ING Economisch Bureau Meer geld vrijmaken voor kerntaak corporaties. Extra focus op bedrijfslasten

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ING Economisch Bureau Meer geld vrijmaken voor kerntaak corporaties. Extra focus op bedrijfslasten"

Transcriptie

1 ING Economisch Bureau Meer geld vrijmaken voor kerntaak corporaties Extra focus op bedrijfslasten

2 Colofon Auteur Maurice van Sante ING Economisch Bureau Redactieraad Jan van der Doelen Ceel Elemans Alex Kuiper Marcel Peek ING Sector management ING Sector management ING Sector management ING Economisch Bureau 2

3 Inhoudsopgave Inleiding & voorwoord 4 Samenvatting 5 1. Vergelijking met commerciële beleggers 7 2. Fusies en schaalgrootte Het effect van fusies Optimale grootte van corporaties Efficiëntere organisatievorm kamermodel Regiecorporatie Conclusie efficiëntere organisatievorm Benchmarken Bijsturen door vergelijken CBC benchmark Conclusie 35 Bijlage 37 Verschillende definities en berekeningen bedrijfslasten 37 Bronnen Besparen op bedrijfslasten Verdeling bedrijfslasten Personeelslasten Besparen op de personeelslasten Onderhoudskosten Automatiseringskosten Overige kosten Overzicht kostenreductie 31 3

4 Inleiding & voorwoord Slimmer besparen op bedrijfslasten ten behoeve van een duurzaam stelsel Woningcorporaties staan de komende jaren voor enorme uitdagingen. De Novelle en de uitkomsten van de parlementaire enquête bevestigen dat eens temeer. Misschien wel dankzij de verhuurderheffing zijn de corporaties al actiever gaan sturen op hun investeringen en op de beheersing van hun bedrijfslasten. Aan de financiële druk liggen veel factoren ten grondslag die corporaties slecht kunnen beïnvloeden, zoals de economie, de markt en het beleid van de overheid. Naast het wel of juist niet nemen van investeringsbeslissingen, kunnen corporaties nog effectiever sturen op hun bedrijfslasten. Het is de kunst ervoor te zorgen dat huurders daar geen hinder van ondervinden. Op die manier stel je de huurder echt centraal. In deze themavisie gaan we in op de beheersing van bedrijfslasten. We kijken niet alleen naar de personele lasten maar juist naar de overige bedrijfslasten die een belangrijke rol spelen. Zijn de basisprocessen doelmatig en kostenefficiënt ingericht? Zijn er slimme ICT oplossingen beschikbaar die evident leiden tot besparingen? Mooie voorbeelden vind ik bijvoorbeeld de ReparatieApp en het tranformatieproject van kantoor tot woning van Jutphaas Wonen. Door slimme ICT oplossingen en een andere manier van aansturen en eisen stellen worden aantoonbare kostenbesparingen mogelijk bij een hogere huurderstevredenheid: dat is win win voor alle partijen. Maar ook het volledig gedigitaliseerde proces voor alle woonzaken bij studentenhuisvester DUWO wil ik niet onvermeld laten. Als dit opschaalbaar zou zijn naar de hele sector, zou dat een enorme boost geven aan het verder verlagen van de bedrijfslasten. De huurder ervaart tegelijkertijd een betere dienstverlening. Kortom, een blik in de keuken van concrete initiatieven en van voorbeelden van samenwerking met ketenpartners die positief bijdragen aan een verdere structurele besparing op de bedrijfslasten. De onlangs gepubliceerde corporatiebenchmark van Aedes over de bedrijfslasten en het huurdersoordeel is een uitstekend instrument om de transparantie van de sector op een hoger niveau te tillen. Bijna 80% van de corporaties heeft meegewerkt aan deze benchmark. De benchmark die een voortzetting van de daling van de bedrijfslasten met 2,4% zichtbaar maakt, zal gezonde competitie op dit vlak aanmoedigen en leiden tot het delen van best practices. Daar wordt de sector in haar totaliteit alleen maar beter van. Ik wens u veel leesplezier. Ceel Elemans Sectormanager Public Sector ING Nederland

5 Samenvatting Corporaties kunnen kosten besparen door bedrijfsprocessen nog slimmer en efficiënter in te richten. Door digitalisering kunnen de kosten dalen en kan de klanttevredenheid ook verbeteren. Door lagere bedrijfslasten houden corporaties meer geld over voor hun kerntaak. Bij iedere taak die corporaties uitvoeren moeten zij zich afvragen of uitbesteden efficiënter is. Effectief en slim aanbesteden door een gerichte uitvraag in plaats van een uitgebreid bestek bespaart kosten en stimuleert innovatie. Voor een efficiënt werkende corporatie is het belangrijk om te beschikken over normen en standaarden. Naast interne stuurmiddelen is het belangrijk ook extern te vergelijken op basis van benchmarking zodat zicht op verbeterpunten verder toeneemt. Bedrijfslasten dalen al Woningcorporaties maken werk van het verlagen van hun bedrijfslasten. De afgelopen jaren zijn deze zichtbaar teruglopen. Bij commerciële woningbeleggers liggen de kostenniveaus echter nog lager. Enerzijds komt dit door andere definities; anderzijds hebben corporaties een (extra) maatschappelijke opgave in te vullen door te investeren in leefbare wijken. Efficiency én betere klantbeleving gaan hand in hand Het streven naar een efficiëntere organisatie (lean) is mogelijk in combinatie met een betere klantrelatie. De huurder ervaart een klantgedreven organisatie waarbij processen efficiënter en toegankelijker verlopen. Ook de klantbeleving verbetert hierdoor. Het bijvoorbeeld voorkomen van dubbele invoer van gegevens in verschillende systemen is efficiënter maar voorkomt ook fouten waardoor de klanttevredenheid toeneemt. Huurders zijn daarbij al veel verder dan corporaties vaak denken. Zo hebben de meeste huurders een smartphone en communiceren daarmee graag met hun corporatie. Inzichtelijke maatschappelijke taak Een verandering van het organisatiemodel van een corporatie leidt tot beter inzicht in de bedrijfslasten. De traditionele corporatie kenmerkt zich als een organisatie met drie verschillende rollen: verhuren, beleggen en een maatschappelijke taak. Bij veel corporaties loopt deze maatschappelijke taak nu door het gehele bedrijfsproces heen en daarom is het onduidelijk wat deze taak nu eigenlijk kost en oplevert. Het uit elkaar trekken van deze rollen leidt tot meer transparantie, inzicht in benutting van het maatschappelijk budget en besparingsmogelijkheden. Grote corporaties hebben geen lagere bedrijfslasten Gefuseerde corporaties hebben geen lagere bedrijfslasten. Doordat de organisatie groter en complexer wordt, ontstaan er meer tussenlagen waardoor de kosten vaak juist stijgen. Ook grote corporaties hebben relatief geen lagere bedrijfslasten dan kleinere corporaties. Uitbesteding leidt vaak tot betere kwaliteit en lagere kosten Door werkzaamheden uit te besteden, kan een corporatie gebruik maken van de tucht van de markt. Het concurrentiemechanisme kan er voor zorgen dat de kwaliteit van de dienstverlening naar de huurder verbetert en ook de kostprijs daalt. Om optimaal te profiteren van marktwerking, kan meer efficiency en meer doelmatigheid gerealiseerd worden, als er gewerkt wordt op basis van een gericht uitvraag document in plaats van een complex bestekdocument. Zo kan de opdrachtnemer zelf invullen hoe de opdracht precies uitgevoerd wordt. Dit stimuleert innovatie bij de bedrijven die mee doen aan de aanbesteding. 5

6 Samenvatting (vervolg) Afname personeel zet door De bedrijfslasten van corporaties bestaan voor meer dan de helft uit personeelslasten. Deels kan dit verklaard worden door de relatief dure CAO en de gemiddeld hoge leeftijd van het personeel. Bijna de helft is ouder dan 45 jaar en het gemiddelde ligt hiermee veel hoger dan in het bedrijfsleven en bij de overheid. Corporaties besparen inmiddels op de personeelskosten en de verwachting is dat de komende jaren het aantal arbeidsplaatsen nog flink zal dalen. Verbeterpunten vinden door meer benchmarking Voor een doelgerichte corporatie is het uiteindelijk belangrijk om te beschikken over normen en standaarden waartegen de prestaties van de eigen organisatie worden afgezet. Naast interne stuurmiddelen kan ook ten opzichte van andere corporaties worden gemeten door middel van verdere benchmarking. Een benchmark kan juist effectief werken bij woningcorporaties omdat er in de corporatiewereld geen marktwerking is waardoor instellingen niet met elkaar concurreren en elkaar niet scherp houden. Een benchmark zorgt voor competitieve elementen. Zo kunnen corporaties duidelijk zien waar ze goed in zijn en wat ze juist kunnen verbeteren. Belangrijk blijft daarbij dat er gestuurd wordt op beïnvloedbare kosten en dat alleen deze kostencomponenten met elkaar vergeleken worden. Het recente benchmark rapport van Aedes is daar juist van uit gegaan. Een benchmark zorgt daarbij ook voor transparantie binnen de sector en corporaties geven zo inzicht over hun prestaties aan de maatschappij. Het Corporatie Benchmark Centrum van Aedes zal gaan voorzien in een steeds belangrijkere behoefte. Cruciaal is dat het CBC voor alle relevante spelers in de sector volledig toegankelijk wordt. Nu zijn de CBC benchmark data nog maar slechts gedeeltelijk openbaar. 6

7 Hoofdstuk 1. Vergelijking met commerciële beleggers Vergelijking met commerciële beleggers 7

8 1 Vergelijking met commerciële beleggers Vergelijking met commerciële beleggers Exploitatiekosten dalen sinds 2010 In de periode stegen de exploitatiekosten bij woningcorporaties nog jaarlijks met ruim 4% ten opzichte van 1,4% bij commerciële beleggers (figuur 1). Sinds 2010 zijn corporaties duidelijk op de kostenontwikkeling gaan letten. De stagnerende woningmarkt en de invoering van de verhuurderheffing zorgden er voor dat corporaties zich moesten gaan bezinnen op hun bedrijfslasten. In de periode daalden de exploitatiekosten bij corporaties terwijl commerciële beleggers wel een lichte stijging lieten zien. Door onder andere deze reeds gerealiseerde kostendaling en een toenemende aandacht voor de Novelle is de focus op kostenbeheersing het afgelopen jaar wel weer afgenomen (figuur 2). Hogere kosten bij corporaties Het kostenniveau van corporaties ligt al jaren flink boven dat van commerciële woningbeleggers. Zo waren de gemiddelde exploitatiekosten in de jaren van corporaties volgens de IPD bij corporaties 36,80 per m 2 ten opzichte van 21,30 per m 2 bij commerciële beleggers (figuur 3). Corporaties hebben onder andere meer personeel in dienst. Deze hogere kostenniveaus bij corporaties zijn deels te verklaren vanuit de doelstelling van corporaties. Zo maken corporaties ook maatschappelijke kosten voor de leefbaarheid in de buurt. Om deze kosten goed inzichtelijk te krijgen en een vergelijking mogelijk te maken met commerciële beleggers wordt in het volgende hoofdstuk het 3-kamermodel besproken waarbij de verschillende rollen van een corporatie uit elkaar gehaald worden. Figuur 1 Exploitatiekosten in per m 2, Exploitatiekosten veel hoger bij corporaties Figuur 2 % corporaties dat kostenbeheersing één van de drie belangrijkste thema s vindt 50% IPD Vastgoedbeleggers 45% IPD Corporaties Afnemende 40% interesse voor kostenbeheersing 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% IPD Corporaties IPD Vastgoedbeleggers 0% Bron: IPD Bron: Finance Ideas 8

9 1 Vergelijking met commerciële beleggers Vergelijking met commerciële beleggers (vervolg) Vooral hogere onderhoudskosten door andere boekhoudregels Corporaties maken vooral hoge onderhoudskosten en beheerkosten. Bij corporaties zijn deze gemiddeld 20,40 en 10,70. Bij commerciële beleggers zijn deze met respectievelijk 10,70 en 2,20 veel lager per m 2. Deels kan dit komen doordat corporaties mutatieonderhoud bij de onderhoudskosten optellen terwijl commerciële beleggers deze kosten vaak als investeringen boeken. Ook communicatiekosten en kosten voor directievoering vallen bij de commerciële beleggers vaak in de holding en worden daardoor niet toegerekend aan de exploitatiekosten. Corporatiewoning minder oud dan particuliere huurwoning De woningvoorraad van corporaties is minder oud dan van particuliere beleggers. Bij corporaties bestaat het woningbestand voor ruim de helft uit woningen van voor Bij particuliere beleggers is dit bijna 70% (figuur 4). Corporaties hebben vooral relatief weinig hele oude woningen van voor Het aandeel hiervan is ongeveer 10%. Bijna 40% van de particulier verhuurde woningen zijn gebouwd voor de oorlog. Vooral deze oudere woningen hebben hoge onderhoudskosten. De relatief nieuwe voorraad van corporaties zou daarom ook tot lagere onderhoudskosten kunnen leiden. Figuur 3 Exploitatiekosten in per m 2, 2013 Figuur 4 Bouwperiode woningen als percentage van de woningvoorraad % 30 90% 80% Onderhoudskosten bij corporaties veel hoger 70% 60% 50% 40% Woningvoorraad corporaties relatief jong 0 Corporaties IPD Vastgoedbeleggers 30% 20% Vaste kosten Onderhoudskosten Beheerkosten Verhuurkosten Overige kosten 10% 0% <1906 Corporaties <1945 Particulier <1960 <1975 <1990 < Bron: IPD Bron CBS, bewerkt door ING Economisch Bureau 9

10 Hoofdstuk 2. Fusies en schaalgrootte Het effect van fusies Optimale grootte van corporaties 10

11 2 Fusies en schaalgrootte 2.1. Het effect van fusies Fusies om bedrijfslasten te verlagen Door fusies is het aantal corporaties de afgelopen jaren flink afgenomen. Eind jaren 90 en in het begin van deze eeuw was er een grote fusiegolf van jaarlijks meer dan 20. Eén van de beweegredenen voor fusies is vaak het behalen van schaalvoordelen waardoor corporaties beter en efficiënter kunnen presteren. Dit is ook een criterium van de minister bij het goedkeuren van een fusie. Bij de recente fusie tussen woonstichting Urmond en Wonen Limburg worden ook kostenvoordelen als een belangrijke beweegreden genoemd. Figuur 5 Variabele bedrijfslasten per woongelegenheid x 1.000, ,0 3,5 3,0 2,5 Bedrijfslasten bij gefuseerde corporaties hoger Variabele bedrijfslasten niet lager na fusie Uit onderzoek van het Planbureau van de Leefomgeving blijkt echter dat gefuseerde corporaties helemaal géén lagere bedrijfslasten hebben. Doordat de organisatie groter wordt, ontstaan er bijvoorbeeld meer tussenlagen in het middenmanagement waardoor de kosten juist weer stijgen. Corporaties die meerdere keren fuseren hebben zelfs nog hogere kosten (figuur 5). Deels kan dit komen doordat de fusie in beginsel extra kosten met zich mee brengt en pas later voordeel gaat opleveren. Ook blijkt het dat vooral corporaties met hoge variabele kosten fuseren, misschien wel juist met de reden om deze door middel van de fusie naar beneden te krijgen. De hogere kosten van fusiecorporaties worden zo verklaard door hogere kostenniveaus bij het begin van de fusie. Het lijkt er echter op dat fusies de bedrijfslasten niet extra naar beneden brengen. 2,0 1,5 1,0 0,5 0, Niet-gefuseerd Eénmaal gefuseerd Meerdere malen gefuseerd Bron: Planbureau voor de leefomgeving, bewerking ING Economisch Bureau 2010 Maar fusies kunnen nog steeds zinvol zijn Dit betekent niet dat fusies niet doeltreffend zijn. Bij fusies draait het vaak niet alleen om het verlagen van de bedrijfslasten. Ook outputfactoren, dienstverlening, kwaliteit en de invulling van de volkshuisvestelijke opgave kunnen een rol spelen. Zoals het beter kunnen toekennen van woningen aan de doelgroep, sterkere projectontwikkelingspositie en een minder versnipperd woningbezit van corporaties waardoor beter ingespeeld kan worden op de vraag 1. 1 De Novelle geeft gemeenten de mogelijkheid om de omvang van een corporatie te gaan bepalen als zij van mening zijn dat de huidige omvang van de corporatie te groot is voor de regionale woningmarkt. 11

12 2 Fusies en schaalgrootte 2.2. Optimale grootte van corporaties Grote spreiding van netto bedrijfslasten Op het niveau van individuele corporaties lopen de netto bedrijfslasten 2 ver uiteen van circa 500 per woning tot ruim per verhuurde woning. De grootste spreiding is te zien bij kleinere corporaties tot zo n woningen in bezit. Bij grotere corporaties is de bandbreedte kleiner en schommelen de bedrijfslasten tussen de en Ook na correctie op leefbaarheidsinvesteringen blijft de spreiding groot. Dit kan meerdere oorzaken hebben. Zo kan er sprake zijn van incidentele kosten, andere toerekeningssystematiek, andere opvatting over het takenpakket van de corporatie of uiteraard ook verschillen in efficiency van de activiteiten. Optimale grootte bestaat niet De puntenwolk in figuur 6 laat zien dat er geen relatie bestaat tussen het aantal woningen dat een corporatie bezit en de netto bedrijfslasten. Er is daarbij eerder een positieve relatie zoals de trendlijn aangeeft waarbij dus een grotere omvang van corporaties hogere bedrijfslasten met zich meebrengt. Recent onderzoek van COELO (Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden) toont aan dat bij corporaties met meer dan woningen er juist schaalnadelen gaan optreden. Geconcludeerd kan uiteindelijk worden dat de grootte van corporaties er niet toe doet om de bedrijfslasten per verhuurde woning naar beneden te brengen. Grote corporaties hebben eerder juist hogere bedrijfslasten. Fusies lijken dan ook niet geschikt om door schaalvoordelen het kostenniveau van een corporatie naar beneden te halen. Dit sluit aan bij de visie van Aedes dat er geen optimale schaalgrootte van corporaties bestaat. Kostenbesparingen zullen op een andere manier behaald moeten worden dan door schaalvoordelen. Hier gaat het volgende hoofdstuk op in. Figuur 6 Spreiding van corporaties netto bedrijfslasten per woning, Bron: CFV, bewerking ING Economisch Bureau 0 Géén schaalvoordelen bij corporaties Zie blz

13 Hoofdstuk 3. Efficiëntere organisatievorm 3-kamermodel Regiecorporatie Conclusie efficiëntere organisatievorm 13

14 3 Efficiëntere organisatievorm kamermodel Figuur 7 3-kamer model ORTEC Bron: Ortec Huurkorting en extra beheer en onderhoud Aanpassen organisatiemodel Een verandering van het organisatiemodel van een corporatie kan leiden tot beter inzicht en verlaging van het algemene kostenniveau bij corporaties. De traditionele corporatie kenmerkt zich nu nog vaak als een organisatie die een groot deel van de bedrijfskolom bedient. Zo zijn corporaties betrokken bij het financieren, bouwen, verhuren en beheren tot en met de sloop toe. In het splitsen van activiteiten en het richten op de kerntaken liggen mogelijkheden om de efficiëntie te verbeteren. Hieronder worden twee veel besproken alternatieve organisatievormen besproken die corporaties efficiënter kunnen maken. De belangrijkste is het 3-kamermodel en wordt als eerste besproken. De uitdaging daarbij is om beter te kunnen meten en maatschappelijke kosten te verantwoorden. Maatschappelijke kamer Dividend Vermogen Maatschappelijk budget Vastgoedkamer Vermogenskamer Opsplitsen van verschillende rollen Het driekamermodel is een door ORTEC ontwikkeld strategisch sturingsconcept voor een corporatie. Het model moet de efficiëntie en effectiviteit verbeteren en financiële continuïteit beter garanderen. Bij veel corporaties loopt de maatschappelijke rol en de vastgoedrol door elkaar heen. Het uit elkaar trekken van de verschillende rollen van corporaties in drie kamers leidt tot meer transparantie en een duidelijkere structuur (figuur 7). Er komt inzicht in het maatschappelijke budget, de gemaakte kosten en het rendement van het vastgoed. De volgende rollen worden daarbij onderscheiden: Maatschappelijke kamer -> maatschappelijke waarde toevoegen Het doel van de Maatschappelijke kamer is een effectieve inzet van beschikbare middelen voor maatschappelijke activiteiten. Hiervoor krijgt de Maatschappelijke kamer een jaarlijks budget van de Vermogenskamer. Dit kan ingezet worden voor bijvoorbeeld huurkorting, extra beheer, onderhoud en leefbaarheid. Door het inzichtelijk maken van de verdeling van het beschikbare budget wordt de maatschappelijke taak transparant en kan de efficiency en effectiviteit verhoogd worden. Vastgoedkamer -> rendement maken op vastgoed De taak van de Vastgoedkamer is het efficiënt exploiteren van het vastgoed. De Vastgoedkamer streeft naar een marktconform direct (huur) en indirect (waardestijging) rendement. Het rendement leent zich goed voor een vergelijking met andere corporaties. De Maatschappelijke kamer kan daarbij huurkortingen of extra beheer financieren en daarmee een bijdrage aan het directe rendement leveren. De Vastgoedkamer keert het rendement (directe en het gerealiseerde indirecte rendement) als dividend uit aan de Vermogenskamer. 14

15 3 Efficiëntere organisatievorm kamermodel (vervolg) Vermogenskamer -> zorgen voor financiële continuïteit De Vermogenskamer zorgt voor de financiële continuïteit. Dit gebeurt primair door te sturen op de gewenste ontwikkeling van de kasstromen en het eigen vermogen. De omvang van het eigen vermogen wordt bepaald op basis van marktwaarde van het vastgoed van de corporatie. De Vermogenskamer ontvangt dividend van de Vastgoedkamer en betaalt hiermee de rentelasten over het vreemd vermogen. De winst kan bestemd worden als maatschappelijk budget voor de maatschappelijke kamer en groei van het eigen vermogen. Keuzes inzichtelijk maken De doelen van bovenstaande kamers kunnen tegengestelde belangen hebben. Door deze duidelijk te maken, kan een corporatie beleidskeuzes juist goed onderbouwen. Het model draagt zo bij aan de effectiviteit van de organisatie door duidelijke keuzes te maken bij de maatschappelijke uitgaven. Het driekamermodel geeft daarbij de mogelijkheid om te bewijzen dat de vastgoedprestaties de vergelijking met de commerciële sector aankunnen. Als dat nog niet zo is geeft het model inzicht en transparantie om hier naar toe te werken. Hoe er met dat inzicht concreet op de bedrijfslasten bespaard kan worden, wordt in het volgende hoofdstuk besproken. 15

16 3 Efficiëntere organisatievorm 3.2. Regiecorporatie Bijna alles uitbesteden Bij de regiecorporatie heeft de corporatie de woningen in bezit, maar besteedt de verhuur,- bouw- en onderhoudsprocessen uit aan marktpartijen, die voldoen aan de prijs- en kwaliteitseisen. Door efficiënte inkoop van deze diensten kan de regiecorporatie de verhouding tussen kosten en kwaliteit beter beheersen en behoudt focus op haar kernactiviteit; bouwen en verhuren van goede en betaalbare woningen. Figuur 8 Van traditionele corporatie naar regiecorporatie Regie voeren is anders dan uitbesteden In de regiecorporatie worden alleen de vermogensverschaffing en beleggingsfunctie door de corporatie zelf uitgevoerd. Alle andere taken worden uitbesteed. Bij regievoeren worden taken uitbesteed aan een ander bedrijf op basis van resultaatafspraken. Er wordt dus niet afgerekend per uur maar er worden afspraken gemaakt over de uit te voeren diensten en waar die aan moeten voldoen (figuur 8). Simpel gezegd: je geeft aan wat je wilt bereiken, binnen welke kaders en je stuurt op de uitvoering door anderen 3. Aanbesteding van de opdrachten gaat via een programma van eisen (PvE). Hoe de opdrachtnemer de opdracht precies uitvoert mag hij zelf weten, zolang maar aan de eisen voldaan worden. Dit stimuleert de innovatie bij partijen die mee doen aan de aanbesteding. Output Afrekenen op: Uren Intern uitbesteden Traditioneel Regie voeren Extern uitbesteden Zelf Klantrelatie: Ander Marktwerking en specialisatie bevorderen De regiecorporatie wordt opdrachtgever van de verschillende functies die zij nu vaak zelf uitvoert. Het voordeel is gestoeld op de gedachte dat het beperken van de taken in de bedrijfskolom van een organisatie goed is vanwege specialisatie. Zo kan een bouwbedrijf zich volledig richten op onderhoud van woningen, dit uitvoeren voor meerdere opdrachtgevers (corporaties) en zo zijn processen optimaliseren en deze diensten goedkoper leveren aan de corporatie dan een eigen onderhoudsdienst. Ook kan het concurrentiemechanisme van de markt er voor zorgen dat de geboden kwaliteit verbetert en de prijzen dalen 4. Bron: Oranjewoud, bewerkt door ING Economisch Bureau 3 Bron: Oranjewoud 4 Bron: Regiecorporatie (versie 2.0) Naar een doelmatige maatschappelijke verhuurder. 16

17 3 Efficiëntere organisatievorm 3.3. Conclusie efficiëntere organisatievorm Een combinatie van driekamermodel en regiecorporatie Een verandering van het organisatiemodel van corporaties kan leiden tot lagere kostenniveaus. Om dit te bereiken kunnen corporaties overwegen om hun bedrijfsvoering inzichtelijker en transparanter te maken. Zo komen de bedrijfslasten beter in beeld en is het eenvoudiger de bedrijfsvoering efficiënter en effectiever te maken. Het hiervoor beschreven driekamermodel kan hierbij helpen om de verschillende rollen van een corporatie uiteen te trekken en voor een duidelijkere structuur te zorgen. Daarbij kunnen corporaties dan bepalen welke taken zij zelf willen blijven uitvoeren en welke taken efficiënter en dus goedkoper en beter uitbesteed kunnen worden. Uiteraard hoeft niet alles uitbesteed te worden zoals bij de regiecorporatie. Een duidelijke afweging van zelf doen of uitbesteden is echter wel het overwegen waard. 17

18 Hoofdstuk 4. Besparen op bedrijfslasten Verdeling bedrijfslasten Onderhoudskosten Automatiseringskosten Overige kosten Overzicht kostenreducties 18

19 4 Besparen op bedrijfslasten 4.1. Verdeling bedrijfslasten Verschillende soorten kosten De helft van de bedrijfslasten bij corporaties wordt opgeslokt door de (overige) personeelskosten (figuur 9). De zakelijke lasten vormen de tweede kostenpost. Hieronder vallen OZB-lasten, riool- en watersysteemheffing en verzekeringen. Andere grote kostenposten zijn de algemene kosten (bijv. accountants en fiscaal advies). In dit hoofdstuk zullen we alle verschillende bedrijfslasten bespreken en de mogelijkheden om hierop te besparen 5. Box: Studentenhuisvesters hebben lage bedrijfslasten Onder de corporaties met de lage bedrijfslasten bevinden zich verschillende studentenhuisvesters zoals DUWO en Stichting Studenten Huisvesting*. Enerzijds zorgen de gedeelde voorzieningen en de relatief kleine wooneenheden uiteraard voor lage onderhoudskosten. Anderzijds is bij studenten het aantal mutaties veel hoger. Om de mutatiekosten toch laag te houden kan bij de studentenhuisvester DUWO, de corporatie met de laagste bedrijfslasten, een student zijn woonzaken volledig digitaal afhandelen. Huurders hoeven niet naar een kantoor van DUWO. Ze kunnen hun huurcontract digitaal ondertekenen via een veilig systeem. Studenten die een woning huren, kunnen ook alle verdere zaken digitaal regelen. Hierdoor zijn de bedrijfslasten laag maar verbetert ook de dienstverlening. * Zij scoren in de top 3 van corporaties met de laagste bedrijfslasten in 2012 bij het CFV. De data van deze twee corporaties zijn echter niet openbaar gemaakt bij de Aedes-Benchmark De in dit hoofdstuk gebruikte definities wijken af van de eerder gebruikte definitie van de bedrijfslasten. Hierdoor kunnen ook grote verschillen ontstaan bij vergelijkingen. Een uitsplitsing van de verschillende gebruikte definities is te vinden in de bijlage. Figuur 9 Verdeling bedrijfslasten corporaties, * 12% 9% 6% 4% 1% 18% 7% * Het gaat hier om de overhead waar onderhoudslasten en financieringskosten geen onderdeel vanuit maken. De personeelslasten met betrekking tot onderhoud maken wel deel uit van de categorie personeelslasten. Bron: BDO, bewerking ING Economisch Bureau 3 corporaties met hoogste bedrijfslasten in 2013 per vhe Woonstichting Bergh Stichting Dudok Wonen Stichting Woningbouw Slochteren % Personeelskosten Overige personeelskosten Zakelijke lasten Algemene kosten Directe exploitatielasten Automatiseringskosten Huisvestingskosten Bestuurskosten 3 corporaties met laagste bedrijfslasten in 2013 per vhe Christelijke Woningstichting Patrimonium 322 R&B Wonen 345 Stichting Woonborg 422 Bron: Aedes-Benchmark 2014 (Geharmoniseerde beïnvloedbare netto bedrijfslasten) Bestu Huisv Autom Direc Algem Zake Over Perso 19

20 4 Besparen op bedrijfslasten 4.1. Verdeling bedrijfslasten Personeelslasten Personeelskosten hoog Personeelslasten zorgen inclusief de overige personeelslasten zoals inhuur van uitzendkrachten voor de helft van de totale bedrijfslasten. De gemiddelde personeelskosten per fte bedroegen ,- in Deze liggen daarmee ruim boven de loonkosten per fte bij de overheid en het gemiddelde van Nederland (figuur 10). De gemiddelde personeelskosten dalen bij het groter worden van corporaties. Waarschijnlijk komt dit doordat de hogere salarissen van de directie relatief minder zwaar drukken op de totale personeelslasten bij de grotere corporaties. Personeel gemiddeld oud De hogere personeelskosten per fte bij corporaties worden deels verklaard door de relatief dure CAO en pensioenregeling en de gemiddeld hoge leeftijd van het personeel. Bijna de helft van de werknemers bij corporaties is ouder dan 45 jaar en de gemiddelde leeftijd ligt hiermee veel hoger dan de gemiddelde personele leeftijd in Nederland en bij de overheid (figuur 11). Ouderen verdienen over het algemeen meer waardoor de loonkosten van corporaties ook hoger liggen. Figuur 10 Gemiddelde loonkosten per fte naar grootte van de corporatie en in vergelijking met overheid en geheel Nederland Hoge loonkosten per fte bij corporaties Figuur 11 Leeftijdsverdeling personeel, % 30% 25% 20% 15% 10% 5% Gemiddelde Gemmidelde leeftijd personeelskosten van corporatiepersoneel hoog < >10000 Gemiddeld wbc's Overheid Nederland 0% Nederland Overheid Corporaties Bron: CBS, Aedes en CFV, ING Economisch Bureau Bron: CBS, Aedes en CFV, ING Economisch Bureau 20

21 4 Besparen op bedrijfslasten 4.1. Verdeling bedrijfslasten Besparen op de personeelslasten Afname personeel zet door Corporaties zijn inmiddels aan het besparen op de personeelskosten. Zo is het aantal werknemers bij corporaties sinds 2011 aan het afnemen (figuur 12). Uit onderzoek van OverheidinNederland komt naar voren dat 94% van de corporaties nog meer banen gaat schrappen. Bij zeven op de tien corporaties gaat het om minimaal 15% van de banen. Eén op de vijf heeft zelfs de intentie om het personeelsbestand met een kwart in te krimpen. Familiecultuur belemmert resultaat gerichte organisatie Minder personeel is alleen mogelijk als er efficiënter gewerkt wordt. Personeelslasten lopen echter door alle verschillende kostenposten heen. Het zomaar snijden in het personeelsbestand is dan vaak ook niet mogelijk. Het efficiënter maken van bedrijfsprocessen kan resulteren in een besparing op personeelskosten. Het gemiddeld oudere personeel kan er echter voor zorgen dat nieuwe ontwikkelingen voor efficiënter werken door automatisering moeilijker te implementeren zijn. Woningcorporaties waren daarbij van oudsher traditionele hiërarchische organisaties die overheidsbeleid uitvoerden. De hoge leeftijd van het personeel van tegen de 50 jaar en een veel voorkomende familiecultuur bij corporaties kunnen daardoor een zakelijke en resultaatgerichte organisatie belemmeren 6. Personeelskosten voor leefbaarheid verlagen Het zijn vooral leefbaarheidsuitgaven die hogere personeelskosten veroorzaken. In grote steden hebben corporaties veel wijkbeheerders, huismeesters en woonconsulenten in dienst. Woonconsulenten hebben daarbij een breed takenpakket. Het op tijd overdragen van cases aan een andere partij (maatschappelijk werk, gemeente of politie) kan bij de corporatie bijvoorbeeld kosten besparen. Maatschappelijke taken kunnen ook overgedragen worden 6 Bron: Atrivé en Poort6 Figuur 12 Ontwikkeling aantal werknemers bij corporaties, Aantal fte Bron: Aedes, bewerkt door ING Economisch Bureau % ontwikkeling fte's Aantal fte s bij corporaties neemt af % 6% 4% 2% 0% -2% 8% 6% 4% 21

Veel gestelde vragen en antwoorden over resultaten, opbouw en methode Aedes-benchmark

Veel gestelde vragen en antwoorden over resultaten, opbouw en methode Aedes-benchmark Veel gestelde vragen en antwoorden over resultaten, opbouw en methode Aedes-benchmark Resultaten Huurdersoordeel (bouwsteen Kwaliteit) Wat is het belangrijkste resultaat van het huurdersoordeel? Het Huurdersoordeel

Nadere informatie

Woningmarkt en corporatiesector. Johan Conijn

Woningmarkt en corporatiesector. Johan Conijn Woningmarkt en corporatiesector Johan Conijn Ruimteconferentie PBL 21 mei 2013 Inhoud Woningmarktdebat Positie woningcorporatie Regeer- en woonakkoord DrieKamerModel 2 Woningmarkt Overmatige subsidiering

Nadere informatie

De digitale corporatie KLANTWAARDE EN BEDRIJFSKOSTEN: KANAALSTRATEGIE. 11 september 2014 Marcel Zondervan Marnix van Welie

De digitale corporatie KLANTWAARDE EN BEDRIJFSKOSTEN: KANAALSTRATEGIE. 11 september 2014 Marcel Zondervan Marnix van Welie De digitale corporatie KLANTWAARDE EN BEDRIJFSKOSTEN: KANAALSTRATEGIE 11 september 2014 Marcel Zondervan Marnix van Welie AGENDA 1. Even voorstellen? 2. Feiten: De kosten van een klantcontact 3. Praktijk:

Nadere informatie

DrieKamerModel. Johan Conijn

DrieKamerModel. Johan Conijn DrieKamerModel Johan Conijn 18 september 2012 DrieKamerModel Het DrieKamerModel is een integraal, strategisch sturingsconcept voor een corporatie. Het is een antwoord in de al langlopende discussie over

Nadere informatie

Mobiele applicaties of Enterprise mobility is een hot topic. Zo blijkt uit een onderzoek

Mobiele applicaties of Enterprise mobility is een hot topic. Zo blijkt uit een onderzoek TRENDRAPPORT Mobiele Apps bij woningcorporaties In de eerste helft van 2015 heeft Working Spirit een onderzoek laten uitvoeren naar het gebruik van mobiele applicaties bij woningcorporaties. Doel van dit

Nadere informatie

De toekomst van corporaties Johan Conijn Dennis Berkeveld

De toekomst van corporaties Johan Conijn Dennis Berkeveld De toekomst van corporaties Johan Conijn Dennis Berkeveld Hervorming woningmarkt Diverse hervormingsvoorstellen: - werkgroep Wonen onderdeel Heroverwegingen (2010) - Rapport CSED van de SER (2010) - Wonen

Nadere informatie

Eigen Haard en het Driekamermodel. Voor Alert 12 maart 2015

Eigen Haard en het Driekamermodel. Voor Alert 12 maart 2015 Eigen Haard en het Driekamermodel Voor Alert 12 maart 2015 Programma (voorstel) 1. 17.00 uur Het Driekamermodel: hoe werkt het? (Ortec) 2. 17.20 uur Eigen Haard quiz 3. 17.40 uur Hoe besteedt Eigen Haard

Nadere informatie

Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt. platform woningcorporaties noord-holland noord

Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt. platform woningcorporaties noord-holland noord Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt platform woningcorporaties noord-holland noord Voorwoord Op 15 december 2011 is door ruim 20 corporaties uit de subregio s Noordkop, West-Friesland,

Nadere informatie

BEDRIJFSLASTEN NADER BEKEKEN

BEDRIJFSLASTEN NADER BEKEKEN BEDRIJFSLASTEN NADER BEKEKEN Om meer inzicht te verkrijgen in de oorzaken van oplopende bedrijfslasten bij woningcorporaties heeft Aedes in samenwerking met BDO een bedrijfslastenonderzoek uitgevoerd.

Nadere informatie

Woningbeheer vanuit de doelstelling

Woningbeheer vanuit de doelstelling d Woningbeheer vanuit de doelstelling Werkcongres Halveer je beheer? Efficiënt en effectief woningbeheer in een nieuwe tijd Karin E. de Graaf, directeur-bestuurder Delft, 6 juni 2013 1 Vraagje Is de (beheer)doelstelling

Nadere informatie

Resultaten klanttevredenheidsonderzoek

Resultaten klanttevredenheidsonderzoek Resultaten klanttevredenheidsonderzoek Een van de uitgangspunten van de fusie was dat onze klanten er geen hinder van mochten onder vinden. Na de fusie moest onze dienstverlening op hetzelfde niveau of

Nadere informatie

DAGELIJKS ONDERHOUD. Stichting Havensteder. Henk Hartman

DAGELIJKS ONDERHOUD. Stichting Havensteder. Henk Hartman DAGELIJKS ONDERHOUD Stichting Havensteder Henk Hartman 4-2-2015 1 Programma Havensteder Samenwerking III II I Dagelijks onderhoud 4-2-2015 2 Missie Havensteder Wij zijn sterk in huisvesting voor mensen

Nadere informatie

Interne organisatie beïnvloedt effectiviteit en efficiëntie

Interne organisatie beïnvloedt effectiviteit en efficiëntie Interne organisatie beïnvloedt effectiviteit en efficiëntie Systematische vergelijking van de interne organisatie en prestaties van corporaties toont aan dat kleine corporaties met veel ervaring als maatschappelijke

Nadere informatie

Woningcorporatie 2020: Professionalisering Communicatie. Uitkomsten benchmarkonderzoek 2012

Woningcorporatie 2020: Professionalisering Communicatie. Uitkomsten benchmarkonderzoek 2012 Woningcorporatie 2020: Professionalisering Communicatie Uitkomsten benchmarkonderzoek 2012 Between-us, 2012 Voorwoord Met vijftien jaar ervaring in de corporatiebranche heeft Between-us een solide inzicht

Nadere informatie

Woningbezit per gemeente 140

Woningbezit per gemeente 140 Betaalbaarheid en in Fryslân 2016 HUURKLASSE Aantal 403,06 403,07 en 576,87 576,88 en 618,24 8,7 65 HUURPRIJS IN NIEUWBOUW Investering (x miljoen ) Woningbezit per gemeente 140 Schiermonnikoog WONINGVERBETERINGEN

Nadere informatie

Vastgoeddata woningcorporaties beperkt

Vastgoeddata woningcorporaties beperkt IV WONINGCORPORATIES Vastgoeddata woningcorporaties beperkt Geen inzicht in effectiviteit maatschappelijke doelen Jan Veuger Minister Blok van Wonen heeft de woningcorporaties gevraagd met een plan van

Nadere informatie

Inkoopmanagement en Ketenintegratie. 18 september 2008

Inkoopmanagement en Ketenintegratie. 18 september 2008 Inkoopmanagement en Ketenintegratie 18 september 2008 Van Schöll Advies In de huidige vorm ontstaan in 2003 Kernactiviteiten Begeleiden van veranderingsprocessen Optimaliseren van het sproces Inkoop management

Nadere informatie

Veranderingen in het opdrachtgeverschap

Veranderingen in het opdrachtgeverschap Veranderingen in het opdrachtgeverschap Masterclass Opdrachtgeveschap Efficiënt Energiebesparen 5 november2015 - Krimpende portemonnee - De spanning tussen vraag en aanbod - Regisserend Oprachtgeverschap

Nadere informatie

Bijdrage van woningcorporaties aan leefbare buurten in Amsterdam

Bijdrage van woningcorporaties aan leefbare buurten in Amsterdam Pagina 1 / 6 Bijdrage van woningcorporaties aan leefbare buurten in Amsterdam Veel gehoord en gelezen is dat inzet op leefbaarheid geen verantwoordelijkheid en kerntaak meer is van woningcorporaties. Handen

Nadere informatie

Benchmark KCC Woningcorporaties 2014 IMPRESSIE RESULTATEN

Benchmark KCC Woningcorporaties 2014 IMPRESSIE RESULTATEN Benchmark KCC Woningcorporaties 2014 IMPRESSIE RESULTATEN Project 112238 Versie 01 / 8 augustus 2014 Voor u ligt de impressie van de Benchmark KCC Woningcorporaties 2014. Dit document geeft een anonieme,

Nadere informatie

Hoe verdelen we het maatschappelijk budget?

Hoe verdelen we het maatschappelijk budget? 6 e Stakeholdersdialoog 30 oktober 2014 Nico Nieman over de ambities van Eigen Haard. Hoe verdelen we het maatschappelijk budget? Transparantie over de bedrijfsstrategie Eigen Haard wil de maatschappelijke

Nadere informatie

Notitie Ontwikkeling van de lokale woonlasten

Notitie Ontwikkeling van de lokale woonlasten Notitie Ontwikkeling van de lokale woonlasten Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (voorts COELO) publiceert jaarlijks de Atlas van de lokale lasten, een overzicht van de

Nadere informatie

Meest gestelde vragen over de resultaten, methode en proces Aedes-benchmark

Meest gestelde vragen over de resultaten, methode en proces Aedes-benchmark Meest gestelde vragen over de resultaten, methode en proces Aedes-benchmark 1. Resultaten Wat is het belangrijkste resultaat bij het onderdeel kwaliteit? Ruim 144.000 huurders spraken zich uit over de

Nadere informatie

Expertmeeting Kansen van woningcorporaties. Utrecht, 12 februari 2015 Lectoraat Maatschappelijk Vastgoed dr.ing. Jan Veuger MRE FRICS

Expertmeeting Kansen van woningcorporaties. Utrecht, 12 februari 2015 Lectoraat Maatschappelijk Vastgoed dr.ing. Jan Veuger MRE FRICS Expertmeeting Kansen van woningcorporaties Utrecht, 12 februari 2015 Lectoraat Maatschappelijk Vastgoed dr.ing. Jan Veuger MRE FRICS Programma 14.30 Ontvanst 15.00 Opening en inleiding Ontwikkelingen corporaties

Nadere informatie

Visitatie. Omnia Wonen 2012. Maatschappelijke prestaties op het gebied van: Ambities en doelstellingen

Visitatie. Omnia Wonen 2012. Maatschappelijke prestaties op het gebied van: Ambities en doelstellingen Visitatie Omnia Wonen 2012 Maatschappelijke prestaties op het gebied van: Ambities en doelstellingen Landelijke, regionale en lokale opgaven Belanghebbenden Vermogen en effiency Governance DIT IS EEN UITGAVE

Nadere informatie

AEDES-BENCHMARK 2015 WORKSHOP ONDERHOUD 30-11-2015

AEDES-BENCHMARK 2015 WORKSHOP ONDERHOUD 30-11-2015 AEDES-BENCHMARK 2015 WORKSHOP ONDERHOUD 30-11-2015 1 INHOUD VAN DE PRESENTATIE Opzet onderhoud in de Aedes-benchmark Resultaten onderhoud Toekomstige ontwikkeling onderhoud in de Aedesbenchmark 2 ONDERHOUD

Nadere informatie

ZORG VOOR MAATSCHAPPELIJK VASTGOED. Professioneel beheer voor beter rendement

ZORG VOOR MAATSCHAPPELIJK VASTGOED. Professioneel beheer voor beter rendement ZORG VOOR MAATSCHAPPELIJK VASTGOED Professioneel beheer voor beter rendement Een veranderende financiële omgeving vraagt om ander vastgoedbeheer Het onderwijsvastgoed, het zorgvastgoed, het gemeentelijk

Nadere informatie

Knelpuntenanalyse Novelle en BTIV 2015

Knelpuntenanalyse Novelle en BTIV 2015 Knelpuntenanalyse Novelle en BTIV 2015 Frank Vermeij Augustus 2014 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Aanpak... 3 3 Juridische scheiding... 3 3.1 Aannames... 3 3.2 Resultaten... 4 4 Administratieve scheiding...

Nadere informatie

Jaarverslag 2014. Een fijn huis

Jaarverslag 2014. Een fijn huis Een fijn huis Een goede woning is een basisbehoefte van ieder mens en een randvoorwaarde om deel te kunnen nemen aan de samenleving. In ons werkgebied, de noordvleugel van de Randstad, zijn veel mensen

Nadere informatie

Managementinformatie Onderhoudsbedrijven

Managementinformatie Onderhoudsbedrijven Managementinformatie Onderhoudsbedrijven Bas Terlingen en Guus van Schöll Themamiddag Kovon, 26-10-2005 1 Niveaus van managementinformatie Inzomen op detail informatie Gegevens verzamelen PM Strategisch

Nadere informatie

MODEL SWOT ANALYSUS REAL ESTATE SWOT-ANALYSUS REAL ESTATE TOELICHTING EN HANDLEIDING

MODEL SWOT ANALYSUS REAL ESTATE SWOT-ANALYSUS REAL ESTATE TOELICHTING EN HANDLEIDING MODEL SWOT ANALYSUS REAL ESTATE SWOT-ANALYSUS REAL ESTATE TOELICHTING EN HANDLEIDING PORTEFEUILLEMANAGEMENT EN SWOT ANALYSE Portefeuillemanagement is een dynamisch proces waarbij telkens opnieuw geanalyseerd,

Nadere informatie

beleid: juli 2006, versie: 2014

beleid: juli 2006, versie: 2014 Zorgeloos huren beleid: juli 2006, versie: 2014 Waterweg Wonen verhuurt circa 12.000 woningen in Vlaardingen. Een aanzienlijk deel van die woningen is bereikbaar voor huishoudens met lage inkomens die

Nadere informatie

Verduurzaming woningportefeuille: de woonbundel. 4 maart 2013

Verduurzaming woningportefeuille: de woonbundel. 4 maart 2013 Verduurzaming woningportefeuille: de woonbundel 4 maart 2013 Verduurzamingsambitie woningcorporaties onder druk Het belang van verduurzaming van het corporatiebezit wordt erkend: Convenant Energiebesparing

Nadere informatie

Huur beleid Ru t te II. Een overzicht van de impact. van het huidige huurbeleid op huurders, woningzoekenden en de huursector.

Huur beleid Ru t te II. Een overzicht van de impact. van het huidige huurbeleid op huurders, woningzoekenden en de huursector. Huur beleid Ru t te II Een overzicht van de impact van het huidige huurbeleid op huurders, woningzoekenden en de huursector. Januari 2015 Inleiding De huren zijn de afgelopen twee jaar fors gestegen.

Nadere informatie

Even voorstellen: Historie

Even voorstellen: Historie Postbus 33 5160 AA Sprang-Capelle T 0416 280 880 F 0416 273 322 E info@vanscholladvies.nl I www.vanscholladvies.nl BTW-nr NL8057.27.826.B.01 K.v.K. Tilburg nr. 18047302 Rabobank 33.42.24.578 Even voorstellen:

Nadere informatie

Ontwikkelingen in het huurbeleid: kansen voor beleggers

Ontwikkelingen in het huurbeleid: kansen voor beleggers Ontwikkelingen in het huurbeleid: kansen voor beleggers Renske Jongsma en Martijn Schut Directie Woningmarkt Woningvoorraad Woningtype mln % Koopwoningen Corporatie huurwoningen Corporatie huurwoningen

Nadere informatie

Meest gestelde vragen over de resultaten, methode en proces Aedes-benchmark

Meest gestelde vragen over de resultaten, methode en proces Aedes-benchmark Meest gestelde vragen over de resultaten, methode en proces Aedes-benchmark (Update: met toevoeging van vragen 14 en 18) Resultaten Proces Waarom deze benchmark? De samenleving vraagt om kwaliteit, efficiency

Nadere informatie

GEVOLGEN VERHUURDERSHEFFING investeringsmonitor corporaties 2013. Stec Groep B.V. 25 Februari 2013

GEVOLGEN VERHUURDERSHEFFING investeringsmonitor corporaties 2013. Stec Groep B.V. 25 Februari 2013 GEVOLGEN VERHUURDERSHEFFING investeringsmonitor corporaties 2013 Stec Groep B.V. 25 Februari 2013 INHOUDSOPGAVE INVESTERINGSMONITOR WONINGCORPORATIES 2013: VERHUURDERSHEFFING 1 3 Uitgaven verlagen 6 Inkomsten

Nadere informatie

Rendabel ontwikkelen door opdrachtgeversrol anders in te vullen

Rendabel ontwikkelen door opdrachtgeversrol anders in te vullen Rendabel ontwikkelen door opdrachtgeversrol anders in te vullen Nieuwe invulling opdrachtgeversrol reduceert stichtingskosten en lifecycle costs en leidt tot het verdwijnen van de onrendabele top 1 Traditionele

Nadere informatie

E. HOE REALISEREN WE DE DIGITALE

E. HOE REALISEREN WE DE DIGITALE E. HOE REALISEREN WE DE DIGITALE CORPORATIE? MOGELIJKHEDEN EN UITDAGINGEN OP ICT GEBIED Arjan van Dijk, Manager IT Stadgenoot Noëlle Verhage, Manager Bedrijfsvoering RWS Partner in Wonen Bas aan de Wiel,

Nadere informatie

We beginnen steeds met de vraag die we voorgelegd hebben. Daarna volgen grafieken die de uitkomsten helder in beeld brengen.

We beginnen steeds met de vraag die we voorgelegd hebben. Daarna volgen grafieken die de uitkomsten helder in beeld brengen. In maart 2015 vroegen wij in een enquête onze huurders, woningzoekenden, collega corporaties, gemeenten, medewerkers en via social media om mee te denken met ons beleid. In totaal hebben 3.700 deelnemers

Nadere informatie

Enquête huurdersportalen woningcorporaties. Marnix van Welie Arne Freriks 25 juni 2013

Enquête huurdersportalen woningcorporaties. Marnix van Welie Arne Freriks 25 juni 2013 Enquête huurdersportalen woningcorporaties Marnix van Welie Arne Freriks 25 juni 2013 Enquête huurdersportalen Veel woningcorporaties gaan investeren in een online huurdersportaal of zijn daar al mee bezig.

Nadere informatie

Waar komen we vandaan? tiwos. Wat hebben we nodig? Thuis in de Buurt. Waar. staan we. Waar. voor? gaan we. voor? beleidsplan 2012-2016

Waar komen we vandaan? tiwos. Wat hebben we nodig? Thuis in de Buurt. Waar. staan we. Waar. voor? gaan we. voor? beleidsplan 2012-2016 Waar komen we vandaan? tiwos Wat hebben we nodig? Waar staan we voor? Waar gaan we voor? beleidsplan 2012-2016 Extern De meest relevante omgevingsfactoren: politiek De overheid trekt zich terug, bezuinigt

Nadere informatie

Minder lokale lasten door afvalinzameling en verwerking goedkoper te maken

Minder lokale lasten door afvalinzameling en verwerking goedkoper te maken Minder lokale lasten door afvalinzameling en verwerking goedkoper te maken Initiatiefvoorstel VVD Rotterdam 14 december 2015 Inhoudsopgave Inleiding 3 Opbouw Afvalstoffenheffing 4 Doelmatigheid verhogen

Nadere informatie

AEDES-BENCHMARKMIDDAG 30 NOVEMBER WORKSHOP HUURDERSOORDEEL

AEDES-BENCHMARKMIDDAG 30 NOVEMBER WORKSHOP HUURDERSOORDEEL AEDES-BENCHMARKMIDDAG 30 NOVEMBER WORKSHOP HUURDERSOORDEEL 1 STEM VAN DE HUURDERS WEDEROM RUIM VERTEGENWOORDIGD IN AEDES-BENCHMARK Ruim 193.000 huurders spreken zich uit 2 HUURDERSOORDEEL MET BEHULP VAN

Nadere informatie

revolving fund ten einde?

revolving fund ten einde? Corporatiesector als revolving fund ten einde? Johan Conijn Bijzonder hoogleraar Woningmarkt Universiteit van Amsterdam en directeur Ortec Finance Tussen Scylla en Charybdis De Vernieuwde Stad 23 juni

Nadere informatie

Ondernemingsplan 2014 2017. Ambities blijven overeind door scherpe focus op kerntaken

Ondernemingsplan 2014 2017. Ambities blijven overeind door scherpe focus op kerntaken Ondernemingsplan 2014 2017 Ambities blijven overeind door scherpe focus op kerntaken Missie QuaWonen QuaWonen is dé woningcorporatie voor de Krimpenerwaard. Wij bieden goede huisvesting aan mensen die

Nadere informatie

V e r v o l g o n d e r z o e k b e d r i j f s l a s t e n w o n i n g c o r p o r a t i e s

V e r v o l g o n d e r z o e k b e d r i j f s l a s t e n w o n i n g c o r p o r a t i e s V e r v o l g o n d e r z o e k b e d r i j f s l a s t e n w o n i n g c o r p o r a t i e s V e r v o l g o n d e r z o e k b e d r i j f s l a s t e n w o n i n g c o r p o r a t i e s Onderzoek uitgevoerd

Nadere informatie

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE BETAALBAAR- HEID

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE BETAALBAAR- HEID Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE BETAALBAAR- HEID donderdag 19 maart 2015 BETAAL- BAARHEID Groningen is de jongste stad van Nederland. Van de totaal circa 200.000 inwoners zijn

Nadere informatie

Verkorte versie. wonen doen we samen

Verkorte versie. wonen doen we samen Verkorte versie ondernemingsplan Jaarverslag 2012013-2017 wonen doen we samen Inhoud 1 VOORWOORD...3 2 TOTSTANDKOMING...4 3 WIE ZIJN WIJ...5 3.1 Onze missie...5 3.2 Onze visie: Wonen doen we samen...5

Nadere informatie

Uitwerking drie scenario's voor Monitor Maatschappelijk Resultaat

Uitwerking drie scenario's voor Monitor Maatschappelijk Resultaat Uitwerking drie scenario's voor Monitor Maatschappelijk Resultaat Datum 24 september 2015 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Scenario 1: Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de vulling van de monitor, met aanvullingen

Nadere informatie

Corporatie in Perspectief

Corporatie in Perspectief Samenvatting CFV 2010 Corporatie in Perspectief L0278 Zaanstad Samenvatting Corporatie in Perspectief Ter introductie In Corporatie in Perspectief is te zien hoe de volkshuisvestelijke en financiële kengetallen

Nadere informatie

WSW trendanalyse woningcorporaties 2013-2017

WSW trendanalyse woningcorporaties 2013-2017 WSW trendanalyse woningcorporaties 2013-2017 Risico s voor borgstelsel nemen toe Corporaties nemen maatregelen om de financiële conti - nuïteit te waarborgen. Dit is het gevolg van de overheidsmaatregelen

Nadere informatie

Corporatie in Perspectief

Corporatie in Perspectief Samenvatting CFV 2009 Corporatie in Perspectief L2108 Eindhoven Samenvatting Corporatie in Perspectief Ter introductie In toenemende mate is er behoefte om met behulp van kengetallen inzicht te krijgen

Nadere informatie

Het middensegment in de huursector De ontbrekende schakel Johan Conijn, ASRE/UvA, Ortec Finance

Het middensegment in de huursector De ontbrekende schakel Johan Conijn, ASRE/UvA, Ortec Finance Het middensegment in de huursector De ontbrekende schakel Johan Conijn, ASRE/UvA, Ortec Finance Datum 11 mei 2011 Het middensegment Wat verstaan we onder het middensegment in de huursector? - verhuurders:

Nadere informatie

Profiel. Lefier. Drie leden directieteam

Profiel. Lefier. Drie leden directieteam Profiel Lefier Drie leden directieteam 1 Lefier Lefier is een vernieuwende wooncorporatie in Noord-Nederland die op 1 januari 2009 is ontstaan door een fusie van de corporaties; In (Groningen), Volksbelang

Nadere informatie

Profiel. Manager Bibliotheken. 20 maart 2015. Opdrachtgever Stichting Bibliotheek Rotterdam

Profiel. Manager Bibliotheken. 20 maart 2015. Opdrachtgever Stichting Bibliotheek Rotterdam Profiel Manager Bibliotheken 20 maart 2015 Opdrachtgever Stichting Bibliotheek Rotterdam Voor meer informatie over de functie Manon Min, adviseur Leeuwendaal Telefoon (070) 414 27 00 Voor sollicitatie

Nadere informatie

Het Oud Hollandsch Uitbesteding Spel

Het Oud Hollandsch Uitbesteding Spel Het Oud Hollandsch Uitbesteding Spel Inleiding Voor u ligt het Oud Hollandsch Uitbesteding Spel mogelijk gemaakt door Buytenshuis, een initiatief van BMC Interlink. De bedoeling is om u op een eenvoudige

Nadere informatie

De NPS, groter dan je denkt

De NPS, groter dan je denkt De NPS, groter dan je denkt Waarschijnlijk heeft u de vraag zelf al wel eens beantwoord: Hoe waarschijnlijk is het dat u organisatie X zou aanbevelen bij vrienden of bekenden? Maar wat kunnen organisaties

Nadere informatie

Whitepaper. Outsourcing. Uitbesteden ICT: Wat, waarom, aan wie en hoe? 1/6. www.nobeloutsourcing.nl

Whitepaper. Outsourcing. Uitbesteden ICT: Wat, waarom, aan wie en hoe? 1/6. www.nobeloutsourcing.nl Uitbesteden ICT: Wat, waarom, aan wie en hoe? 1/6 Inhoud Uitbesteden ICT: Wat, waarom, aan wie en hoe? 3 Relatie tussen ICT en 3 Outsourcen ICT: Wat? 3 Cloud Services 3 Service Level Agreement 3 Software

Nadere informatie

E-HRM voor administratiekantoren

E-HRM voor administratiekantoren E-HRM voor administratiekantoren Uitbreiding van uw dienstenportfolio 2 Voorwoord In november 2010 heeft Raet onder directies van accountancy- en administratiekantoren een online onderzoek uitgevoerd naar

Nadere informatie

Managementinformatie bij gemeenten: er is nog veel winst te behalen

Managementinformatie bij gemeenten: er is nog veel winst te behalen Onderzoeksrapport Managementinformatie bij gemeenten: er is nog veel winst te behalen Trends en ontwikkelingen in het gebruik van Business Intelligence en het toepassen van managementinformatie binnen

Nadere informatie

Managementinformatie bij gemeenten: er is nog veel winst te behalen

Managementinformatie bij gemeenten: er is nog veel winst te behalen Onderzoeksrapport Managementinformatie bij gemeenten: er is nog veel winst te behalen Trends en ontwikkelingen in het gebruik van Business Intelligence en het toepassen van managementinformatie binnen

Nadere informatie

Een eigen(wijze) kijk op financiële sturing. Aedes Corporatiedag 2012. - Welkomst dia bij binnenkomst.

Een eigen(wijze) kijk op financiële sturing. Aedes Corporatiedag 2012. - Welkomst dia bij binnenkomst. Een eigen(wijze) kijk op financiële sturing. Aedes Corporatiedag 2012 - Welkomst dia bij binnenkomst. 1 Een eigen(wijze) kijk op financiële sturing Thom Wolters Gert Boels 2 Introductie Aanleiding Introductie

Nadere informatie

Ilta van der Mast Naar een nieuw systeem van sociale volkshuisvesting

Ilta van der Mast Naar een nieuw systeem van sociale volkshuisvesting Ilta van der Mast Naar een nieuw systeem van sociale volkshuisvesting De wijze waarop de woningmarkt nu georganiseerd is met 2,4 miljoen sociale huurwoningen is niet meer houdbaar. We zullen naar een systeemverandering

Nadere informatie

Corporatie in Perspectief

Corporatie in Perspectief Analyse CFV 2011 Corporatie in Perspectief L1691 Apeldoorn CFV 2011 Corporatie in Perspectief L1691 Inhoud 1 Algemeen 1.1 Algemene gegevens corporatie 4 1.2 Situering van het corporatiebezit: indicatie

Nadere informatie

VISIEdocument. Innovatie in de bouw. April 2009

VISIEdocument. Innovatie in de bouw. April 2009 VISIEdocument April 2009 Innovatie in de bouw Innovatie in de bouw steeds belangrijker Innovatie is voor bouwbedrijven van steeds groter belang om zich in een snel veranderende samenleving te profileren

Nadere informatie

diepgaande analyse en inzicht in besparingspotentieel

diepgaande analyse en inzicht in besparingspotentieel HR benchmark: diepgaande analyse en inzicht in besparingspotentieel KPMG ziet veel corporaties die gedwongen zijn, of anticiperen op schaarser wordende middelen en veranderende kerntaken. Aangezien de

Nadere informatie

Corporatie in Perspectief

Corporatie in Perspectief Analyse CFV 2010 Corporatie in Perspectief L0669 Roermond CFV 2010 Corporatie in Perspectief L0669 Inhoud 1 Algemeen 1.1 Algemene gegevens corporatie 4 1.2 Situering van het corporatiebezit: indicatie

Nadere informatie

MEMO HERZIENING WONINGWET

MEMO HERZIENING WONINGWET MEMO HERZIENING WONINGWET Nieuwe corporatiebestel van kracht op 1 juli 2015 Op 17 maart 2015 heeft de Eerste Kamer unaniem ingestemd met de gewijzigde Woningwet 1 die tot doel heeft het functioneren van

Nadere informatie

Veranderende informatiebehoefte bij opdrachtgevers in de bouw

Veranderende informatiebehoefte bij opdrachtgevers in de bouw Veranderende informatiebehoefte bij opdrachtgevers in de bouw Prof.dr.ir. Marleen Hermans Leerstoel Publiek opdrachtgeverschap in de bouw, TU Delft Managing Partner, Brink Management & Advies mede mogelijk

Nadere informatie

Profielschets. Procesmanager Bouw & Onderhoud Woonwaard

Profielschets. Procesmanager Bouw & Onderhoud Woonwaard Profielschets Procesmanager Bouw & Onderhoud Woonwaard ERLY the consulting company Opdrachtgever: Woonwaard Datum: maart 2015 Inleiding Woonwaard is een klantgerichte en vernieuwende woningcorporatie,

Nadere informatie

6 september Zomerbloeii.

6 september Zomerbloeii. 6 september Zomerbloeii. Themabijeenkomst: Maatschappelijk Rendement Raeflex Catharijnesingel 56, 3511 GE Utrecht Postbus 8068, 3503 Utrecht (030) 230 31 50 www.raeflex.nl Visitaties van Raeflex Gestart

Nadere informatie

Besparen op servicekosten? De visie van huurdersorganisaties. Rapportage van onderzoek

Besparen op servicekosten? De visie van huurdersorganisaties. Rapportage van onderzoek Besparen op servicekosten? De visie van huurdersorganisaties Rapportage van onderzoek 8 oktober 2012 Inleiding Als opmaat voor de actieweek servicekosten van 8 tot 13 oktober 2012 heeft de Woonbond de

Nadere informatie

Koersbepaling door woningcorporaties

Koersbepaling door woningcorporaties Koersbepaling door woningcorporaties Peter Gerrits, 9 december 2014 http://appeladvies.nl/ Het symposium Asset Management & Dispositie bij corporaties en commerciële vastgoedorganisaties van NeVaP en Aedes

Nadere informatie

Vakwerk Onderhoud is behoud

Vakwerk Onderhoud is behoud Vakwerk Onderhoud is behoud jorritsmabouw.nl Sinds 1880 de bouw meester Jorritsma Bouw is al vijf generaties een modern, vooruitstrevend familiebedrijf. De historie van ons bedrijf gaat terug tot 1880,

Nadere informatie

Versterk uw focus op vastgoed met ICT

Versterk uw focus op vastgoed met ICT Versterk uw focus op vastgoed met ICT Johan André de la Porte Real Estate IT September 2012 Voorwoord De wereld van het vastgoed staat onder druk en verandert in hoog tempo. Uit onderzoek dat in samenwerking

Nadere informatie

Factsheet Quick Scan Bedrijfsvastgoed Rekenkamercommissie Almere

Factsheet Quick Scan Bedrijfsvastgoed Rekenkamercommissie Almere Factsheet Quick Scan Bedrijfsvastgoed Rekenkamercommissie Almere Inleiding In Nederland nam de van bedrijfsvastgoed (kantoor-, bedrijfs- en winkelruimte) de laatste jaren toe. De verwachting is dat de

Nadere informatie

Uitwerking marketingplatform

Uitwerking marketingplatform Uitwerking marketingplatform Regeerakkoord: marketingstrategie of dooddoener? verbinden samenwerken Co-creatie Verantwoordelijkheid nemen tegenstellingen openheid 2 kanten kansen Win-win Gedeeld probleem

Nadere informatie

DRIJVERS ACHTER BEDRIJFSLASTENONTWIKKELING BIJ WONINGCORPORATIES

DRIJVERS ACHTER BEDRIJFSLASTENONTWIKKELING BIJ WONINGCORPORATIES 1 ONDERZOEKSRAPPORTAGE DRIJVERS ACHTER BEDRIJFSLASTENONTWIKKELING BIJ WONINGCORPORATIES In opdracht van Aedes 1 oktober 2013 2 INHOUDSOPGAVE MANAGEMENTSAMENVATTING VOORWOORD 1 DE ONDERZOEKSAANPAK 7 2 KADERS

Nadere informatie

VESTIA DIRECTEUR ONDERHOUD & ONTWIKKELING

VESTIA DIRECTEUR ONDERHOUD & ONTWIKKELING VESTIA DIRECTEUR ONDERHOUD & ONTWIKKELING 5 juni 2015 DE ORGANISATIE verhuurt, verkoopt en beheert woningen in heel Nederland, vooral in de regio's Rijnmond en Haaglanden. staat voor een goede woning en

Nadere informatie

voor middelgrote woningen... 23

voor middelgrote woningen... 23 INHOUD TABELLENBOEK INHOUD TABELLENBOEK... 1 6 Marktwerking... 18 6-1 Tabellen gemiddelde maandhuur gekruist met vraag-aanbodverhouding in stedelijke centrumgebieden... 18 6-1-a Gemiddelde maandhuur per

Nadere informatie

Impressie Benchmark Financiële Functies voor Woningcorporaties 2012 Inzicht in prestaties van de financiële functies door benchmarking met andere

Impressie Benchmark Financiële Functies voor Woningcorporaties 2012 Inzicht in prestaties van de financiële functies door benchmarking met andere Impressie Benchmark Financiële Functies voor Woningcorporaties 2012 Inzicht in prestaties van de financiële functies door benchmarking met andere woningcorporaties Impressie Benchmark Financiële Functies

Nadere informatie

Het effect van schaal en fusies bij woningcorporaties

Het effect van schaal en fusies bij woningcorporaties IV WONINGCORPORATIES Het effect van schaal en fusies bij woningcorporaties Alleen kleine corporaties hebben baat bij fusie Rik Koolma en Jacob Veenstra Woningcorporaties staan op het ogenblik in de spotlight.

Nadere informatie

Aedes-benchmark Ledenconsultatie Bedrijfsvoering 2014

Aedes-benchmark Ledenconsultatie Bedrijfsvoering 2014 Aedes-benchmark Ledenconsultatie Bedrijfsvoering 2014 Niet-muteerbare velden Muteerbare velden I Personeelslasten HF Hard feit PL1 Lonen & salarissen 3.1.1B-I 3.1.1B-I OS Onderbouwde schatting PL2 Sociale

Nadere informatie

Kinderopvang in eigen beheer. Resultaten marktonderzoek

Kinderopvang in eigen beheer. Resultaten marktonderzoek Kinderopvang in eigen beheer Resultaten marktonderzoek Opgesteld door K. Soldaat Kenmerk Resultaten marktonderzoek Datum 26 juli 2011 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Resultaten algemeen 4 3 Het makelaarsmodel

Nadere informatie

Resultaatgerichte samenwerking. o n d e r h o u d - k l a n t c o n t a c t c e n t r u m

Resultaatgerichte samenwerking. o n d e r h o u d - k l a n t c o n t a c t c e n t r u m Resultaatgerichte samenwerking o n d e r h o u d - k l a n t c o n t a c t c e n t r u m Rhiant Hendrik-Ido-Ambacht Aantal VHE : 2000, waarvan 1900 woningen Aantal fte totaal : 18,5 - waarvan gedetacheerd

Nadere informatie

ALGEMEEN BESTUUR. Omdat ook een aantal tekstuele aanpassingen moesten worden verricht is een geheel nieuwe (gewijzigde) begroting opgesteld.

ALGEMEEN BESTUUR. Omdat ook een aantal tekstuele aanpassingen moesten worden verricht is een geheel nieuwe (gewijzigde) begroting opgesteld. VERGADERDAT UM AF DEL ING 25 november 2013 Bedrijfsbureau ST UKDAT UM NAAM ST ELL ER 18 november 2013 Bram van Bilsen ALGEMEEN BESTUUR AGENDAPUNT 4 ONDERWERP Gewijzigde 2014 en gewijzigd meerjarenperspectief

Nadere informatie

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 6. In deze opgave blijven de belastingen buiten beschouwing.

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 6. In deze opgave blijven de belastingen buiten beschouwing. Opgave 2 Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 6. In deze opgave blijven de belastingen buiten beschouwing. VastNed Retail nv is een Nederlands vastgoedbeleggingsfonds dat met gelden

Nadere informatie

Brief van de minister voor Wonen en Rijksdienst

Brief van de minister voor Wonen en Rijksdienst 27926 Huurbeleid Nr. 216 Herdruk 1 Brief van de minister voor Wonen en Rijksdienst Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 21 maart 2014 Hierbij doe ik u het volgende toekomen:

Nadere informatie

Corporatie in Perspectief

Corporatie in Perspectief Samenvatting CFV 2011 Corporatie in Perspectief L0151 Eindhoven Samenvatting Corporatie in Perspectief Ter introductie In Corporatie in Perspectief is te zien hoe de volkshuisvestelijke en financiële

Nadere informatie

Werk aan de wijk! Beleidsplan 2013-2016

Werk aan de wijk! Beleidsplan 2013-2016 Werk aan de wijk! Beleidsplan 2013-2016 Inhoudsopgave Werk aan de wijk! 5 Vitale en gewilde wijken 7 Oog voor de klant 11 Energiebewust bouwen en beheren 15 Een solide corporatie 17 3 4 Informatie voor

Nadere informatie

Het inhuurproces en uw inkoopdoelstellingen. 17 punten van aandacht bij uitbesteding.

Het inhuurproces en uw inkoopdoelstellingen. 17 punten van aandacht bij uitbesteding. Het inhuurproces en uw inkoopdoelstellingen. 17 punten van aandacht bij uitbesteding. De trend waarbij werk in meerdere flexibele vormen wordt aangeboden en vormgegeven, zet zich voort. Er vindt een duidelijke

Nadere informatie

Benchmark: Hoe werkt het vergelijkbaar maken van gegevens? Cijfers vergelijkbaar maken. Niet-beïnvloedbare kosten

Benchmark: Hoe werkt het vergelijkbaar maken van gegevens? Cijfers vergelijkbaar maken. Niet-beïnvloedbare kosten Benchmark: Hoe werkt het vergelijkbaar maken van gegevens? Benchmarking gaat over het vergelijken van gegevens. Maar dan moeten die gegevens wél eenduidig zijn. Een belangrijk onderdeel van de Aedes-benchmark

Nadere informatie

Corporatie in Perspectief

Corporatie in Perspectief Analyse CFV 2013 Corporatie in Perspectief L0565 Alphen aan den Rijn CFV 2013 Corporatie in Perspectief L0565 Inhoud 1 Algemeen 1.1 Algemene gegevens corporatie 4 1.2 Samenstelling van het bezit 5 2 Volkshuisvestelijke

Nadere informatie

JAARVERSLAGEN ANALYSE 2010 Intrakoop

JAARVERSLAGEN ANALYSE 2010 Intrakoop JAARVERSLAGEN ANALYSE 2010 Intrakoop De inkoopcoöperatie van de zorg Datum : september 2011 Versie : 0.1 Auteurs : Intrakoop i.s.m. Marlyse-Research Inhoud 1. Resultatenrekening... 2 1.1 Personeelskosten

Nadere informatie

Corporatie in Perspectief

Corporatie in Perspectief Analyse CFV 2012 Corporatie in Perspectief L0249 Helmond CFV 2012 Corporatie in Perspectief L0249 Inhoud 1 Algemeen 1.1 Algemene gegevens corporatie 4 1.2 Samenstelling van het bezit 5 2 Volkshuisvestelijke

Nadere informatie

voor meer resultaat uit uw vastgoedonderneming

voor meer resultaat uit uw vastgoedonderneming Hoe haalt u meer resultaat uit uw vastgoedonderneming? Wie ondernemerschap koppelt aan creativiteit en een effectief bedrijfsproces met transparante besluitvorming, behaalt de beste resultaten. HouVast

Nadere informatie

Kengetallen woningtoewijzing in de gemeente Utrecht

Kengetallen woningtoewijzing in de gemeente Utrecht Kengetallen woningtoewijzing in de gemeente Utrecht Stand van zaken zomer 2014 Inleiding Op dit moment volstrekt zich een grote verandering binnen de sociale huursector. Dit is het gevolg van het huidige

Nadere informatie