERELATEERDE en VERSLAVINGSSTOORNISSEN. Dr. Marie-Catherine Monté en Dr. Marieke Waignein MIDDELENGERELATEERDE en VERSLAVINGSSTOORNISSEN Dr. Marie-Catherine Monté en Dr. Marieke Waignein 28 november 2014 Middelengerelateerde problematiek 1. Algemeen A. Middelengebruik in België B. Gevolgen:

Nadere informatie

4. INVENTARISATIE OUDERENZORG

4. INVENTARISATIE OUDERENZORG 4. INVENTARISATIE OUDERENZORG Ingevuld door : Datum : PERSOONSGEGEVENS Naam : Geboortedatum : Telefoon (check) : BSN : Verzekering (check) : Huisarts : Naam contactpersoon : Telefoon contactpersoon : HULPVRAAG

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

De rol van school en samenwerking met hulpverlening. Anne-Freda Brouwer Gz-psycholoog / Systeemtherapeut Karakter, kinder- en jeugdpsychiatrie

De rol van school en samenwerking met hulpverlening. Anne-Freda Brouwer Gz-psycholoog / Systeemtherapeut Karakter, kinder- en jeugdpsychiatrie De rol van school en samenwerking met hulpverlening Anne-Freda Brouwer Gz-psycholoog / Systeemtherapeut Karakter, kinder- en jeugdpsychiatrie Casus Milan 13 jaar woont als enig kind bij zijn ouders Hij

Nadere informatie

Topklinisch Centrum voor Korsakov. en alcoholgerelateerde cognitieve stoornissen. Informatie voor verwijzers

Topklinisch Centrum voor Korsakov. en alcoholgerelateerde cognitieve stoornissen. Informatie voor verwijzers Topklinisch Centrum voor Korsakov en alcoholgerelateerde cognitieve stoornissen Informatie voor verwijzers Via deze folder willen wij u graag nader kennis laten maken met de behandelmogelijkheden van het

Nadere informatie

Verslaving en Werk. Rolf Swens Peter Couvee

Verslaving en Werk. Rolf Swens Peter Couvee Verslaving en Werk Rolf Swens Peter Couvee Programma 1. Voormeting (vragenlijst) 2. Voorkomen, risico en kosten 3. Professioneel Handelen 1. middelen, 2. neurobiologie, 3. interventies 4. Hulpverlening

Nadere informatie

De behandeling van chronische angst en depressie (resultaten van de ZemCAD studie)

De behandeling van chronische angst en depressie (resultaten van de ZemCAD studie) Improving Mental Health by Sharing Knowledge De behandeling van chronische angst en depressie (resultaten van de ZemCAD studie) Jan Spijker, Annemein Kemps, Henny Sinnema VGCT najaarscongres 2013 INHOUD

Nadere informatie

Weerbaarheid tegen stigmatisering bij mensen met psychose

Weerbaarheid tegen stigmatisering bij mensen met psychose Weerbaarheid tegen stigmatisering bij mensen met psychose Catherine van Zelst Afdeling Psychiatrie en Psychologie, Universiteit Maastricht Masterclass Netwerk Vroege Psychose 6 februari 2015 Disclosure

Nadere informatie

Somatiek en verslaving

Somatiek en verslaving Somatiek en verslaving Utrechtse Somatische Screening (potentiële) belangenverstrengeling Disclosure belangen spreker Geen / Zie hieronder Hans Post, verslavingsarts VictasUtrecht Voor bijeenkomst mogelijk

Nadere informatie

Centrum Dubbele Problematiek

Centrum Dubbele Problematiek Centrum Dubbele Problematiek Annette Bonebakker, PhD, klinisch neuropsycholoog Josje van den Heuvel, MSc, GZ-psycholoog Bert Teunissen, ervaringsdeskundige Utrecht, 22 oktober 2015 Programma Introductie

Nadere informatie

Verslaving apart? Dubbele diagnostiek als standaardbehandeling. dr. C.A. Loth

Verslaving apart? Dubbele diagnostiek als standaardbehandeling. dr. C.A. Loth Verslaving apart? Dubbele diagnostiek als standaardbehandeling in de GGz dr. C.A. Loth Cijfers 1,2 miljoen alcoholisten/problematische drinkers 1,8 miljoen dagelijkse gebruikers benzo s, 22 % gebruikt

Nadere informatie

J.J. Schijf, GZ psycholoog Brijder Verslavingszorg jaap. schijf@brijder.nl

J.J. Schijf, GZ psycholoog Brijder Verslavingszorg jaap. schijf@brijder.nl J.J. Schijf, GZ psycholoog Brijder Verslavingszorg jaap. schijf@brijder.nl Waar gaan we het over hebben? Samen gaan Mechanismen misbruik Consequenties voor bejegening Schadelijke Gevolgen Middelen Kalant,

Nadere informatie

Programma. 1. ADHD bij adolescenten 2. Motiverende gespreksvoering 3. Werken met Zelf Plannen

Programma. 1. ADHD bij adolescenten 2. Motiverende gespreksvoering 3. Werken met Zelf Plannen Programma 1. ADHD bij adolescenten 2. Motiverende gespreksvoering 3. Werken met Zelf Plannen ADHD BIJ ADOLESCENTEN problemen EF/motivatie ADHD gedrag Adolescentie: Middelbare school Minder oudercontrole

Nadere informatie

Prevalentie en behandeling van ADHD bij patiënten met een verslaving

Prevalentie en behandeling van ADHD bij patiënten met een verslaving Prevalentie en behandeling van ADHD bij patiënten met een verslaving Katelijne van Emmerik van Oortmerssen Ellen Vedel Wim van den Brink Robert A. Schoevers overzicht Achtergrond IASP prevalentie studie

Nadere informatie

Waarom stigma rondom AD(H)D bestaat

Waarom stigma rondom AD(H)D bestaat Waarom stigma rondom AD(H)D bestaat N.B.: de inhoud van dit programma is slechts van adviserende aard en dient niet als vervanging voor professioneel en/of medisch advies. Als u verdere consultatie wenst,

Nadere informatie

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen 1. Toelichting op de module 1 Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard M36 van januari 2013. Met adequate voorlichting over maagklachten kan de huisarts samen met de patiënt het beleid vaststellen.

Nadere informatie

Opzet alcoholbeleid voor werknemers binnen een instelling of bedrijf in de gemeente Raalte Alcoholpreventie volwassenen

Opzet alcoholbeleid voor werknemers binnen een instelling of bedrijf in de gemeente Raalte Alcoholpreventie volwassenen Opzet alcoholbeleid voor werknemers binnen een instelling of bedrijf in de gemeente Raalte Alcoholpreventie volwassenen Tactus Verslavingszorg Preventie & Consultancy Brink 40 7411 BT Deventer 088 3822

Nadere informatie

De medicamenteuze behandeling van ADHD en verslaving bij adolescenten.

De medicamenteuze behandeling van ADHD en verslaving bij adolescenten. De medicamenteuze behandeling van ADHD en verslaving bij adolescenten. Joanneke van der Nagel, psychiater, Tactus Verslavingszorg, Enschede Pieter-Jan Carpentier, psychiater, Reinier van Arkel groep, s-hertogenbosch

Nadere informatie