H.A.M. Daanen (red.), P.M. van Bergem, R.E. Bronkhorst, Osinga, A.J.K. Oudenhuijzen, P.A.J. Punte en J.W. van. Rhijn. 31 augustus 1998.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "H.A.M. Daanen (red.), P.M. van Bergem, R.E. Bronkhorst, Osinga, A.J.K. Oudenhuijzen, P.A.J. Punte en J.W. van. Rhijn. 31 augustus 1998."

Transcriptie

1 * * * DI: )Ç94;? TNO-rapport TM titel Ergonomie van de On-Board Unit: Gebruikersaspecten van het rekeningrij den [Eindrapport] TNO Technische Menskunde auteurs Kampweg 5 H.A.M. Daanen (red.), P.M. van Bergem, R.E. Bronkhorst, 3769 ZG Soesterberg N.J. Delleman, D. van Leeuwen, P. van Lingen, D.S.C. Telefoon Osinga, A.J.K. Oudenhuijzen, P.A.J. Punte en J.W. van Fax Rhijn datum 31 augustus 1998 Alle rechten voorbehouden, Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande toestemming van TNO. Indien dit rapport in opdracht werd uitgebracht, wordt voor de rechten en verplichtingen van opdrachtgever en opdrachtnemer verwezen naar de Algemene Voorwaarden voor onderzoeksopdrachten aan TNO, dan wel de betreffende terzake tussen partijen gesloten overeenkomst. Het ter inzage geven van het TNO-rapport aan direct belanghebbenden is toegestaan. opdrachtgever: aantal pagina's: Ministerie van Verkeer en Waterstaat Adviesdienst Verkeer en Vervoer Postbus BA ROTTERDAM TNO TNO Technische Menskunde is onderdeel van TNO Defensieonderzoek waartoe verder behoren: TNO Fysisch en Elektronisch Laboratorium TNO Prins Maurits Laboratorium Nederlandse Organisatie voor toegepastnatuurwetenschappeliik onderzoek TNO

2 3 INHOUD Blz. SAMENVATTING 5 SUMMARY 7 1 INLEIDING 9 2 FUNCTIES VAN DE OBU Randvoorwaarden Scenario 10 3 TERUGKOPPELING VAN INFORMATIE Auditieve terugkoppeling Soorten auditieve terugkoppeling Akoestische eisen van de signalen Geluidssignalen Spraaksignalen Algemene overwegingen Visuele terugkoppeling Soorten van visuele informatiepresentatie Eisen te stellen aan visuele informatiepresentatie Wanneer auditieve en wanneer visuele terugkoppeling? 26 4 BEDIENING OBU Bedieningstaken Bedieningsorganen Vorm en plaatsing Insteekopening voor de chipkaart Mogelijke toepassing van spraakherkenning Montage en herbevestiging 31 5 BEREIKBAARHEID EN ZICHTBAARHEID OBU Inleiding Methode Gebruikerspopulatie Metingen Resultaten en discussie Conclusies en aanbevelingen 37

3 4 INHOUD (vervolg) Blz. 6 GEBRUIKERS-BEVINDINGEN Inleiding Vragenlijst Resultaten labtest Visuele OBU Auditieve OBU Manuele OBU Vergelijking van de 3 gebruikte OBU's Resultaten veldtest Vragen gesteld aan alle proefpersonen Visuele OBU Manuele OBU Auditieve OBU Conclusies en aanbevelingen 44 7 RÉSUMÉ 45 REFERENTIES 46 BIJLAGE A Antropometrische data van toegepaste manikins 49 BIJLAGE B Resultaten reik- en zichtanalyse 52 BIJLAGE C Vragenlijsten 60

4 5 Rap.nr. TM TNO Technische Menskunde Soesterberg Ergonomie van de On-Board Unit: Gebruikersaspecten van het rekemngrijden H.A.M. Daanen (red.), P.M. van Bergem, R.E. Bronkhorst, N.J. Delleman, D. van Leeuwen, P. van Lingen, D.S.C. Osinga, A.J.K. Oudenhuijzen, P.A.J. Punte en J.W. van Rhijn SAMENVATTING Ï In Nederland is de invoering van het rekeningrjden in voorbereiding. Tijdens de spits gaat de automobilist op een aantal filegevoelige wegen rond de vier grote steden elektronisch een heffing betalen. In de auto wordt hiertoe een klein elektronisch apparaat achter de voorruit aangebracht, de zogenaamde on-board unit of OBU. In deze OBU kan een chipkaart gestoken worden. Bij het registratiepunt wordt dan automatisch een bedrag van het saldo van de chipkaart afgetrokken. Bij niet-betaling (b.v. door onvoldoende saldo) wordt het kenteken van de auto geregistreerd. De Adviesdienst Verkeer en Vervoer (AVV) heeft TNO-TM en NIA TNO gevraagd om eindspecificaties op te stellen voor de OBU ten aanzien van de ergonomie. In dit rapport wordt verslag gedaan van de resultaten. Eerst zijn de randvoorwaarden en mogelijke scenario's voor OBU-gebruik in overleg met AVV vastgelegd. Daarna werd ingegaan op waarnemingsaspecten (zichtbaarheid, kleurgebruik, afleesbaarheid, hoorbaarheid, herkenbaarheid), mens-machine interface aspecten (informatie-complexiteit, verwachtingspatroon) en bedieningsaspecten (bereikbaarheid, toetsgrootte en -spreiding, (de)montage-gemak). Er is gebruik gemaakt van beschikbare normen en literatuur, kennis bij TNO-specialisten, gegevens uit een computeranalyse van bereikbaarheid en uitzicht, en van enquete-gegevens die verzameld zijn bij een laboratoriumproef en een rijproef met de OBU. Belangrijk is dat de OBU zo min mogelijk interfereert met de rijtaak, en informatie van de OBU zich niet opdringt aan de chauffeur. Toch stelt de chauffeur prijs op enige informatie over saldo en transactie. Deze informatie dient bij voorkeur visueel te zijn, en tenminste 10 seconden zichtbaar. De informatie-weergave dient te voldoen aan ISO-normen 9241 en Bij LCD-displays is een anti-reflectiecoating erg effectief om hinderlijke spiegelingen tegen te gaan. Om (veranderingen in) visuele informatie aan te kondigen is een auditief signaal van db aan te bevelen. Het volume dient aangepast te zijn aan het omgevingsgeluid. Om visuele informatie op te vragen kan gebruik worden gemaakt van spraakherkenning of een drukknop op de OBU. Bij spraakherkenning moet het aantal commando's minimaal zijn, en aandacht worden besteed aan het voorkomen van onbedoelde activatie door de radio. Bij gebruik van

5 een knop moet de positionering zodanig zijn dat de veiligheid niet nadelig wordt beïnvloed. De drukkracht en afmetingen van de knop dienen aan strikte voorwaarden te voldoen. De proefpersonen verschillen sterk van mening over de voorkeurslokatie van de OBU. De / computeranalyse geeft aan dat plaatsing op het dashboard onmogelijk is. Plaatsing tegen de bovenrand van de voorruit kan wel. Bij personenauto's kan dit boven de binnenspiegel, bij MPV's echter zit deze buiten het bereik en kan de OBU aan de linkerbovenzijde worden geplaatst. In alle gevallen valt de OBU goed in het gezichtsveld. Het inschuiven van de chipkaart dient, uitgaande van een doosvormige OBU, geplaatst bij de binnenspiegel, bij voorkeur te geschieden aan de voor-/onderzijde met de kaart horizontaal, of aan de voor-/linkerzijde met de kaart verticaal. De informatie is zodanig opgesteld dat de fabrikanten van het rekeningrijden-systeem hun producten kunnen toetsen aan de richtlijnen en eisen die in dit rapport worden genoemd. TNO kan vervolgens onpartijdig nagaan of de ontwerpen, prototypes of eindprodukten voldoen aan normen of richtlijnen en welk produkt het meest geschikt is.

6 7 Rep.No. TM TNO Human Factors Research Institute Soesterberg, The Netherlands Ergonomics of the On-Board Unit H.A.M. Daanen (red.), P.M. van Bergem, R.E. Bronkhorst, N.J. Delleman, D. van Leeuwen, P. van Lingen, D.S.C. Osinga, A.J.K. Oudenhuijzen, P.A.J. Punte and J.W. van Rhijn SUMMARY In The Netherlands the introduction of automatic toll clearance is under preparation. During rush hours the driver has to pay a fee at predefined locations in the neighbourhood of the four large cities. For this purpose, a small e!ectronic device is located behind the wind shield mirror, called the On-Board Unit or OBU. A chip card can be inserted in the OBU. At the registration point a certain amount of money will be deducted from the account automatically. When the payment fails (for instance due to insufficient credit) the licence plate of the car will be photographed. The Advisory Board Traffic and Transport (AVV) asked TNO to formulate specifications for the OBU regarding ergonomics. The resu!ts are given in this report. The conditions and scenario's of OBU use were described in joint effort with the AVV. Hereafter, the perception aspects (visibility, use of colour, auditive perception, recognisability), man-machine interface aspects (information complexity, expectations) and contro! aspects (reach ability, key size and arrangement, (de)mounting of the OBU) were covered. Available standards and literature were used, as well as know!edge of TNO specia!ists, computer analysis of reach and vision and inquiry data gathered after a laboratory and field study using the OBU. It is important that the OBU does not interfere with the driving task and that the OBU information is not forced onto the driver. Still, the driver desires some information on balance and transaction. This information should preferably be visual and last at least 10 seconds. The information presentation shou!d be in accordance with ISO 9241 and Anti-reflective coating of LCD-displays is very effective to reduce glare. An auditive signal of db is recommended to warn for (changing) visua! information. The vo!ume should be adjusted to ambient noise. Speech recognition or a push button may be used to to retrieve visual information on demand. For speech recognition, the number of commands shou!d be minimal and attention should be payed to prevent accidental activation of the system through the radio. The push button should be located in such a way that driving safety is guaranteed. The push force and dimensions should follow strict requirements. The subjects' opinions varied wide!y regarding the preferred location of the OBU. The computer analysis showed that locating the OBU on the dash board is impossib!e. Locating the

7 OBU against the upper rim of the glare shield is possible. In passenger cars this can be done above the rear view mirror. In MPV's, however, this location is out of reach. Here, the OBU can be located on the upper left spot of the wind shield. In all cases, the OBU is in the vision field. Entering the chip card in a box-shaped OBU, positioned near the rear-view mirror, should preferably be done horizontally in the front/bottom part, or vertically on the front/left side of itiaui The information is specified in such a way that manufacturers of OBUs can compare their products to the requirements and guidelines in this report. Consequently, TNO can check without prejudice if the designs, prototypes or products meet the standards or guidelines and can determine which product is most suited.

8 1 INLEIDING In Nederland is de invoering van het rekeningrjden in voorbereiding. Tijdens de ochtendspits gaat de automobilist op een aantal filegevoelige wegen rond de vier grote steden elektronisch een heffing betalen. In de auto wordt hiertoe een klein elektronisch apparaat achter de voorruit aangebracht, de zogenaamde On-Board Unit of OBU. In deze OBU kan een chipkaart gestoken worden. Bij het registratiepunt wordt dan automatisch een bedrag van het saldo van de chipkaart afgetrokken. Bij niet-betaling (b.v. door onvoldoende saldo) wordt het kenteken van de auto geregistreerd. Aan TNO Technische Menskunde (TNO-TM) en het Nederlands Instituut voor Arbeid TNO (NIA TNO) is door de Adviesdienst Verkeer en Vervoer (AVV) van het Directoraat-Generaal Rijkswaterstaat (Ministerie van Verkeer en Waterstaat) gevraagd gezamenlijk de ergonomie van de OBU (werkpakket 5 van het onderzoeksprogramma Gebruikersaspecten OBU) te onderzoeken. Veiligheidsaspecten van de OBU zijn parallel aan dit project onderzocht in afzonderlijke studies (Oving & Van Winsum, 1998; Van Winsum & Claessens, 1998). Doel van de studie is om voorstellen te doen voor eindspecificaties voor de OBU ten aanzien van de ergonomie. Hieraan zitten waarnemingsaspecten (zichtbaarheid, kleurgebruik, afleesbaarheid, hoorbaarheid, herkenbaarheid), mens-machine interface aspecten (informatiecomplexiteit, verwachtingspatroon) en bedieningsaspecten (bereikbaarheid, toetsgrootte en -spreiding, (de)montage-gemak). Het werkpakket is opgedeeld in twee fasen. Over de eerste fase is gerapporteerd door Daanen e.a. (1998). Over de resultaten van de eerste en tweede fase wordt in dit eindrapport gerapporteerd. In hoofdstuk 2 van dit eindrapport worden de uitgangspunten en mogelijke scenario's van het gebruik van de OBU beschreven. In hoofdstuk 3 wordt ingegaan op de auditieve en visuele feedbackmogelijkheden en aan de eisen waaraan deze feedback moet voldoen. In hoofdstuk 4 wordt ingegaan op de bedieningsmogelijkheden van de OBU en op de eisen waaraan de bedieningsmiddelen moeten voldoen. In hoofdstuk 5 wordt de analyse van de bereikbaarheid en zichtbaarheid van de OBU besproken. In hoofdstuk 6 worden indicatief de bevindingen van gebruikers weergegeven. In hoofdstuk 7 worden de conclusies van dit onderzoek geschreven.

9 10 2 FUNCTIES VAN DE OBU Over de functionaliteiten van de OBU zijn nog geen definitieve beslissingen genomen. Parallel aan dit onderzoek naar de ergonomie van de OBU loopt een onderzoek naar de functionaliteit van de OBU en een onderzoek naar de veiligheidsaspecten van de OBU. Daarom is gekozen om uit te gaan van enkele randvoorwaarden en van een scenario. 2.1 Randvoorwaarden De randvoorwaarden zijn in overleg met de Adviesdienst Verkeer en Vervoer opgesteld. Ze luiden als volgt: - er is enige vorm van terugkoppeling saldo/transactie; - de locatie van de OBU is rondom de spiegel in de auto, linksboven op de voorruit of op het dashboard; - er wordt alleen uitgegaan van personenauto's; - het opwaarderen gebeurt nooit rijdend; - de OBU heeft een eigen voeding; - de chip card heeft de afmetingen van een credit card; - gehandicapten worden niet betrokken in de ergonomische analyse. 2.2 Scenario Uitgaande van bovenstaande randvoorwaarden zijn er diverse mogelijkheden om de OBU te gebruiken. De OBU kan een zelfstandig kastje zijn (geïntegreerde OBU) of een kastje waarin een pas gestoken moet worden om te kunnen functioneren. De mogelijkheid bestaat om te verplichten om de pas in te voeren na het instappen in de auto, maar ook kan de mogelijkheid geboden worden om tijdens het rijden de pas in te voeren als een meetstation wordt genaderd. Dit laatste zal waarschijnlijk stuiten op problemen met het oog op de verkeersveiligheid, maar wellicht kan dit worden ondervangen door voorafgaand aan het meetstation de mensen de gelegenheid te bieden zich er op voor te bereiden. Te denken valt aan een afslag met parkeerplaats waar mensen ook hun pasje of OBU kunnen opwaarderen indien dat nodig is. Hiervoor is dan een vooraankondiging nodig, die op de OBU gegeven zou kunnen worden. De vooraankondiging heeft als voordeel dat de mensen op een hoger activatieniveau worden gebracht en daardoor beter op gaan letten bij het meetpunt. In het meest simpele scenario stapt iemand in de auto met een geïntegreerde OBU en rijdt zijn route waarbij alleen feedback wordt gegeven bij het meetpunt als hij of zij onvoldoende saldo heeft. In een complexer scenario stapt iemand in de auto, wordt de komst van een meetunit aangegeven op de OBU waarop het pasje wordt ingeschoven (en indien nodig opgewaardeerd in een naast de snelweg gelegen opwaardeerstation), en wordt aangegeven wat er af gaat en het nieuwe saldo is.

10 11 In onderstaand scenario zijn verschillende stadia te onderscheiden waarbij ergonomische aspecten een rol spelen: De montage van de OBU. Hiervoor zijn van belang: goede bevestigingsinstructies; foutvrje montage e.d. Pasje in gleuf schuiven. Hiervoor zijn van belang: goede bereikbaarheid van OBU in elke auto; eenvoudig in kunnen schuiven van pasje; terugkoppeling of pasje er goed in zit. De informatie op de OBU bij de (eventuele) vooraankondiging. Hiervoor zijn van belang: modaliteit van de algemene informatie (geluid, beeld), soort informatie (saldo, af te schrijven bedrag etc.), De informatie op de OBU tijdens of kort na het meetstation. Hiervoor zijn van belang: modaliteit van de informatie (geluid, beeld), soort informatie (saldo, afgeschreven bedrag, transactie gelukt of niet). Uitnemen pasje of afnemen OBU. Hiervoor is van belang: goede bereikbaarheid, foutvrj functioneren. Naast deze vaste momenten in het rijden, kan op een willekeurig moment tijdens het rijden worden gecontroleerd: - het saldo, - de tijd, - of de OBU functioneert (batterij bijna leeg, kaart vergeten in te schuiven), - of de displayverlichting werkt. Deze informatie kan op drie manieren worden verstrekt: - continu - autonoom op bepaalde momenten - op aanvraag. Het scenario staat in Figuur 1 in de vorm van een stroomdiagram weergegeven.

11 12 Montage - IVIUI1Lt 'N. OBU ja Schuif pas in sleuf. Instappen geintegreerde nee Moet pas Info op OBU: pasje pas? erin? goed? ja nee Op weg naar bestemming Tussentijdse informatie op OBU Vooraankondiging Wordt meting aangekondigd op OBU? ja nee i Eventueel pas inschuiven. Info op OBU of langs de weg voldoende ja nee a 1 Opwaarderen -» van saldo op 1 aparte plaats Passage meetunit Met Meetunit J Info op OBU of onvoldoende 1 langs deweg saldo verder Uitstappen Pasje of OBU uitnemen. Info op OBU Fig. 1 Stroomdiagram met de mogelijke processen tijdens rekeningrjden.

12 13 3 TERUGKOPPELING VAN INFORMATIE Informatie kan op twee manieren worden teruggekoppeld aan de chauffeur: auditief en visueel. Tactiele terugkoppeling is in principe ook mogelijk, maar lijkt in dit verband niet zo reëel omdat dan een fysieke verbinding met de bestuurder gemaakt moet worden. Eerst wordt de auditieve terugkoppeling besproken en daarna visuele terugkoppeling. Op de volgende momenten is er bij het gebruik van de OBU sprake van terugkoppeling van informatie: Invoeren van pas in OBU; Vooraankondiging van de meetunit; Uitvoering van transactie; Uitnemen van pas uit OBU; Een willekeurig moment tijdens de rit. De informatie die op de verscheidene momenten kan worden gegeven is (met tussen haakjes de optionele informatie): bijl) a) Pas is goed ingevoerd. b) Er is... gulden saldo. bij 2) a) Er komt een meetpunt. De kosten van het naderende meetpunt. Er is voldoende saldo (namelijk:... gulden). Er is onvoldoende saldo (... te weinig) of de kaart zit er niet in. Er zijn geen kosten bij het meetpunt (vanwege...). bij 3) a) De transactie is gelukt. b) De transactie is mislukt, (omdat...). b) Er is geen transactie noodzakelijk. bij 4) a) Deze rit heeft... gulden gekost. b) Er is... gulden saldo. bij 5) a) Pas is niet ingevoerd. Er is... gulden saldo. De laatste transactie kostte... gulden + informatie over voorgaande transacties. OBU werkt niet, batterijen bijna leeg. De teruggekoppelde informatie kan een signalerend of informatief karakter hebben. In Tabel T staat de terugkoppeling ingedeeld. Tevens is vermeld wat de meest geschikte wijze is om de informatie tijdens het rijden terug te koppelen en of de beste manier van terugkoppe-

13 14 ling visueel (V), auditief (A) of tactiel (T) is. De eerste letter geeft de meest gewenste terugkoppelingsmodaliteit aan. De opvraagbaarheid is alleen ingevuld voor 5a t/m 5d omdat dit de situatie betreft waarin men tijdens de rit informatie op vraagt. Tabel 1 Auditieve en visuele informatie op de OBU verdeeld naar informatie inhoud en opvraagbaarheid. De laatste kolom geeft de voorkeursmodaliteit. informatie (la) pas goed / fout ingevoerd informatie inhoud opvraagbaarheid visuele (V), auditieve (A) signalerend X informatief / inhoudelijk continu incidenteel autonoom incidenteel op verzoek (Ib) saldo X V er komt een meetpunt X AV kosten rit X V saldo informatie X V saldo te laag X AV geen kosten X V transactie gelukt X AV transactie mislukt X X AV (30 geen transactie nodig X V kosten rit X V saldo X V (5a) pas niet ingevoerd X X VA (5h) saldo X X V kosten laatste transactie X X V OBU werkt niet X X VA of tactiele (T) terugkoppeling TAV Op willekeurige momenten tijdens de rit kan de chauffeur informatie verkrijgen. De voorkeur gaat uit naar continue informatie over het functioneren van de OBU. Incidenteel autonome informatie wordt gewenst over de laatste transactie. Informatie op verzoek wordt gewenst van het resterend saldo en de voorgaande transacties (Verkeerskundig Studiecentrum, 1990). Uit Tabel 1 wordt duidelijk dat de experts aangeven dat signalerende informatie over het algemeen auditief van aard is, terwijl inhoudelijke informatie meestal visueel wordt aangegeven. Bij het foutief invoeren van het pasje kan tactiele informatie worden gegeven, met andere woorden een duidelijk voelbare invoerblokkade. Overigens is ergonomisch gezien de meest ideale situatie als het pasje in alle vier mogelijke invoerposities functioneert (magneetstrip boven en onder en aan de linker en rechterkant). In de praktijk leidt echter meestal maar één van de vier invoerrichtingen tot de gewenste activatie. Hierna worden de auditieve en visuele terugkoppeling in meer detail besproken.

14 Auditieve terugkoppeling Soorten auditieve terugkoppeling Auditieve terugkoppeling kunnen we opsplitsen in twee hoofdvormen: Geluidssignalen ('sound-icons' ofwel 'earcons'), denk hierbij aan een korte toon of toonreeksen. Geluidssignalen duren kort en hebben een geringe informatie-inhoud. Ze zijn dan ook vooral geschikt voor eenvoudige signalering van het type 'de transactie is gelukt', of 'er is te weinig saldo'. De variëteit in geluidssignalen is beperkt. Daarom zouden alleen de belangrijkste vormen van informatie met geluidssignalen moeten worden geïmplementeerd. Denk hierbij aan 2c12d en 3a/3b. Spraak (Spraaksynthese). Spraaksignalen lenen zich vooral voor het doorgeven van variabele informatie, zoals 'er is nog 54 gulden beschikbaar op uw kaart' of 'het volgende toltraject kost zeven gulden'. In eerste instantie lijkt een spraaksignaal veel vriendelijker dan geluidssignalen. Deze perceptie kan echter wijzigen wanneer men iedere dag hetzelfde fragment hoort. In zo'n geval is een kortdurend piepje minder hinderlijk Akoestische eisen van de signalen Het is duidelijk, dat de signalen goed hoorbaar moeten zijn in vrijwel alle omstandigheden, maar niet hinderlijk luid moeten zijn. Omstandigheden die de hoorbaarheid kunnen verminderen zijn: motorlawaai en wind (hogere snelheden, oudere auto), rollawaai (ander wegdek), muziek (autoradio), spraak (passagiers, mobiele telefoon), neerslag. Derhalve kan het geluidsniveau in de auto ter plaatse van de bestuurder flink variëren bij verschillende omstandigheden, geschat wordt wel zo'n 20 db. Om hoorbaar te zijn, moet een signaal in het algemeen iets luider zijn dan het omgevingslawaai. Aan de andere kant mag het niet veel luider zijn, omdat het dan als hinderlijk wordt ervaren. Derhalve is er de eis: Eis 1: Het volume van het akoestische signaal moet zich automatisch aanpassen aan het omgevingslawaai. Dit kan, door met een test-microfoontje het omgevingslawaai te meten, vlak voordat een signaal wordt gegenereerd. Het omgevingslawaai moet spectraal worden gewogen (b.v. volgens de A-weging), zodat bijvoorbeeld minder hinderlijke lage frequenties, die in een rijdende auto in hoge niveau's aanwezig zijn, niet zwaar tellen.

15 16 Uit veiligheidsredenen moet er wel een maximum aan het niveau zijn, van 90 db(a) (NEN- EN 458, 1994). Om praktische redenen kan ook een minimum van 55 db(a) aangehouden worden. De gegevens stemmen overeen met ISO/FDIS (1996) en Interim Defence Standard (1989). De Interim Defence Standard (1989) zegt over het signaalniveau in Sectie 12.2: Het maximum niveau van signaal moet minder zijn dan 90 db(a), liefst 85 db(a), als het omgevingslawaai minder dan 50 db(a) is. En in Sectie 12.3: Het minimumniveau in deze lawaaiconditie is 65 db(a), met referentie naar ISO 7731 (1986). De Interim Defence Standard (1989) geeft hier slechts een indicatie van signaalniveaus; in de auto is het niveau meestal meer dan 50 db(a). Het gaat ons niet om waarschuwingssignalen. Vervolgens zegt de Interim Defence Standard (1989) in Sectie 13.2: In een lawaaiomgeving is het maximumniveau gelimiteerd door veiligheid, schrikreacties en vervorming. En in Sectie 13.3: Minimum niveau van het signaal in deze conditie is 15 db boven omgevingslawaai in 1 (liefst 3)1/3 octaafbanden (ISO 773 1;1986). Opmerking: Arbo-Informatieblad AI-4 (1998), artikel 6.8, meldt dat een werknemer niet mag worden blootgesteld aan een continu omgevingslawaai van 80 db(a), of momentane geluidsdrukken van 200 Pa. Bij blootstelling van 1 minuut per dag is een signaal maximaal 107 db, bij iedere verdubbeling in duur wordt deze grens 3 db lager. Het is onwaarschijnlijk dat deze niveaus noodzakelijk zijn om boven het autolawaai uit te komen. De Interim Defence Standard (1989) zegt tevens in Sectie 14: Als er een handmatige volume-controle is, moet deze een minimum- en maximuminstelling hebben, die met de bovengenoemde criteria overeenstemmen Geluidssignalen In een breedbandig lawaaispectrum, zoals bij motorlawaai en windgeruis, kan een geluidssignaal in de vorm van een harmonische complexe toon eenvoudig worden waargenomen. In zulke gevallen is een signaal-ruis verhouding van 0 db ter plekke van de bestuurder voldoende (evenveel ruis als signaal). Om te voorkomen dat het toonsignaal toevallig wegvalt in niet-stationaire stoorbronnen (claxonnerende medeweggebruiker, muziek, telefoonbel) is het aan te raden om een pulserend of meertonig signaal te kiezen. Dit moet zich voldoende onderscheiden van andere veelvoorkomende geluidssignalen (radiopiepjes, telefoons, claxon). De tijdsduur van de tonen kan zeer kort zijn (twee maal 0,1 seconden). In het algemeen wordt een hoge/stijgende tonenreeks met succes geassocieerd, en een lage/dalende met een fout. De Interim Defence Standard (1989) zegt hierover in Sectie 19: Signalen moeten dominant anders klinken dan andere geluiden, op het gebied van tenminste één van de navolgende aspecten:

16 17 - niveau in een bepaald deel van het spectrum - frequentiesamenstelling; - tijdspatroon. Daarnaast zegt de Interim Defence Standard (1989) hierover in sectie 25.1: Bekende signalen zullen niet worden gebruikt met een andere bedoeling. Een extreem voorbeeld hiervan is: gebruik geen zwiepende sirene om 'OK' terug te koppelen. Eis 2: Bij een toonsignaal moet een signaal-ruisverhouding ter plaatse van de bestuurder worden bereikt tussen -5 en 5 db (A-gewogen). Zie Daanen en Van Lingen (1994) voor nadere toelichting van de weegtechnieken. De Interim Defence Standard (1989) zegt in Sectie 4 1.2, tabel 1: Het niveau van het signaal moet in minstens één 1/3 octaafband 15 db hoger zijn dan het omgevingslawaai. De piek in het spectrum ligt liefst in een andere octaafband dan de piek in het spectrum van het omgevingslawaai. Eis 3: Een toonsignaal moet uit minstens twee tonen bestaan. Hoge tonen moeten 'succes' duiden (b.v. 'transactie geslaagd'), lage (of dalende) tonen moeten een fout duiden (b.v. 'transactie mislukt'). Eis 4: Een toonsignaal mag niet lijken op veelvoorkomende andere toonsignalen, zoals de claxon of de aankondigingstune van files op de radio Spraaksignalen Een spraaksignaal heeft in tegenstelling tot de meeste Geluidssignalen veel dynamiek, tot 30 db. Hoewel de meeste informatie tamelijk redundant van aard is, bevatten de bedragen die genoemd worden een relatief hoge informatiedichtheid. Om toch te kunnen garanderen dat de informatie goed overkomt, moet er een bepaald niveau van de spraakverstaanbaarheid zijn. Spraakverstaanbaarheid is objectief te uit te drukken in een STI-waarde (Speech Transmission Index). De meetmethode is beschreven in de literatuur, en is ook commercieel verkrijgbaar als softwarepakket. Een STI-waarde van minstens 0.6 garandeert goede verstaanbaarheid. Omdat we al eerder hebben gesteld dat het signaalniveau adaptief is, is het beter om deze STI-waarden te vertalen naar signaal-ruisverhoudingen. Deze signaal-ruis verhouding moet wel worden gedefinieerd in een beperkt frequentiebereik, dat voor spraak zeer van belang is. We nemen hiervoor de octaafbanden 500, 1000 en 2000 Hz. Eis 5: Bij een spraaksignaal moet de signaal-ruisverhouding, gemeten in de octaatbanden 500, 1000 en 2000 Hz, liggen tussen 0 en 5 db ter plekke van de bestuurder.

17 18 Daanen en Van Lingen (1994) zeggen in Sectie : Banden 500, 1000 en 2000 Hz worden gebruikt om het octaafbandspectrum in 1 kengetal te specificeren Algemene overwegingen Er is een aantal adviezen te geven omtrent het ontwerp van de OBU. Omdat de akoestiek van de verscheidene auto's nogal uiteen kan lopen zijn dit kwalitatieve opmerkingen. Opmerking 1: Zorg ervoor, dat de luidspreker gericht is op de bestuurder. Dit bespaart (akoestische) energie en maakt de informatieoverdracht minder hinderlijk voor passagiers. Opmerking 2: Gebruik bij spraaksynthese de techniek 'synthese d.m.v. aaneenschakeling', in plaats van volledige synthese. Bij deze techniek worden verschillende uitdrukkingen van een professioneel spreker opgenomen en 'ingeblikt' in de OBU. Om flexibel te kunnen zijn, zoals bij het noemen van bedragen, moeten woordjes 'aan elkaar geplakt' worden. Men krijgt dan een enigszins onnatuurlijk effect, maar dit is vele malen beter dan de volledig gesynthetiseerde stemmen. Opmerking 3: Gebruik bij de spraak een vrouwelijke stem. Hoewel de mannelijke stem in het algemeen beter verstaanbaar is (de lagere grondfrequentie vult de formanten van de klanken beter op) heeft de vrouwenstem meer energie bij hogere frequenties, en dit geeft een beter contrast met het lawaaispectrum van een auto, dat aflopend is voor hogere frequenties. Ook kan het spectrum van de spraakvoorziening worden aangepast. Tenslotte kunnen automobilisten in meer of mindere mate slechthorend zijn. Een faciliteit die tegemoet kan komen aan het aanbieden van bijvoorbeeld hogere geluidsniveaus is dan noodzakelijk. De Interim Defence Standard (1989) zegt hierover in Sectie 11: Geluidssignalen moeten in het frequentiebereik Hz liggen, met voldoende energie beneden 1500 Hz, om ook voor mensen met gehoorschade hoorbaar te kunnen zijn. 3.2 Visuele terugkoppeling Soorten van visuele informatiepresentatie Er zijn voor de OBU drie hoofdvormen van visuele informatiepresentatie te onderscheiden:

18 19 oplichtend(e) elementje(s), zoals LED 'S pictogrammen (icons) tekst (letters, cijfers, woorden, getallen) ad(1) Oplichtende elementen zoals LED's, hebben een geringe informatie-inhoud. Ze zijn geschikt voor het aangeven van de status van een apparaat of proces: in werking, storing, alarm. De betekenis van een oplichtend element wordt veelal door de kleur gegeven. Daarbij is het zeer belangrijk dat de kleur consistent gebruikt wordt en de bestaande relatie tussen kleur en betekenis ervan wordt aangehouden. Knipperen wordt toegepast als speciale aandacht moet worden getrokken of als onmiddellijke actie vereist is. ad (2) Pictogrammen zijn grafische symbolen, in de vorm van simpele meestal schematische tekeningen, die in plaats van woorden gebruikt worden om een bepaalde boodschap over te brengen. Bij gebruik op displays worden ze ook wel 'iconen' genoemd. Ze worden om twee redenen toegepast: een boodschap kan op een compacte manier worden gepresenteerd èn taalbarrières kunnen worden omzeild. Het probleem bij gebruik van pictogrammen is dat ze niet altijd voor iedereen begrijpelijk zijn. Afhankelijk bijvoorbeeld van leeftijd, ervaring (opleiding) en culturele achtergrond kan de interpretatie van grafische symbolen variëren van persoon tot persoon. Daarom is het zeer belangrijk om de betekenis van een pictogram aan te laten sluiten bij de interpretaties die men er spontaan aan geeft. Indien er geen algemeen begrijpelijke symbolen bestaan en er toch voor pictogrammen besloten moet worden (in verband met ruimtegebrek) is het onvermijdelijk dat de betekenis van de symbolen aangeleerd moet worden. Een zo groot mogelijke standaardisatie is dan zeker gewenst. ad (3) Teksten zijn geschikt voor variabele informatie. De informatie-inhoud is in principe maximaal. Is er echter slechts beperkte ruimte beschikbaar, zoals bij de OBU het geval is, dan is het zaak kort en eenduidig te formuleren Eisen te stellen aan visuele informatiepresentatie Leesbaarheid De leesbaarheid van display-informatie wordt allereerst bepaald door: - de (lichttechnische) eigenschappen van het display, zoals luminanties en contrasten; - de wijze waarop de informatie wordt gepresenteerd: tekengrootte en -opbouw, kjeurgebruik, display-indeling.

19 20 Eisen met betrekking tot deze eigenschappen worden gegeven in ISO 9241: De specificaties in ISO 9241 gaan over de presentatie van letters, cijfers en tekst, maar alleen in de context van werk binnenshuis. In onderstaand overzicht worden alleen de elementen genoemd die voor de OBU van belang kunnen zijn. Alleen de eisen over de visuele en fysieke eigenschappen moeten strikt worden gevolgd (in de standaard tekst aangegeven door het woord shail"). Alle overige eisen (aangegeven door "should") zijn uit het overzicht weggelaten ISO Deel 3 "Visual display requirements" (ISO, 1992) Dit deel van ISO 9241 gaat over het ontwerp van beeldschermen voor visuele displays, met de nadruk op de karakteristieken van displays die de effectiviteit van de informatiepresentatie bepalen. Het doel van deze standaard is om het voor de gebruiker mogelijk te maken de weergegeven informatie nauwkeurig, snel en zonder discomfort te vinden en te herkennen (Tabel II). Tabel II Overzicht van ISO ISO Visual Display Requirements (CRT) Topics Keywords Data Legibility The visual properties of single characters or - design viewing distance mm symbols should provide easy recogmtion - character height - 16 arcmin - stroke width to 1112 of character height - character width-to-height ratio - between 0.5:1 and 1.0:1 - character format (matrix) - numeric and upper-case: ~: 5 x7 - character size uniformity - 5% of character height - display luminance - > 35 cd/m 2 - luminance contrast - contrast ratlo 2t 3 - luminance uniformity - average display luminance from centre to edge: < 1.7:1, variation of peak luminance of characterelements: < 1.5:1 Readability The characteristics of text should allow groups - between-character spacing - > stroke width / pixel of characters to be easily discriminated, recog- - between-word spacing - > character width nized and interpreted - between-line spacing - 2: pixel Codmg Should attract attention and/or be readable - luminance coding - luminance ratlo ~: colour coding - see ISO/DIS (Table III and 4.2) Visual comfort The image should be stable and free of flicker. - temporal instability (flicker) - free of flicker to > 90% of user population Arcmin = boogminuten = 11W catg flld, waarin: ti=floogte letter 01 cijter, en a=kljkarsianu.

20 21 Omdat deel 3 van de ISO 9421 norm voornamelijk gebaseerd is op de beeldbuistechnologie ofwel Cathode Ray-Tube (CRT) technologie, is ISO bezig een standaard ISO voor te bereiden die ingaat op het gebruik van 'flat panel' displays, zoals Liquid Crystal Display (LCD) schermen. ISO Deel 2 "Flat panel ergonomic requirements (Draft International Standard; ISO, 1997) Deze standaard stelt eisen aan 'flat panels' (LCD-schermen). De afleesbaarheid van het scherm is het belangrijkste onderwerp. De eisen zijn grotendeels gebaseerd op deel 3 en 7 van ISO 9241, maar gewijzigd en aangevuld met specifieke kenmerken van 'flat panels' (Tabel III). Tabel III Overzicht van ISO/DIS ISO/DIS Flat Panel Display Ergonomic Requirements Topics Keywords Data Legibility The visual properties of single - design viewing distance - > 400 mm characters or symbols should - design viewing direction - shall conform to all opucal provide easy recognition requlrements over a relevant range of viewing direc- - character height tions - stroke width - > 16 arcmin - number of pixels in a stroke: 8-20% of number - char. width-to-height ratio of pixels in character height - character format (matrix) - hetween 0.5:1 and 1.0:1.0 - numeric and upper-case: - display luminance 2s 5 X 7 - luminance contrast - > 20 cd/m 2 - contrast ratio (of the higher and lower luminance): - luminance uniformity - ~ LL0.55* - variation in area luminance between high and low luminance targets on the edges and across the diagonal of the screen shall not exceed a ratio of 1.7:1. Readability The characteristics of text should allow groups - between-character spacing stroke width / pixel of characters to be easily discriminated, recog- - between-word spacing width nized and interpreted - between-line spacing - ~t character width - ~ pixel width Coding Should attract attention and/or be readable - luminance coding - contrast 2: 1,5 - colour coding - see 4.2 Visual comfort The image should be stable and free of flicker. - temporal instability (flicker) - free of tlicker for > 90% of user population ' LL is the (background) luminance of the lower state in the viewmg direction in a dark room, in ca/m (LL ca/m).

Akoestische absorptie en diffusiteit

Akoestische absorptie en diffusiteit Mensen met oplossingen M+P MBBM groep www.mp.nl Rapport Wonderwall Wandelementen Akoestische absorptie en diffusiteit M+P.WON.12.01.1 30 januari 2013 Colofon Opdrachtnemer Opdrachtgever M+P Raadgevende

Nadere informatie

Herkenning van de Betalux tm vluchtwegaanduiding

Herkenning van de Betalux tm vluchtwegaanduiding Kampweg 5 Postbus 23 3769 ZG Soesterberg TNO-memorandum TNO-DV3 2005-M041 Herkenning van de Betalux tm vluchtwegaanduiding www.tno.nl T +31 346 356 211 F +31 346 353 977 info@tm.tno.nl Datum 25 mei 2005

Nadere informatie

Functioneel Ontwerp / Wireframes:

Functioneel Ontwerp / Wireframes: Functioneel Ontwerp / Wireframes: Het functioneel ontwerp van de ilands applicatie voor op de iphone is gebaseerd op het iphone Human Interface Guidelines handboek geschreven door Apple Inc 2007. Rounded-Rectangle

Nadere informatie

liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled Castjoint

liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled Castjoint liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled is een hoogwaardige, flexibele LED strip. Deze flexibiliteit zorgt voor een zeer brede toepasbaarheid. liniled kan zowel binnen als buiten in functionele en decoratieve

Nadere informatie

Gebruik van het LOGO in geautomatiseerde verkiezingen

Gebruik van het LOGO in geautomatiseerde verkiezingen BIJLAGE 1 S.A. STERIA Benelux N.V. Gebruik van het LOGO in geautomatiseerde verkiezingen Technische bepalingen voor de weergave van het logo op de schermen. Versie 1.2 Guy JASPERS Revisions Revision Description

Nadere informatie

OOG&WERK 2016. Lezen van papier versus beeldscherm Frank Kooi

OOG&WERK 2016. Lezen van papier versus beeldscherm Frank Kooi OOG&WERK 2016 Lezen van papier versus beeldscherm Frank Kooi DISCLOSURE BELANGEN SPREKER (potentiële) belangenverstrengeling Geen Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of

Nadere informatie

Geluidabsorptie van een aantal Sonaspray constructies

Geluidabsorptie van een aantal Sonaspray constructies Stieltjesweg 1 Postbus 155 2600 AD Delft TNO-rapport MON-RPT-033-DTS-2008-00750 Geluidabsorptie van een aantal Sonaspray constructies www.tno.nl T +31 15 269 20 00 F +31 15 269 21 11 Datum 5 maart 2008

Nadere informatie

TNO-rapport WATERSTOFDIFFUSIE IN EEN CONSTRUCTIEDETAIL VAN STAAL VOORZIEN VAN EEN ZINKLAAG

TNO-rapport WATERSTOFDIFFUSIE IN EEN CONSTRUCTIEDETAIL VAN STAAL VOORZIEN VAN EEN ZINKLAAG IT 00 * * FI _ NO 4 5 ilzm 1 W. - j r* * * * * * Ri.:istaaI Pctu' 20.)(iO 3'2 LA U'çhi TNO-rapport 99M1-00809ISCAJVIS WATERSTOFDIFFUSIE IN EEN CONSTRUCTIEDETAIL VAN STAAL VOORZIEN VAN EEN ZINKLAAG TNO

Nadere informatie

Elektrische hulpaandrijving. Simpelweg mobiel. Klein. Licht. Wendbaar. www.alber.nl

Elektrische hulpaandrijving. Simpelweg mobiel. Klein. Licht. Wendbaar. www.alber.nl Simpelweg mobiel. Elektrische hulpaandrijving Klein. Licht. Wendbaar. www.alber.nl Weer meer dingen samen doen, daar hebben we naar uitgekeken. Geniet van meer mobiliteit Van handbewogen naar elektrisch

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

Workflow en screenshots Status4Sure

Workflow en screenshots Status4Sure Workflow en screenshots Status4Sure Inleiding Het Status4Sure systeem is een ICT oplossing waarmee de transportopdrachten papierloos door het gehele proces gaan. De status kan gevolgd worden door de logistieke

Nadere informatie

Handleiding Installatie ADS

Handleiding Installatie ADS Handleiding Installatie ADS Versie: 1.0 Versiedatum: 19-03-2014 Inleiding Deze handleiding helpt u met de installatie van Advantage Database Server. Zorg ervoor dat u bij de aanvang van de installatie

Nadere informatie

SPL D2 MKII GEBRUIKSAANWIJZING USER MANUAL

SPL D2 MKII GEBRUIKSAANWIJZING USER MANUAL SPL D2 MKII GEBRUIKSAANWIJZING USER MANUAL Spl-D2 Next generation Inleiding De SPL5-D2 unit is een geluidsdrukmeter die gekoppeld kan worden aan de SPL5. Het apparaat kan ook als losse geluidsdrukmeter

Nadere informatie

Verlichtingskunde 2009 Verlichtingskunde 2009 7S630

Verlichtingskunde 2009 Verlichtingskunde 2009 7S630 7S630 Laurens Zonneveldt Mariëlle Aarts Doel van het college Gereedschap bieden om via een doordacht PvE tot het gewenste doel te komen Opzet Hoe kom je tot eisen, wat speelt een rol Zoeken naar oplossingen

Nadere informatie

De bepaling van de positie van een. onderwatervoertuig (inleiding)

De bepaling van de positie van een. onderwatervoertuig (inleiding) De bepaling van de positie van een onderwatervoertuig (inleiding) juli 2006 Bepaling positie van een onderwatervoertuig. Inleiding: Het volgen van onderwatervoertuigen (submersibles, ROV s etc) was in

Nadere informatie

Handleiding voor. Compact. Natte spons POROSITEIT DETECTOR

Handleiding voor. Compact. Natte spons POROSITEIT DETECTOR Handleiding voor Compact Natte spons POROSITEIT DETECTOR Voldoet aan de eisen als gegeven in: Australian Standard AS3894.2-2002 (Wet Sponge Testing), ASTM G62-A, NACE RP0274-98, ASTM G6 and AS1580.485.1

Nadere informatie

ICARUS Illumina E653BK on Windows 8 (upgraded) how to install USB drivers

ICARUS Illumina E653BK on Windows 8 (upgraded) how to install USB drivers ICARUS Illumina E653BK on Windows 8 (upgraded) how to install USB drivers English Instructions Windows 8 out-of-the-box supports the ICARUS Illumina (E653) e-reader. However, when users upgrade their Windows

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

Leeftijdcheck (NL) Age Check (EN)

Leeftijdcheck (NL) Age Check (EN) Leeftijdcheck (NL) Age Check (EN) [Type text] NL: Verkoopt u producten die niet aan jonge bezoekers verkocht mogen worden of heeft uw webwinkel andere (wettige) toelatingscriteria? De Webshophelpers.nl

Nadere informatie

I.S.T.C. Intelligent Saving Temperature Controler

I.S.T.C. Intelligent Saving Temperature Controler MATEN & INFORMATIE I.S.T.C. Intelligent Saving Temperature Controler Deze unieke modulerende zender, als enige ter wereld, verlaagt het energieverbruik aanzienlijk. Het werkt in combinatie met de energy

Nadere informatie

NBN EN 12464-1 en de interpretatie van lichtstudies

NBN EN 12464-1 en de interpretatie van lichtstudies NBN EN 12464-1 en de interpretatie van lichtstudies Wouter Ryckaert Wouter.Ryckaert@kuleuven.be 09 265 87 13 24 oktober 2013 Belgische Vereniging voor Arbeidshygiëne Belgian Ergonomics Society Verlichtingsontwerp

Nadere informatie

Contents. Introduction Problem Definition The Application Co-operation operation and User friendliness Design Implementation

Contents. Introduction Problem Definition The Application Co-operation operation and User friendliness Design Implementation TeleBank Contents Introduction Problem Definition The Application Co-operation operation and User friendliness Design Implementation Introduction - TeleBank Automatic bank services Initiates a Dialog with

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013 FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013 Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als je een onderdeel

Nadere informatie

Handleiding DIY HiFi Acoustic treatment test cd

Handleiding DIY HiFi Acoustic treatment test cd Handleiding DIY HiFi Acoustic treatment test cd Elke luisterruimte heeft een eigen respons door ruimte mode s en afwerking. Met deze door Mutrox HiFi Acoustics samengestelde test cd is het mogelijk om

Nadere informatie

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14)

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14) Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of (09.09.14) Content: 1. Requirements on sticks 2. Requirements on placing sticks 3. Requirements on construction pallets 4. Stick length and

Nadere informatie

AVAX Lusgevoede brandalarm elementen

AVAX Lusgevoede brandalarm elementen 990-095, Issue 1 Maart 2006 AVAX Lusgevoede brandalarm elementen Analoge adresseerbare audio visuele alarm elementen Sectie: Intelligent/Addressable Devices Eigenschappen Gemeenschappelijke aansluitsokkel

Nadere informatie

21 x 16 / 0,4 m 38 x 28 / 0,3 m (optioneel verkrijgbaar) 11 x 8,5 / 1,2 m (optioneel verkrijgbaar)

21 x 16 / 0,4 m 38 x 28 / 0,3 m (optioneel verkrijgbaar) 11 x 8,5 / 1,2 m (optioneel verkrijgbaar) Warmtebeeldcamera PCE-TC 9 warmtebeeldcamera met autofocus / 384 x 288 pixels / IP 50 behuizing / realtime overdracht van de warmtebeeldcamera naar de PC / digitale camera met 3.0 megapixels / vídeo-uitgang

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

De computerhandleiding bestaat uit de volgende hoofdstukken:

De computerhandleiding bestaat uit de volgende hoofdstukken: Computerhandleiding Proteus PEC-4975 De computerhandleiding bestaat uit de volgende hoofdstukken: Knopfuncties De schermen Besturingsgetallen Zaken die u dient weten alvorens te trainen Werkingsinstructies

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

Acoustics. The perfect acoustics of a car. Jan Hoekstra

Acoustics. The perfect acoustics of a car. Jan Hoekstra Acoustics The perfect acoustics of a car. Jan Hoekstra Onderwerpen: Wat is geluid? Een stukje theorie. Acoustics. Toepassingen. Vragen? Bedankt. Wat is geluid? Geluid is een verstoring van de atmosfeer

Nadere informatie

Informatie over Lenzen

Informatie over Lenzen Informatie over Lenzen Camera CCD Sensor: De grootte van de camerabeeld sensor (CCD) beïnvloed ook de kijkhoek, waarbij de kleinere beeldsensoren een smallere kijkhoek creëren wanneer gebruikt met eenzelfde

Nadere informatie

Rapportcode: 9.269-Drentea Datum: 20 juli 2009

Rapportcode: 9.269-Drentea Datum: 20 juli 2009 Titel: Toetsing van Drentea kantoortafel PRO-T aan de eisen t.a.v. afmetingen, veiligheid, Rapportcode: 9.269-Drentea Datum: 20 juli 2009 Rapportcode: 9.269-Drentea Datum: 20 juli 2009 Pagina: 2/9 SHR

Nadere informatie

Annemarie van Beek Milieu en Natuurplanbureau Annemarie.van.Beek@mnp.nl Jan Hooghwerff M+P raadgevende ingenieurs JanHooghwerff@mp.

Annemarie van Beek Milieu en Natuurplanbureau Annemarie.van.Beek@mnp.nl Jan Hooghwerff M+P raadgevende ingenieurs JanHooghwerff@mp. 1/8 Annemarie van Beek Milieu en Natuurplanbureau Annemarie.van.Beek@mnp.nl Jan Hooghwerff M+P raadgevende ingenieurs JanHooghwerff@mp.nl Samenvatting Door M+P Raadgevende Ingenieurs is een onderzoek uitgevoerd

Nadere informatie

InteGra Gebruikershandleiding 1

InteGra Gebruikershandleiding 1 InteGra Gebruikershandleiding 1 Algemeen Met dank voor de keuze van dit product aangeboden door SATEL. Hoge kwaliteit en vele functies met een simpele bediening zijn de voordelen van deze inbraak alarmcentrale.

Nadere informatie

Parameter Standaard instelling Bereik Geheugen 1 1 tot 8 Geslacht Man Man / Vrouw Lengte 165 cm 100cm - 250cm Leeftijd 25 10-100

Parameter Standaard instelling Bereik Geheugen 1 1 tot 8 Geslacht Man Man / Vrouw Lengte 165 cm 100cm - 250cm Leeftijd 25 10-100 Gebruiksaanwijzing Shape weegschaal Date Introductie Gefeliciteerd met de aanschaf van uw weegschaal die behalve het lichaamsvetpercentage ook uw lichaamsvochtpercentage en spiermassa meet. Om het vet-

Nadere informatie

WWW.TECHGROW.NL. TechGrow HS-1 PORTABLE CO 2 METER HANDLEIDING. software versie: 1.00

WWW.TECHGROW.NL. TechGrow HS-1 PORTABLE CO 2 METER HANDLEIDING. software versie: 1.00 WWW.TECHGROW.NL TechGrow HS-1 PORTABLE CO 2 METER software versie: 1.00 HANDLEIDING TechGrow HS-1 handleiding GEFELICITEERD! U heeft de TechGrow HS-1 Portable CO 2 Meter aangeschaft. De HS-1 CO 2 Meter

Nadere informatie

Gebruiksaanwijzing elektronisch slot TeamLock 4

Gebruiksaanwijzing elektronisch slot TeamLock 4 ELEKTRONISCH SLOT MET MINSTENS 111.000.000 ECHTE INSTELMOGELIJKHEDEN Gebruiksaanwijzing elektronisch slot TeamLock 4 Het elektronisch slot TeamLock 4 is een elektronisch sluitsysteem, waarin max. 64 openingscodes

Nadere informatie

Interaction Design for the Semantic Web

Interaction Design for the Semantic Web Interaction Design for the Semantic Web Lynda Hardman http://www.cwi.nl/~lynda/courses/usi08/ CWI, Semantic Media Interfaces Presentation of Google results: text 2 1 Presentation of Google results: image

Nadere informatie

Zorgtelefoon. Gloria. Gebruikershandleiding - 1 -

Zorgtelefoon. Gloria. Gebruikershandleiding - 1 - Zorgtelefoon Gloria Gebruikershandleiding - 1 - - 2 - GEBRUIKERSHANDLEIDING Inhoud verpakking: Zorgtelefoon Gloria Draadloze alarmknop Erik Klik-in accessoires voor Erik Telefoonstekker met modulair snoer

Nadere informatie

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Gender Differences in Crying Frequency and Psychosocial Problems in Schoolgoing Children aged 6

Nadere informatie

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Difference in Perception about Parenting between Parents and Adolescents and Alcohol Use of Adolescents

Nadere informatie

Invoering WIK een goede zet!

Invoering WIK een goede zet! Invoering WIK een goede zet! Korte peiling over een actueel onderwerp op het gebied van credit management juni 2013 Korte peiling: WIK B15893 / juni 2013 Pag. 1 Copyright 2013 Blauw Research bv Alle rechten

Nadere informatie

R-99 COMPUTER INSTRUCTIONS

R-99 COMPUTER INSTRUCTIONS R-99 COMPUTER INSTRUCTIONS LCD Display Liquid Crystal Display SPM Weergave Functie Identificatie 1. STOP Display = STOP status 2. Manueel Display = 1~16 Weerstand levels 3. Program Display = P1~P12 4.

Nadere informatie

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren Sociale Steun The Effect of Chronic Pain and the Moderating Effect of Gender on Perceived Social Support Studentnummer:

Nadere informatie

DRAADLOZE ROOK EN HITTE DETECTOR MSD300_NL 03/12

DRAADLOZE ROOK EN HITTE DETECTOR MSD300_NL 03/12 MSD-300 DRAADLOZE ROOK EN HITTE DETECTOR MSD300_NL 03/12 De MSD-300 Multi sensor detector kan als er zichtbare rook en/of temperatuurstijging is, een vroeg stadium van brand detecteren. Deze kan standalone

Nadere informatie

Registratie- en activeringsproces voor de Factuurstatus Service NL 1 Registration and activation process for the Invoice Status Service EN 11

Registratie- en activeringsproces voor de Factuurstatus Service NL 1 Registration and activation process for the Invoice Status Service EN 11 QUICK GUIDE B Registratie- en activeringsproces voor de Factuurstatus Service NL 1 Registration and activation process for the Invoice Status Service EN 11 Version 0.14 (July 2015) Per May 2014 OB10 has

Nadere informatie

Ontwerpen van een niet-web beleving

Ontwerpen van een niet-web beleving Ontwerpen van een niet-web beleving jaar 2 deeltijd, kwartaal 2 Datum: december 2010 Naam: Stefan van Rees Studentnummer: 0235938 Inhoudsopgave Deelopdracht 1 analyze mobiele (web)apps... 3 ANWB app...

Nadere informatie

Hoofdg roep Maatschappelijke voortoegepast ' TechnologieTNO natdurwetenschappelijk 13. APR, 1 989 onderzoek. Nederlandse organisatie. o. LI ,,.

Hoofdg roep Maatschappelijke voortoegepast ' TechnologieTNO natdurwetenschappelijk 13. APR, 1 989 onderzoek. Nederlandse organisatie. o. LI ,,. Nederlandse organisatie Hoofdg roep Maatschappelijke voortoegepast ' TechnologieTNO natdurwetenschappelijk 13. APR, 1 989 onderzoek o. LI YT,,.,- Nederlandse organisatie voor toegepast natuurwetenschappelijk

Nadere informatie

ATOS Viewer for Dental Frameworks User Manual

ATOS Viewer for Dental Frameworks User Manual ATOS Viewer for Dental Frameworks User Manual www.dentwise.eu Inhoud Content NEDERLANDS... 2 1. Installatie... 2 2. Algemene Functies... 2 3. Afstanden Meten... 3 4. Doorsneden Maken... 4 5. Weergave Aanpassen...

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Het Keypad (met segmenten)

Het Keypad (met segmenten) Het Keypad (met segmenten) Het JABLOTRON 100 systeem kan worden gebruikt met verschillende type keypads waarmee het systeem kan worden bediend, en die informatie geven omtrent de status van het systeem

Nadere informatie

Invoering WIK een goede zet!

Invoering WIK een goede zet! Invoering WIK een goede zet! Korte peiling over een actueel onderwerp op het gebied van credit management juni 2013 Korte peiling: WIK B15893 / juni 2013 Pag. 1 Copyright 2013 Blauw Research bv Alle rechten

Nadere informatie

HANDLEIDING WINDMETER IED SAG-105WR (10/2009)

HANDLEIDING WINDMETER IED SAG-105WR (10/2009) HANDLEIDING WINDMETER IED SAG-105WR (10/2009) indic bvba, Molenberglei 21, B-2627 Schelle, tel +32(0)3 451 93 93 - fax +32(0)3 887 30 61 www.indiconline.com 1 Inhoud 1 Inhoud... 2 2 CE certificaat... 3

Nadere informatie

FSW-VW-2X2 FSW-VW. Handleiding / Manual

FSW-VW-2X2 FSW-VW. Handleiding / Manual FSW-VW-2X2 FSW-VW Handleiding / Manual Rev. 1.0 17-03-2014 I Pakketinhoud / Content Accessoires Benodigde gereedschappen / Required Tools Montage / Assembling Onderhoud / Maintenance Veel Gestelde Vragen

Nadere informatie

Brandwerendheid van stalen ventilatiekanalen zonder brandkleppen voorzien van een steenwol bekleding type Conlit Ductrock

Brandwerendheid van stalen ventilatiekanalen zonder brandkleppen voorzien van een steenwol bekleding type Conlit Ductrock Efectis Nederland BV nederland The European experts in fire safety Samenvatting van onderzoek Producteigenschappen Lange Kleiweg 5 Postbus 1090 2280 CB Rijswijk www.efectis.nl T 015 276 3480 F 015 276

Nadere informatie

HANDLEIDING - ACTIEVE MOTORKRAAN

HANDLEIDING - ACTIEVE MOTORKRAAN M A N U A L HANDLEIDING - ACTIEVE MOTORKRAAN MANUAL - ACTIVE MOTOR VALVE Model E710877 E710878 E710856 E710972 E710973 www.tasseron.nl Inhoud / Content NEDERLANDS Hoofdstuk Pagina NL 1 ALGEMEEN 2 NL 1.1

Nadere informatie

Montagevoorschriften

Montagevoorschriften Montagevoorschriften BCU Mont_BCU1_NL.Doc 1/9 Inhoudsopgave 1. Montage van de onderdelen... 3 2. Aansluitingen van de 8 polige stekker... 3 3. Aansluitingen van de 10 polige stekker... 4 4. Opstarten...

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Afstandsbediening Telis 16 RTS

Afstandsbediening Telis 16 RTS Afstandsbediening Telis 16 RTS Bedieningshandleiding Telis 16 RTS Pure Art.nr. 1811020 Telis 16 RTS Silver Art.nr. 1811021 Afstandsbediening Telis 16 RTS 16 Kanaals zender met display Telis 16 RTS Pure

Nadere informatie

Vooraleer het toestel in gebruik te nemen moet men controleren of hij correct functioneert. Het toestel niet gebruiken wanneer het beschadigd is

Vooraleer het toestel in gebruik te nemen moet men controleren of hij correct functioneert. Het toestel niet gebruiken wanneer het beschadigd is ALGEMENE OPMERKINGEN Lees aandachtig de aanwijzingen in dit handboek. Vooraleer het toestel in gebruik te nemen moet men controleren of hij correct functioneert. Het toestel niet gebruiken wanneer het

Nadere informatie

Disclosure belangen spreker

Disclosure belangen spreker Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding Aandeelhouder

Nadere informatie

WHOIS-beleid.eu-domeinnamen v.1.0. WHOIS-beleid.eu-domeinnamen

WHOIS-beleid.eu-domeinnamen v.1.0. WHOIS-beleid.eu-domeinnamen DEFINITIES De termen zoals gedefinieerd in de Bepalingen en voorwaarden en/of de.eu- Regels voor geschillenbeslechting worden in dit document gebruikt en geschreven met een hoofdletter. PARAGRAAF 1. PRIVACYBELEID

Nadere informatie

Herkansing 1 e Deeltentamen Spraakherkenning en -synthese

Herkansing 1 e Deeltentamen Spraakherkenning en -synthese Herkansing 1 e Deeltentamen Spraakherkenning en -synthese Rob van Son 10-13 uur, 20 december 2007 GEBP/P2.27 Dit is een herkansing van het eerste deeltentamen. Je moet deze opgaven alleen maken als je

Nadere informatie

Extreem veilig Het product Our product Voordeel Advantage Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock

Extreem veilig Het product Our product Voordeel Advantage Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Extreem veilig Het product Alle koppeling zijn speciaal ontworpen en vervaardigd uit hoogwaardig RVS 316L en uitgevoerd met hoogwaardige pakkingen. Op alle koppelingen zorgt het gepatenteerde veiligheid

Nadere informatie

ONKENHOUT IN DE MEDISCHE SECTOR. In deze presentatie vindt u een overzicht van onze oplossingen voor de medische sector.

ONKENHOUT IN DE MEDISCHE SECTOR. In deze presentatie vindt u een overzicht van onze oplossingen voor de medische sector. ONKENHOUT IN DE MEDISCHE SECTOR In deze presentatie vindt u een overzicht van onze oplossingen voor de medische sector. Elektronische sluitingen - E-keeper Kan toegepast worden in medicijnkasten zodat

Nadere informatie

HANDLEIDING COMPENSATIE REPRESENTATIEVE MEETPLAATS

HANDLEIDING COMPENSATIE REPRESENTATIEVE MEETPLAATS HANDLEIDING COMPENSATIE REPRESENTATIEVE MEETPLAATS Een pink noise -bestand is te vinden op de bijgeleverde USB-stick, en is te downloaden via: www.waasmunster.be Milieu en Natuur Vergunningen Muziekvergunning

Nadere informatie

SPX Model A-360 Azimuth Antenna Rotor Model 1 & 2

SPX Model A-360 Azimuth Antenna Rotor Model 1 & 2 Gauke Boelensstraat 108 NL-9203 RS Drachten The Netherlands Tel: +31 (0) 512 354 126 GSM: +31 (0) 650 882 889 Fax: +31 (0) 847 187 776 www.rfhamdesign.com E-mail: info@rfhamdesign.com Model A-360 Azimuth

Nadere informatie

Johto. Flexible light

Johto. Flexible light Johto Flexible light Johto is a high quality lighting system based on LED for technically sophisticated interior and exterior light. It provides homogeneous and dot free illumination in very low installation

Nadere informatie

Voorbeelden van machtigingsformulieren Nederlands Engels. Examples of authorisation forms (mandates) Dutch English. Juli 2012 Versie 2.

Voorbeelden van machtigingsformulieren Nederlands Engels. Examples of authorisation forms (mandates) Dutch English. Juli 2012 Versie 2. Voorbeelden van machtigingsformulieren Nederlands Engels Examples of authorisation forms (mandates) Dutch English Voorbeelden machtigingsformulieren standaard Europese incasso Examples of authorisation

Nadere informatie

WWW.EMINENT-ONLINE.COM

WWW.EMINENT-ONLINE.COM WWW.EMINENT-OINE.COM HNDLEIDING USERS MNUL EM1016 HNDLEIDING EM1016 USB NR SERIEEL CONVERTER INHOUDSOPGVE: PGIN 1.0 Introductie.... 2 1.1 Functies en kenmerken.... 2 1.2 Inhoud van de verpakking.... 2

Nadere informatie

Opleiding Duurzaam Gebouw :

Opleiding Duurzaam Gebouw : Opleiding Duurzaam Gebouw : Akoestiek : ontwerp en realisatie Leefmilieu Brussel Definities en grootheden Manuel Van Damme Acoustical Expert VK Group Doelstelling(en) van de presentatie Evalueren en Definiëren

Nadere informatie

Handleiding LifeGuard

Handleiding LifeGuard Handleiding LifeGuard I Introductie De LifeGuard bestaat uit een basisstation en een armband, die gebruikt kunnen worden als alarm bij onderdompeling in water en bij verdwalen. Ga naar www.manual-guide.com

Nadere informatie

1. Deze handleiding gebruiken

1. Deze handleiding gebruiken 1. Deze handleiding gebruiken Onderwerp Aan elk onderwerp zijn een nummer en titel toegewezen. Onderdeel Aan elk onderdeel is een titel toegewezen. Bedieningshandeling Aan elke bedieningshandeling is een

Nadere informatie

Computer Instructies voor de SM-5062

Computer Instructies voor de SM-5062 Hoofdscherm Staafgrafiek Recovery Knop om de Recovery functie te activeren Programma Profielen Select Knoppen Enter Knop om keuzes te bevestigen Reset Knop om gegevens te wissen Start/Stop Knop Computer

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

www.jfy-tech.com Gebruikshandleiding JFY omvormer Deze handleiding is bedoelt voor de volgende types: SUNTREE-8000TL, SUNTREE- 20000TL

www.jfy-tech.com Gebruikshandleiding JFY omvormer Deze handleiding is bedoelt voor de volgende types: SUNTREE-8000TL, SUNTREE- 20000TL www.jfy-tech.com Gebruikshandleiding JFY omvormer Deze handleiding is bedoelt voor de volgende types: SUNTREE-8000TL, SUNTREE- 20000TL 1. Opzet display Het display bestaat uit een LCD scherm, twee leds

Nadere informatie

Gift & Loyalty card. User Guide v2.1 NL Schema Eigenaar. Laatste update : Mei 2014

Gift & Loyalty card. User Guide v2.1 NL Schema Eigenaar. Laatste update : Mei 2014 Gift & Loyalty card User Guide v2.1 NL Schema Eigenaar Laatste update : Mei 2014 For internal use Inhoud User guide scheme owner - NL Algemene informatie : Controle netwerkinstelling Login Beheer Overzicht

Nadere informatie

Versie 4.4.3 RTD Het Dorp B.V. Juni 2009. Handleiding SeeTech Oogbesturing

Versie 4.4.3 RTD Het Dorp B.V. Juni 2009. Handleiding SeeTech Oogbesturing Versie 4.4.3 RTD Het Dorp B.V. Juni 2009 Handleiding SeeTech Oogbesturing Technische gegevens Specificaties Processor Pentium processor met 1,5 GHz Geheugen 1 GB RAM Besturingssysteem Windows XP Aansluitingen

Nadere informatie

Glas en akoestische isolatie Decibels berekenen

Glas en akoestische isolatie Decibels berekenen Geluid Algemeen Geluid wordt veroorzaakt door trillingen of golven die zich voortplanten in de lucht, een vloeistof of vaste materie zoals een muur. Het gaat om minieme veranderingen in de luchtdruk die

Nadere informatie

ONDERHOUDSCONCEPTEN TOOL (IBC)

ONDERHOUDSCONCEPTEN TOOL (IBC) ONDERHOUDSCONCEPTEN TOOL (IBC) Hedendaagse onderhouds- en operationele ploegen moeten tot in detail begrijpen wat er fout zou kunnen gaan, hoe dat kan gebeuren, de waarschijnlijkheid, de operationele en

Nadere informatie

SPSS Introductiecursus. Sanne Hoeks Mattie Lenzen

SPSS Introductiecursus. Sanne Hoeks Mattie Lenzen SPSS Introductiecursus Sanne Hoeks Mattie Lenzen Statistiek, waarom? Doel van het onderzoek om nieuwe feiten van de werkelijkheid vast te stellen door middel van systematisch onderzoek en empirische verzamelen

Nadere informatie

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47 pagina 1 van 5 Kunt u deze nieuwsbrief niet goed lezen? Bekijk dan de online versie Nieuwsbrief NRGD Editie 11 Newsletter NRGD Edition 11 17 MAART 2010 Het register is nu opengesteld! Het Nederlands Register

Nadere informatie

Geluidhinder aan de oostkant van de A28

Geluidhinder aan de oostkant van de A28 Geluidhinder aan de oostkant van de A28 1. Als gevolg van de plaatsing van het sscherm aan de west kant van de A28 hebben de bewoners aan de oostkant, vooral in Hoevelaken, erg veel last, ineens, van toegenomen

Nadere informatie

HDR- FOTOGRAFIE. Inleiding. Het digitale beeld - Bijlage

HDR- FOTOGRAFIE. Inleiding. Het digitale beeld - Bijlage HDR- FOTOGRAFIE Inleiding Wanneer je door de zoeker van je al dan niet spiegelreflex camera kijkt en een prachtige scène hebt waargenomen en vastgelegd, dan is er naderhand soms enige teleurstelling wanneer

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

Installatie-instructies Unicode 495-10/11

Installatie-instructies Unicode 495-10/11 Installatie-instructies Unicode 495-10/11 VEMA Security Postbus 116-4940 AC - Raamsdonksveer - Meerval 3 - Tel.: +31 (0)162 58 23 33 - Fax: +31 (0)162 58 23 55 Email: info@vemasecurity.nl - www.vemasecurity.nl

Nadere informatie

Met het MKP-300 bediendeel kunt u het MICRA Alarmsysteem bedienen. Deze werkt alleen als de MICRA module in de alarm module mode is ingesteld.

Met het MKP-300 bediendeel kunt u het MICRA Alarmsysteem bedienen. Deze werkt alleen als de MICRA module in de alarm module mode is ingesteld. MKP-300 DRAADLOOS BEDIENDEEL MKP300_NL 03/12 Met het MKP-300 bediendeel kunt u het MICRA Alarmsysteem bedienen. Deze werkt alleen als de MICRA module in de alarm module mode is ingesteld. 1. Eigenschappen

Nadere informatie

Deze handleiding is alleen bedoeld voor flightsimulatie doeleinden en mag NOOIT worden gebruikt in een echt vliegtuig. De auteurs zijn niet

Deze handleiding is alleen bedoeld voor flightsimulatie doeleinden en mag NOOIT worden gebruikt in een echt vliegtuig. De auteurs zijn niet Deze handleiding is alleen bedoeld voor flightsimulatie doeleinden en mag NOOIT worden gebruikt in een echt vliegtuig. De auteurs zijn niet aansprakelijk voor fouten en eventueel andere schade. Voorwoord

Nadere informatie

Andere Dimmers / Other Dimmers. Inhoud / Contents. - Overige Dimmers / Other Dimmers. COMPACT klantenspecificatie / Custom Special 5-1

Andere Dimmers / Other Dimmers. Inhoud / Contents. - Overige Dimmers / Other Dimmers. COMPACT klantenspecificatie / Custom Special 5-1 Andere Dimmers / Other Dimmers Inhoud / Contents - Overige Dimmers / Other Dimmers 5 mini-spotmat klantenspecificatie / Custom Special 5-2 5-4 5-6 elpo_074 rev. 08/03 5-1 mini mini-spotmat De mini-spotmat

Nadere informatie

Ace 150 Controls 1. 2. 3. Ace 150 eigenschappen

Ace 150 Controls 1. 2. 3. Ace 150 eigenschappen Ace 150 Controls 1. POWER knop Druk op de POWER knop om de detector aan en uit te schakelen. Na het uitschakelen moet minimaal 3 sec worden gewacht alvorens de detector weer ingeschakeld wordt. 2. SENSITIVITY

Nadere informatie

datavisualisatie Stappen 14-12-12 verzamelen en opschonen analyseren van data interpeteren hoorcollege 4 visualisatie representeren

datavisualisatie Stappen 14-12-12 verzamelen en opschonen analyseren van data interpeteren hoorcollege 4 visualisatie representeren Stappen datavisualisatie hoorcollege 4 visualisatie HVA CMD V2 12 december 2012 verzamelen en opschonen analyseren van data interpeteren representeren in context plaatsen 1 "Ultimately, the key to a successful

Nadere informatie

Beoordeling Legionellaveiligheid StatiqCooling dauwpuntskoeler

Beoordeling Legionellaveiligheid StatiqCooling dauwpuntskoeler Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek / Netherlands Organisation for Applied Scientific Research Laan van Westenenk 501 Postbus 342 7300 AH Apeldoorn TNO-rapport 2007-A-R0544/B

Nadere informatie

Digital human measurement technology

Digital human measurement technology Digital human measurement technology Philip J. Wijers - 27-3-2002 Samenvatting Digital human measurement technology is sterk in opkomst in Japan. Zoals wel vaker het geval is bij de ontwikkeling van industriële

Nadere informatie

FAQ Lawaai Prof. J. Malchaire

FAQ Lawaai Prof. J. Malchaire FAQ Lawaai Prof. J. Malchaire METEN VAN HET LAWAAI 1. Welke kenmerken heeft een geluidsmeter?...1 2. Welk meetapparaat moet worden gekozen?...2 3. Hoe moeten de metingen worden uitgevoerd?...3 4. Hoe wordt

Nadere informatie

+31 (0)900 1200 003 E:

+31 (0)900 1200 003 E: Meetapparaat voor druk- en trekkracht van de serie PCE-FB Krachtmeter voor het meten van trek- en drukkracht / intern geheugen / mini SD kaart / grafisch display / grenswaarde meting / piekwaarde functie

Nadere informatie

www.pce-inst-benelux.nl

www.pce-inst-benelux.nl PCE Benelux Capitool 26 7521 PL Enschede The Netherlands Tel.: +31 (0)900 1200 003 Fax: +31 430 36 46 info@pcebenelux.nl Gebruiksaanwijzingen Infrarood thermometer PCE-777 1. Veiligheid Wees extra voorzichtig

Nadere informatie

Video Intercom Systeem

Video Intercom Systeem Video Intercom Systeem VM-320 VM-670 VM-372M1 VM-670M1 / VM-670M4 AX-361 GEBRUIKERS HANDLEIDING 2 Functies VM-320 VM-670 VM-372M1 VM-670M1 / VM-670M4 AX-361 1 Microfoon 8 Luidspreker 2 Indicatie-led s

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie