Samenhangende diensten door verzekeringstussenpersonen: Nauw én?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Samenhangende diensten door verzekeringstussenpersonen: Nauw én?"

Transcriptie

1 Samenhangende diensten door verzekeringstussenpersonen: Nauw én? Door: Drs. D.J. van de Lisdonk / Drs. D.J. van de Lisdonk is werkzaam bij de Belastingdienst/Oost-Brabant en schrijft deze verhandeling op persoonlijke titel

2 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Inleiding Probleemstelling 2 Hoofdstuk 2 Achtergrond Beloningsstructuur van verzekeringstussenpersonen De verschillende (onderdelen van) prestaties Kwalificatie van een prestatie? 6 Hoofdstuk 3 De verzekeringstussenpersoon HvJ Taksatorringen HvJ Andersen Consulting HvJ JCM Beheer BV Tussenstand 13 Hoofdstuk 4 (Nauw) samenhangend? Plaats van de prestatie Medische handelingen Maatschappelijk werk en kinderopvang Onderwijs Tussenstand, deel 2 20 Hoofdstuk 5 Beschouwing Samenhangende diensten door verzekeringstussenpersonen Gevolgen voor de praktijk: bespreking probleemstelling 26 Hoofdstuk 6 Samenvatting en conclusie(s) 28 Literatuurlijst 29 1

3 Hoofdstuk 1 Inleiding Top-50 intermediair goed voor ruim anderhalf miljard provisie. 2 Zo kopte het assurantiemagazine in januari De TV-programma s Kassa en Radar hebben veelvuldig geageerd tegen de ondoorzichtige provisiestructuur waar vele miljarden in omgingen. Zo wordt bijvoorbeeld in de uitzending van Kassa op 17 oktober 2008 het volgende gemeld: Provisies van 80 procent op koopsompolissen voor werkloosheids-, arbeidsongeschiktheids- en overlijdensrisicoverzekeringen komen in Nederland vaak voor. (..) Uit het onderzoek van de AFM blijkt dat zes grote aanbieders van koopsomverzekeringen provisies geven aan tussenpersonen tot 80 procent! Dit alles terwijl de wijziging van de Wet Assurantiebemiddelingsbedrijf per 1 januari 2002 juist bedoeld is geweest om andere beloningvormen naast provisies van verzekeraars mogelijk te maken. 3 Het vrijgeven van de tarieven leidde echter eerder tot het tegenovergestelde: de provisies stegen de pan uit. Sinds 2002 zijn daarom nog enkele wijzigingen doorgevoerd om de ondoorzichtige provisies een halt toe te roepen. Tot slot schrijft de demissionair minister van Financiën op 12 oktober 2010 aan de tweede kamer dat hij de provisies op diverse financiële- en verzekeringsproducten in het geheel wil gaan verbieden. 4 In deze verhandeling wil ik loskomen van de maatschappelijke commotie en het politieke debat en ingaan op (mogelijke) gevolgen van de andere beloningsvormen voor de praktijk ten aanzien van de omzetbelasting. Alle wijzigingen in de beloningsstructuur zouden immers vergaande consequenties kunnen hebben voor de toepassing van de vrijstelling van artikel 135, lid 1, onderdeel a, van de BTW-richtlijn 2006/112 (In Nederland opgenomen in artikel 11, lid 1, onderdeel k, Wet op de omzetbelasting 1968 (Wet OB)). In algemene zin is mijn doel van deze verhandeling om de (mogelijke) gevolgen voor de toepassing van deze vrijstelling in kaart te brengen vanuit een Europees perspectief. In de volgende paragraaf zal ik deze algemene doelstelling beperken tot een heldere probleemstelling. 1.1 Probleemstelling In artikel 135, lid 1, onderdeel a, van de BTW-richtlijn worden vrijgesteld de handelingen ter zake van verzekeringen en herverzekering met inbegrip van daarmee samenhangende diensten, verricht door assurantiemakelaars en verzekeringstussenpersonen. 2 Assurantiemagazine, jaargang 26, nummer 3, 24 januari 2004, voorpagina. 3 Kamerstukken , Vergaderjaar , nr oktober 2010, FM/2010/17247 M. 2

4 In deze verhandeling gaat het om het cursief gedrukte deel en zal ik onderzoeken of voor dit gedeelte een handzame definitie kan worden geformuleerd, waarbij ik mij zal laten leiden door de jurisprudentie van het Europese Hof van Justitie (hierna: het Hof). Ik neem in mijn verhandeling als uitgangspunt dat sprake is van diensten onder bezwarende titel en dat de verzekering die uiteindelijk al dan niet wordt afgesloten ook een verzekering is in de zin van de BTW-richtlijn. Ik zal niet ingaan op de problematiek rond de gevolmachtigde agenten maar mij beperken tot de onafhankelijke tussenpersoon. Ook zal ik niet ingaan op het voorstel 2007/0267 (CNS) tot wijziging van de onderhavige vrijstelling in de BTW-richtlijn. Wel zal ik ingaan op de vraag welke (combinatie van) prestaties leiden tot daarmee samenhangende diensten in de zin van de BTW-richtlijn. Hiermee kom ik tot de volgende afgebakende probleemstelling: Kan een dienst die uitsluitend bestaat uit het adviseren van de klant over zijn verzekeringsportefeuille als daarmee samenhangende dienst verricht door een verzekeringstussenpersoon worden aangemerkt, wanneer geen sprake is van aanvraag van offerte en/of feitelijk afsluiten van een verzekering? Voor de leesbaarheid zal ik steeds verwijzen naar de huidige tekst van de BTW-richtlijn. Om de hierboven geformuleerde vraag te kunnen beantwoorden zal ik eerst in Hoofdstuk 2 de historische achtergrond van de problematiek schetsen en kort ingaan op de problematiek van het leerstuk eenheid van prestatie. Daarna zal ik in Hoofdstuk 3 de jurisprudentie bespreken ten aanzien van de vrijstellingsbepaling, om vervolgens in Hoofdstuk 4 in te gaan op de uitleg die het Hof van Justitie geeft over het begrip (nauw) samenhangend. Ik probeer hiermee inzicht te verkrijgen in de uitleg die we zouden kunnen geven aan de genoemde vrijstelling. Na de bespreking van de jurisprudentie, zal ik in Hoofdstuk 5 een beschouwing geven over vrijstelling voor verzekeringstussenpersonen in het algemeen en de probleemstelling in het bijzonder. 3

5 Hoofdstuk 2 Achtergrond In dit hoofdstuk zal ik achtereenvolgens kort ingaan op de wijze van belonen van de activiteiten van verzekeringstussenpersonen in Nederland, een beschrijving geven van de mogelijke activiteiten van verzekeringstussenpersonen en een uitgangspunt voor deze verhandeling formuleren voor wat betreft het leerstuk eenheid van prestatie. 2.1 Beloningsstructuur van verzekeringstussenpersonen Tot april 2002 was alleen beloning van de tussenpersoon mogelijk door de verzekeraar in de vorm van provisies. Per 1 april 2002 is de Wet Assurantiebemiddelingsbedrijf (Wabb) zodanig gewijzigd dat tussenpersonen bij het sluiten van verzekeringen ook rechtstreeks door hun klanten betaald mogen worden voor te verrichten diensten. Bij de invoering van de Wet op het financieel toezicht (Wft) per 1 januari 2007, zijn deze bepalingen hierin opgenomen. Vervolgens is per 1 januari 2009 de zogenaamde Mifid-richtlijn geïmplementeerd, waarbij de provisies nog meer aan banden zijn gelegd. 5 6 Bij elke hypotheek of complexe verzekering moet de klant precies verteld worden hoeveel de provisie is. Met name door deze laatste wijziging zien we nu ook in de praktijk langzaam meer tussenpersonen die hun bedrijfsvoering en beloningsstructuur aanpassen. Meer in het bijzonder hebben de wijzigingen plaatsgevonden op het gebied van: - toezicht en regelgeving; - rol bemiddelaar; - producten; - wijze van belonen; - business modellen; - verkoopkanaal. Waar men voorheen uitsluitend op provisiebasis werkte, zal dit naar aanleiding van deze wijzigingen veranderen. De tussenpersoon kan zijn vergoeding krijgen: - op uurbasis; - als lump sum bedrag; - als fixed price (abonnement); - als deelbedragen per fase van het bemiddelingsproces. In deze verhandeling zal ik mij uitsluitend richten op de laatste gedachtestreep. 5 Richtlijn 2004/39/EG van 21 april Onder meer: koninklijk besluit van 9 december 2008, houdende wijziging van het Besluit gedragstoezicht financiële ondernemingen Wft met het oog op harmonisatie van voor aanbieders en bemiddelaars geldende regels inzake provisies en het Besluit boetes Wft (Stb. 546) alsmede staatsblad

6 2.2 De verschillende (onderdelen van) prestaties Hierna zal ik een overzicht geven van de werkzaamheden die verzekeringstussenpersonen kunnen verrichten. Het doel hiervan is vooral om inzicht te verschaffen in de hoeveelheid aan verschillende activiteiten die een verzekeringstussenpersoon kan verrichten. Ik zal in het onderdeel beschouwing (hoofdstuk 5) een zeer beperkt deel (of combinatie hiervan) behandelen, binnen de gekozen probleemstelling. Er zijn echter vele verschillende combinaties mogelijk. Een tussenpersoon verricht de volgende werkzaamheden (opsomming is niet uitputtend) 7 : - Werft klanten - Inventariseert situatie klant - Bepaalt behoeften klant - Adviseert de klant - De contractspartij wordt gewezen op de gelegenheden om een contract te sluiten - Er wordt contact gelegd met de wederpartij. - In naam en voor rekening van de cliënt wordt onderhandeld over de details. - Stelt (voor de klant bindend) aanbod tot overeenkomst naar maatschappij - Sluiten van overeenkomsten - Behandelen van mutaties - Verstrekken van informatie aan verzekeraar - Verstrekken van informatie aan polishouder - Rapportage aan polishouders - Na sluiten contract: onderhoudt de contacten met de klant. - Behandeling van schadeclaims - Beoordeling noodzaak medische keuring - Inning van premies - het invullen van belastingaangiften (particulier) - estate/financial planning - samenwerken met makelaars, notarissen e.d. (doorverwijzen van klanten voor taxatie of akte) In het verleden werd voor deze diensten één vergoeding betaald vanuit de verzekeringsmaatschappij, zijnde de provisie per afgesloten contract. De feitelijke situatie is nu minder eenduidig. De praktijk ontwikkelt zich naar een veelvoud van contracten en bijbehorende vergoedingen, steeds gebaseerd op een (beperkte) combinatie van deze genoemde prestaties. 7 Bron: Internet 5

7 2.3 Kwalificatie van een prestatie? Hiervoor heb ik een overzicht gegeven van de mogelijke verschillende (deel)activiteiten van een tussenpersoon. Een vraag die moet worden beantwoord is of het voor de kwalificatie van de prestatie van belang is welke andere prestaties de tussenpersoon verricht, zonder dat deze laatste prestatie direct onderdeel uitmaakt van de prestatie waarvoor op dat moment betaald wordt. Een voorbeeld kan dit toelichten: Een verzekeringstussenpersoon vraagt een vergoeding voor de prestatie bestaande uit advisering over opstalverzekeringen. Deze klant heeft in het verleden verzekeringen afgesloten voor arbeidsongeschiktheid via deze tussenpersoon. Is dit laatste voor de kwalificatie van de prestatie ten aanzien van de opstalverzekering relevant? Voor de beoordeling van de prestatie moet, wanneer de betrokken handeling uit een serie elementen en handelingen bestaat, in de eerste plaats rekening worden gehouden met alle omstandigheden waarin de betrokken handeling plaatsvindt. Het Hof kwam tot dit oordeel in zijn arresten van 2 mei 1996, Faaborg-Gelting Linien, 8 en van 25 februari 1999, CPP 9 : Dienaangaande is het (..), dat (..) elke dienstverrichting normaal gesproken als onderscheiden en zelfstandig moet worden beschouwd, en dat de dienstverrichting waarbij economisch gesproken één dienst wordt verleend, niet kunstmatig uit elkaar moet worden gehaald (..). Hierbij gaat het steeds om de handelingen die op dat moment binnen de overeenkomst als geheel worden verricht. Een eerdere handeling die geen onderdeel uitmaakt van een latere prestatie, kan geen invloed hebben op deze latere prestatie. Hier is naar mijn mening immers economisch gesproken niet sprake van één dienst die wordt verleend en kan van samenvoegen van diensten geen sprake zijn. De in het voorbeeld verrichtte bemiddelingsdienst uit het verleden heeft niet méér binding met de adviesdienst, dan dat de ondernemer kennelijk in staat is gebleken de klant aan zich te binden. Hetzelfde geldt voor een, niet eerder overeengekomen, bemiddelingsdienst naar aanleiding van het advies. Dit is niet de economische eenheid waar het Europese Hof op doelt. Dit kan enkel anders zijn wanneer vooraf, bij het aangaan van het contract en aanvang van de dienst, al duidelijk is dat de advisering de bemiddeling volgt, of andersom (vergelijk HvJ Don Bosco, waarin het Hof aangeeft dat de levering van bebouwde grond in combinatie met een sloopdienst moet worden aangemerkt als de levering van onbebouwde grond). 10 Daarnaast schrijft het Hof in CPP: wat de kenmerkende elementen van de betrokken handeling zijn ten einde te bepalen of de belastingplichtige de 8 HvJ 2 mei 1996, C-231/94, VN 1996/2120/22 (Faaborg-Gelting Linien) 9 HvJ 25 februari 1999, C-349/96, VN 1999/15.28 (Card Protection Plan) 10 HvJ 19 november 2009, C-461/08, VN 2009/59.17 (Don Bosco) 6

8 consument, beschouwd als een modale consument, meerdere, van elkaar te onderscheiden hoofddiensten dan wel één enkele dienst verleent. Het lijkt me duidelijk dat een modale consument een dienst uit het (verre) verleden of in de (verre) toekomst nimmer zal zien als één dienst met de dienst die later wordt of eerder is verricht, tenzij hierover vooraf duidelijk afspraken zijn gemaakt en dus feitelijk al sprake is van één contract. Dus in het voorbeeld kan de voorbereidende adviesdienst niet bijkomend zijn bij de (veel) eerder verrichtte bemiddelingsdienst. Voor de kwalificatie van de prestatie is het dus naar mijn mening niet relevant of de ondernemer eerder of later een (andere) prestatie heeft verricht, mits deze prestatie niet onderwerp was van de overeenkomst waarin de voorbereidende adviesdienst is opgenomen. Voor de kwalificatie van de prestatie zal ik dan ook als uitgangspunt hanteren, dat steeds uitsluitend de activiteiten binnen de op dat moment onder bezwarende titel verrichtte dienst relevant zijn. Eerdere of latere activiteiten kunnen en mogen niet op die prestatie van invloed zijn als zij niet reeds bij het verrichten van de eerste handelingen zijn afgesproken. 7

9 Hoofdstuk 3 De verzekeringstussenpersoon In dit hoofdstuk behandel ik enige jurisprudentie van het Hof ten aanzien van artikel 135, lid 1, onderdeel a van de BTW-richtlijn. Het doel van dit hoofdstuk is de feiten van de verschillende zaken op een rij te zetten naast de belangrijkste overwegingen van het Hof. Dit is belangrijk om de feitelijke werkzaamheden van de tussenpersonen te kunnen vergelijken met de werkzaamheden zoals die in de bekende arresten aan de orde zijn gekomen. Achtereenvolgens bespreek ik de volgende arresten: Taksatorringen (3.1) 11, Andersen Consulting Management Consultants (3.2) 12 en JCM Beheer BV.(3.3). 13 Ik sluit dit hoofdstuk af met een korte beschouwing en voorlopige conclusie die ik meen uit deze arresten te kunnen afleiden (3.4). 3.1 HvJ Taksatorringen Taksatorringen is een vereniging van 35 kleine en middelgrote Deense autoverzekeringsmaatschappijen. Taksatorringen heeft tot doel schade aan motorvoertuigen in Denemarken te taxeren voor rekening van haar leden. Deze moeten een beroep doen op de diensten van Taksatorringen voor schade aan voertuigen in Denemarken. De kosten van de activiteiten van Taksatorringen worden onder haar leden verdeeld, waarbij de bijdrage van elk lid voor de prestaties van de vereniging precies overeenstemt met het aandeel van dat lid in de gemeenschappelijke uitgaven. Wanneer het voertuig van een verzekeringnemer beschadigd is en voor rekening van een bij Taksatorringen aangesloten maatschappij moet worden hersteld, vult de verzekeringnemer een schadeformulier in. Dit formulier levert de verzekeringsnemer samen met het beschadigde voertuig in bij de garage van zijn keuze. De garage onderzoekt het beschadigde voertuig en verzoekt daarna om een expertise door een taxateur van één van Taksatorringens plaatselijke kantoren. De in dit kader belangrijkste rechtsoverwegingen vinden we in punten 44 en 45. In punt 44 overweegt het Hof: Aangaande de vraag of deze diensten daarmee samenhangende diensten, verricht door assurantiemakelaars en verzekeringsagenten zijn, moet worden vastgesteld dat dit begrip (..) enkel betrekking heeft op dienstverrichtingen van beroepsmensen die zowel met de verzekeraar als met de verzekerde betrekkingen onderhouden, en dat een makelaar slechts een tussenpersoon is. Deze overweging roept bij mij een aantal vragen op. Ten eerste: als een assurantiemakelaar slechts een tussenpersoon is, is een verzekeringsagent dan geen verzekeringstussenpersoon? Deze jurisprudentie ziet echter nog op de tekst van de oude Zesde richtlijn (artikel 13, B, sub a, van de Zesde richtlijn). Bij invoering van de BTW-richtlijn heeft de verzekeringsagent plaats moeten 11 HvJ 20 november 2003, C-8/01, VN 2003/63.11 (Taksatorringen) 12 HvJ 3 maart 2005, C-472/03, VN 2005/15.9 (Andersen Consulting Management Consultants) 13 HvJ 3 april 2008, C-124/07, VN 2008/17.16 (JCM Beheer BV) 8

10 maken voor de verzekeringstussenpersoon. Ik ben van mening dat een assurantiemakelaar en een verzekeringstussenpersoon verschillende namen voor in feite dezelfde persoon zijn, waarvan het gebruik waarschijnlijk is ingegeven door taalproblemen en nationale terminologie. Ook de Van Dale geeft voor beide termen een vergelijkbare definitie. Hierna zal ik daarom uitsluitend verwijzen naar de verzekeringstussenpersoon, waarmee ik ook de assurantiemakelaar bedoel. De volgende vraag die deze overweging oproept is of de vrijstelling nu afhankelijk is geworden van de status van de ondernemer in plaats van de prestatie. Het Hof geeft immers aan dat het begrip ziet op dienstverrichtingen van beroepsmensen die betrekkingen onderhouden. Dus als de ondernemer een beroepsmens is die betrekkingen onderhoudt, dán zijn ál zijn of haar dienstverrichtingen vrijgesteld? Punt 45 geeft wellicht het antwoord: (..)(de) hulp bij het beheer en de uitvoering van verzekeringsovereenkomsten is immers een bijactiviteit naast het met elkaar in contact brengen van verzekeringnemers en verzekeringsondernemingen en het voorbereiden van de sluiting van verzekeringsovereenkomsten, terwijl de in artikel 2, lid 1, sub b, bedoelde hulp de bevoegdheid omvat om de verzekeraar te binden ten aanzien van de verzekerde die schade heeft geleden. In deze overweging verwijst het Hof naar de punten 90 en 91 van de conclusie van de Advocaat-Generaal Mischo. 14 Aangezien punt 91 handelt over de gevolmachtigde agenten, beperk ik mij hier tot punt 90: (..) this assistance is to be provided where appropriate in conjunction with the activities which are distinctive of the carrying on of the business of an insurance broker, namely the bringing together of insurers and persons seeking insurance and the preparation of insurance contracts. In deze heeft het Hof door de verwijzing aangegeven de mening van de Advocaat-Generaal (hierna: A-G) te delen. De A-G, en dus ook het Hof, komt tot het oordeel dat waardering van schade alleen onder de vrijstelling kan vallen als deze als bijactiviteit kan worden gezien bij de kenmerkende werkzaamheden van een verzekeringstussenpersoon. Het Hof komt daarmee tot de conclusie dat de enkele waardering van schade tegen vergoeding niet vrijgesteld is. De vraag blijft wel hangen of dit ook geldt wanneer deze waardering van schade wordt uitgevoerd door een verzekeringstussenpersoon, waarbij de waardering van schade een afzonderlijke prestatie vormt, maar onmiskenbaar sprake is van een verzekeringstussenpersoon (beroepsmens), wat Taksatorringen duidelijk niet was. Deze vraag bewaar ik voor mijn beschouwing (Hoofdstuk 5). De derde vraag is of de overweging beroepsmens die betrekkingen onderhoudt als één eis moet worden gelezen, of dat dit twee eisen zijn: enerzijds het zijn van beroepsmens, anderzijds het betrekkingen 14 A-G Mischo, 3 Oktober 2002, C-8/01, BNB 2006/124 c* 9

11 onderhouden. In deze uitspraak wordt geen antwoord gegeven op deze vraag. De vraag die mijns inziens wel beantwoord wordt in Taksatorringen is de relatie tussen de daarmee samenhangende diensten door verzekeringstussenpersonen in vergelijking met de kredietbemiddelaars van artikel 135, lid 1, letter b, van de BTW-richtlijn. In dit arrest maakt het hof namelijk één opmerking hierover in punt 43: de twee vrijstellingen zijn niet te vergelijken en gaan niet samen. Dit is tekstueel gezien ook niet vreemd. De term daarmee samenhangende diensten door een verzekeringstussenpersoon lijkt immers meer te kunnen bevatten dan enkel bemiddeling. Samenvattend heeft het Hof in dit arrest aangegeven dat het voor de toepassing van de vrijstelling moet gaan om dienstverrichtingen van een beroepsmens die betrekkingen onderhoudt met de partijen. Het Hof heeft echter geen duidelijke definitie gegeven aan de begrippen beroepsmens en betrekkingen onderhouden. Ook de relatie van deze begrippen tot het begrip daarmee samenhangende diensten heeft zij niet beschreven. 3.2 HvJ Andersen Consulting Verzekeringsmaatschappij Universal Leven NV (hierna: UL) sluit met Andersen Consulting Management Consultants (hierna: ACMC) een samenwerkingsovereenkomst op grond waarvan ACMC ten behoeve van UL backoffice-activiteiten gaat verrichten. Het Hof overweegt dat de door ACMC aan UL verleende diensten geen handelingen zijn ter zake van verzekeringen, en evenmin diensten vormen die kenmerkend zijn voor een verzekeringstussenpersoon. Dergelijke werkzaamheden vormen een afsplitsing van de werkzaamheden van UL en op zichzelf staand geen dienstverrichtingen door een verzekeringstussenpersoon. Voor het Hof waren uiteindelijk de volgende feitelijke werkzaamheden doorslaggevend voor zijn beslissing: - Vaststelling van commissies; - Betaling van commissies; - Beheer van herverzekeringskwesties; - Verstrekken van informatie aan tussenpersonen; - Verstrekken van informatie aan derden; - Direct betrekkingen met tussenpersonen onderhouden. In punt 35 verwijst het Hof naar deze activiteiten. Vervolgens geeft hij aan: Deze diensten vertonen namelijk bijzonderheden (..) die uiteraard niet tot de werkzaamheden van een verzekeringsagent behoren. Het woord uiteraard impliceert dat het volledig vanzelfsprekend is. De vraag is of het zo vanzelfsprekend is dat deze diensten niet tot de werkzaamheden van de 10

12 verzekeringstussenpersoon behoren. Ik ben van mening dat prestaties als bijvoorbeeld het beheer van herverzekeringskwesties of het verstrekken van informatie best werkzaamheden kunnen zijn die tot de werkzaamheden van een verzekeringstussenpersoon behoren. Aangezien ik het dus niet zo vanzelfsprekend vind, zou ik toch graag willen weten waarom het zo uiteraard zou zijn en waarop dit dan gebaseerd is. Voordat het Hof de voorgaande duidelijkheid(?) schept, zegt het Hof in punt 27 dat moet worden nagegaan of de betrokken activiteiten overeenkomen met die van een verzekeringstussenpersoon. Zij geeft vervolgens in punt 29 aan dat ACMC gebonden is door een exclusiviteitclausule ten gunste van UL en dus niet vrij is in de keuze van de verzekeraar, wat volgens het Hof kenmerkend is voor de beroepswerkzaamheden van een assurantiemakelaar. Mij ontgaat de beredenering dat de kwalificatie van een activiteit (punt 27) beoordeeld kan worden op basis van het hebben van een of meer opdrachtgevers. Dit verandert immers niets aan de inhoud van de activiteit. Toch herhaalt het Hof deze eis (zij het dat activiteiten opeens werkzaamheden zijn geworden) in punt 32: (..)het bestaan van een bevoegdheid om de verzekeraar te binden (is niet) het doorslaggevende criterium (..) voor de erkenning van de hoedanigheid van verzekeringsagent (..)Voor de erkenning van deze hoedanigheid moet namelijk de inhoud van de betrokken werkzaamheden worden onderzocht. en punt 36: Voorts ontbreken kennelijk essentiële aspecten zoals het zoeken naar nieuwe klanten en hen in contact brengen met de verzekeraar. Het Hof wil naar mijn mening aan de term van verzekeringstussenpersoon een pakket aan mogelijke diensten koppelen (activiteiten en/of werkzaamheden die kenmerkend (punt 29) zijn of essentieel (punt 36)). Iedereen die deze activiteiten verricht, is dan verzekeringstussenpersoon in de zin van de vrijstellingsbepaling. Hiermee zorgt het Hof voor een communautaire invulling van het begrip. Het Hof laat in het midden in hoeverre dan álle diensten van deze tussenpersoon zijn vrijgesteld en of het dus nog relevant is of de door de verzekeringstussenpersoon verrichtte diensten op zichzelf wellicht nog daarmee samenhangend zijn. Na lezing van deze overwegingen komt bij mij vooral het gevoel op dat het Hof het eigenlijk ook niet weet en ons vooral ( kennelijk?) met het bekende kluitje in het alsdan essentiële riet wil sturen. Nu vind ik riet doorgaans geen interessante locatie om al te lang te verblijven, dus mijn zoektocht naar open water gaat verder. Bijzonder vermeldenswaardig is wel dat A-G Maduro uitdrukkelijk ingaat op de reikwijdte van de term daarmee samenhangende diensten ten opzichte van de zinsnede verricht door verzekeringstussenpersonen. 15 Hij geeft allereerst aan dat daarmee samenhangend op zichzelf breed genoeg is, om nagenoeg alle activiteiten die ook maar enigszins met het verlenen van verzekeringsdiensten te maken hebben, hieronder te brengen (punt 20). Waar 15 Advocaat-Generaal Maduro, 12 Januari 2005, C-472/03, BNB 2006/124 c* 11

13 de A-G deze ruime uitleg op baseert is echter niet verder uitgewerkt. Vervolgens schrijft de A-G dat de richtlijngever kennelijk bewust deze ruime uitleg heeft willen beperken tot de verzekeringstussenpersoon en assurantiemakelaar. Volgens de A-G is het zijn van een tussenpersoon of makelaar een doorslaggevend element voor de toepassing van de vrijstelling. Vervolgens moet de als tussenpersoon aangemerkte ondernemer wel een dienst verrichten welke als daarmee samenhangend is aan te merken. Deze overweging kan ik op zichzelf goed volgen. De A-G geeft een twee-eenheid voor de vrijstelling: een dienst van een als zodanig door de BTW-richtlijn erkende verzekeringstussenpersoon is vrijgesteld als deze ook maar enigszins met verzekeringen te maken heeft. Op deze uitleg kom ik in hoofdstuk 5 terug. Na bespreking van de samenhang, gaat de A-G uitgebreid in op het begrip verzekeringstussenpersoon (punt 24 en verder). Allereerst legt de A-G de definitie uit Taksatorringen nader uit in die zin dat volgens hem dit begrip de nadruk legt op de externe werkzaamheid van een verzekeringstussenpersoon, te weten zijn positie van bemiddelaar tussen de verzekeringnemer en de verzekeringsmaatschappij, hetgeen noodzakelijkerwijs het bestaan van betrekkingen met deze twee partijen inhoudt. De A-G geeft vervolgens nadrukkelijk aan dat niet slechts de aard van de door de ondernemer verrichte werkzaamheden, maar in de eerste plaats zijn positie ten opzichte van de personen die hij met elkaar in contact brengt het essentiële criterium is. Wat we hier zien is dat de A-G de prestaties en de ondernemer (tussenpersoon) duidelijk ieder een aparte plaats geeft in de vrijstelling. Helaas heeft het Hof deze overwegingen niet overgenomen. Volgens het Hof voldoet Taksatorringen niet aan de definitie van een beroepsmens, waardoor zij niet toekomt aan een uitleg van daarmee samenhangend. Samenvattend heeft het Hof aangegeven dat een verzekeringstussenpersoon in de zin van de BTW-richtlijn de kenmerkende eigenschap bezit, dat deze vrij is in de keuze van de verzekeraar. Daarnaast is het noodzakelijk dat de ondernemer de voor een verzekeringstussenpersoon essentiële werkzaamheden verricht, zoals het werven van klanten en het hen in contact brengen met de verzekeraar. Daarnaast kunnen ook andere prestaties essentieel zijn, alleen heeft het Hof ons hier niet verblijd met een duidelijk overzicht. Het Hof is niet toegekomen aan het onderscheid tussen samenhangende diensten versus het zijn van verzekeringstussenpersoon. 12

14 3.3 HvJ JCM Beheer BV Belanghebbende, J.C.M. Beheer BV, handelt als subagent van VDL Polisassuradeuren BV (VDL), een vennootschap die zelf actief is als assurantiemakelaar en verzekeringstussenpersoon. Het Hof stelt vast dat de aard van de door belanghebbende uitgeoefende activiteiten ontegensprekelijk de kenmerken van de activiteiten van een assurantiemakelaar of van een verzekeringstussenpersoon vertonen. Verder gaat het Hof ter beantwoording van de prejudiciële vraag na of het enkel indirect betrekkingen onderhouden met een van de partijen voldoende is voor de toepassing van de vrijstelling. JCM Beheer BV verricht de volgende prestaties: - Sluiten van verzekeringsovereenkomsten; - Behandelen van polismutaties; - Afgeven van verzekeringspolissen; - Verrekening van provisies; - Verstrekken van informatie aan verzekeraar; - Verstrekken van informatie aan polishouders; - Zelfstandig initiëren, aanvragen en acceptatie van nieuwe verzekeringen (lees: speurt naar klanten en brengt hen in contact met verzekeraar); - Houdt direct betrekkingen met polishouder; - Houdt indirect betrekkingen met verzekeraar, geen machtiging verzekeraar te binden. Allereerst zegt het hof in punt 18 dat de aard van deze werkzaamheden kenmerkend zijn voor de activiteiten van een tussenpersoon. Teruggrijpend op de definitie uit Taksatorringen wordt dus voldaan aan de eis van het zijn van beroepsmens, maar blijft de vraag over of voldaan wordt aan de eis dat zowel met verzekerde als verzekeraar betrekkingen onderhoudt. Het Hof geeft hier dus duidelijk aan dat de definitie uit Taksatorringen twee verschillende eisen in zich heeft. Allereerst is de hoedanigheid van verzekeringstussenpersoon te beoordelen. Het Hof geeft hiervoor aan dat deze erkenning afhangt van de inhoud van de betrokken werkzaamheden onder verwijzing naar punt 32 in Andersen. Als tweede geeft het Hof in punt 29 vervolgens de inhoud van de tweede eis, het betrekkingen onderhouden, weer: het is niet noodzakelijk direct rechtstreekse betrekkingen te onderhouden met partijen, slechts indirecte betrekkingen zijn voldoende. 3.4 Tussenstand In dit hoofdstuk heb ik de jurisprudentie van het Hof besproken waarin hij ingaat op de vrijstellingsbepaling van artikel 135, lid 1, onderdeel a, van de BTW-richtlijn. Wat hierbij vooral is opgevallen, is dat het Hof de jurisprudentie 13

15 betreffende de kredietbemiddelingsvrijstelling niet overneemt. Het Hof haalt de kredietbemiddeling alleen van stal bij de verzekeringstussenpersonen om algemene uitgaanspunten te herhalen als de strikte uitleg van vrijstellingen, het uit elkaar mogen halen van verschillende vrijgestelde diensten in relatie tot uitbesteding en de fiscale neutraliteit. Nimmer wordt een vergelijking gemaakt van de kredietbemiddelings-jurisprudentie ten opzichte van de (inhoudelijke) uitleg van ofwel daarmee samenhangende diensten en/of van verzekeringstussenpersonen. Sommige andere schrijvers hebben in de zoektocht naar duidelijkheid wel deze koppeling gemaakt. 16 Gezien de uitspraken van het Hof tot nu toe zie ik geen reden de jurisprudentie betreffende de kredietbemiddelaars te analyseren in het licht van de verzekeringstussenpersoon. Wat mij verder is opgevallen, is dat het Hof soms weliswaar leunt op de Europese verzekeringsrichtlijnen (o.a. 77/92/EEG inzake werkzaamheden van de verzekeringstussenpersoon), maar een rechtstreekse werking in de BTW afhoudt en een eigen uitleg van de begrippen in de vrijstellingsbepaling lijkt te zoeken. In zekere zin is dit begrijpelijk. Deze richtlijnen zijn geschreven om de uitoefening van het recht van vrije vestiging van verzekeringstussenpersonen en assurantiemakelaars binnen de Europese Unie zoveel mogelijk te waarborgen en beogen voornamelijk coördinatie van de voorwaarden voor de toegang tot en de uitoefening van de desbetreffende werkzaamheden alsmede erkenning van diploma s en dergelijke. Het niet direct en zonder voorbehoud toepassen van definities uit een Europese richtlijn in een andere Europese richtlijn geeft genoeg stof tot denken. 17 De meest bruikbare overweging van het Hof is de definitie uit Taksatoringen: dienstverrichtingen van beroepsmensen die zowel met de verzekeraar als verzekerde betrekkingen onderhouden. Op dit moment volsta ik met de opmerking dat het simpele feit dat niet álle diensten door een beroepsmens onder de vrijstelling zullen vallen, voldoende reden geeft om het onderdeel daarmee samenhangend te onderzoeken. A-G Maduro bij het Hof heeft met enigszins te maken hebben al een schot voor de boeg genomen, maar is het Hof het met hem eens? In het volgende hoofdstuk ga ik op zoek naar antwoorden. 16 O.a. Mr. G.J. van Bruggen en mr. M.W. van Rijsnoever in BtwBrief 2004 nr 12 en mr A. Vroon in NTFR Beschouwingen 2009/ Zo ook mr. R.A. Wolf, WFR 2001/1143, Verzekeringen en de BTW 14

16 Hoofdstuk 4 (Nauw) samenhangend? In dit hoofdstuk ga ik een grote afstand nemen van de verzekeringstussenpersoon en zijn vrijstelling en behandel ik een aantal arresten van het Hof over de uitleg van de term (nauw) samenhangende diensten zoals opgenomen in andere artikelen in de BTW-richtlijn. Na bespreking van deze arresten kom ik in het volgende hoofdstuk (5) weer op het spoor van de verzekeringstussenpersoon. De reden voor deze omweg is dat ik de vraag wil beantwoorden of en in hoeverre voor de term daarmee samenhangend in uitspraken van het Hof over andere vrijstellingsbepalingen een bepaalde lijn kan worden ontdekt. Voor het beantwoorden van deze vraag zal ik ook een aantal arresten behandelen over de term nauw samenhangend in andere bepalingen van de BTW-richtlijn. Tekstueel bezien is deze term strikter uit te leggen dan samenhangend. Wellicht dat het Hof in andere uitspraken toch een duidelijke overweging geeft waardoor niet alleen nauw samenhangend maar ook slechts samenhangend valt te definiëren. Deze aansluiting lijkt misschien vergezocht. Ik ben echter van mening dat ik hier pas uitsluitsel over kan geven nadat ik dit heb onderzocht, waarbij ik mij bewust ben van het feit dat het Hof in zijn uitspraken niet altijd uitsluitend naar de tekst van de BTWrichtlijn kijkt, maar ook naar het door haar aanwezig geachte doel van de bepaling in de BTW-richtlijn en (maatschappelijke) wenselijkheid van de uitkomst. Ik behandel achtereenvolgens jurisprudentie van het Hof inzake de plaats van de prestatie (4.1), de medische vrijstelling inzake ziekenhuisverpleging (4.2), maatschappelijk werk en kinderopvang (4.3) en onderwijs (4.4) om vervolgens af te sluiten met een korte beschouwing (4.5). 4.1 Plaats van de prestatie Ook in een van de bepalingen inzake de plaats van de prestatie, wordt gesproken over daarmee samenhangende diensten, en wel (huidig) artikel 53 van de BTW-richtlijn inzake culturele prestaties en dergelijke. Het Hof heeft hierover eerder een arrest gewezen en wel in de zaak Dudda. 18 Dudda, gevestigd te Duitsland, verzorgt de geluidstechnische begeleiding van concerten e.d. en krijgt zijn opdrachten van de organisator. De evenementen vinden voor een groot deel in het buitenland plaats. Dudda stelt vast welke apparatuur moet worden gebruikt en hoe deze apparatuur moet worden gebruikt. Soms moet de geluidweergave met andere effecten worden gesynchroniseerd. Dudda stelt de apparatuur met bedieningspersoneel ter beschikking en verzorgt de montage, afstelling en bediening. Voor zijn diensten ontvangt Dudda een vast bedrag van de organisator. 18 HvJ 26 september 1996, C-327/94, VN 1997/1225, 18 (Dudda) 15

17 Het Hof is van mening dat als met een artistieke of vermakelijkheidsactiviteit samenhangende diensten moet worden aangemerkt: alle dienstverrichtingen die, zonder zelf een dergelijke activiteit te vormen, een noodzakelijke voorwaarde zijn voor de verwezenlijking van die activiteit. Daaraan voegt het Hof toe dat het moet gaan om diensten die samenhangen met de objectief beschouwde hoofdactiviteit, ongeacht welke persoon deze verricht. Deze overwegingen zijn naar mijn mening helder, begrijpelijk en ook nog eens toepasbaar: samenhangend is iedere dienst die een noodzakelijke voorwaarde is om de (objectieve) hoofddienst te verrichten, ongeacht wie de hoofddienst verricht. Noodzakelijk is echter wel een behoorlijk strenge eis en duidelijk strenger dan de eis enigszins van de A-G Maduro in het arrest Andersen Consulting (zie par. 3.2). Het is mede daarom de vraag of daarmee de definitie is gegeven of dat het Hof dit uitgangspunt in andere zaken nuanceert of aanpast. 4.2 Medische handelingen In artikel 132, lid 1, onderdeel b, van de BTW-richtlijn is de vrijstelling voor ziekenhuisverpleging en medische verzorging opgenomen. Volgens deze bepaling zijn de handelingen die daarmee nauw samenhangen vrijgesteld. Analyse van de arresten op dit gebied kan wellicht aanknopingpunten bieden over de uitleg die het Hof geeft over de gebruikte term samenhangend in artikel 135, lid 1, onderdeel a, van de BTW-richtlijn Commissie/Frankrijk Als eerste is daar het arrest Commissie tegen Frankrijk. 19 Frankrijk heft omzetbelasting over de vaste vergoedingen voor het overdragen van monsters voor medische analyses aan specialistische laboratoria. Het Hof begint met aan te geven dat de richtlijn geen omschrijving bevat van het begrip nauw samenhangende handelingen. Hij vervolgt dat het doel van de handeling in aanmerking moet worden genomen. Wanneer een daartoe bevoegde gezondheidswerker voor het stellen van zijn (medische) diagnose en met een therapeutisch doel, voorschrijft dat zijn patiënt een dergelijke analyse ondergaat, moet de overdracht van het monster worden geacht nauw samen te hangen met die analyse en daarom BTW-vrijstelling te genieten. Vervolgens geeft het Hof aan dat nauw samenhangend moet worden uitgelegd in de zin van het, in paragraaf 2.3 al aangehaalde, arrest CPP: een dienst moet als bijkomend bij een hoofddienst worden beschouwd, wanneer hij voor de klanten geen doel op zich is, doch een middel om de hoofddienst van de dienstverrichter zo aantrekkelijk mogelijk te maken. Dit is op zichzelf verwonderlijk: CPP gaat immers om de beoordeling of sprake is van één of meerdere prestaties verricht door één belastingplichtige aan één afnemer. In deze zaak van Commissie/Frankrijk gaat het immers om een prestatie tussen 19 HvJ 11 januari 2001, C-76/99, NTFR 2001/181 (Cie-Frankrijk) 16

18 twee belastingplichtigen (monsteroverdracht), waarbij de ingekochte prestatie gebruikt wordt voor de (medische) prestatie aan diezelfde eindverbruiker (de monsteranalyse zelf). Ik meen uit deze uitspraak te kunnen concluderen dat het Hof de criteria, die volgen uit het CPP-arrest, niet alleen leidend acht voor de verrichtingen door een en dezelfde belastingplichtige, maar ook voor de bepaling of een prestatie nauw samenhangend is bij een door een andere ondernemer verrichte hoofdprestatie. Hierbij moet het doel van de handelingen meegenomen worden in de beoordeling Christoph Dornier Stiftung Als tweede heeft het Hof arrest gewezen inzake Christoph Dornier Stiftung. 20 Dornier is een privaatrechtelijke stichting van algemeen nut, die tot doel heeft de klinische psychologie te bevorderen. Dornier exploiteert een polikliniek waar gediplomeerde psychologen in dienst van deze stichting psychotherapeutische behandelingen aan patiënten verstrekken. De gediplomeerde psychologen die Dornier in dienst had, waren geen arts. Wel beschikten zij over een vergunning en hadden zij een opleiding als psychotherapeut genoten. Ook hier was de vraag of de handeling van Dornier, verricht door haar personeel, vallen onder het begrip handelingen, die nauw samenhangen met ziekenhuisverpleging en medische verzorging. Het Hof gebruikt ook hier het CPP-criterium. Hij geeft aan dat de door Dornier verstrekte psychotherapeutische behandelingen in het algemeen prestaties zijn die voor de betrokken patiënten een doel op zich vormen en geen middel om zo goed mogelijk van andere prestaties te kunnen profiteren. Deze behandelingen zijn dus geen bijkomende behandelingen bij ziekenhuisverpleging of medische verzorging en vormen geen handelingen die nauw samenhangen met de ziekenhuisverpleging. Dit zou slechts anders zijn wanneer deze behandelingen daadwerkelijk worden verstrekt als nevenprestatie bij de ziekenhuisverpleging of de medische verzorging van de ontvangers ervan, die de hoofdprestatie vormt. Een prestatie verricht door een belastingplichtige kan dus alleen nauw samenhangend zijn als deze daadwerkelijk als nevenprestatie wordt verricht bij de hoofdprestatie, welke als zodanig voldoet aan de voorwaarden van de vrijstelling, zonder zelf weer nauw samenhangend te zijn. Zeker het element daadwerkelijk als nevenprestatie worden verstrekt is een zinsnede waar andere cases feitelijk aan getoetst kunnen worden. De reikwijdte van deze opmerking wordt in dit arrest echter niet verder uitgewerkt Ygeia 21 Ygeia had inkomsten verworven uit de terbeschikkingstelling van telefoons en de verhuur van televisietoestellen aan ziekenhuispatiënten enerzijds en de 20 HvJ 6 november 2003, C-45/01, VN 2003/58.18 (Dornier) 21 HvJ 1 december 2005, C-394/04 en C-395/04, V-N 2005/60.23( Ygeia) 17

19 levering van bedden en maaltijden aan hun begeleiders anderzijds. De Griekse Belastingdienst was van mening dat deze prestaties aan de BTW onderworpen moesten worden, aangezien deze prestaties niet kunnen worden beschouwd als handelingen die nauw samenhangen met de ziekenhuisverpleging en medische verzorging. Na het herhalen van zijn CPP-doctrine, gaat het Hof in deze zaak nog een stap verder (r.o. 25 en 26). Eerst geeft hij aan dat enkel diensten die in dit dienstverleningsproces onontbeerlijk zijn om de door deze diensten beoogde therapeutische doelstellingen te bereiken, "handelingen die (...) nauw samenhangen" in de zin van deze bepaling vormen. Hij onderbouwt dit door vast te stellen dat (het huidige) artikel 134, onderdeel a van de BTW-richtlijn deze vaststelling bevestigt. In dit artikel worden handelingen die niet onontbeerlijk zijn voor het verrichten van deze vrijgestelde handelingen uitgezonderd. Vervolgens geeft hij aan de verwijzende rechter enkel de opdracht om na te gaan of de prestatie onontbeerlijk is. Ik kom tot de conclusie dat het Hof nauw samenhangend en onontbeerlijk als synoniemen behandelt. Mijns inziens maakt het Hof hier een cruciale denkfout door nauw samenhangend en onontbeerlijk op deze wijze aan elkaar te koppelen. Ten eerste: als beide elkaars synoniem zouden zijn, dan had artikel 134, onderdeel a, van de BTW-richtlijn natuurlijk nooit bestaan. Daarnaast ben ik van mening dat het heel goed mogelijk is dat een prestatie weliswaar bijkomend is bij de hoofdprestatie doordat de eerste prestatie de laatste aantrekkelijker maakt, maar deze bijkomende prestatie niet onontbeerlijk hoeft te zijn. Daarmee kan de prestatie naar mijn mening nog altijd nauw samenhangend zijn CopyGene A/S Tot slot vind ik voor mijn onderzoek ook nog de prejudiciële beslissing met betrekking tot de Deense procedure "CopyGene A/S" van belang. 22 Belanghebbende is de grootste Scandinavische particuliere stamcelbank en biedt ouders diensten aan van inzameling, transport, analyse en bewaring van navelstrengbloed, zodat navelstrengstamcellen kunnen worden gebruikt voor de behandeling van hun kind bij een aantal eventuele latere ernstige ziekten. Ook hier herhaalt het Hof wederom de door haar gehanteerde CPPdenkwijze: een nauw samenhangende prestatie kan uitsluitend als zodanig worden gekwalificeerd wanneer deze geen doel op zich is, maar een middel om ervoor te zorgen dat de hoofdprestatie onder optimale omstandigheden wordt verricht. Vervolgens blijkt in punt 40 dat het Hof sinds Ygeia nog niet van gedachten is veranderd: Hij acht nauw samenhangend nog altijd synoniem met onontbeerlijk. De punten 47 en verder geven een duidelijk beeld van de denkwijze van het Hof in het geval van een prestatie waarbij op het moment van het verrichten daarvan nog niet duidelijk is of deze gevolgd zal worden door een andere 22 HvJ 10 juni 2010, C-262/08, VN 2010/32.20 (CopyGene A/S) 18

20 prestatie, waarbij het de vraag is of de eerste als nauw samenhangend bij de tweede moet worden gezien. Naar mijn mening heeft het Hof in dit arrest aangegeven dat een andere prestatie niet bijkomend kan zijn, wanneer de hoofdprestatie niet is verricht, niet aan de gang is of wordt overwogen. Het feit dat de prestatie geen ander doel kan hebben dan het gebruik voor een vrijgestelde hoofdprestatie, doet hier volgens het Hof niets aan af (punt 49). 4.3 Maatschappelijk werk en kinderopvang Ook in artikel 132, lid 1, onderdelen g en h, van de BTW-richtlijn worden nauw samenhangende diensten vrijgesteld, respectievelijk bij maatschappelijk werk en bij de bescherming van kinderen en jongeren. Het Hof heeft arrest gewezen inzake Ambulanter Pflegedienst Kügler GMBH voor het verlenen van huishoudelijke hulp. 23 Kügler verleende ambulante verpleegdiensten. Volgens haar statuten streefde Kügler uitsluitend rechtstreeks liefdadigheidsdoeleinden na door het bieden van bijstand aan personen die ten gevolge van hun fysieke toestand op de hulp van anderen waren aangewezen. Kügler wilde haar statutaire doel verwezenlijken door het verlenen van medische verzorging, huishoudelijke hulp en thuiszorg. Een van de vragen van de verwijzende rechter was of de algemene verzorging en de huishoudelijke hulp die door een dienst voor ambulante verpleging worden verstrekt aan personen die in fysiek of economisch opzicht hulpbehoevend zijn, zijn aan te merken als dienstverlening die nauw samenhangt met maatschappelijk werk en met de sociale zekerheid. Het Hof maakte zich hier met welgeteld één overweging vanaf. Hij zegt in punt 44: ( ) in beginsel hangen deze diensten samen met maatschappelijk werk en vallen dus onder het in die bepaling sub g bedoelde begrip diensten en leveringen van goederen die nauw samenhangen met maatschappelijk werk en met de sociale zekerheid. Het Hof schrijft letterlijk dat als een prestatie samenhangt met een andere, dit een nauw samenhangende prestatie maakt. Ook de Engelse taalversie van het arrest geeft dit weer: een prestatie die linked is met een andere is daarmee closely linked. Ik kan mij niet aan de indruk onttrekken dat het Hof de door haar gekozen woorden hier niet zorgvuldig heeft gekozen. Met haar overwegingen maakt het Hof het geheel wel steeds spannender: eerder was nauw samenhangend en onontbeerlijk synoniem, en hier wordt aan nauw geen betekenis meer gegeven. Overigens is hier de hoofdprestatie niet nader bepaald en is dit ook niet nodig. Dit wordt mijns inziens veroorzaakt door de redactie van de vrijstelling. Waar bij de overige vrijstellingen de hoofdprestatie wordt vrijgesteld en de 23 HvJ 10 september 2002, C-141/00, FED 2003/55 (Ambulanter Pflegedienst Kugler) 19

btw en tussenpersonen Federatiebijeenkomst van Assurantieclubs Jakob Kamminga

btw en tussenpersonen Federatiebijeenkomst van Assurantieclubs Jakob Kamminga btw en tussenpersonen Federatiebijeenkomst van Assurantieclubs Jakob Kamminga btw en tussenpersonen 24 november 2011 Inhoud Update btw stavaza Het proceskader Het wettelijke kader Toepassing op casus btw

Nadere informatie

Schijn of wezen : de reikwijdte van de vrijstelling voor bemiddeling in de financiële en verzekeringssector, in het bijzonder in het kader van het

Schijn of wezen : de reikwijdte van de vrijstelling voor bemiddeling in de financiële en verzekeringssector, in het bijzonder in het kader van het Schijn of wezen : de reikwijdte van de vrijstelling voor bemiddeling in de financiële en verzekeringssector, in het bijzonder in het kader van het (Europese) provisieverbod Door: K.L.F. Hommen MSc Januari

Nadere informatie

Door: mr. Y. van der Tempel 2005/2006. Samengestelde prestaties, een Gordiaanse knoop?

Door: mr. Y. van der Tempel 2005/2006. Samengestelde prestaties, een Gordiaanse knoop? Door: mr. Y. van der Tempel 2005/2006 Samengestelde prestaties, een Gordiaanse knoop? Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Inleiding en probleemstelling Blz 2 1.1 Inleiding Blz 2 1.2 Probleemstelling Blz 2 Hoofdstuk

Nadere informatie

No.W06.15.0231/III 's-gravenhage, 21 augustus 2015

No.W06.15.0231/III 's-gravenhage, 21 augustus 2015 ... No.W06.15.0231/III 's-gravenhage, 21 augustus 2015 Bij Kabinetsmissive van 9 juli 2015, no.2015001243, heeft Uwe Majesteit, op voordracht van de Minister van Financiën, mede namens de Minister van

Nadere informatie

HOOFDSTUK 1 Een systematiek voor het oplossen van btw-problemen

HOOFDSTUK 1 Een systematiek voor het oplossen van btw-problemen HOOFDSTUK 1 Een systematiek voor het oplossen van btw-problemen De wijze waarop internationale transacties in de heffing van btw worden betrokken, wordt bepaald door de systematiek van de btw-wetgeving.

Nadere informatie

VOORBEELD MODELOVEREENKOMST ALGEMEEN GEEN VERPLICHTING TOT PERSOONLIJKE ARBEID Opgesteld door de Belastingdienst nr. 9015550000-05 19 10 2015

VOORBEELD MODELOVEREENKOMST ALGEMEEN GEEN VERPLICHTING TOT PERSOONLIJKE ARBEID Opgesteld door de Belastingdienst nr. 9015550000-05 19 10 2015 VOORBEELD MODELOVEREENKOMST ALGEMEEN GEEN VERPLICHTING TOT PERSOONLIJKE ARBEID Opgesteld door de Belastingdienst nr. 9015550000-05 19 10 2015 Beoordeling overeenkomst Algemeen / geen verplichting tot persoonlijke

Nadere informatie

Naar aanleiding van uw brief van 18 oktober 2011 heb ik de eer het volgende op te merken.

Naar aanleiding van uw brief van 18 oktober 2011 heb ik de eer het volgende op te merken. Den Haag, 2 9 NOV 2011 Kenmerk: DGB 2011-6473 Motivering van het beroepschrift in cassatie (rolnummer 11/04540) tegen de uitspraak van het Gerechtshof te 's-hertogenbosch van 2 september 2011, nr. r, 2

Nadere informatie

de inspecteur van de Belastingdienst te P (hierna: de Inspecteur)

de inspecteur van de Belastingdienst te P (hierna: de Inspecteur) LJN: BW3414, Gerechtshof Arnhem, 11/00467 en 11/00468 Datum uitspraak: 11-04-2012 Datum publicatie: 20-04-2012 Rechtsgebied: Belasting Soort procedure: Hoger beroep Inhoudsindicatie: Omzetbelasting. De

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 04/02/2016

Datum van inontvangstneming : 04/02/2016 Datum van inontvangstneming : 04/02/2016 Vertaling C-699/15-1 Datum van indiening: Verwijzende rechter: Zaak C-699/15 Verzoek om een prejudiciële beslissing 24 december 2015 Court of Appeal (England and

Nadere informatie

Verruiming btw-sportvrijstelling

Verruiming btw-sportvrijstelling omzetbelasting Verruiming btw-sportvrijstelling FISCAAL PRAKTIJKBLAD 2015-16 6 oktober 2015 De btw-sportvrijstelling voor sportverenigingen moet op termijn verruimd worden. Dit heeft de Staatssecretaris

Nadere informatie

Dienstverleningsdocument

Dienstverleningsdocument Dienstverleningsdocument Dienstverleningsdocument Skyline Hypotheken B.V. Zadelmakerstraat 59 2984 CC Ridderkerk Telefoonnummer: 0180-712 860 Faxnummer: 0180-412 076 Email: info@skylinehypotheken.nl Kamer

Nadere informatie

Assurantiebelasting is (nog) geen BTW

Assurantiebelasting is (nog) geen BTW Ondanks gelijk tarief: Assurantiebelasting is (nog) geen BTW Wat brengt u uw klant in rekening? Assurantiebelasting, BTW, beiden of geen van beide? Sinds 1 januari jongstleden is het tarief van de assurantiebelasting

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 11/09/2012

Datum van inontvangstneming : 11/09/2012 Datum van inontvangstneming : 11/09/2012 Vertaling C-366/12-1 Zaak C-366/12 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 1 augustus 2012 Verwijzende rechter: Bundesfinanzhof (Duitsland)

Nadere informatie

De Commissie beslist met inachtneming van haar Reglement en op basis van de volgende stukken:

De Commissie beslist met inachtneming van haar Reglement en op basis van de volgende stukken: Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 52 d.d. 14 juli 2009 (mr R.J. Verschoof, voorzitter, mr drs M.L. Hendrikse en mr M.M. Mendel) 1. Procedure De Commissie beslist met inachtneming

Nadere informatie

NOTA VAN WIJZIGING. Het voorstel van wet wordt als volgt gewijzigd:

NOTA VAN WIJZIGING. Het voorstel van wet wordt als volgt gewijzigd: 32 622 Wijziging van de Wet op het financieel toezicht en het Burgerlijk Wetboek ter implementatie van richtlijn nr. 2009/65/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 13 juli 2009

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Beëindiging van de relatie... 9 Algemene info... 10. liberforte.nl Dienstenwijzer 2015 Pagina 2 van 10

Inhoudsopgave. Beëindiging van de relatie... 9 Algemene info... 10. liberforte.nl Dienstenwijzer 2015 Pagina 2 van 10 Dienstenwijzer 2015 Inhoudsopgave Inleiding...................... 3 Wie zijn wij?...................... 4 Deskundigheid & Kwaliteit...................... 4 Contactgegevens...................... 4 Onze

Nadere informatie

Beoogde Wft- en BGfo-wijzigingen

Beoogde Wft- en BGfo-wijzigingen Beoogde Wft- en BGfo-wijzigingen ACIS Seminar, 25.10.2011 mr. dr. Cees de Jong Welke wijzigingen zijn er op komst? Wijzigingswet financiële markten 2012 Wetsvoorstel (Kamerstukken II 2010/11, 32 781, nr.

Nadere informatie

Leerlingenvervoer en btw Hoge Raad stelt prejudiciële vragen aan het Europese Hof van Justitie

Leerlingenvervoer en btw Hoge Raad stelt prejudiciële vragen aan het Europese Hof van Justitie Leerlingenvervoer en btw Hoge Raad stelt prejudiciële vragen aan het Europese Hof van Justitie In deze nieuwsbrief informeren wij u over de laatste ontwikkelingen inzake de procedures over btw en leerlingenvervoer.

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 34549 11 december 2013 Regeling van de Minister van Financiën van 4 december 2013, FM/2013/2124 M, directie Financiële

Nadere informatie

Samenvatting. 1. Procedure

Samenvatting. 1. Procedure Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2012-22 d.d. 24 januari 2012 (mr. R.J. Verschoof, voorzitter, mr. E.M. Dil-Stork en mr. A.W.H. Vink, leden, en mr. F.E. Uijleman, secretaris)

Nadere informatie

VOORBEELD MODELOVEREENKOMST ALGEMEEN BEMIDDELING Beoordeling Belastingdienst nr. 9051625886 21 03 2016

VOORBEELD MODELOVEREENKOMST ALGEMEEN BEMIDDELING Beoordeling Belastingdienst nr. 9051625886 21 03 2016 De Nederlandse Bond van Bemiddelings- en Uitzendondernemingen (NBBU) heeft aan de Belastingdienst een model bemiddelingsovereenkomst voorgelegd, met het verzoek te beoordelen of er voor de bij deze overeenkomst

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 'S-GRAVENHAGE

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 'S-GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 'S-GRAVENHAGE Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Makelaar, blijf bij je leest. Een onderzoek naar de reikwijdte van bemiddeling bij effecten.

Makelaar, blijf bij je leest. Een onderzoek naar de reikwijdte van bemiddeling bij effecten. Makelaar, blijf bij je leest. Een onderzoek naar de reikwijdte van bemiddeling bij effecten. Door: J. Bouwmeester MSc 2011/ 2012 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Inleiding 2 Hoofdstuk 2 Btw-richtlijn vs. Wet

Nadere informatie

Aftrek en/of compensatie van btw definitief na verwerken factuur?

Aftrek en/of compensatie van btw definitief na verwerken factuur? Aftrek en/of compensatie van btw definitief na verwerken factuur? Onlangs heeft de rechtbank Arnhem uitspraak gedaan in een zaak waarbij de Belastingdienst een naheffingsaanslag omzetbelasting heeft opgelegd,

Nadere informatie

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN U I T S P R A A K Nr. i n d e k l a c h t nr. 2003.1733 (052.03) ingediend door: hierna te noemen 'klager', tegen: hierna te noemen 'verzekeraar'. De Raad van Toezicht Verzekeringen

Nadere informatie

de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid TAF B.V., gevestigd te Eindhoven, hierna te noemen Aangeslotene.

de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid TAF B.V., gevestigd te Eindhoven, hierna te noemen Aangeslotene. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2013-344 d.d. 26 november 2013 (mr. R.J. Verschoof, voorzitter, mr. E.M. Dil-Stork en mr. B.F. Keulen, leden en mr. M. van Pelt, secretaris)

Nadere informatie

VOORBEELD MODELOVEREENKOMST ALGEMEEN TUSSENKOMST Opgesteld door de Belastingdienst nr. 9015550000-09 19 10 2015

VOORBEELD MODELOVEREENKOMST ALGEMEEN TUSSENKOMST Opgesteld door de Belastingdienst nr. 9015550000-09 19 10 2015 VOORBEELD MODELOVEREENKOMST ALGEMEEN TUSSENKOMST Opgesteld door de Belastingdienst nr. 9015550000-09 19 10 2015 Beoordeling overeenkomst Algemeen tussenkomst De Belastingdienst heeft, in samenwerking met

Nadere informatie

Ontwikkelingen in het verzekeringstussenpersonenrecht

Ontwikkelingen in het verzekeringstussenpersonenrecht Ontwikkelingen in het verzekeringstussenpersonenrecht mr. dr. Cees de Jong Waarover ga ik het hebben?! Premie- incassorecht! Beloning verzekeringstussenpersoon! Beheerst beloningsbeleid! Twee verschillende

Nadere informatie

Dienstverleningsdocument

Dienstverleningsdocument Dienstverleningsdocument CAN Assurantiën B.V. Molukkenstraat 68 3531 WE UTRECHT Tel: 030 296 14 81 Fax: 030 296 42 87 www.canassurantien.nl KvK: 30181022 1 P a g i n a Dienstverleningsdocument ten behoeve

Nadere informatie

Amsterdam, 3 juli 2015. Betreft: Reactie VV&A aan MinFin inzake MiFiD II. Geachte heer, mevrouw,

Amsterdam, 3 juli 2015. Betreft: Reactie VV&A aan MinFin inzake MiFiD II. Geachte heer, mevrouw, Amsterdam, 3 juli 2015 Betreft: Reactie VV&A aan MinFin inzake MiFiD II Geachte heer, mevrouw, Namens de Vereniging van Vermogensbeheerders & Adviseurs (hierna: VV&A ) willen wij graag van de gelegenheid

Nadere informatie

Samenvatting. 1. Procedure

Samenvatting. 1. Procedure 1 Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 162, d.d. 6 juli 2011 (mr. P.A. Offers, voorzitter, prof. mr. drs. M.L. Hendrikse en mr. B.F. Keulen) Samenvatting Betalingsbeschermingsverzekering.

Nadere informatie

ARREST VAN HET HOF (Derde kamer) 13 juli 1989*

ARREST VAN HET HOF (Derde kamer) 13 juli 1989* SKATTEMINISTERIET / HENRIKSEN ARREST VAN HET HOF (Derde kamer) 13 juli 1989* In zaak 173/88, betreffende een verzoek aan het Hof krachtens artikel 177 EEG-Verdrag van het Højesteret, in het aldaar aanhangig

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 38029 30 december 2014 Vennootschapsbelasting. Fiscale eenheid. Wijziging van het besluit van 14 december 2010, nr. DGB2010/4620M,

Nadere informatie

AANPASSING BTW-VRIJSTELLING

AANPASSING BTW-VRIJSTELLING 1149 AANPASSING BTW-VRIJSTELLING VOOR BEROEPSONDERWIJS MR. DR. J.J.P. SWINKELS* 1 Inleiding Met ingang van 1 juli 2010 is de Nederlandse btw-vrijstelling voor het verzorgen van beroepsonderwijs aangepast

Nadere informatie

Dienstverleningsdocument/Advieswijzer van: 3 Ster Advies, Drieteenspecht 4, 7827 RG Emmen (versie 1.0)

Dienstverleningsdocument/Advieswijzer van: 3 Ster Advies, Drieteenspecht 4, 7827 RG Emmen (versie 1.0) Dienstverleningsdocument/Advieswijzer van:, Drieteenspecht 4, 7827 RG Emmen (versie 1.0) U bent van plan de zorg voor uw financiële zaken/verzekeringen toe te vertrouwen aan ons kantoor. Een goede beslissing.

Nadere informatie

A. Definities. B. Algemene bepalingen

A. Definities. B. Algemene bepalingen ALGEMENE VOORWAARDEN VOOR REGISTERMAKELAARS EN REGISTERTAXATEURS IN ROERENDE ZAKEN, LEDEN VAN DE FEDERATIE VAN TAXATEURS, MAKELAARS EN VEILINGHOUDERS IN ROERENDE ZAKEN, WELKE VOORWAARDEN ZIJN GEDEPONEERD

Nadere informatie

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.minfin.nl

Nadere informatie

De Commissie beslist met inachtneming van haar Reglement en op basis van de volgende stukken:

De Commissie beslist met inachtneming van haar Reglement en op basis van de volgende stukken: Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 102 d.d. 2 november 2009 (mr. R.J. Verschoof, voorzitter, mr. E.M. Dil-Stork en drs. A.I.M. Kool) 1. Procedure De Commissie beslist met inachtneming

Nadere informatie

de Koning > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Directie Financiele Markten

de Koning > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Directie Financiele Markten > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag de Koning Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl Uw brief (kenmerk) Datum 24 september 2015 Betreft Nader rapport

Nadere informatie

Voor een zorgeloze financiële toekomst ALGEMENE VOORWAARDEN

Voor een zorgeloze financiële toekomst ALGEMENE VOORWAARDEN ALGEMENE VOORWAARDEN Artikel 1 Definities 1.1 Cliënt: de wederpartij van intermediair betreft de natuurlijke persoon, rechtspersoon of personenvennootschap met wie de intermediair een dienstverleningsovereenkomst

Nadere informatie

Btw-optimalisering en onroerende verhuur. Bart Buelens

Btw-optimalisering en onroerende verhuur. Bart Buelens Btw-optimalisering en onroerende verhuur Bart Buelens De wettelijke basis Vrijstelling artikel 135, lid 1, l) Vrijstelling onroerende verhuur artikel 44, 3, 2 Omzetting Verplichte uitzonderingen Artikel

Nadere informatie

Deze Dienstenwijzer wordt u aangeboden door Korsten Van Dieperbeek Groep B.V., Prof. Oppenheimstraat 16, 5463 ED VEGHEL.

Deze Dienstenwijzer wordt u aangeboden door Korsten Van Dieperbeek Groep B.V., Prof. Oppenheimstraat 16, 5463 ED VEGHEL. DIENSTENWIJZER / DIENSTVERLENINGSDOCUMENT Deze Dienstenwijzer wordt u aangeboden door Korsten Van Dieperbeek Groep B.V., Prof. Oppenheimstraat 16, 5463 ED VEGHEL. Wij willen ons graag aan u voorstellen

Nadere informatie

ALGEMENE VOORWAARDEN INTERNETVERZEKEREN.NL

ALGEMENE VOORWAARDEN INTERNETVERZEKEREN.NL ALGEMENE VOORWAARDEN INTERNETVERZEKEREN.NL Deze algemene voorwaarden worden gehanteerd door Internetverzekeren.nl, Postbus 523, 9200 AM DRACHTEN (AFM nummer: 12042678 en KvK nummer: 51154560). Internetverzekeren.nl

Nadere informatie

Wij willen ons graag aan u voorstellen en u informeren over onze werkwijze.

Wij willen ons graag aan u voorstellen en u informeren over onze werkwijze. Dienstenwijzer Geachte cliënt, Wij willen ons graag aan u voorstellen en u informeren over onze werkwijze. Als u besluit van onze dienstverlening gebruik te maken, weet u waar u aan toe bent en wat wij

Nadere informatie

Bemiddeling: communautair bekeken

Bemiddeling: communautair bekeken Bemiddeling: communautair bekeken Door: M.M.M. Busink 2007/ 2008 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Inleiding 2 Hoofdstuk 2 Communautaire rechtsbegrippen 3 2.1 Communautaire rechtsorde 3 2.2 Eigen begrippenapparaat

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 29 544 Arbeidsmarkbeleid Nr. 339 BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

DUIDING VAN DE PROBLEMATIEK

DUIDING VAN DE PROBLEMATIEK Algemene Administratie van de Fiscaliteit Operationele Expertise en Ondersteuning Dienst BTW Belasting over de toegevoegde waarde Beslissing BTW nr. E.T.127.884 d.d. 05.10.2015 Reisbureaus Verzekeringen

Nadere informatie

Hierna geef ik een toelichting op mijn beoordeling. Hierbij komen de volgende onderwerpen aan de orde:

Hierna geef ik een toelichting op mijn beoordeling. Hierbij komen de volgende onderwerpen aan de orde: Belastingdienst Belastingdienst, Postbus 10014, 8000 GA Zwolle Advinsure BV T.a.v. mr. P.H.T.M. de Keijzer Europa-allee lob 8265 VB KAMPEN Betreft: Beoordeling overeenkomst Advinsure B.V. Geachte heer

Nadere informatie

Dienstverleningsdocument

Dienstverleningsdocument Dienstverleningsdocument Inleiding Vaes Finance is een onafhankelijke bemiddelaar op het gebied van hypotheken, verzekeringen en pensioenen. Wij dienen uitsluitend en alleen de belangen van onze klanten

Nadere informatie

Dienstverleningsdocument Heilbron Hypotheken BV

Dienstverleningsdocument Heilbron Hypotheken BV Dienstverleningsdocument Heilbron Hypotheken BV Wie zijn wij In deze paragraaf treft u de belangrijkste gegevens aan van ons kantoor: Heilbron Hypotheken BV Edisonstraat 92, 7006 RE Doetinchem Postbus

Nadere informatie

INFORMATIEDOCUMENT. INZAKE DIENSTVERLENING MIDDEN NEDERLAND HYPOTHEKEN B.V. Versie 8.2 10-2-2016

INFORMATIEDOCUMENT. INZAKE DIENSTVERLENING MIDDEN NEDERLAND HYPOTHEKEN B.V. Versie 8.2 10-2-2016 INFORMATIEDOCUMENT INZAKE DIENSTVERLENING MIDDEN NEDERLAND HYPOTHEKEN B.V. Versie 8.2 10-2-2016 Informatie over onze dienstverlening Midden Nederland Hypotheken B.V. vindt het belangrijk u vooraf een goed

Nadere informatie

Dienstenwijzer. Ik bemiddel en adviseer zowel in eenvoudige als meer ingewikkelde producten (complexe producten). Versie 2013

Dienstenwijzer. Ik bemiddel en adviseer zowel in eenvoudige als meer ingewikkelde producten (complexe producten). Versie 2013 Dienstenwijzer Inleiding Dit document geeft een beschrijving van de diensten die ik, Westerhoek Hypotheken & Verzekeringen, voor u als consument kan verrichten. Het geeft bovendien informatie over de manier

Nadere informatie

Monuta Adviesinstructie uitvaartverzekering

Monuta Adviesinstructie uitvaartverzekering Monuta Adviesinstructie uitvaartverzekering Inleiding De adviseur die zich bezighoudt met advisering over uitvaartverzekeringen, is verplicht een passend advies te geven. De adviseur dient er altijd voor

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Schedeldoekshaven 100 2511 EX Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den

Nadere informatie

Nationale-Nederlanden Schadeverzekering Maatschappij N.V., gevestigd te Amsterdam, hierna te noemen Aangeslotene.

Nationale-Nederlanden Schadeverzekering Maatschappij N.V., gevestigd te Amsterdam, hierna te noemen Aangeslotene. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2013-113 d.d. 15 april 2013 (mr. A.W.H. Vink, voorzitter, mr. E.M. Dil-Stork en mr. B.F. Keulen, leden en mevrouw mr. F.E. Uijleman, secretaris)

Nadere informatie

Dienstenwijzer/ Dienstverleningsdocument

Dienstenwijzer/ Dienstverleningsdocument Dienstenwijzer/ Dienstverleningsdocument Rijnmond Hypotheekwijzer BV Telefoon: 0102460000 Uw adviseur: Email adres: Ton Onder de Linden tonderdelinden@hypotheekwijzer.com Wat kunt u van de Hypotheekwijzer

Nadere informatie

VDL Hypotheken B.V., Kerkbuurt 52 te Sliedrecht.

VDL Hypotheken B.V., Kerkbuurt 52 te Sliedrecht. VDL Hypotheken B.V., Kerkbuurt 52 te Sliedrecht. Dit document Dit dienstverleningsdocument geeft inzicht in wie wij zijn, wat wij doen en wat u van ons kunt verwachten. Het geeft daarnaast informatie over

Nadere informatie

R Van : VEH Datum : april 2010

R Van : VEH Datum : april 2010 R Resultaten: Van : VEH Datum : april 2010 Dienstverleningsdocument Inleiding Vanaf 1 juli 2009 dienen tussenpersonen een dienstverleningsdocument aan de klant te verstrekken. Dit document dient voorafgaand

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1997 1998 25 621 Regels met betrekking tot de productie, het transport en de levering van elektriciteit (Elektriciteitswet...) Nr. 8 NOTA VAN WIJZIGING Ontvangen

Nadere informatie

DIENSTVERLENINGSDOCUMENT

DIENSTVERLENINGSDOCUMENT DIENSTVERLENINGSDOCUMENT Wft nummer 12008346 Pagina 1 van 8 Geachte cliënt, U oriënteert zich op de mogelijkheden van een hypothecaire geldlening en/of diverse verzekeringen. Ons kantoor kan u hierbij

Nadere informatie

Artikel 1 In dit besluit wordt verstaan onder wet: Wet op het financieel toezicht.

Artikel 1 In dit besluit wordt verstaan onder wet: Wet op het financieel toezicht. Besluit van [datum] houdende bepalingen ter uitvoering van artikel 5:81, eerste lid, van de Wet op het financieel toezicht (Vrijstellingsbesluit overnamebiedingen Wft) Op voordracht van Onze Minister van

Nadere informatie

Samenvatting. 1. Procedure

Samenvatting. 1. Procedure Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2012-08 d.d. 5 januari 2012 (mr. R.J. Paris, voorzitter, mr. W.F.C. Baars en mr. H.J. Schepen, leden, en mr. E.P.A. Bogers, secretaris) Samenvatting

Nadere informatie

Limburg Financieel Advies b.v. Verzekeringen en Verzekeringsadviezen

Limburg Financieel Advies b.v. Verzekeringen en Verzekeringsadviezen 1 Limburg Financieel Advies b.v. Verzekeringen en Verzekeringsadviezen Dienstverleningsdocument Op grond van de Wet financieel toezicht (Wft) zijn wij verplicht u voorafgaand aan de totstandkoming van

Nadere informatie

VOORBEELDOVEREENKOMST KUNST EN CULTUUREDUCATIE Beoordeling Belastingdienst nr. 9051596334 13 10-2015

VOORBEELDOVEREENKOMST KUNST EN CULTUUREDUCATIE Beoordeling Belastingdienst nr. 9051596334 13 10-2015 Beoordeling overeenkomst KUNST EN CULTUUREDUCATIE Ik ben van mening dat werken volgens de bijgevoegde overeenkomst voor de opdrachtgever vanaf 1 januari 2016 niet leidt tot de verplichting loonheffingen

Nadere informatie

DIENSTVERLENINGSDOCUMENT

DIENSTVERLENINGSDOCUMENT DIENSTVERLENINGSDOCUMENT Introductie U overweegt een beroep te doen op de dienstverlening van ons kantoor. In dit document leggen wij u graag uit hoe wij werken en hoe wij beloond worden. Kerngegevens

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 25/08/2014

Datum van inontvangstneming : 25/08/2014 Datum van inontvangstneming : 25/08/2014 Vertaling C-359/14 1 Datum van indiening: 23 juli 2014 Verwijzende rechter: Zaak C-359/14 Verzoek om een prejudiciële beslissing Vilniaus miesto apylinkės teismas

Nadere informatie

Besluit van 25 januari 2013, nr. BLKB 2013/82M, De staatssecretaris van Financiën heeft het volgende besloten.

Besluit van 25 januari 2013, nr. BLKB 2013/82M, De staatssecretaris van Financiën heeft het volgende besloten. Omzetbelasting. Heffing van omzetbelasting ten aanzien van en en mobiele telefoonabonnementen Belastingdienst/Landelijk Kantoor Belastingdienstregio s, Brieven en beleidsbesluiten Besluit van 25 januari

Nadere informatie

Algemene voorwaarden Wolf Huisvestingsgroep. In deze algemene voorwaarden worden de onderstaande begrippen als volgt gedefinieerd:

Algemene voorwaarden Wolf Huisvestingsgroep. In deze algemene voorwaarden worden de onderstaande begrippen als volgt gedefinieerd: Algemene voorwaarden Wolf Huisvestingsgroep ARTIKEL 1 Definities In deze algemene voorwaarden worden de onderstaande begrippen als volgt gedefinieerd: a. Opdrachtgever: een natuurlijk persoon of rechtspersoon,

Nadere informatie

DIENSTVERLENINGSDOCUMENT

DIENSTVERLENINGSDOCUMENT DIENSTVERLENINGSDOCUMENT Het dienstverleningsdocument U heeft als onze (potentiele) relatie recht op een gedegen, onafhankelijk en duidelijk advies alsmede een goede begeleiding. En dat is ook precies

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2006 2007 31 131 Wijziging van de Wet op het financieel toezicht in verband met de uitvoering van Richtlijn nr. 2005/68/EG van het Europees Parlement en

Nadere informatie

VOORBEELD MODELOVEREENKOMST ALGEMEEN GEEN WERKGEVERSGEZAG Opgesteld door de Belastingdienst nr. 9015550000-06 19 10 2015

VOORBEELD MODELOVEREENKOMST ALGEMEEN GEEN WERKGEVERSGEZAG Opgesteld door de Belastingdienst nr. 9015550000-06 19 10 2015 VOORBEELD MODELOVEREENKOMST ALGEMEEN GEEN WERKGEVERSGEZAG Opgesteld door de Belastingdienst nr. 9015550000-06 19 10 2015 Beoordeling overeenkomst Algemeen / geen werkgeversgezag De Belastingdienst heeft,

Nadere informatie

Dienstverleningsdocument Financieel Fit

Dienstverleningsdocument Financieel Fit Dienstverleningsdocument Financieel Fit Adres : Postbus : 315, 2650 AH, Berkel en Rodenrijs Telefoon : 06-23110490 Fax : Email : info@financieelfit.com Internet : www.financieelfit.com Op afspraak : Maandag

Nadere informatie

UWGELDONLINE DIENSTVERLENINGSDOCUMENT

UWGELDONLINE DIENSTVERLENINGSDOCUMENT UWGELDONLINE DIENSTVERLENINGSDOCUMENT - VERSIE DECEMBER 2011 - Introductie U overweegt een beroep te doen op de dienstverlening van ons kantoor. In deze brief leggen wij u graag uit hoe wij werken en hoe

Nadere informatie

Bochane Services Dienstenwijzer Biedt helderheid over de dienstverlening van Bochane Services B.V.

Bochane Services Dienstenwijzer Biedt helderheid over de dienstverlening van Bochane Services B.V. Bochane Services Dienstenwijzer Biedt helderheid over de dienstverlening van De verschillende bedrijfstakken van financiële dienstverlening en in het bijzonder hechten grote waarde aan goede voorlichting

Nadere informatie

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN. Voorstel voor een BESCHIKKING VAN DE RAAD

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN. Voorstel voor een BESCHIKKING VAN DE RAAD NL NL NL COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 24.11.2009 COM(2009)641 definitief Voorstel voor een BESCHIKKING VAN DE RAAD waarbij de Portugese Republiek wordt gemachtigd een maatregel toe

Nadere informatie

DIENSTVERLENINGSDOCUMENT

DIENSTVERLENINGSDOCUMENT DIENSTVERLENINGSDOCUMENT Wft nummer 12008346 Pagina 1 van 8 Geachte cliënt, U oriënteert zich op de mogelijkheden van een hypothecaire geldlening en/of diverse verzekeringen. Ons kantoor kan u hierbij

Nadere informatie

Dit document wordt u aangeboden door Acturance Financiële Diensten, Kamille 29, 8607 DE te Sneek.

Dit document wordt u aangeboden door Acturance Financiële Diensten, Kamille 29, 8607 DE te Sneek. DIENSTENWIJZER / DIENSTVERLENINGSDOCUMENT Dit document wordt u aangeboden door Acturance Financiële Diensten, Kamille 29, 8607 DE te Sneek. Wij willen ons graag aan u voorstellen en u informeren over onze

Nadere informatie

Welke producten vallen onder de nieuwe Wft-vergunning Pensioenverzekeringen? Onder de nieuwe vergunning Wft Pensioenverzekeringen komen te vallen:

Welke producten vallen onder de nieuwe Wft-vergunning Pensioenverzekeringen? Onder de nieuwe vergunning Wft Pensioenverzekeringen komen te vallen: Onderdeel: Item: U en uw vergunning Pensioenvergunning Waarom komt er een nieuwe vergunning Pensioenverzekeringen? In april 2010 heeft de AFM het rapport Kwaliteit Advies Tweedepijler Pensioen gepubliceerd.

Nadere informatie

Dienstverleningsdocument Tekelenburg Financiële Planning

Dienstverleningsdocument Tekelenburg Financiële Planning Dienstverleningsdocument Tekelenburg Financiële Planning Dit document wordt u aangeboden door Tekelenburg Financiële Planning, Bruynssteeg 14A te Deventer. Wij willen ons graag aan u voorstellen en u informeren

Nadere informatie

Edelachtbaar college,

Edelachtbaar college, Edelachtbaar college, X% Namens cliënten, a «a ^ ^ ^ ^ ^ M l e n tel^^^^ tekenen wij beroep in cassatie aan tegen de uitspraak van Gerechtshof Amsterdam van 22 september 2011 op het beroepschrift van 10

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 34 100 Wijziging van de Implementatiewet richtlijn solvabiliteit II en de Implementatiewet richtlijn financiële conglomeraten I ter implementatie

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2004 334 Wet van 6 juli 2004, houdende regeling van het conflictenrecht met betrekking tot het geregistreerd partnerschap (Wet conflictenrecht geregistreerd

Nadere informatie

Titel. En wat vindt de (modale) consument?

Titel. En wat vindt de (modale) consument? Titel En wat vindt de (modale) consument? Door: Mw. B.C.M. Nuijen MSc 2010/ 2011 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Inleiding en probleemstelling Blz. 2 Hoofdstuk 2 Jurisprudentie van het Hof van Justitie EU Blz.

Nadere informatie

Een ruimere uitleg van de btw-fiscale eenheid

Een ruimere uitleg van de btw-fiscale eenheid De btw-fiscale eenheid was in 2013 een actueel onderwerp in de jurisprudentie. In dit artikel gaan wij in op de ruimere toepassing die naar onze opvatting het gevolg is van de recentelijk gewezen jurisprudentie.

Nadere informatie

BENELUX COUR DE JUSTICE GERECHTSHOF. Zaak A 98/2 Campina Melkunie / Benelux-Merkenbureau

BENELUX COUR DE JUSTICE GERECHTSHOF. Zaak A 98/2 Campina Melkunie / Benelux-Merkenbureau COUR DE JUSTICE BENELUX GERECHTSHOF Zaak A 98/2 Campina Melkunie / Benelux-Merkenbureau Nadere conclusie van de Advocaat-Generaal L. Strikwerda (stuk A 98/2/17) GRIFFIE REGENTSCHAPSSTRAAT 39 1000 BRUSSEL

Nadere informatie

Univé Internet Dienstenwijzer 1

Univé Internet Dienstenwijzer 1 Univé Internet Dienstenwijzer 1 Onder de merknaam Univé leveren diverse Univé-bedrijven voor u diensten en producten. Vanuit service oogpunt krijgt u deze Internet Dienstenwijzer, voordat u een verzekering

Nadere informatie

De verzekeringsportefeuille in het zuivere marktmodel

De verzekeringsportefeuille in het zuivere marktmodel De verzekeringsportefeuille in het zuivere marktmodel mr. dr. Cees de Jong Even voorstellen LinkedIn Profiel: nl.linkedin.com/in/baarle 5 jaar ona>ankelijk consultant 40 jaar ervaring (Interpolis, NieuwRoIerdam,

Nadere informatie

Dienstverleningsdocument Van Eekhout & Partners Financieel Adviseurs

Dienstverleningsdocument Van Eekhout & Partners Financieel Adviseurs Dienstverleningsdocument Van Eekhout & Partners Financieel Adviseurs Op grond van de Wet financieel toezicht (Wft) zijn wij verplicht u voorafgaand aan de totstandkoming van een (financiële) overeenkomst/opdracht

Nadere informatie

Hoge Raad 24-04-2015 24-04-2015 13/03775. Belastingrecht. Cassatie. Rechtspraak.nl

Hoge Raad 24-04-2015 24-04-2015 13/03775. Belastingrecht. Cassatie. Rechtspraak.nl ECLI:NL:HR:2015:1084 Instantie Datum uitspraak Datum publicatie Zaaknummer Formele relaties Rechtsgebieden Bijzondere kenmerken Inhoudsindicatie Hoge Raad 24-04-2015 24-04-2015 13/03775 In cassatie op

Nadere informatie

Directie Financiële Markten. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. 5 juli 2007 FM 2007-01654 M

Directie Financiële Markten. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. 5 juli 2007 FM 2007-01654 M Directie Financiële Markten De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Datum Uw brief (Kenmerk) Ons kenmerk 5 juli 2007 FM 2007-01654 M Onderwerp Wetgevingsoverleg

Nadere informatie

Zaak A 2005/1 - Bovemij Verzekeringen N.V. / Benelux-Organisatie voor de Intellectuele Eigendom

Zaak A 2005/1 - Bovemij Verzekeringen N.V. / Benelux-Organisatie voor de Intellectuele Eigendom COUR DE JUSTICE BENELUX GERECHTSHOF ~ Zaak A 2005/1 - Bovemij Verzekeringen N.V. / Benelux-Organisatie voor de Intellectuele Eigendom Nadere conclusie van de Advocaat-Generaal L. Strikwerda (stuk A 2005/1/13)

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 32 576 Wijziging van de Advocatenwet, de Wet op de rechterlijke organisatie en enige andere wetten ter versterking van de cassatierechtspraak (versterking

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 12, tweede lid, van de Wet Centraal Orgaan opvang asielzoekers;

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 12, tweede lid, van de Wet Centraal Orgaan opvang asielzoekers; STAATSCOURANT Nr. Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. 850 24 november 2008 Regeling van de Staatssecretaris van Justitie van 12 november 2008, nr. 5557004/08, houdende bepalingen

Nadere informatie

Dientverleningsdocument FZM Assurantiën

Dientverleningsdocument FZM Assurantiën Dientverleningsdocument FZM Assurantiën Om u zo goed mogelijk van dienst te kunnen zijn, stellen wij ons graag even voor. In ons dienstverleningsdocument leggen wij u uit hoe wij werken en op welke wijze

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 19/06/2012

Datum van inontvangstneming : 19/06/2012 Datum van inontvangstneming : 19/06/2012 Vertaling C-218/12-1 Zaak C-218/12 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 10 mei 2012 Verwijzende rechter: Landgericht Saarbrücken (Duitsland)

Nadere informatie

Conflicterende interpreta.es of onzorgvuldige regelgeving

Conflicterende interpreta.es of onzorgvuldige regelgeving Conflicterende interpreta.es of onzorgvuldige regelgeving mr. dr. Cees de Jong Privaatrechtelijk Van handelsagent naar opdrachtnemer 2 1 Publiekrechtelijk Van bedrijfsregeling naar toezichtregime - Wet

Nadere informatie

Bekendmaking Goedkeuring Gedragscode Verwerking Persoonsgegevens Financiële Instellingen

Bekendmaking Goedkeuring Gedragscode Verwerking Persoonsgegevens Financiële Instellingen Bekendmaking Goedkeuring Gedragscode Verwerking Persoonsgegevens Financiële Instellingen Het College bescherming persoonsgegevens (CBP) heeft een aanvraag ontvangen tot het afgeven van een verklaring in

Nadere informatie