Doel bereikt? Over het verantwoorden over niet financiële baten van e overheidsdiensten

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Doel bereikt? Over het verantwoorden over niet financiële baten van e overheidsdiensten"

Transcriptie

1 Doel bereikt? Over het verantwoorden over niet financiële baten van e overheidsdiensten André de Groot /1029 Postdoctorale EDP Opleiding Vrije Universiteit Amsterdam April 2011

2 2

3 3 Antoni Tàpies (Barcelona, 1923) zonder titel (1966)

4 4

5 Inhoudsopgave 1 Inleiding Verantwoorden: Horizontalisering en de nota VBTB Horizontalisering van verantwoording Van beleidsbegroting tot beleidsverantwoording De elektronische overheid Wat betekent e overheid? Type e overheidsdiensten en ontwikkelstadia van e overheidsdiensten Wat zijn de doelen van de e overheid? Korte historie van de e overheid Voorwaarden voor e overheid Informatie inrichting van de e overheid Technische inrichting van de e overheid De gebruikers van de e overheid Trends en toekomst van e overheid SUWINET: Verantwoording en de rol van vertrouwen Structuur Uitvoering Werk en Inkomen (SUWI) SUWI Keten, governance en verantwoording Verantwoorden over de SUWI wet in caso SUWINET de SOLL situatie Verantwoorden over de SUWI wet in caso SUWINET de IST situatie Verantwoorden en de rol van vertrouwen in het bieden van assurance? Conclusie Persoonlijke reflectie Dankwoord

6 6

7 1 Inleiding Overheidsbeleid en beleidsuitvoering kennen een cyclisch patroon. De overheid formuleert op basis van wetten en besluiten het beleid. Vervolgens wordt het beleid onder andere door overheidsdiensten uitgevoerd. Deze uitvoerende overheidsdiensten moeten zich jaarlijks verantwoorden over gevoerd beleid. Tot slot kan op basis van de verantwoording (bij )sturing op het beleid worden toegepast. Deze scriptie gaat wat betreft de geschetste cyclus in op het onderdeel waarin uitvoerende overheidsdiensten zich moeten verantwoorden over gevoerd beleid. Specifiek zal het daarbij gaan om de verantwoording over de niet financiële baten van gevoerd beleid. Voorbeelden van niet financiële baten zijn bijvoorbeeld een toegenomen gevoel van veiligheid bij burgers in de vier grote steden en de toegankelijkheid voor burgers van overheidsdiensten via internet. Het domein waarbij in deze scriptie naar de verantwoording over niet financiële baten zal worden gekeken, is de elektronische overheid (afgekort tot de e overheid) en daaraan gerelateerde diensten. Bovenstaande leidt tot de volgende probleemstelling: Hoe verantwoorden overheidsdiensten zich over niet financiële baten van e overheidsdiensten? Aanleiding voor deze vraag is: 1) de grote toename in diensten die de overheid via de e overheid aanbiedt; 2) de maatschappelijke ontwikkeling waarin steeds vaker verantwoording wordt gevraagd door instanties en groeperingen anders dan de klassieke opdrachtgevende instanties, zoals het ministerie. Deze ontwikkeling wordt onder andere aangeduid met de begrippen horizontalisering van de verantwoording en publieke verantwoording. In aansluiting hierop wordt door de overheid steeds vaker aandacht gevraagd voor baten en kwaliteit van 7

8 overheidsbeleid tegenover de kosten en tijd die beleid heeft gevergd. Deze ontwikkeling is onder andere vastgelegd in de regeringsnota Van Beleidsbegroting tot Beleidsverantwoording (VBTB; Tweede Kamer der Staten Generaal, 1999). 3) in de context van de verantwoording over met name de niet financiële baten van e overheidsdiensten is een rol weggelegd voor de IT auditor. Deze kan namelijk gevraagd worden assurance te leveren over de getroffen beheersmaatregelen rond e overheidsdiensten. Aspecten die bij deze vraag om assurance een rol spelen zijn onder meer privacy, continuïteit en integriteit van gegevens en diensten maar ook de doelmatigheid en efficiëntie in het geleverde. Het onderzoek waarover in deze scriptie verslag wordt gedaan, is beschouwend en analyserend van karakter. Delen zijn beschrijvend en bundelen kennis uit verschillende bronnen samen. Andere delen zijn analyserend en richten zich op het beantwoorden van de centrale probleemstelling. Hierbij wordt in het bijzonder gefocust op een aantal lastige kwesties die met het verantwoorden over e overheidsdiensten verband houden. Dit zijn onder meer de vraag of er in de verantwoording een verbinding wordt gelegd met de doelstellingen die ten grondslag lagen aan de e overheidsdiensten, en de vraag welke rol vertrouwen speelt wanneer e overheidsdiensten tot stand komen uit ketensamenwerking tussen overheidsdiensten. De opbouw van de scriptie is als volgt. In hoofdstuk 2 wordt ingegaan op de horizontalisering van de verantwoording over gevoerd beleid en de ontwikkelingen op het vlak van VBTB (Van Beleidsbegroting tot Beleidsverantwoording). Hoofdstuk 3 gaat over de e overheid en richt zich onder meer op de volgende vragen: Welke drivers liggen aan de e overheid ten grondslag? Wat zijn de doelstellingen van de e overheid? en Welke trends zijn er waarneembaar? In het slothoofdstuk worden de onderwerpen uit hoofdstuk 2 en 3 samengebracht en geconcretiseerd in de casus SUWINET. SUWINET is de naam voor de gegevensuitwisselinginfrastructuur die in de jaren 90 is ontwikkeld binnen de keten Werk en Inkomen. Betrokken diensten 8

9 zijn onder ander het UWV en de SVB en de Gemeentelijke Sociale Diensten. Hoewel SUWINET als faciliteit bedoeld is voor overheidsdiensten (en niet voor burgers) sluit zij in haar doelstellingen goed aan op e overheidsdiensten en kan dan ook zodanig als exponent van e overheidsontwikkelingen worden beschouwd. Ondersteuning hiervoor ligt onder meer in de belangrijkste doelstellingen achter SUWINET: een toename in doelmatigheid en efficiëntie in de beleidsuitvoering en het niet langer meermaals aan burgers vragen van dezelfde informatie. De verantwoordingsproblematiek in ketens zoals SUWINET wordt tastbaar gemaakt door het tegenover elkaar plaatsen van de SOLL en de IST situatie voor de verantwoording over SUWINET. Daarnaast wordt ingegaan op het belang van vertrouwen tussen ketenpartners en de rol van vertrouwen in het leveren van assurance door de IT auditor. In de conclusie zal naar voren worden gebracht dat, hoewel onderwerpen als beveiliging en privacy van groot belang zijn bij e overheidsdiensten (en publieke verantwoording hierover in toenemende mate gevraagd zal worden), in de verantwoording ook op gezette tijden de effectiviteit en efficiëntie van de gerealiseerde diensten nog eens tegen het licht moeten worden gehouden. Verder dient bij e overheidsdiensten waarbij sprake is van samenwerkende (overheids )organisaties, nagedacht te worden over een geschikte governancestructuur en het creëren en in stand houden van het noodzakelijke onderlinge vertrouwen. Dit vertrouwen dient in IT audits gericht op onder meer de effectiviteit van samenwerkingsverbanden en ketens expliciet te worden meegenomen. In het oordeel en de geboden assurance die volgen uit de jaarlijkse audits op SUWINET, speelt vertrouwen op dit moment een impliciete rol, waar een explicietere rol van toegevoegde waarde zal zijn. 9

10 10

11 2 Verantwoorden: Horizontalisering en de nota VBTB In het afgelopen decennium zijn wat betreft het afleggen van verantwoording door overheidsdiensten ten minste twee ontwikkelingen te zien. Enerzijds is er sprake van een verbreding van de verantwoording. In deze context wordt vaak gesproken van horizontalisering van de verantwoording (Alg. Rekenkamer, 2004; Schillemans, 2005), waarbij men doelt op verantwoording aan andere organen dan aan het primaire bovenschikkende orgaan: de toezichthouder of de minister. Alternatieve begrippen zijn in dit kader vermaatschappelijking van de publieke verantwoording en verbreding van de publieke verantwoording (Alg. Rekenkamer, 2004). Een tweede ontwikkeling betreft de verdieping van de verantwoording. Met het verschijnen van de regeringsnota Van Beleidsbegroting tot Beleidsverantwoording (VBTB) wordt meer en meer aandacht gevraagd voor baten en kwaliteit van overheidsbeleid tegenover de kosten en tijd die beleid heeft gevergd (MinFin, 1999). Op beide ontwikkelingen zal in dit hoofdstuk nader worden ingegaan. 2.1 Horizontalisering van verantwoording Bij horizontalisering van toezicht en verantwoording gaat het om verantwoording aan, en het toezicht door anderen dan de minister (Alg. Rekenkamer, 2004; Schillemans, 2005). Veelal richt horizontale verantwoording zich op prestaties, kwaliteit en dienstverlening van de betrokken publieke dienst (Alg. Rekenkamer, 2004). De natuurlijke pendant van horizontaal toezicht is verticaal toezicht. Met verticaal toezicht doelt men op de (in)directe toezichtrelatie tussen overheidsorganen en de verantwoordelijke minister. In het geval van ZBO s Zelfstandige 11

12 Bestuursorganen 1 richt de verticale verantwoording zich op de minister, de toezichthouder 2, het bestuur en/of de raad van toezicht. Er wordt bij verticale verantwoording van een onderschikkende relatie gesproken (Schillemans, 2005). De verantwoording in deze relatie heeft over het algemeen betrekking op rechtmatigheid, doelmatigheid, bedrijfsvoering en prestaties. In haar studie naar horizontale verantwoording bij Zelfstandige Bestuursorganen (ZBO s) en Rechtspersonen met een Wettelijke Taak (RWT s) 3 onderkent de Algemene Rekenkamer (2004) als verantwoordingspartijen o.a. gebruikers van diensten, kritische volgers (bijv. de media) en vertegenwoordigers van de eigen beroepsgroep. In tegenstelling tot verticale verantwoordingsrelaties is bij horizontale verantwoordingsrelaties sprake van een nevenschikkende relatie. Bij het begrip horizontaal toezicht plaatst de Rekenkamer wel een belangrijke kanttekening. Strikt genomen is de horizontale relatie namelijk vaak geen formele verantwoordingsrelatie. Veelal betreft het contact, informatievoorziening en overleg. Voor de Rekenkamer is dit reden om niet van horizontale verantwoording, maar van vermaatschappelijking van de publieke verantwoording of verbreding van de publieke verantwoording te spreken (Algemene Rekenkamer, 2004, p.27). Gegeven de betekenis van horizontale verantwoording kan men zich twee vervolgvragen stellen: 1) uit welke noodzaak horizontaal verantwoorden is voortgekomen en 2) wat de opbrengsten zijn van horizontaal verantwoorden. In antwoord op de eerste vraag, geeft Schillemans (2005) vier redenen waarom horizontaal verantwoorden is ontstaan: a) De noodzaak ter compensatie van een verminderde verticale verantwoording. Deze vermindering van verticale verantwoording heeft zich volgens Schillemans onder meer voorgedaan bij de invoering van ZBO s. In die ontwikkeling was sprake van het (gedeeltelijk) vervallen van ministeriële 1 Voorbeelden van ZBO s zijn het UWV (Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen) en de SVB (Sociale Verzekeringsbank) 2 In het geval van de ZBO s UWV en SVB is het IWI de toezichthouder namens de minister van SZW; Schillemans (2005) spreekt in het geval van een door de minister ingestelde toezichthouder van diagonale verantwoording; in de discussie heeft dit extra onderscheid echter geen toegevoegde waarde, en wordt dan ook verder buiten de discussie gehouden. 3 Een RWT is een privaat rechtspersoon (zoals een besloten vennootschap, stichting of vereniging) die een wettelijke taak uitoefent. Het is dus geen overheidsorganisatie in de zin van een publiekrechtelijke entiteit maar voert wel een overheidstaak uit. 12

13 verantwoordelijkheid en het onvoldoende bieden van compensatie. Volgens Schillemans is deze leemte door nieuwe vormen van verantwoording ingevuld, waarmee volgens hem horizontalisering een feit was. b) Het ontstaan van horizontaal verantwoorden heeft te maken met het idee van checks and balances als tegenmacht tegen publieke taken die relatief in de periferie worden uitgevoerd. c) Er is in de samenleving sprake van wat genoemd wordt de aanvulling op de vertegenwoordigende democratie ; burgers die zich steeds nadrukkelijker richten op het functioneren van publieke diensten en daarop ook macht willen uitoefenen. d) Horizontale verantwoording komt volgens Schillemans ook voort uit de professionalisering van publieke diensten. Het betreft hier ondermeer het nut en de noodzaak van verantwoorden om daarmee o.a. transparantie te bewerkstelligen richting burgers en maatschappelijke organisaties. De tweede vraag bij horizontale verantwoording gaat over de opbrengsten van horizontaal verantwoorden. Volgens de Rekenkamer (2004) zijn voordelen van horizontaal toezicht onder andere dat er directe communicatie plaats heeft tussen de publieke dienst en haar stakeholders. Deze directe communicatie kan leiden tot een kwaliteitsimpuls bij de publieke dienst. Verder kan maatschappelijke verantwoording leiden tot vergroting van het maatschappelijk vertrouwen in publieke sectoren. Tot slot kan maatschappelijke verantwoording er toe leiden, dat organisaties hun gevoerd beleid beter beargumenteren en geboekte resultaten inzichtelijker maken (op dit laatste onderwerp zal in het tweede deel van dit hoofdstuk nader worden ingegaan). Nadelen ziet de Rekenkamer ook: veel stakeholders die om informatie en verantwoording vragen, kan onder andere leiden tot het overvragen van publieke diensten. Tevens is de vraag of de kosten van de informatievoorziening de baten niet overstijgen. Aanvullend op de kritische kanttekeningen van de Algemene Rekenkamer, kan opgemerkt worden, dat er bij verantwoording niet zozeer sprake is van een verschuiving van verticale naar horizontale verantwoording, maar dat verticale verantwoording eerder wordt aangevuld met horizontale verantwoording (zie ook Schillemans, 2005). Om het in 13

14 bedrijfstechnische termen uit te drukken: het gaat niet alleen om de shareholders, maar ook om de stakeholders, waarbij de eerste voornamelijk verantwoording vragen over gevoerd beleid en de tweede voornamelijk in samenwerking geïnformeerd willen worden over gevoerd beleid. Tot slot een overweging van Schillemans (2005) over de noodzaak van horizontale verantwoording bij wat hij noemt monopolistische organisaties, waartoe hij onder andere ZBO s als UWV en SVB rekent. Volgens Schillemans hebben burgers bij voornoemde organisaties niet de gelegenheid tot exit en dat maakt toezicht extra noodzakelijk (2005, p. 9; zie ook Bekkers, Van Duivenboden & Lips, 2005). Omdat burgers bij deze organisaties niet kunnen kiezen bij wie ze de dienst afnemen, is kwaliteit en verantwoording extra belangrijk. Niet alleen binnen de publieke sector is een beweging richting verbreding van verantwoording waar te nemen. Ook binnen het bedrijfsleven en dan vooral binnen grote nationale en internationale beursgenoteerde concerns speelt maatschappelijke verantwoording en vertrouwen in het functioneren van de organisatie een steeds grotere rol. In deze context wordt onder andere gesproken over maatschappelijk verantwoord ondernemen en corporate governance (Algemene Rekenkamer, 2004). Bij maatschappelijk verantwoord ondernemen gaat het onder meer om aantoonbaar duurzaam ondernemen (milieu), sociaalethisch ondernemen (bijvoorbeeld het afwijzen van kinderarbeid), en economisch duurzaam ondernemen (grondstoffen delven maar het betreffende land ook ondersteunen in haar economische ontwikkeling). Bij corporate governance is de focus vooral intern gericht. De scope is hier de eigen organisatie en het functioneren daarvan (onder meer door regulering en zelfregulering), waarbij het doel gericht is op de kwaliteit van de bedrijfsprestaties en het vertrouwen van de buitenwereld in het functioneren van het bedrijf. In het verleden zijn nationaal en internationaal verschillende codes opgesteld die bedrijven moeten helpen bij het inrichten van good governance, te denken valt aan de commissie Peters uit 1997 en de code die voort is gekomen uit de commissie Tabaksblatt uit 2003 (Algemene Rekenkamer, 2004). Ook binnen het publiek bestuur bestaan voorbeelden van codes voor goed bestuur. Zo is onder andere door de Handvestgroep Publiek Verantwoorden (een groep van 5 ZBO s) in 2004 een code uitgebracht (Schillemans, 2005; zie ook het rapport Vertrouwen in Verantwoording 14

15 uitgebracht door de Advies Werkgroep Publieke Verantwoording, MinBZK, 2008). Met deze code wordt invulling gegeven aan de bestuurlijke pendant van corporate governance. Deze staat bekend onder de term public governance of government governance. Evenals bij corporate governance gaat het bij public governance primair om het eigen functioneren en het vertrouwen in het functioneren dat hiermee wordt gevoed bij externe organisaties en belanghebbenden. 2.2 Van beleidsbegroting tot beleidsverantwoording Tot eind jaren 90 van de vorige eeuw ging men in departementale begrotingen vooral uit van het geld dat werd uitgeven door een departement en niet van het geformuleerde beleid en wat men daarmee wilde bereiken (MinFin, 2004a, 2004b). Tevens ontbrak het in de begrotingen vaak aan toegankelijke informatie, duidelijk geformuleerd beleid en een directe verbinding tussen beleid, prestaties en middelen. De nadruk lag bij begrotingen primair op de kwaliteit van het gevoerde financiële beheer (MinFin, 1999). Met de nota Van beleidsbegroting tot beleidsverantwoording (VBTB) (MinFin, 1999) is op het vlak van de begroting en de verantwoording een duidelijke verandering in gang gezet. Deze verandering behelst een omvorming van een middelengeoriënteerde begroting naar een beleid en ambitiegeoriënteerde begroting (MinFin, 1999; 2002) 4. Voor de verantwoording betekent dit dat de realisatie van beleidsdoelstellingen veel meer dan in het verleden onderdeel zijn van de verantwoording. In de samenhang tussen begroting en verantwoording worden beleidsvoorstellen, prestaties en geld veel sterker in hun onderlinge relatie gepresenteerd. In de begroting staan in het vervolg de drie W vragen centraal en in de verantwoording de drie H vragen: Drie W vragen in de begroting Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Wat mag het kosten? Drie H vragen in de verantwoording Hebben we bereikt wat we hebben beoogd? Hebben we gedaan wat we daarvoor zouden doen? Heeft het gekost wat we dachten dat het zou kosten? 4 Internationaal zijn vergelijkbare operaties gestart die bekend staan onder de noemer New Public Management (MinFin, 2004a, p.35) 15

16 Naast de beantwoording van bovenstaande vragen wordt een belangrijk onderdeel in de begroting gevormd door de beleidsvoeringparagraaf. Bedrijfsvoering wordt hierbij gedefinieerd als: het geheel van activiteiten inzake de aanwending van financiële, personele, materiële en informatiemiddelen in het kader van de beleid en begrotingsprocessen waarvoor een minister verantwoordelijkheid draagt. Bedrijfsvoering vormt feitelijk de infrastructuur die de primaire processen moeten faciliteren om de beleidsdoelstellingen te kunnen realiseren. (MinFin, 1999, p.25) Wat hier duidelijk naar voren komt, is dat middelen dienend zijn aan de te realiseren doelstellingen. De verantwoording is daarbij dan ook primair gericht op de behaalde doelen en pas in de tweede plaats op de middelen die daarvoor zijn aangewend 5. Het feit dat beleid een veel centralere plaats inneemt in de begroting, heeft ook gevolgen voor de verantwoording. In tegenstelling tot vroeger wordt een verantwoording gevraagd die integraal aandacht besteedt aan beleid, prestaties en geld. Het primaire doel van VBTB is te komen tot een helder begrotingsproces en adequate beleidsmatige verslaglegging over de bereikte doelen. Er zijn echter nog twee andere doelen die met VBTB worden nagestreefd. Allereerst vormt VBTB voor de rijksoverheid en de departementen een instrument voor een doelmatiger en doeltreffender overheid. Dit is zowel gelegen in het concretiseren van de begrotingen (het beantwoorden van de drie W vragen) als in het verantwoorden over de bereikte doelen (het beantwoorden van de drie H vragen). In samenhang met het voorgaande is VBTB ook bedoeld als stuurinstrument binnen het tot stand komen en realiseren van beleid. Op dit punt speelt de eerder genoemde bedrijfsvoeringparagraaf een belangrijke rol. Bij bedrijfsvoering gaat het om de sturing en de beheersing van activiteiten/processen binnen een departement of organisatie (MinFin, 2002). Al in de eerste nota VBTB uit 1999 wordt bij de implementatie van de plannen een aantal kanttekeningen geplaatst: 5 Dit is natuurlijk geen vrijbrief voor ernstige budgetoverschrijdingen in het behalen van de gestelde doelen. 16

17 1) Doelmatigheid en doeltreffendheid van gekozen beleid is in veel gevallen niet direct meetbaar. Tevens zijn streefwaarden op basis waarvan men achteraf kan vaststellen of het beleid is gerealiseerd, moeilijk vooraf vast te stellen. Om aan deze problemen tegemoet te komen wordt veel belang gehecht aan de voorwaarde van het vertalen van algemene beleidsdoelstellingen naar geoperationaliseerde beleidsdoelstellingen. Onderdeel hiervan is onder meer het specificeren van de doelgroep, streefwaarden en te verwachten tussen en eindresultaten. Dit draagt wel het gevaar in zich, dat streefwaarden en prestatie indicatoren de boventoon gaan voeren en niet meetbare effecten onvoldoende aandacht krijgen bij de realisatie en verantwoording over beleid (Hoorweg, Mönks & Van Egten, 2001). Wanneer het kwantificeren van beleidsdoelstellingen niet mogelijk blijkt te zijn, is er volgens het VBTB een alternatief. Dit betreft het uitvoeren van (periodiek) ex ante of ex post evaluatieonderzoek. Door middel van evaluaties kunnen zowel kwantitatieve als kwalitatieve gegevens worden verkregen, die inzicht geven in de realisatie van de beleidsdoelstellingen en de doeltreffendheid van het beleid. Tevens maken de uitkomsten van periodieke evaluaties het mogelijk om beleidsuitvoering te monitoren en eventueel sturing te geven aan de uitvoering. Uit onderzoek naar ex post evaluaties (MinFin, 2004b) is overigens gebleken, dat beleidsevaluatieonderzoek zich vaak niet richt op het effect van het beleid. Vaak betreft het evaluaties van het beleidsinstrument zonder dat gekeken wordt naar het doel dat ze dienen. Een ander moeilijk aspect van meten is, dat er vaak hoge kosten mee gepaard gaan (Van der Aalst & Grimmius, 2003). Als alternatief wordt genoemd het werken met (grove) indicaties en het aannemelijk maken van causaal verband. Hoorweg, Mönks & Van Egten, 2001 wijzen in dit verband op het belang goed na te denken over de vraag of een effect gelegen is in causaliteit of plausibiliteit; in de verantwoording speelt dit een belangrijke rol. Gevolg van bovenstaande problematiek is, dat bij begroten en verantwoorden de nadruk komt te liggen op een goede onderbouwing vooraf (inclusief ex ante onderzoek). Uitgaande hiervan beschouwen Van der Aalst & Grimmius (2003) VBTB dan ook meer 17

18 als instrument gericht op goeddoordacht beleid, dan als instrument dat moet leiden tot meetbare beleidsdoelstellingen. 2) Verder wordt opgemerkt, dat de betrouwbaarheid van effect en prestatiegegevens een veel lagere gradatie van betrouwbaarheid hebben dan financiële cijfers. Dit heeft zowel effect op het sturen van processen, als op uitspraken over behaald resultaat. 3) Tot slot wordt in de nota de opmerking geplaatst, dat het effect van beleid vaak maar voor een deel terug te voeren is op het beleid; oorzaak gevolg relaties zijn niet altijd helder en vaak spelen andere maatschappelijke, politieke en economische factoren ook een grote rol (zie ook Hoorweg, Mönks & Van Egten, 2001). Tevens is het de complexiteit van het beleid zelf, die het vaststellen van meetbare doelstellingen bemoeilijkt. Uit een door het Ministerie van Financiën zelf uitgevoerde evaluatie van VBTB (MinFin, 2004a, 2004b) zijn onder andere de volgende punten naar voren gekomen. VBTB heeft door het opnemen van doelen in de begroting en het jaarverslag tot verbetering van de toegankelijkheid van genoemde stukken geleid. Tevens wordt er meer nagedacht over beoogde resultaten. Echter, de koppeling tussen de drie W vragen (doelstelling, instrument, middel) is vaak nog onvoldoende. Daarnaast vindt er nauwelijks ex ante onderzoek, terwijl dit juist een belangrijke functie vervult voor een goede inhoudelijke onderbouwing van beleid. Kort gezegd: Weet wat je wilt en weet waarom je het wilt. Ter afsluiting dient wel vermeld te worden, dat wat betreft governance, VBTB evenals horizontale verantwoording een bijdrage kunnen leveren aan de transparantie en legitimiteit van de overheid (Van Zessen, 2000; Hoorweg, Mönks & Van Egten, 2001). Volgens Van Zessen (2000, p.28) draagt VBTB daarmee bij aan de ontwikkeling van government governance die op haar beurt is gericht op het waarborgen van de onderlinge samenhang tussen de wijze van sturen, beheersen en toezichthouden van overheidsorganisaties. 18

19 3 De elektronische overheid De elektronische overheid (afgekort: e overheid) is een multidimensionele ontwikkeling binnen (semi )overheidorganisaties. De verschillende dimensies omvatten de doelen achter de e overheid, de diensten die via de e overheid worden aangeboden, en de partners die in het netwerk of de keten een rol spelen. In dit hoofdstuk zal op voorgaande nader ingegaan worden. 3.1 Wat betekent e overheid? Op de vraag wat e overheid betekent, is geen eenduidig antwoord te geven (zie onder andere Bekkers, Van Duivenboden & Lips, 2005b; Wikipedia NL, 2011). In de verschillende beschrijvingen die voor handen zijn, is een veelheid aan elementen terug te vinden. Enkele hiervan zijn: de inzet van ICT om de dienstverlening naar de klant en de interne efficiëntie van de overheid te verhogen, het met behulp van ICT veranderen van de relaties met burgers en ondernemingen, e overheid als verbeterinstrument gericht op openheid, participatie, verantwoording, effectiviteit en samenhang en tot slot de mogelijkheid die de e overheid biedt in het versterken van de democratie. Naast een sterk instrumentele rol voor ICT en de e overheid in het verbeteren van diensten en relaties (Snellen, 2005), dwingt het concept e overheid ons ook om over strategische vragen na te denken zoals: Wie zijn de klanten? Wat willen de klanten? Welk effect hebben e overheidsontwikkelingen op bestuurlijke verhoudingen en samenwerking? Wie is er verantwoordelijk voor het proces om e overheid in praktijk te brengen (Bekkers, Van Duivenboden & Lips, 2005a)? 19

20 Ontwikkelingen als e overheid zijn te plaatsen binnen een breder verband dat aangeduid wordt als de kanteling van de overheid (Van Teeffelen, 2006). Deze kanteling is de omslag die overheidsdiensten maken van een product naar een klantgeoriënteerde dienstverlening. Binnen deze nieuwe benadering speelt ICT een faciliterende rol en is de e overheid de invulling van een meer klantgeoriënteerde dienstverlening. Deze klantgeoriënteerde dienstverlening sluit tevens aan op de belangrijkste drivers achter e overheid: a) een mondiger klant, die sneller en beter bediend wil worden; b) de noodzaak voor kostenreductie bij overheidsdiensten (een effectievere en efficiëntere overheid); c) democratiseringsbewegingen in het publieke veld (burgers meer en beter betrekken bij overheidsactiviteiten). Resultaatgebieden van e overheid voor de burger en bedrijven zouden daarom moeten zijn samenhang, doelmatigheid, snelheid en transparantie (zie de site Verklaring Bestuurlijk Overleg, 2006a). d) het komen tot vermindering van de administratieve lastendruk; voor effectief en efficiënt contact tussen de overheid en burgers en bedrijven moet men met minder regels toekunnen. De hier geschetste kanteling van de overheid sluit nagenoeg naadloos aan op de eerder geschetste ontwikkeling rond horizontalisering van de verantwoording. Zoals blijkt uit de punten (a) en (c) spelen afnemers van diensten een steeds centralere rol binnen de (e )overheid. Dit gaat tevens gepaard met een toenemende vraag van burgers en bedrijven naar verantwoording over de geïnvesteerde gelden en geleverde prestaties en waarborgen, zoals de bescherming van de privacy. Om haar resultaatgebieden te bereiken zijn voor de e overheid verscheidene speerpunten geformuleerd. Enkele hiervan zijn: 1) dat burgers en bedrijven hun gegevens nog maar eenmalig hoeven te verstrekken; dit houdt direct verband met de Wet Eenmalige Uitvraag (WEU) (Van Teeffelen, 2006). 20

21 2) een eenduidige wijze waarop burgers en bedrijven zich bekend kunnen maken bij de overheid; dit is voor burgers een combinatie van het Burgerservicenummer en het elektronische autorisatie en authenticatiemechanisme DigID; 3) het gebruik door de overheid van open standaarden, dat ondermeer tot grotere leveranciersonafhankelijkheid moet leiden; 4) het streven (in 2007) om 65% van de publieke dienstverlening van de overheid plaats kan vinden via internet (zie het stuk Op weg naar de elektronische overheid op de site 2006). 3.2 Type e overheidsdiensten en ontwikkelstadia van e overheidsdiensten Bekkers, van Duivenboden & Lips (2005a) maken onderscheid in drie typen diensten die via de elektronische weg verleend worden: 1) Informatiediensten; dit is gericht op het eenzijdig verstrekken van informatie door de overheid burgers en bedrijven kunnen informatie downloaden; 2) Contactdiensten; dit is gericht op het stellen van vragen, indienen van klachten of het doen van meldingen, bijvoorbeeld het indienen van een klacht bij de gemeente over rondzwervend huisvuil; 3) Transactiediensten; gericht op het toebedelen van rechten en plichten tegenover burgers, bijvoorbeeld het indienen van de belastingaangifte, het aanvragen van een vergunning of uitkering. Voor transactiediensten is een authentieke identificatie noodzakelijk zie voorgaande verwijzing naar de DigID voor autorisatie en authenticatie. Vervolgens zijn er volgens Bekkers, et. al. (2005a) drie fasen waarin bovengenoemde diensten zich manifesteren: 1) Presentiefase; overheden die enkel informatiediensten aanbieden; 2) Interactiefase; overheden die interactieve informatiediensten en de mogelijkheid via e mail vragen te stellen (dit sluit aan op de bovengenoemde contactdiensten); 3) Transactiefase; overheden die de mogelijkheid bieden tot het aanvragen van met rechten en plichten verbonden diensten, zoals het elektronisch aanvragen van kinderbijslag; 21

Presentatie NORA/MARIJ

Presentatie NORA/MARIJ Presentatie NORA/MARIJ 6 november 2009 Peter Bergman Adviseur Architectuur ICTU RENOIR RENOIR = REgie NuP Ondersteuning Implementatie en Realisatie Overzicht presentatie Families van (referentie-)architecturen

Nadere informatie

Verbinden. Bestuurlijke Samenvatting

Verbinden. Bestuurlijke Samenvatting Verbinden Bestuurlijke Samenvatting Verbinding Burgers en bedrijven verwachten dat de overheid er voor hen is in plaats van andersom. Ze willen samenhangende en begrijpelijke communicatie van de overheid

Nadere informatie

Integrale Dienstverlening. Johan van der Waal. Manager CP-ICT Inwonerszaken

Integrale Dienstverlening. Johan van der Waal. Manager CP-ICT Inwonerszaken Integrale Dienstverlening Johan van der Waal Manager CP-ICT Inwonerszaken CP-ICT Inwonerszaken Ontrafelt, schakelt en verbindt Onderdeel van Divosa en de VNG Onze producten en diensten: Voor álle gemeenten

Nadere informatie

Meer met Minder Dankzij Een Visie op de Elektronische overheid

Meer met Minder Dankzij Een Visie op de Elektronische overheid Meer met Minder Dankzij Een Visie op de Elektronische overheid Prof. Dr. Jan A.G.M. van Dijk Center for egovernment Studies Waarom is een Visie op de Digitale Overheid juist Nu Nodig? ICT is veel meer

Nadere informatie

illinium i ui 10.1313624 24/12/2013

illinium i ui 10.1313624 24/12/2013 illinium i ui 10.1313624 24/12/2013 Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag Het College van Burgemeester en Wethouders van de gemeente, l i,i l, l i

Nadere informatie

Samenvatting. Pagina 7

Samenvatting. Pagina 7 Samenvatting De rijksoverheid ziet zich de komende jaren voor grote uitdagingen gesteld. Als gevolg van de financiële en economische crisis is de overheidsbegroting uit het lood geslagen. De oplopende

Nadere informatie

Whitepaper Verbonden Partijen

Whitepaper Verbonden Partijen Whitepaper Verbonden Partijen Om meer aandacht te kunnen besteden aan hun kernactiviteiten zijn steeds meer lokale overheden geneigd om organisatieonderdelen te verzelfstandigen al dan niet in samenwerking

Nadere informatie

Aan uw raad is het volgende toegezegd: Toezeggingen college van B&W in Commissies en Raad (september 2015) TCM 09 21 mei 2015

Aan uw raad is het volgende toegezegd: Toezeggingen college van B&W in Commissies en Raad (september 2015) TCM 09 21 mei 2015 Bedrijfsvoering De gemeenteraad van Bloemendaal Datum : 19 augustus 2015 Uw kenmerk : Ons kenmerk : 2015056815 Behandeld door : J. van der Hulst Doorkiesnummer : 023-522 5592 Onderwerp : Rapportage informatiebeveiliging

Nadere informatie

Stichting Inlichtingenbureau Privacy jaarverslag 2014. Versie 1.0

Stichting Inlichtingenbureau Privacy jaarverslag 2014. Versie 1.0 Stichting Inlichtingenbureau Privacy jaarverslag 2014 Versie 1.0 Status Definitief Datum 12 maart 2015 1. Privacybescherming en informatiebeveiliging... 3 1.1 Inleiding/privacy by design... 3 1.2 Verwerking

Nadere informatie

INGEKOMEN INGEKOMEN. reg. nr. \ 0 JAN. 20K

INGEKOMEN INGEKOMEN. reg. nr. \ 0 JAN. 20K Datum Verseon Leesmap ^^flteekberich^t RIS griffieoverle Steller 2014/ Prullenbak Archief Beraad&advies Ontmoeting&D Raad Agendacie Presidium Termijnagenda bekomen stuit^ /OHdUn v. col'. Ministerie van

Nadere informatie

Innovatie in uitvoering

Innovatie in uitvoering Innovatie in uitvoering betere dienstverlening meer efficiency effectiever beleid Wij erkennen de noodzaak om onze dienstverlening aan burgers en bedrijven te verbeteren. We zien een goede mogelijkheid

Nadere informatie

Plan 5 6-11 7 - 41-43 76-78

Plan 5 6-11 7 - 41-43 76-78 Plan Gegevens mag het? Rechtmatig verkregen gegevens grondslagen voor rechtmatige verwerking: Ondubbelzinnige toestemming, noodzakelijk voor uitvoeren overeenkomst, wettelijke plicht, bescherming vitale

Nadere informatie

Handleiding uitvoering ICT-beveiligingsassessment

Handleiding uitvoering ICT-beveiligingsassessment Handleiding uitvoering ICT-beveiligingsassessment Versie 2.1 Datum : 1 januari 2013 Status : Definitief Colofon Projectnaam : DigiD Versienummer : 2.0 Contactpersoon : Servicecentrum Logius Postbus 96810

Nadere informatie

Burgerservicenummer Eén nummer is genoeg

Burgerservicenummer Eén nummer is genoeg 1 Burgerservicenummer Eén nummer is genoeg I. Ruiter Programmabureau BSN 1 Eén nummer is genoeg 1. Historie en context 2. Hoofdlijnen BSN-stelsel 3. Betekenis BSN 4. Beheervoorziening BSN en Architectuur

Nadere informatie

VOORWOORD. 1 Code voor informatiebeveiliging, Nederlands Normalisatie Instituut, Delft, 2007 : NEN-ISO.IEC 27002.

VOORWOORD. 1 Code voor informatiebeveiliging, Nederlands Normalisatie Instituut, Delft, 2007 : NEN-ISO.IEC 27002. Gesloten openheid Beleid informatiebeveiliging gemeente Leeuwarden 2014-2015 VOORWOORD In januari 2003 is het eerste informatiebeveiligingsbeleid vastgesteld voor de gemeente Leeuwarden in de nota Gesloten

Nadere informatie

Ministerie van Financiën

Ministerie van Financiën Ministerie van Financiën > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag De president van de Algemene Rekenkamer Lange Voorhout 8 2514 ED Den Haag Inspectie der Rijksfinanciën Korte Voorhout 7 2511 CW Den

Nadere informatie

Datum 1 oktober 2015 Betreft Kamervraag/vragen van het lid Schut-Welkzijn en Van Wijngaarden (VVD)

Datum 1 oktober 2015 Betreft Kamervraag/vragen van het lid Schut-Welkzijn en Van Wijngaarden (VVD) > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Parnassusplein 5 T 070 333

Nadere informatie

Governance. Good Governance

Governance. Good Governance Good Governance Inleiding Toelichting van bepaalde mode begrippen De website waar ons bedrijf onder zal vallen heet Good Governance. Wat wordt er verstaan onder Good Governance of te wel goed bestuur (in

Nadere informatie

ons kenmerk BAWI/U200701996 Lbr. 07/132

ons kenmerk BAWI/U200701996 Lbr. 07/132 Brief aan de leden T.a.v. het college informatiecentrum tel. BAWI (070) 373 8022 onderwerp vanaf 1 januari 2008 is het Digitaal Klantdossier wettelijk verplicht uw kenmerk ons kenmerk BAWI/U200701996 Lbr.

Nadere informatie

Governance en de rol van de RvT. 8 mei 2013. Prof. dr. J. Bossert Zijlstra Center VU

Governance en de rol van de RvT. 8 mei 2013. Prof. dr. J. Bossert Zijlstra Center VU Het Zijlstra Center for Public Control and Governance Vrije Universiteit Amsterdam Governance en de rol van de RvT 8 mei 2013 Prof. dr. J. Bossert Zijlstra Center VU Inhoudsopgave Doen we het goed? Doen

Nadere informatie

ff ij. Ministerievan SocialeZakenen X. Werkgelegenheid

ff ij. Ministerievan SocialeZakenen X. Werkgelegenheid f i 1 «~. i i 1 i - ~«--««- - M»,i L \ i er s ;:*i- L; rr ff ij. Ministerievan SocialeZakenen X. Werkgelegenheid I B, = P+ Snn< ll. i "*'^ vr j ~ «~--«~ ~»Ã~~,,,, >-.«~._. M > Retouradres Postbus 90801

Nadere informatie

(Business) Informatieplanning. 1 Vanbragt informatiemanagement / 2BVisible

(Business) Informatieplanning. 1 Vanbragt informatiemanagement / 2BVisible (Business) Informatieplanning 1 Waarom Informatieplanning? Integratie Mogelijkheden ICT Eisen maatschappij ICT is in toenemende mate kritisch voor bedrijfsvoering Interactie met consumenten vaker ook via

Nadere informatie

Missie We zijn een maatschappelijke vastgoedonderneming, die met en voor bewoners samenwerkt aan krachtige wijken met toekomstwaarde.

Missie We zijn een maatschappelijke vastgoedonderneming, die met en voor bewoners samenwerkt aan krachtige wijken met toekomstwaarde. Governance handboek Besturingsmodel Havensteder Inleiding Het besturingsmodel van woningcorporatie Havensteder maakt de verbanden zichtbaar tussen missie, visie en strategie. En de daarvan afgeleide doelstellingen,

Nadere informatie

Bijlage 1 Toelichting op de functies en de werking van de Persoonlijke Internet Pagina

Bijlage 1 Toelichting op de functies en de werking van de Persoonlijke Internet Pagina Bijlage 1 Toelichting op de functies en de werking van de Persoonlijke Internet Pagina Bij de diverse overheidsorganisaties in Nederland is veel informatie aanwezig over de individuele burgers en bedrijven.

Nadere informatie

Communicatieplan. Energie- & CO 2 beleid. Van Gelder Groep

Communicatieplan. Energie- & CO 2 beleid. Van Gelder Groep Van Gelder Groep B.V. Communicatieplan Energie- & CO 2 beleid Van Gelder Groep 1 2015, Van Gelder Groep B.V. Alle rechten voorbehouden. Geen enkel deel van dit document mag worden gereproduceerd in welke

Nadere informatie

essentialia van goed openbaar bestuur

essentialia van goed openbaar bestuur essentialia van goed openbaar bestuur essentialia van goed openbaar bestuur Inhoud 1 goed openbaar bestuur 4 2 de essentialia 5 3 functioneren 6 Transparant functioneren 6 Publieke verantwoording afleggen

Nadere informatie

Onbewaakte spoorwegovergangen in de elektronische overheid!

Onbewaakte spoorwegovergangen in de elektronische overheid! Onbewaakte spoorwegovergangen in de elektronische overheid! Laatst was ik op een congres over de e-overheid 1. Tijdens één van de presentaties liet een spreker een foto zien. We zagen een prachtige berg

Nadere informatie

Recept 4: Hoe meten we praktisch onze resultaten? Weten dat u met de juiste dingen bezig bent

Recept 4: Hoe meten we praktisch onze resultaten? Weten dat u met de juiste dingen bezig bent Recept 4: Hoe meten we praktisch onze resultaten? Weten dat u met de juiste dingen bezig bent Het gerecht Het resultaat: weten dat u met de juiste dingen bezig bent. Alles is op een bepaalde manier meetbaar.

Nadere informatie

Informatie over logging gebruik Suwinet-Inkijk

Informatie over logging gebruik Suwinet-Inkijk Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 1 Inleiding... 3 2 Logging als taak van het BKWI... 3 3 Informeren van gebruikers... 5 4 Rapportage over logging...6 Documenthistorie... 7 Auteur: J.E.Breeman Datum document:

Nadere informatie

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer)

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer) Vergadering: 11 december 2012 Agendanummer: 12 Status: Besluitvormend Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 E mail: gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der

Nadere informatie

Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants t.a.v. Adviescollege voor Beroepsreglementeting Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM

Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants t.a.v. Adviescollege voor Beroepsreglementeting Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM E Ernst & Young Accountants LLP Telt +31 88 407 1000 Boompjes 258 Faxt +31 88407 8970 3011 XZ Rotterdam, Netherlands ey.corn Postbus 2295 3000 CG Rotterdam, Netherlands Nederlandse Beroepsorganisatie van

Nadere informatie

Horizontaal toezicht. Samenwerken vanuit vertrouwen

Horizontaal toezicht. Samenwerken vanuit vertrouwen Horizontaal toezicht Samenwerken vanuit vertrouwen 12345 "Bij gaat het om wederzijds vertrouwen tussen belastingplichtige en Belastingdienst, het scherper naar elkaar aangeven wat ieders verantwoordelijkheden

Nadere informatie

(financiële) verantwoording passend onderwijs

(financiële) verantwoording passend onderwijs (financiële) verantwoording passend onderwijs Conferentie Naoberschap - Meesterschap, vrijdag 10 oktober 2014 Start with why? Waarom is verantwoording van belang? Hoe geef ik handen en voeten aan verantwoording?

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur 1. Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe een

Nadere informatie

CORA 1.0 Bedrijfs- en ICT-referentiearchitectuur voor woningcorporaties

CORA 1.0 Bedrijfs- en ICT-referentiearchitectuur voor woningcorporaties CORA 1.0 Bedrijfs- en ICT-referentiearchitectuur voor woningcorporaties Hoe zorgen we ervoor dat we nieuwe diensten en producten soepel in onze bedrijfsvoering op kunnen nemen? Hoe geven we betere invulling

Nadere informatie

Drie raden balans tussen strategie en toezicht. WissemaGroup

Drie raden balans tussen strategie en toezicht. WissemaGroup Drie raden balans tussen strategie en toezicht 9 december 2015 Doelstellingen Achtergrond schetsen van de relaties in de gouden driehoek Ideeën presenteren voor de intensivering van de relaties in de gouden

Nadere informatie

Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief 2009. Geacht bestuur,

Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief 2009. Geacht bestuur, L0117 Stichting Portaal t.a.v. het bestuur Postbus 375 3900 AJ VEENENDAAL Rijnstraat 8 Postbus 30941 2500 GX Den Haag www.vrom.nl Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief 2009 Geacht bestuur, Ieder

Nadere informatie

Contouren Launching Plan 1 e release eid Stelsel door middel van pilots (voorheen pilotplan ) 1

Contouren Launching Plan 1 e release eid Stelsel door middel van pilots (voorheen pilotplan ) 1 eid Platform Programma eid www.eidstelsel.nl Contactpersoon Gerrit Jan van t Eind - Carlo Koch T 06-54 33 43 05 Contouren Launching Plan 1e release eid Stelsel door middel van pilots (voorheen pilotplan`,

Nadere informatie

Verantwoordingsrichtlijn

Verantwoordingsrichtlijn Verantwoordingsrichtlijn Verantwoordingsrichtlijn t.b.v. de edp-audit voor de beveiliging van Suwinet. Door Jan Breeman BKWI Verantwoordingsrichtlijn Verantwoording over de beveiliging van Suwinet De Regeling

Nadere informatie

ISMS (Information Security Management System)

ISMS (Information Security Management System) ISMS (Information Security Management System) File transfer policy: richtlijnen voor uitwisseling van bestanden en documenten tussen openbare instellingen van de sociale zekerheid (OISZ) en geautoriseerde

Nadere informatie

Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak

Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak 1 Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak 1.1 De Zorgbalans beschrijft de prestaties van de gezondheidszorg In de Zorgbalans geven we een overzicht van de prestaties van de Nederlandse gezondheidszorg

Nadere informatie

MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN. Aanbevelingen toekomst Code Banken

MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN. Aanbevelingen toekomst Code Banken MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN Aanbevelingen toekomst Code Banken 22 maart 2013 Inleiding De Monitoring Commissie Code Banken heeft sinds haar instelling vier rapportages uitgebracht. Zij heeft daarin

Nadere informatie

N LZwi3a^ Pumc/èn&ti, Ct^Q^rVvj

N LZwi3a^ Pumc/èn&ti, Ct^Q^rVvj Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag S^)t\Gc(^(P&i f' De leden van de gemeenteraad van (gemeente) T.a.v. de griffier ' (adresgegevens)! B&w 2 4DEC.

Nadere informatie

Aan welke eisen moet het beveiligingsplan voldoen?

Aan welke eisen moet het beveiligingsplan voldoen? Vragen en antwoorden n.a.v. brief aan colleges van B&W en gemeenteraden over verplichtingen Wet Bescherming Persoonsgegevens (WBP), de Wet SUWI en de Wet Eenmalige Gegevensuitvraag. Aan welke eisen moet

Nadere informatie

Context Informatiestandaarden

Context Informatiestandaarden Context Informatiestandaarden Inleiding Om zorgverleners in staat te stellen om volgens een kwaliteitsstandaard te werken moeten proces, organisatie en ondersteunende middelen daarop aansluiten. Voor ICT-systemen

Nadere informatie

Communicatieplan Energie- & CO 2 beleid Heras

Communicatieplan Energie- & CO 2 beleid Heras Communicatieplan Energie- & CO 2 beleid Heras 15 Mei 2012 Communicatieplan Energie- & CO 2 beleid Heras Inhoud: 1. Inleiding 1.1 Ambitie 1.2 Aansluiting op de marktontwikkelingen 1.3 Doelstellingen en

Nadere informatie

Driedaagse Leergang. Kennisintensieve beleidsontwikkeling

Driedaagse Leergang. Kennisintensieve beleidsontwikkeling Driedaagse Leergang Kennisintensieve beleidsontwikkeling 6, 13 en 20 juni 2014 Den Haag Doelstellingen en doelgroep De doelgroep bestaat uit beleidsmedewerkers/stafmedewerkers bij beleidsinstanties (nationaal,

Nadere informatie

Bijlage 1. Overzicht van de basisvoorziening in het NUP: afspraken en gevolgen voor de gemeente

Bijlage 1. Overzicht van de basisvoorziening in het NUP: afspraken en gevolgen voor de gemeente Bijlage 1. Overzicht van de basisvoorziening in het NUP: afspraken en gevolgen voor de gemeente Waar hieronder wordt gesproken over partijen is bedoeld: gemeenten, provincies, waterschappen en rijksdiensten

Nadere informatie

Werkboek Publieke Dienstverlening. Werken aan de totstandkoming

Werkboek Publieke Dienstverlening. Werken aan de totstandkoming Werkboek Publieke Dienstverlening Werken aan de totstandkoming December 2011 WERKEN AAN MET EEN DOEL VOOR OGEN ASPIRATIE EN INSPIRATIE SAMENWERKEN AAN ÉÉN GEZICHT NAAR BUITEN GEWAARDEERDE PUBLIEKE DIENSTVERLENING

Nadere informatie

Profiel lid Raad van Toezicht

Profiel lid Raad van Toezicht Profiel lid Raad van Toezicht De huidige Raad van Toezicht (RvT) bestaat uit zes leden. De RvT streeft naar een maatschappelijk heterogene samenstelling van leden die herkenbaar en geloofwaardig zijn in

Nadere informatie

Programmaplan Borging Veilige Gegevensuitwisseling Suwinet

Programmaplan Borging Veilige Gegevensuitwisseling Suwinet Bijlage De Suwi-partijen UWV, SVB en de VNG hebben per brief (van 7 oktober 2014) aan de minister en de staatssecretaris van SZW het programmaplan Borging Veilige Gegevensuitwisseling Suwinet aangeboden.

Nadere informatie

Rekenkamerbrief betreffende vertaling coalitieakkoord 2007-2011 Vertrouwen verbinden versnellen in programmabegroting 2008

Rekenkamerbrief betreffende vertaling coalitieakkoord 2007-2011 Vertrouwen verbinden versnellen in programmabegroting 2008 Provincie Overijssel Luttenbergstraat 2 8012 EE Zwolle Aan: Provinciale Staten van Overijssel In kopie aan: Commissaris van de Koningin, dhr. G. Jansen Gedeputeerde Staten van Gelderland Betreft: Rekenkamerbrief

Nadere informatie

De beheerrisico s van architectuur

De beheerrisico s van architectuur De beheerrisico s van architectuur Een overzicht van de ArChimate Risico Extensie versie 0.2 Bert Dingemans Inleiding Het implementeren van een (enterprise) architectuur brengt altijd risico s met zich

Nadere informatie

Notitie Programma Digitaal Werken

Notitie Programma Digitaal Werken Notitie Programma Digitaal Werken Onderwerp Programma Digitaal Werken: aanschaf en implementatie Zaaksysteem Suite en Suite voor Vergunningen, Toezicht & Handhaving. Huidige situatie Amstelveen werkt met

Nadere informatie

Programmabegroting 2016 14

Programmabegroting 2016 14 1. Dienstverlenend Centraal in ons denken en handelen staat een goede dienstverlening aan alle inwoners, ondernemers en instellingen. We staan voor een eenvoudige en efficiënte dienstverlening. Onze gemeente

Nadere informatie

GEMMA 2 Architectuurprincipes

GEMMA 2 Architectuurprincipes GEMMA 2 Architectuurprincipes Cocreatiesessie 3, maandag 18 mei 2015, Den Haag heo Peters Arnoud Quanjer Danny Greefhorst Jeffrey Gortmaker oine Schijvenaars Van GEMMA 1 naar GEMMA 2 Nieuwe ontwikkelingen

Nadere informatie

HANDLEIDING VOOR HET OPSTELLEN VAN MEETBARE DOELSTELLINGEN

HANDLEIDING VOOR HET OPSTELLEN VAN MEETBARE DOELSTELLINGEN HANDLEIDING VOOR HET OPSTELLEN VAN MEETBARE DOELSTELLINGEN drs. A.L. Roode Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) juni 2006 Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) Auteur: drs. A.L. Roode Project:

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek 1 Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe

Nadere informatie

Rapportage. Effectmeting naar onderzoek Weten waarom uit 2008. Alphen-Chaam. Rekenkamercommissie Alphen-Chaam / Baarle-Nassau.

Rapportage. Effectmeting naar onderzoek Weten waarom uit 2008. Alphen-Chaam. Rekenkamercommissie Alphen-Chaam / Baarle-Nassau. 1 Rekenkamercommissie Alphen-Chaam / Baarle-Nassau Rapportage Effectmeting naar onderzoek Weten waarom uit 2008 Alphen-Chaam 7 juli 2011 W E T E N W A A R O M A L P H E N - C H A A M 2 1 Inleiding De Rekenkamercommissie

Nadere informatie

Communicatieplan Energie- & CO 2

Communicatieplan Energie- & CO 2 Communicatieplan Energie- & CO beleid Versie 9 - Januari 013 Akkoord Directie: Inhoud: 1. Inleiding 1.1 Ambitie 1. Aansluiting op de marktontwikkelingen 1.3 Doelstellingen en voorgenomen acties in 01 1.4

Nadere informatie

Gemeentelijke samenwerkingsverbanden en de Basisregistratie Personen

Gemeentelijke samenwerkingsverbanden en de Basisregistratie Personen Informatieblad Gemeentelijke samenwerkingsverbanden en de Basisregistratie Personen Gemeenten werken steeds meer samen, waarbij gemeentelijke (publieke) taken worden op- of overgedragen aan een van de

Nadere informatie

2016D07727 LIJST VAN VRAGEN

2016D07727 LIJST VAN VRAGEN 2016D07727 LIJST VAN VRAGEN De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een aantal vragen voorgelegd aan de Minister en de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over

Nadere informatie

Profielbeschrijving Voorzitter College van Bestuur. Pagina 1

Profielbeschrijving Voorzitter College van Bestuur. Pagina 1 Profielbeschrijving Voorzitter College van Bestuur Pagina 1 Contactgegevens Stichting Hervormde Scholen De Drieslag Lange Voren 88 3773 AS Barneveld info@dedrieslag.nl www.dedrieslag.nl Datum 28-01-2015

Nadere informatie

Samen aan de IJssel Inleiding

Samen aan de IJssel Inleiding Samen aan de IJssel Samenwerking tussen de gemeenten Capelle aan den IJssel en Krimpen aan den IJssel, kaders voor een intentieverklaring en voor een onderzoek. Inleiding De Nederlandse gemeenten bevinden

Nadere informatie

Protocol. de Inspectie voor de Gezondheidszorg. de Nederlandse Zorgautoriteit

Protocol. de Inspectie voor de Gezondheidszorg. de Nederlandse Zorgautoriteit Protocol tussen de Inspectie voor de Gezondheidszorg en de Nederlandse Zorgautoriteit inzake samenwerking en coördinatie op het gebied van beleid, regelgeving, toezicht & informatieverstrekking en andere

Nadere informatie

Eén digitale overheid: betere service, meer gemak

Eén digitale overheid: betere service, meer gemak Eén digitale overheid: betere service, meer gemak Rob Evelo Programmamanager i-nup Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Visie op dienstverlening: samen doen Overheden werken vanuit

Nadere informatie

Aan de raad van de gemeente Lingewaard

Aan de raad van de gemeente Lingewaard 6 Aan de raad van de gemeente Lingewaard *14RDS00194* 14RDS00194 Onderwerp Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen 2014-2017 1 Samenvatting In deze nieuwe Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen

Nadere informatie

Afspraken Cliëntenparticipatie Ketenprogramma s

Afspraken Cliëntenparticipatie Ketenprogramma s AKO 2007/366b Afspraken Cliëntenparticipatie Ketenprogramma s Algemeen Ketenoverleg Landelijke Cliëntenraad 22 januari 2007 Afspraken tussen het Algemeen Keten Overleg (AKO) en de Landelijke Cliënten Raad

Nadere informatie

Naar een Raad van Toezicht. Vereniging voor Gereformeerd Voortgezet Onderwijs voor Westelijk Nederland

Naar een Raad van Toezicht. Vereniging voor Gereformeerd Voortgezet Onderwijs voor Westelijk Nederland Naar een Raad van Toezicht Vereniging voor Gereformeerd Voortgezet Onderwijs voor Westelijk Nederland April 2011 0 Inhoud Naar een Raad van Toezicht... 0 1. Waarom een Raad van Toezicht- model?... 2 2.

Nadere informatie

TECHNISCH BEHEER. Zorgeloze kwaliteit. vandorp.eu

TECHNISCH BEHEER. Zorgeloze kwaliteit. vandorp.eu TECHNISCH BEHEER Zorgeloze kwaliteit TECHNISCH BEHEER Onze samenleving verandert snel. Waar in het verleden volstaan kon worden met een eenvoudig inspanningscontract voldoet dit veelal niet meer aan de

Nadere informatie

UWV GegevensDiensten, de gegevensspecialist

UWV GegevensDiensten, de gegevensspecialist UWV GegevensDiensten, de gegevensspecialist Inhoud Een korte introductie Een korte introductie 1 1. UWV GegevensDiensten, gegevensspecialist voor Werk en Inkomen 3 2. Op naar het hergebruik van gegevens

Nadere informatie

Uitgangspunten procescriteria: waar dienen ze wel en waar dienen ze niet toe? Methode: hoe zijn de criteria opgebouwd en hoe zijn we daartoe gekomen?

Uitgangspunten procescriteria: waar dienen ze wel en waar dienen ze niet toe? Methode: hoe zijn de criteria opgebouwd en hoe zijn we daartoe gekomen? 5 Procescriteria In dit hoofdstuk komen achtereenvolgens aan de orde: Uitgangspunten procescriteria: waar dienen ze wel en waar dienen ze niet toe? Methode: hoe zijn de criteria opgebouwd en hoe zijn we

Nadere informatie

Graag maak wij van de gelegenheid gebruik om u op de hoogte te brengen van de recente ervaringen en ontwikkelingen bij De Regiecentrale.

Graag maak wij van de gelegenheid gebruik om u op de hoogte te brengen van de recente ervaringen en ontwikkelingen bij De Regiecentrale. 1 Geachte heer/mevrouw Graag maak wij van de gelegenheid gebruik om u op de hoogte te brengen van de recente ervaringen en ontwikkelingen bij De Regiecentrale. Bij verschillende gemeenten en instellingen

Nadere informatie

De Minister voor Wonen en Rijksdienst, Handelend in overeenstemming met het gevoelen van de ministerraad;

De Minister voor Wonen en Rijksdienst, Handelend in overeenstemming met het gevoelen van de ministerraad; Regeling van de Minister voor Wonen en Rijksdienst van 2015, nr. , tot instelling van het tijdelijk Bureau ICT-toetsing (Instellingsbesluit tijdelijk Bureau ICT-toetsing) Handelend

Nadere informatie

Functieprofiel: Beleidsmedewerker Functiecode: 0301

Functieprofiel: Beleidsmedewerker Functiecode: 0301 Functieprofiel: Beleidsmedewerker Functiecode: 0301 Doel Ontwikkelen, implementeren, evalueren en bijstellen van beleid op één of meerdere aandachtsgebieden/beleidsterreinen ten behoeve van de instelling,

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

FUNCTIEPROFIEL 1. ORGANISATIE. Noorderpoort

FUNCTIEPROFIEL 1. ORGANISATIE. Noorderpoort FUNCTIEPROFIEL Opdrachtgever: Functienaam: Deskundigheid Noorderpoort Lid Raad van Toezicht Sociale domein 1. ORGANISATIE Noorderpoort Noorderpoort bereidt jongeren en volwassenen voor op hun rol in de

Nadere informatie

Rapport 833 Derriks, M., & Kat, E. de. (2020). Jeugdmonitor Zeeland Amsterdam: Kohnstamm Instituut.

Rapport 833 Derriks, M., & Kat, E. de. (2020). Jeugdmonitor Zeeland Amsterdam: Kohnstamm Instituut. Samenvatting Rapport 833 Derriks, M., & Kat, E. de. (2020). Jeugdmonitor Zeeland Amsterdam: Kohnstamm Instituut. De Jeugdmonitor Zeeland De Jeugdmonitor Zeeland is een plek waar allerlei informatie bij

Nadere informatie

Vragenlijst SAFE SURGERY voor het uitvoeren van een zelfevaluatie in contractjaar 2013

Vragenlijst SAFE SURGERY voor het uitvoeren van een zelfevaluatie in contractjaar 2013 Vragenlijst SAFE SURGERY voor het uitvoeren van een zelfevaluatie in contractjaar 2013 De vragen zijn opgedeeld in verschillende rubrieken en betreffen het thema safe surgery. Het is de bedoeling dat de

Nadere informatie

4 Internationaal mvo en ketenbeheer: een korte stand van zaken

4 Internationaal mvo en ketenbeheer: een korte stand van zaken 4 Internationaal mvo en ketenbeheer: een korte stand van zaken 4.1 Inleiding Waar staat het bedrijfsleven momenteel als het gaat om rapportage over internationaal mvo en ketenbeheer in het bijzonder? Dit

Nadere informatie

TETRALERT - ONDERNEMING VOORSTEL TOT HERZIENING VAN DE RICHTLIJN AANDEELHOUDERSRECHTEN

TETRALERT - ONDERNEMING VOORSTEL TOT HERZIENING VAN DE RICHTLIJN AANDEELHOUDERSRECHTEN TETRALERT - ONDERNEMING VOORSTEL TOT HERZIENING VAN DE RICHTLIJN AANDEELHOUDERSRECHTEN 1. Inleiding Op 9 april 2014 maakte de Europese Commissie aan het Europees Parlement een voorstel van richtlijn over

Nadere informatie

Code Goed Bestuur in het Primair Onderwijs (versie 2012)

Code Goed Bestuur in het Primair Onderwijs (versie 2012) Code Goed Bestuur in het Primair Onderwijs (versie 2012) I. Algemene bepalingen Artikel 1 - Begripsbepalingen In deze code wordt verstaan onder: a) Wet: de Wet op het Primair Onderwijs dan wel de Wet op

Nadere informatie

Gelet op de artikelen 3.1 en 3.2 van de Wet basisregistratie personen wordt op dit verzoek als volgt besloten.

Gelet op de artikelen 3.1 en 3.2 van de Wet basisregistratie personen wordt op dit verzoek als volgt besloten. DGBK/RvIG Rijksdienst voor Identiteitsgegevens In het verzoek van 13 mei 2015, 2015-0000367950, heeft de minister van Financiën ten behoeve van Dienst Uitvoering Onderwijs verzocht om autorisatie voor

Nadere informatie

Bestuurssecretaris en...

Bestuurssecretaris en... het Zijlstra Center for Public Control and Governance www.hetzijlstracenter.nl Bestuurssecretaris en... Oriëntatie op de functie bestuurssecretaris het Zijlstra Center for Public Control and Governance

Nadere informatie

NORA werkdocument. Katern Beveiliging. In 3 klikken naar bouwstenen voor invulling van de eisen. Sessie 6. Bijgewerkt op 23 aug.

NORA werkdocument. Katern Beveiliging. In 3 klikken naar bouwstenen voor invulling van de eisen. Sessie 6. Bijgewerkt op 23 aug. NORA werkdocument Sessie 6 In 3 klikken naar bouwstenen voor invulling van de eisen Katern Beveiliging Bijgewerkt op 23 aug. 2013 katern Beveiliging Jaap van der Veen Essentie Sessie 6 1. Opzet digitaal

Nadere informatie

Hans Strikwerda. Nolan Norton Institute Zeist Universiteit van Amsterdam. 2 november 2011

Hans Strikwerda. Nolan Norton Institute Zeist Universiteit van Amsterdam. 2 november 2011 Hans Strikwerda Nolan Norton Institute Zeist Universiteit van Amsterdam 2 november 2011 Observatie We hebben het in de 21 ste eeuw over: Het nieuwe werken De nieuwe werknemer De nieuwe organisatie Een

Nadere informatie

INFORMATIEVEILIGHEID. een uitdaging van ons allemaal

INFORMATIEVEILIGHEID. een uitdaging van ons allemaal INFORMATIEVEILIGHEID een uitdaging van ons allemaal PUBLIEKE DIENSTVERLENING & INFORMATIEVEILIGHEID noodzakelijke kennis of onnodige ballast? Informatieveiligheid een uitdaging van ons allemaal Start Publieke

Nadere informatie

Integraal Kwaliteitsmanagement Gezondheidszorg Zorgkwaliteit, risicobeheersing, veiligheid en efficiency volgens NEN EN 15224

Integraal Kwaliteitsmanagement Gezondheidszorg Zorgkwaliteit, risicobeheersing, veiligheid en efficiency volgens NEN EN 15224 Integraal Kwaliteitsmanagement Gezondheidszorg Zorgkwaliteit, risicobeheersing, veiligheid en efficiency volgens NEN EN 15224 Version 1/2013 Uitdagingen in de gezondheidszorg Als professionele zorgaanbieder

Nadere informatie

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Balanced Scorecard Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3 2 DE

Nadere informatie

Control in Beweging. Eindhoven, 14 oktober 2015

Control in Beweging. Eindhoven, 14 oktober 2015 Control in Beweging Eindhoven, 14 oktober 2015 Voor vanmiddag! Waarom Control in Beweging?! Visie en Aanpak Zaanstad!! Welke positie neemt u in tav Control in Beweging? 2 Why..De bedoeling 3 Instabiliteit

Nadere informatie

Kernwaarden versus principes. Johan Hobelman Nieuwegein, november 2011

Kernwaarden versus principes. Johan Hobelman Nieuwegein, november 2011 Kernwaarden versus principes Johan Hobelman Nieuwegein, november 2011 Enkele definities van architectuurprincipes: Fundamentele organisatiespecifieke keuzes Richtinggevende afspraken Regels en richtlijnen

Nadere informatie

Toezichtkader Bestuur

Toezichtkader Bestuur Toezichtkader Bestuur Vastgesteld bestuur CBO Zeist e.o. : 12 november 2013 Vastgesteld GMR : 19 november 2013 Inhoudsopgave 1. Vooraf... 2 1.2 Wat zijn de ontwikkelingen... 2 2. Taken van het bestuur...

Nadere informatie

Reglement College van Bestuur. Onderwijsstichting Esprit

Reglement College van Bestuur. Onderwijsstichting Esprit Reglement College van Bestuur Onderwijsstichting Esprit Amsterdam, vastgesteld, na goedkeuring door de Raad van Toezicht op 4 december 2015, door het College van Bestuur in haar vergadering van 7 december

Nadere informatie

In de huidige samenleving zien we dat samenwerken

In de huidige samenleving zien we dat samenwerken Artikel Ketengovernance Startpunt voor keteninrichting en ketenauditing Adri de Bruijn, Anastacia van der Meer, Peter Nieuwenhuizen, Maarten Slot en Bart van Staveren A.J.M. de Bruijn RE RA is partner

Nadere informatie

Handreiking Bedrijfsvoering voor Raadsleden

Handreiking Bedrijfsvoering voor Raadsleden Handreiking Bedrijfsvoering voor Raadsleden Handreiking Bedrijfsvoering voor Raadsleden Bedrijfsvoering alleen voor het college? De bedrijfsvoering is weliswaar primair een taak van het college, maar de

Nadere informatie

Startnotitie nota mantelzorg en vrijwilligerswerk Hellevoetsluis 2015

Startnotitie nota mantelzorg en vrijwilligerswerk Hellevoetsluis 2015 Startnotitie nota mantelzorg en vrijwilligerswerk Hellevoetsluis 2015 Datum: maart 2015 Afdeling: Samenlevingszaken In- en aanleiding Voor u ligt de startnotitie voor de aankomende beleidsnota van de gemeente

Nadere informatie

Privacy aspecten van apps

Privacy aspecten van apps Privacy aspecten van apps mr. Peter van der Veen Senior juridisch adviseur e: vanderveen@considerati.com t : @pvdveee Over Considerati Considerati is een juridisch adviesbureau gespecialiseerd in ICT-recht

Nadere informatie

BRG. De Bestuurlijke Regiegroep Dienstverlening en e-overheid,

BRG. De Bestuurlijke Regiegroep Dienstverlening en e-overheid, Instellingsbesluit voor de instelling van een dagelijks bestuur van de Bestuurlijke Regiegroep Dienstverlening en e-overheid, van de Programmaraad e-overheid voor Burgers en van de Programmaraad Stelsel

Nadere informatie

Informatie over privacywetgeving en het omgaan met persoonsgegevens

Informatie over privacywetgeving en het omgaan met persoonsgegevens Informatie over privacywetgeving en het omgaan met persoonsgegevens Inleiding Op 1 september 2001 is de Wet Bescherming Persoonsgegevens (WBP) in werking getreden. Hiermee werd de Europese Richtlijn over

Nadere informatie