Delft. Staalvezelbeton in de linings van boortunnels, een state-of-the-art. lr, A.G. Kooiman Rapportnummer

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Delft. Staalvezelbeton in de linings van boortunnels, een state-of-the-art. lr, A.G. Kooiman Rapportnummer 25.5-96-10."

Transcriptie

1 Staalvezelbeton in de linings van boortunnels, een state-of-the-art December 1996 lr, A.G. Kooiman Rapportnummer Delft Delfl University of Teoi1nology Faculteit der Civiele Techniek Sectie Betonconstructies Tunnel Lining Onderzoek Directoraat-Generaal Rijkswaterstaat

2 Datum: december 1996 Opdrachtgever: Bouwdienst Rijkswaterstaat Hoofdafdeling Projectuitvoering en Diensten Afdeling Technieken en Onderhoud Projectleider: Ir. M.H. Djorai Opdrachtnemer: TU Delft Faculteit der Civiele Techniek Vakgroep Mechanica en Constructies Sectie Betonconstructies Rapportnummer: Rapporteur: Ir. A.G. Kooiman

3 Voorwoord Voor u ligt de literatuurstudie met als titel StaalVf1zelbeton in de linings van boartunnels, een state-af-the-art. De TU Delft, Faculteit der Civiele Techniek, sectie betonconstructies heeft in opdracht van de Bouwdienst Rijkswaterstaat~n literatuurstudie gemaakt naar de stand van.zakenbetreffende.de toepasbaarheid van staalvezelbetonjn de tinings van.boortunnelsinnederiand. De formulering van de bovenstaande opdracht is verwoord in~umentnummer SVB-THT.OO2van de BouwcfienstAijkswaterstaat, hoofdafdeling Projectultvoeringenpi!nsten, afdeling Technieken en Onderhoud. Het project staat onder het bevoegd gezag van ir. K. Tjaden, m_als projectlèider ir.m.b. Djorai. De opdrachtnemer is de TU Delft, waarbij de werkzaamheden door ir. AlG. Kooiman zijn uitgevoerd onder toezicht van prot.dr.ir. J.C. Wal raven en dr.lr, C. van der Veen. Ir. A.G. Kooiman

4 Inhoudsopgave Vooronderzoek staalvezelbeton in tunn~llnings Inhoudsopgave Voorwoord Hoofdstuk 1: Inleiding Algemeen Project omschrijving Probleemstelling Doelstelfing Hoofdstuk 2: Staalvezels Aanleiding De Werking van staalvezels in het beton Staalvezelsoorten en -eigenschappen 3 Hoofdstuk 3: Technologische eigenschappen van staalvezelbeton De betonsamenstellîng De plaats van de vezels in het mengselontwerp ; Toeslagmaterialen Cement Vezelgehalte Water Hûlp- en vulstoffen Samenstelling in de normen/richttijnen Verwerking en productie Doseren en toevoegen van staalvezels Verwerkbaarheid Het storten van staalvezelbeton Verdichtbaarheid De afwerkingen nabehandeling van staalvezelbeton De verdeling van de vezels in het beton Oriëntatie van de vezels in het beton Hoofdstuk 4: Materiaaleigenschappen van staalvezelbeton Inleiding Elasticiteitsmodulus van staalvezelbeton Druksterkte Gedrag onder drukbelasting Groene sterkte Druksterktevanverhardstaalvezelbeton Treksterkte Gedrag onder trekbelasting Eenassige treksterkte Buigtreksterkte Sptijttreksterkte Spanning-rek diagram Tijdsafhankelijke vervormingen van staalvezelbeton K:dmp K:ruip Fysische eigenschappen van staalvezelbeton Uttzettingscoëfficient Warmtegeleidingscoëfficient Duurzaamheid van staalvezelbeton Corrosie bestendigheid Mechanische duurzaamheid Waterdoorlatendheid Scheurwijdtecontrole 24 TU Delft Faculteit der Civiele Techniek

5 Inhoudsopgave Vooronderzoek staalvezelbeton in tunneuinings Hoofdstuk 5: Mechanisch gedrag van staalvezelbeton Gedrag van staalvezelbeton onder een zuivere buigbelasting Bepalen van buigsterkte S"rekenen van op buiging belast staalvezelbeton Gedrag va.ostaalvezelbetonbelast op afschuiving B~palen van de afschuif sterkte M.odel voor deafschuifproeven Gedrag va.nstaalvezelbeton bij gecombineerde snedekrachten Combinatie van moment en normaalkracht Combinatie van moment en dwarskracht Combinatie van moment, dwarskracht en normaalkracht Gedrag v<th staalvezelbeton bij inleiding van geconcentreerde krachten Gedrag Vall staalvezelbeton bij dynamische belastingen vv~rstand tegen stootbelastingen VermoeHngsweerstand Gedrag van staalvezelbeton bij temperatuursbelastingen H()ge temperaturen Vorst-dooibestandheid Hoofdstuk 6: Pra.ktijkervaringen met staalvezelbeton in tunneuinings Algemeen Praktijkproeven Waterafvoertunnel Lesotho, Zuid-Afrika Metrotunnel in Essen, Duitsland Hoofdstuk 7: Conclusies en aanbevelingen Evaluatie Algemeen Voor- en nadelen van staalvezelbetonnen tunnelelementen Evaluatie rn.b.t, toepasbaarheid van staalvezelbeton in de THT Eindconclusie Kennisleemten en aanbevelingen Literatuurlijst TU Delft Faculteit der Civiele Techniek

6 Hoofdstuk 1: Inleiding Vooronderzoek staalvezelbetonin tl,lnnellininsp Hoofdstuk 1: Inleiding 1. 1 Algemeen De literatuurstudie betreft een inventarisatie en een analyse van de aanwezige kennis en ervaring op het gebied vanstaalv~elbetonaan de hand van:. Onderzoeksresultaten in binnen- en buitenland Praktijkproject,n(gerealiseerde boortunnels in het buitenland) Het rapportbehelndelt de technologische, materiaaltechnische en mechanische eigenschappen van staalvezelbetoninhet algemeen en de praktijkervaringen die met het materiaal zijn opgedaan In buitenlandse boortunneiprt)j~den. Verder. worden er conclusies getrokken m.b.t. de eventuele geschiktheid v.an.het materiaalvoortçepassing indeprefabtunnelsegmenten van de Tweede.Heinenoord Tunnelen worden.er enkele aanbevelingen gedaan m.b.t. het opvullen vankennisleemten. De gebruikte literatuur tijdens deze studie is te vinden in de literatuurlijst aan het eind van dit rapport. Inde tekst wordt hier echter reeds naar verwezen. 1.2 Project omschrijving De Twe$de Hein.énoordTunnel (THT) onder de Oude Maas is de eersteboortunnel ven Nederland, die zal bestaan uit tweelunnelbuizen. Iedere tunnelbuis is ongeveer 950 meter lang en heeft een buiteooiameter van ca. 8,30 m(binnendiameter buis = ca. 7,6 rn). Een tunnelring wordt opgebouwd uit zeven segmenten van 1,50 m lang, die in tangentieleringrichting vanërenvan3,2 m tot 3,5 rn, en een sluitstuk van tapse vorm. De beidet()egangsschachten (start- en ontvangstschacht) en toeritten, behorende bij het boorçedeelte, hebbeneenlengte van ongeveer 200 meter. De tunneisegmerlten worden geprefabriceerd in grindbeton van de sterktekiasseb65. door Schokindustrie Strukton Segmel'ltenv.o.t, te Zwijndrecht. De wapening. betreft betonstaalsoort 500S(voor dewapeningsstaven) resp. 500M (voor wapeningsnetten). De betc)odekkingbedraagt zowel aan de binnen als aan de buitenkant 35 mmo Plaatselijk bedraagt de dekking echter slechts 20 mmo De tunnelsegmenten worden omringddoor neopreenprofielen die de waterdichtheid moeten garanderen. 1.3 Probleemstelling Er is ooit eenaltematief geopperd om in plaats van gnndbeton staalvezelbeton toe te passen. Door bepaalde omstandighed$n is dit altematief echter nooit serieus genomen en dus niet. opgepakt. De behoette bestaat nog steeds om dit alternatief objectief te beoordelen, vooral omdat het materiaal in het buitenland een aantal malen (met succes)is toegepast. 1.4 Doelstelling Het doel van ditvooronderzoekishet (objectief) onderbouwen van de beslissing of er wel of niet verder moet worden gegaan met het onderzoek naar de mogelijkheid tot implementatie van staalvezelbeton in een aantal tunnelringen in de tweede buis van de Tweede Heinenoord Tunnel. TU Delft 1 Faculteit der eiviele Techniek

7 Hoofdstuk 2: Staajv8zels Vooronderzoek staalvezelbetonin tunneilinil'!q! Hoofdstuk 2: Staalvezels 2. 1 Aanleiding Reeds verscheidene decennia zijn pogingen ondernomen om de eigenschappen van betonen andere materialen op cementbasis te verbeteren door toevoeging van kleine staalelementen (stukjes draad, spijkers) aan de specie. De ontwikkeling en toepassing van staalvezelbeton is eind jaren 70 opgang gekomen en duurt nog steeds voort. In 1978 werd er in Duitsland voor heteerst staalvezelbeton toegepast in een tunnel. Nu de eerste boortpnnetvan Nederland in uitvoering is en als proefproject dient voor andere boortunnelprcr [eeten, is er gevtaàgdomeenobjectiefbeeld te schetsen m.b.tdemogelljkheden vanstaalvezelbeton als toepassing in de. gesegmenteerde. Hning van de THT.. ln dit hoofdstuk wordt allereerst een beschrijving gegeven van dei werking van staalvezels in beton. Ten tweede wordt een overzicht gegeven van de verschillende S()()ftenstaalvezets en hun karakteristieke eigenschappen. Aangezien. elke vezel andere eigenschappen heeft, wordt er slechts een algemene beschrijving gegeven. 2.2 De werking van staalvezels in het beton Om de rol van vezels beter te begrijpen, moet er een onderscheid gemaakt worden tussen twee functies van vezels in beton (9), (10) (51): CtHet versterkenvanhetcementsteen, ook wel matrix genoemd (microwerking) De willekeurig in het beton verdeelde vezels kunnen de microscheurvorming van de matrix vertragen, mits een voldoende hoeveelheid vezels aanwezig is. Microscheurvorming ontstaat al tijdens het hydratatieproces van cement als gevolgvanverhinderoe vervormingenvan.de matrix door het stijve skelet vantoeslagmaterialen (zanden~ind). Jn par wordt gesteld dat de sterkte tijdens de eerste uren, na het storten en verdichten, vel'hq()gdzoukunnenwordén door toevoeging van staalvezel$. Voor het beperken van microscheurvormingis derekstijfheid van de vezel van belang~een vezel met een hoge rekstijfheidbiedt namelijk meer weerstand tegen scheurvorming dan een vezel met een lage rekstijfheld, Het uitbreiden van microscheuren wordt tegengegaan doordat de vezels de trekspanningen opnemen, zodat als gevolgde spanningsconcentraties rond de 'tip' van de scheurtjes afnemen (fig. 1). Op het moment dat microscheurtjes ontstaan en overbrugd worden (fig. 2), zijn de treksterkte en het aanhechtingsvermogen van de vezel aan het beton meer van belang dan de rekstijfheid. De L(engte)/D(iameter}-verhouding van de vezels speelt hierbij eveneens een rol. Fig. 1: Verlaging spanningsconcentratie door vezel nabij tip microscheur veroorzaakt [1o} Fig. 2: Belastingoverdracht d.m. v, uittrekken van de vezels uit de matrix [1o} TU Delft 2 Faculteit der Civiele Techniek

8 Hoofdstuk 2: StaaIV8%els Vooronderzoek staalvezelbeton in tunnellinings Fig. 3: Positie vezel tijdens openen van scheur Door een bepaalde hoeveelheid staalvezels toe te passen kan de: treksterkte van de matrix vergroot worden. De taaiheid wordt echter ook aanzienlijk vergroot. Taaiheid is het vermogen om na scheurvorming nog krachten op te nemen. Op het moment dat de matrix scheurt, zal de belasting t.p. v. de scheur volledig door de vezels gedragen moeten worden. In fig. 2 wordt een scheur overbrugd door een vezel onder een hoek van 90 graden. Wanneer de scheur niet loodrecht wordt overbrugd (zie fig. 3}, zal de vezel niet alteen op trek belast worden maar ook op afschuivingen buiging. Op dit gebied zijn experimenten gedaan door Bartos en Duris [6], waarbij verschillende soorten staalvezels getest zijn. HierbIjwerd het gedrag van staalvezelsingeklemd in een werkbank vergeleken met staalvezels die ingebed waren in een cementmatrix. In beide<gevallen werden de vezels onder verschiuende hoeken t.o.v, de trekrichting beproefd. Uit de proeven is gebleken dat de maximaal mogelijke belasting groter en de verplaatsing, of te wel de scheurwijdte, kleiner wordt naarmate de hoek q>groter wordt. (9 Het functioneren als wapening (macrowerking} Een scheur kan een vezel halverwege zijn lengte doorkruisen, maar ook dichter bij het vezeleinde. Op dat moment bepaald het aanhechtingsgedrag de effectiviteit van de vezel, d.w~z. de mate waarin de krachten afgedragen kunnen worden naar het beton aan beide zijden van.de scheur -: De mate van aanhechting is afhankelijk van dekwaliteu van het oppervlak van de vezel, de sterkte van de matrix, de mate van verankering en de vezelvorm. Wanneer de verankering of de aanhechting minder goed is, dan zal de over te brengen kracht ook gering zijn. Wanneer de vezel echter zeer goed verankerd is, kan het breken en zal het materiaal bros bezwijken. Dit wordt in het algemeen aangeduid.als een onveilig bezwijkgedrag. De vezels moeten aan weerszijden van de SCheur zodanig.aan de matrix zijn verankerd, dat een zekere vervorming door 'slip' mogelijk is zonder dat breuk van de vezel optreedt. Dit gedrag wordt het nascheurgedrag genoemd. In par wordt hier verder op ingegaan. 2.3 Staalvezelsoorten en -eigenschappen De meest bruikbare parameters om vezels te beschrijven zijn: c:)deljd-verhouding (Engels: aspect ratio) c:) de treksterkte van de vezel c:) devoi1tl De vezels blijken in het beton op twee manieren te kunnen bezwijken: c:) de vezel wordt uit de omgevende betonmatrix getrokken c:) de vezel breekt TU Delft 3 Faculteit der Civiele Techniek

9 Hoofdstuk 2: Staalveels Vooronderzoek staalvezelbeton in tunnelllnings De manier waarop het bezwijkmechanisme ontstaat is afhankelijk van: c:) de LiD-verhouding c:) de verankering c:) de treksterkte van de vezels c:) de mate van hechting Staalvezels worden vervaardigd uit koud of warm getrokken staaldraad, uit staalplaatmateriaal (bijv. blik) of worden gefreesd van stalen blokken [9lDe eerste soort kent een ronde vorm, terwijl de andere twee een vierkante of rechthoekige doorsnede heeft. De diameter ofdwarsafmetingen variëren van 0,15 tot 1,50 mm, waarbij de lengte varieert van 40 tot 150 maal de diameter. Vaak wordt de UD-verhouding gebruikt om het gedrag van de vezels in het beton te kenmerken. Het gun~~geeffect van vezettoevoeging aan het beton neemt toe bij een grotere UD-verhouding. De verwerkbaarheid van het mengsel neemt dan echter af. De UD-vemouding ligt bij toepassingen in tunnels vaak tussen de 50 en 100. Behalve de rechte vezels zijn er ook vezels verkrijgbaar die vervormd zijn om de mechanische inklemming of verankering te verbeteren. Er zijn golvende vezels op de markt, vezels met haakjes aan de uiteinden en vezels die in twee onderling loodrechte richtingen omen ortlzijn afgeplat (zie fig. 4). Monufocform IUflflg Compony af'ol'lcl~ process...: DroWlng Trefll Wirellf Orowlng AR BED Eurosleel... c- Culhng, Austroben o Slllhng W,re Fibresteel,... Drowing Bekeerl Dromix "- tmhonol Orowlng Duofofm = -,...,... stat\dtird Mell- N<diono!- Mell- < > extrocbon slat\derd edrocled Hort'llf.. Mdling. Slenlloser tiorex. Fihng techruk. Orow. 9 Stox Orowlf\9 Ttubo CuttIng. Slijting US-Steel Sleelstleel fibm Fig. 4: Verschillende vezelsoorten [41] Het is van belang dat de samenwerking tussen de vezels en de mortel wordtvert>elerd. Op het moment dat er echter een hoog vezelpercentage vereist is, kunnen er problemen ontstaan tijdens het mixen van de mortel, omdat de vezels in elkaar haken en gaan klitten. Om dit probleem op te lossen kunnen er vezelstrips geleverd worden (door N.V. Bekaert S.A.). Dit zijn plaatjes van aan eikaargeideefde vezels, waarvan de lijm oplosbaar is in water, zodat de vezels tijdens het mengen losraken en zich homogeen kunnen verdelen. De in Nederland beschikbare staalvezels [511zijntezienintabeI1. TU Delft 4 Faculteit der Civiele Techniek

10 Hoofdstuk 2: Staalvezels Vooronderzoekstaalvezelbeton in tunnellininl!. VEZELTYPE FICON XOREX DRAMIX EUROSTEEL TWINCONE HAREX FERCON leverancier FIBRE SYSTEMS INTERNATIONAL FIBRE SYSTEMS INTERNATIONAL N.Y. BEKAERT SA SILlOUR $U..IDUR YERWAARD HANDELSONDERNEMING DGO NEDERLAND B.Y. B.Y. CONSTEEL DGO NEDERLAND B.V. Tabel 1: In Nederland verkrijgbare staalvezels (voorjaar '96) [51] De treksterkte van staalvezels ligt meestal tussen de 400 en 1.500N/rnm 2 afhankelijk van de fabricagemethode en staalkwaliteit. Wanneer men. het koolstofgehalte vergroot kunnen er. vezels geleverd worden met een treksterkte van meer dan 2000 N/mm 2 De elasticiteitsmooulusvan de vezels ligt rond de 2'10 5 N/mm 2 en de soortelijke massa van de staa/vezels bedraagtongeveer8g1cms. De interactie tussen vezels en matrix (hechting) is de fundamentete eigenschap, die alle materiaaleigenschappen van het composietmateriaal beïnvloeden [SJ. oe:ze interactie is inde vorige paragraaf beschreven. De mate van hechting is afhankelijk van het vezeloppervtaken de matrix waarin de vezel is ingebed. Pogingen offi.d()or. middel van oppervlaktebehandelingen d~ hecpting.te verbeteren, hebben weinig opgeleverd. [)(>Qr(i)Chterdevoml te veranderen wordt. er een bepaalde verankeringgerealiseerd,waardoor de.uittrekwee~flndduidelijk vergroot. wordt.in het\iel1edenzijn verscheidene malen proeven uitgevoerd om de eigenschappen van verschillende soorten vezels, toegepast als verst~rking. van beton, te bepa/en [57], [58], [65]. Omdat alle vezels andere eigenschappen hebben en iedere keer een ander betonsamenstelling gebruikt is,kljnnen de resultaten moeilijk met elkaar vergeleken worden. In 1988 werd er in het kader van de bouw vaneen ondergronds gedeelte van deoeutsche Bundesbahn in Dortmund eenstaalvezelbetonnen tunnel~d.als oplossing aangedragen-.er werden e;xperirnenten.uitgevoerd, waarbij het materiaal op buiging. ~rqbelast.. Oe.buigproef.werd. vervormingsq8stuurd uitg~oerd op balkjes versterkt met verschiuendetypènstaalvezels Hierbij bleek dat vezels met haakjes..aan het einde (in dit gevaldramix vezels) gekenrne;rktworden dooreen superieur nascheurgedrag.in vergelijking met de rechte vezels [27]. Dit..is.weergegev~ninfiguur 5.. ln.[28] worden gefreesde staalvezels of.staalsplinters (Engels: chip fibres) vergeleken rn~t de getrokken staaldraadvezels van N.V.Bekaert SA. Hieruit bleek wederom het superieure nascheurgedl'agva.n de haélkvezels. Ij'5. 2;. 84 getrokken staaldraadvezels met haakeinden staalspintefs - -, grifldbetoo! LL o 0,5 1,0 1,5 2,0 2,5 3,0 3,5 4, ö [mm) Fig. 5: o-ä diagram van verschillende typen staalvezejbeton [27) TU Derft 5 Faculteit der Civiele Techniek 5

11 Hoofdstuk3: TechnOlogischeigenschappensvb Vooronderzoekstaalvezelbetonin tunnel!inings Hoofdstuk 3: Technologische eigenschappen van staalvezelbeton 3. 1 De betonsamenstelling De plaats van de vezels in het mengselontwerp Voor vezelbeton kunnen we in principe dezelfde mengselontwerpen toepassen als voor gewoon beton [18]. De staalvezels kunnen gezien worden als een extra toeslagmateriaal inhetbetonmengsel. Voor het totale volume van gecombineerde materialen en het luchtgehalte in één kubieke meter specie (=1000 dm 3 ) geldt dan volgens [41]: 1000 = !. + W + p + f (1) Poz Pg PI waarin: z =cementgewicht [kg) P oz = soortelijke massa.cement [kgll] g = gewicht toeslagmateriaal [kg] P g = soortelijke massa toeslagmateriaal[kg/dm 3 ] w = watergehalte (I] p =volume lucht lil,voor ontwerpdoeleinden 1,5%,1000 dm 3 f '7~taalvezelgehalte[kgl PI '7 soortelijke massa staalvezels.[kg/dm' Het.is de bedoeling dat de.vezels het constructiemateriaal zo versterken..dat elk willekeurig volume-eenheidje betonuniformeeigenschlippen vertoont,..net als.bij standaard toeslagmateriaal. Ieder vezeltype vraagt echter zijn eigen. idelille. meng~lsamenstemng s. die afhankelijk is Van de vereiste mechanische eigenschappen~ndeverwerkbaarheid Toeslagmaterialen In verband met de verwerkbaarheid en.deikans op.samenkhtten van de. vezels.('balvorming') wordt er aanbevolen. om de toeslagmaterialen.niet. te grof te nemen in verhouding tot. de. vezeuengte. Het aantal staalvezelis dat. zich in. een. volume-eenheid.kan. bevinden nelelmtnamelijk. af met een toename van de grootste.korreldiameter d_[32], [34], zoals te:zien is in figuur.6. Deze korreldiameter d max mag daarom niet groter zhndan~à Ya. maalde vezeuengte[19]. Toch is ook beton meteen maximum korreldiameter van ca. 30 mm nog redelijk verwerkbaar tot een toegevoegd volumepercentage vezels VI van onqelveer0,5%. De UD-verhouding mag dan echter niet groter zijn dan 60. Vanwege het hogere benodigde percentage vezels (0,75-1,0%) en de hogere waarde van de UD-vemouding (>60) bij de toepassing van staalvezelbeton in tunnellinings, wordt er voor (boor)tunnelprojecten in Duitsland een maximum korreldiameter van 16 mm voorgeschreven [25]. koltelgrootte 5mm 10 rnm 20mm E e 40mm 1-- vezedengte Fig. 6: Effect van d max op vezelverdefing in cementmatrix [30J "I TU Delft 6 Faculteitder CivieleTechniek

12 Hoofdstuk 3: Technologische eigenschappen svb Vooronderzoek staalvezelbeton in tunnellinings Een continue korrelgradering levert minder kans op 'balvorming' dan een discontinue gradering. In de CUR~ aanbeveling 35: "Bepaling van de buigtreksterkte, buigtaaiheid en de equivalente buigtreksterkte van staalvezelbeton" [17] wordt verwezen naar een referentiebeton waarmee het staalvezelbeton vervaardigd zou moeten worden om de genoemde materiaaleigenschappen mee te bepalen. Hierbij wordt verwezen naar grenslijnen A, B en C voor korrelgroep 0_16 volgens NEN 5950 met eveneens een max. korreldiame~ ter d max = 16 mrn Cement De toepassing vanstaalvezels in beton heeft geen invloed op de keuze van hettype cement en de cementklasse. Deze wordt bepaald door eisen m.b.t. sterkte, warmteontwikkeling en duurzaamheid. In het geval van de tradition"lgewapende tunnelsegmenten voor de THT bestaat het totalecementgehalte voor 75% uit portlandcement en voor 25% uit hoogovencement. Dit zou bij het toepassen van staalvezeibeton geen probleem zijn. Het wordt echter aanbevolen om ongeveer 10% meer cement toe te voegen dan bij een gewoon betonmengsel [41]. De vezels, die beschouwd worden.als een extra toeslagmateriaal, leveren namelijk een vergroting van het oppervlak dat bevochtigd moet worden door de cementpasta. Daarbij bepaalt de hoeveeiheidcementpasta ineen mengsel. de. beschikbare ruimte. voor oe vezels, omdat de laatsten zich nietop de plaats van het toeslagmateriaal kunnen bevinden. Hoe groter het volumedeel van de cementpastaji"i het mengsel, hoe groter het mogelijke vezelgehalte binnen een bepaald consistentieqebied [32] Vezelgehalte Om de eigenschappen van verhard beton te verbeterenismlnlmaal een vezelhoeveelheid benodigd van 25 kglm 3 Dit komt.overeen met ongeveer 0,32volumeprocent V f Het toe te passen vezelgehalte is afhankelijk van de gewensteprestaües en het. gekozen vezeltype. De effectiviteit van de. vezels neemt toe bij een toename van hetvezelgehalte. In de praktijk blijkt echter dat de maximale hoeveelheid vezels in sterke mate wordt bepaald door de mate van verwerkbaarheid (zie par ). De technische limiet van de toe te passen hoeveelheid vezels ligt in het algemeen tussen de 50 en 100 kglm 3 In deboortunnelbouw zal het vezel gehalte normaal gesproken boven de 50 kglm 3 liggen. In [25] wordt vereist dat de vezels op het moment van toevoegen aan de specie vrij zijn van roesten andere stoffen,omdat die de hechtbinding tussen de vezels en de matrix nadelig be'invloeden Water Wat betreft de waterbehoefte in mengsels is er een conflict tussen het streven naar een lage wie factor voor het maken van een kwalitatief goed beton en de behoefte aan een goede verwerkbaarheid. Er zal dus een compromis gevonden moeten worden, waarbij de kwaliteit echter voorop staat. De factor lagbijstaalvezelbeton in gerealiseerde boortunnelprojecten, gebouwdmetdesegmentenbouwrnethode, tussen de 0,45 en 0,50. In [32] wordt aanbevolen een wie factor te gebruiken tussen de 0,45 en 0,55. De benodigde consistentie kan evemueelbewerksteliigd worden door toevoeging van hulpstoffen (zie 3.1.6) Hulp- en vulstoffen Hulpstoffen zijn vloeibare of vaste substanties die toegevoegd worden aan het beton in relatief kleine volumes en kunnen als doel hebben de verwerkbaarheid van debetonspecie enlof de eigenschappen van het verharde beton te verbeteren [11]. De meest gebruikte hulpstoffen zijn piastificeermiddelen en luchtbei~ vormers. Zijkunm~n op de gebruikelijke manier toegepast worden [t9]. Vulstoffen zijn fijne toevoegingen die de specifieke eigenschappen van het beton kunnen verbeteren. Hiervan worden vaak hoeveelheden toegevoegd die groter zijn dan 5% van de cementmassa [11J. Vliegas is zo'n vulstot, Het is een puzzolaan, d.w.z.dat het met kalken water kan reageren tot watervaste cementerende verblndin~q~. Bepaalde soorten kunnen dan ook gebruikt worden ter vervanging vaneen.gedeelte van het cement, waardoor de hydratatiewarmte wordtverlaagd. Ditkornt voomamelijkomdat dereaetie van vliegasinbetonrnet portlanct~mentpas na één of meer weken opgang komt V~rderwordthetaandeel fijne deeltjes (1-1QOIJm) vergroot en deverwerkbaarheid verbet~rd, terwijl de sterkte uiteindelijk niet (in geval van portlandcement) of nauwelijks (in geval van hoogovencement) afneemt f11}, [21J, {41]. TU Delft 7 Faculteit der Civiele Techniek

13 Hoofdstuk3: TechnOlogischeigenschappensvb Vooronderzoekstaalvezelbetonin tunnellinings SiHcafume, ook'ê'el microsilicagenoemd ontstaat bij de fabricage van ferro-silicium legeringen en is netals vliegas eenrest$t()f. Het Is-sen zeer fijn en.bijzonder reactief puzzolaan en wordt vooral gebruikt voorhet maken van hogesterkte beton. Naast de.sterktebijdrage blijkt silicafume een aanzienlijke vermindering van de permeabiliteitop te leveren, waardoor de duurzaamheid van de betonconstructie toeneemt [20]. Wat betreft hoge sterkte staalvezelbeton zijn er reeds een aantal onderzoeken gedaan [3,30,46], en zijn er in het kader van het M621-project 'Hoge Sterkte Vezelbeton" van het CURlCOBook experimenten uitgevoerd. Uit de resultaten van deze experimenten is gebleken dat door de dichte structuur van de matrix en de grote mate van hechtlngin het beton, de vezels kunnen breken i.p.v. slippen, wanneer het materiaal op (büig>trekbeiastwordt.hierdoorkan.een.brosbezwijkgedragontstaan, dat ongewenst is.ingeval van vrijdragendecol'1strt.jeties. Er zijn echter staalvezelsinontwikketing, die metnamegeschikten effectief zijn in hogesterktepeton.dezevezels worden gekarakteriseerd door een verhoogde treksterkte t.o.v, de gangbarestaalvezels Samenstellil1g inde normen/richtlijnen Een.AC1"COmmi~e [1}heeft in 1993 een richtlijn. opgesteld waarin aanbevelingen worden gedaan m.b.t, mengselsamenstêllingenvoor staalvezelbeton. (zie tabel 2). MengselkarakteristiekencI_ = 10mm d_ = 20mm d_=38 mm water/cement factor 0,35-0,45 cement [kglm3j ,35-0, ,35-0,55 28Q fijnltotaal [%l lucht [0/0] Verwerking en productie Vkrechtevezel [Ok] 0;8-2,0 0,6-1,6 0,4-1,4 Mvervormdevezel[%) O,4-t,o 0,3"0,8 0,2.0,7 Tabel 2: Aanbevolen hoeveelheden in staalvezelbetonmengsel[1 J Doseren en toevoegen van staalvezels [9] Er zijn twee metnoderl voorhetinbrengenvan staalvezels: Q op debet0rlcentrale, te zamenmethetzand. en grind in de met betonspecie geladen truckmî)(er Welke methode gevolgd moet worden is afhankelijk van: c:;> het toe te passen vezeltype (lid verhouding) c:;> doseriogipikglm 3 c:;> consist(antievan debetonspecie c:;> mogenjk~en indebetoncentrale Advies m.b.t. het bovenstaande kan ingewonnen worden bij de staalvezelproducenten en soms ook bij de betoncentrale. 3,2.2 Verwerkbaarheid Een v(azelbetomnengsel.is minder go(adverwérkbaar dan een overeenkomstig betonmengselzonder vezels. Immers voore~n goed(avef'llier\<baarheidzijnb0jy9rmigeelementen. nodig, tenvijl de vezelsnaaldvormig zijn.!ietto!"0(agenvanvezeisaan eencelme.ntpastaof.aéin.een.betonmortej.veroorzaakt een opstijving van het meng~. Tijdens hel mengen kan het zelfs gebeuren dat de vezels samenkhtten tot "ballen". Dit samenballen heeft de neiging toe te nemen bij [19]: TU Delft 8 Faculteitder CivieleTechniek

14 Hoofdstuk 3: Tectmologische eigenschappen svb Vooronderzoek staalvezelbeton in tunnellinings ~ het verhogen van de UD-verhouding en het verhogen van het vezel percentage VI (in het algemeen verhoging van de factor Vf*UD) ~ het vergroten van de hoeveelheid grof toeslagmatenaal ~ het verlengen van de mengtijd ~ het ongelijkmatig toevoegen van vezels (met name bij grote hoeveelheden tegelijk) Sommige vezelproducenten (zoals N.V. Bekaert S.A.) kunnen richtlijnen verschaffen, waarbij het maximum vezeigehalte inkg/m 3 gerelateerd wordt aan de UD verhouding en de d max zonder dat er verwerkingsproblemen optreden t.g.v. balvorming (zie tabel 3). Te allen tijde zullen deze richtwaarden geverifieerd moeten worden drn.v. testen, IJD=6O IJD = 60 normaalbeton pompbeton UO=75 normaalbeton UO=75 UO= 100 UD= 100 pompbeton normaalbeton pompbeton 4mm mm mrn mm 5D Tabel 3: Maximaalvezelgehalte in l<gim 3 Dramix.veze/s Het is duidelijk dat het de verwerkbaarheid ten goede komt, wanneer de maximalekorreldiameter klein gehouden wordt en de mengtijd zo kort mogelijk is. Verder zijn mengsels met gegolfde vezels slechter, en mengsels met geldeefde vezels beter verwerkbaar dan overeenkomstige mengsels met rechte vezels met gelijke UD-verhouding. Herstel van de gewenste verwerkbaarheid moet uiteraard niet geschieden door toevoeging van extra aanmaakwater, maar door het gebruik van een geschikte plastificeerder als hulpstof [9]. Om de relatieve verwerkbaarheid te bepalen blijkt de zetmaat geen goede indicatie te geven, omdat deze zetmaat t.g.v. het toevoegen van staalvezels buiten proporties verandert t.o.v. de verandering in de verwerkbaarheid. De schudmaat geeft daarentegen een betere indicatie, maar omdat deze proef niet echt praktisch is, zal de verwerkbaarheid op de bouwplaats op een andere manier gemeten moeten worden. In de VS. wordt de zogenaamde'inverted slump cone test' wel toegepast [34]. In Frankrijk maakt men echter gebruik van een zogenaamde LeL consistometer, ontwikkeld door Baron-Lesage [53] Het storten van staalvezelbeton Voor het storten van staalvezelbetonmengsels worden in principe dezelfde werkwijzen toegepast als voor gewoon beton. Omdat de samenhang van de verse specie groter is, kunnen de storthoogten worden vergroot [19] Verdichtbaarheid Vezelbeton mengsels waarin zich geen vezelklitten bevinden, zijn goed te verdichten door trillen. Het tnlien dient inverbandmetdaverdellngen de oriëntatie van de vezels bij voorkeur uitwendig te gebeuren [19]. Bij mengsels vanstaalvezelbeton is mearverdichtingsenergie nodig wanneer het vezaipercentage toeneemt. Hetluchtgehalte is hierbij afhankelijk van de korrelgradering, het vezeltype, het vezeigehalteen de UO-verhoudingl3S]. Bij mengsels met een kleine CÎmax is een hogere verdichungsgraad en dus.een kleiner luchtgehalte te bereiken dan bij mengsels met een grote CÎmax (zie fig. 7). Lange triltijden moeten worden voorkomen om de kans op segregatie van het mengsel en het zinken van de vezels te verkleinen [41]. TU Delft 9 Faculteit der Civiele Techniek

15 Hoofdstuk 3: Techl'lolçgische eigenschappen. svb Vooron~rzoek staalvezelbeton in tunneltinings volume toename t.g;.v. vezelloevoeglng pakklngvanzand pakkingvangrof pakklngvangrof rondeen\ltlzel ~ ~ ronqeen~. Fig. Z Verdichtingsgearag van zand en grind met staalvezels [7J De afwerking en nabehandeling van staalvezelbeton De afwerking va.n gestort staalvezelbeton kan op de gebruikelijke wijze gebeuren. In het geval van de prefab tunnejelémenten kan men het betonoppervlakna het storten totaan de rand van de mal afreien met een aluminium la.t.dit zou ook automatisch kunnen gebeuren met behulp van laserapparatuur en een soort trildrijfrei, zoalsdeze OOl(te>egepa,st wordtbij."loerenf9].. Bij de productiévan de tunnelelementen.voor de THTwordtOPditmornenteen plastic folie gebruikt om hetbetonop~ryiak meea.f tedekl(en. Aanbevolen wordt om ditookjn het geval van staalvezelbetonnenelementente doell' \lolledigvezelvrije oppervlakken zijn onvermijdelij}(,ofschoon het toepassen van een goede betonsamenstelling en de juiste stort-, verdichtings"en tifwerkin.gswljzehet aantal vezels aanhef op~rvlaktoteen minimum kan worden beperkt. Er wordt verder.lijlnbevolen aandacht.te.schenkenaan de persoonlijke. bescherming(handschoenen,. brillen, gesloten schoenér'lof laarzen) bij déafwerkingen nabehandelillqvan staalvetelbeton ['t9} Oe verdelingvandevezels in het beton De vezels zullen bij een goede menging,. verwerking en verdichting gelijkmatig in het beton zijn verdeeld. Tengevolge van /Samenklitten tijdens.het.mengen. kunnen atwijklngen. in de gelijkmatige.verdeling ontstaan [t9].doorbepalilldeinvloédenkunnen de vezels echter eenvoorkeursoriëntaue krijgen, waardoor een homogene verdélingniétecht meer mogelijk is (zie par, 3.2.7) Oriëntatie van. de vezels in het beton De vezels zullen in beginsel gelijkmatig in alle richtingen zijn georiënteerd. Afwijkingen kunnen optreden t.q.v, trillen van de specie of door mechanische en/of geometrische invloeden. Tot de laatste behoren bijvoorbeeld de bekisting (vooral bij dunne segmenten) en vrije oppervlakken. Bij uitwendig trillen van de specieneméll~vezelsvoorkeursrichtingenaan die liggen in.vlakken loodrecht op de trilrichting [19]. Experimenten hebben het belang van de uitvoeringsconditiesaangetoond [t5]. In het geval van boortunnels kunnen de prefab segmenten verticaal dan wel horizontaal gestort worden. Bij een horizontalestortwijze, zoals het op dit moment ook geschiedt bij de elementen vanidetht,.krijgen de vezels een soorfvoorkeursoriëntatie (zie fig. 8). Ten gevolge van de kromming van de kist zullen de vezels bij het storterl vlanhetbetonzichinderichtingvan debeldstingsvlakt<enwillen oriënteren. Enerzijds komt dit orl'ldatde v~i$l$naarrnateze verdervanhet midden verwijdeten een grotere hoel(makenmetde8s en ten tweede omdat op deze manier de minste weerstand geleverd wordt bij het storten van.het betonmengset [)Oordatel'géenhomogëneverdelingisvandevezelstullenook deejgen$chappen niet inaltedrie de richtingengelijkzjjn.hetblijktnamelijk dat de.voorkeursoriëntatie gunstig werkt ter plaatse van de segmentverbindingèn. Hierwordtdesplijttreksterkte van het segment vergroot t.o.v;desplijttreksterktevaneen isotroop st8alvez~béton, waarin destaalvezels homogeen verdeeld zijn; Ter plaatse van de rtngverbindingen, en dan met name ln hetmiddenvandesegmentdoorsnede, is er echter geen sprakevan een positief effect t.g.v. de vezeloriëntatie. Dit laatste is dus van belang omdat op dit oppervlak de vijzelschoenen geplaatst worden om de boormachine af te kunnen zetten. TU Delft 10 Faculteit der Civiele Techniek

16 Hoofdstuk 3: Techl"lOlogische eigenschappen svb Vooronderzoek staalvezelbeton in tunnellinings In het geval van verticaal storten is er geen sprake van een bepaalde voorkeursoriëntatie en zullen de eigenschappen van het staalvezelbetonnen segment meer homogeen gepresenteerd kunnen worden. Nadeel van deze stortwijze is echter dat de sparing voor het waterdichtingsprofiel niet langs de gehele omtrek van het segment kan worden aangebracht. BETON BETON Sfortettect Fig. 8: Vezeloriëntatie t.g.v. storten en verdichten TU Delft l' Facultelt der Civiele Teehniel<

17 Hoofdstuk 4: Materiaaleigenschappen svb Vooronderzoek staalvezeibeton in tunnellinings Hoofdstuk 4: Materiaaleigenschappen van staalvezelbeton 4. 1 Inleiding Het toevoegen van staalvezels aan een bros constructlernsterieat als beton heeft als doel de scheurvorming tegen te gaan en om het verlies aan draagvermogen te verkleinen op het moment dat er toch scheurvorming plaatsvindt Dit laatste wordt ook wel aangeduid als het betere nascheurgedrag van staalvezelbeton t.o.v, grindbeton. De sterkte van hetcomposietmateriaal wordt verbeterd bij [19]: o een verhoging van het vezelpercentage.bijeen te groot vezelpercentage is er echter geen goede inbedding meer mogelijk en gaat de sterkte achteruit. Op een gegeven moment zal de verwerkbaarheid ook problemen een verhoging van de lid-verhouding. ce een vorm van de vezels die een verhoogde uittrekweerstand tot gevolg heeft. o een betere hechting tussen vezels en matrix e het oriënteren van de vezels in belastingrichting(loodrecht op de te verwachten scheuren). In dit hoofdstuk worden de afzonderlijke materiaaltechnischeeigenschappen van staalvezelbeton op een rij gezet en wordt aangegeven in welke mate ze afhankeltjkzijn van vezelvorm, vezelpercentage, lid verhouding, etc. 4.2 Elasticiteitsmodulus van staalvezejtjetan In [18] wordt aangegeven dat elasticiteitsmodulus van staalvezelbeton net als voor ongewapend beton berekend kan worden met de rekenmethode voor normaal beton, genoemd in [50]. Om de elasticiteitsmodulus van met staalvezels versterkt beton voorafgaand aan scheurvorming te bepalen kan de 'Law of Mixtures' gebruikt worden [34]: (2) met: E c = rij = 112 = EI = VI = E m = V m = elasticiteitsmodulus van het composiet [NJmm2) efficiencytactor afhankelijk v.d, vezel oriëntatie H efficiencytactor afhankelijk v.d, vezellengte [-] elasticiteitsmodulus van de staalvezel [N/mm 2 ] volumepercentage staalvezels elasticiteitsmodulus van de matrix [N/mm 2 ] volumepercentage van de matrix (% bij 2D en 1h bij 3D verdeling) ('" 1) 4.3 Druksterkte Gedrag onder drukbelasting In de richting van de drukspanning hebben de vezels zoals gezegd weinig effect. Het effect van de vezels bij scheurvorming is voornamelijk gebaseerd op de weerstand die geleverd wordt tegen scheuren die ontstaan t.g.v. de trekspanningen die optreden in het vlak loodrecht op de drukspanning. Bij drukproeven zullen de drukkubussen dan ook minder heftig bezwijken. Er treedt aanzienlijk minder schade op, omdat de taaiheid sterk vergroot wordt door de vezeltoevoeging Groene sterkte Direct na het storten van het beton kan beton weerstand leveren tegen belastingen door adhesie. In dit stadium wordt het materiaal groen beton genoemd. Terwijl herbeton sterkte aan het ontwikkelen is t.g.v. hydratatie, oefenen de vezels reeds een weerstand uit op eventuele verplaatsingen en versterken ze het materiaal. Een toename van de sterkte van het jonge beton tot 300% is mogelijk [41]. Voor ahe duidelijkheid, deze werking beperkt zich tot de tijdsperiode direct na het storten tot ongeveer een dag [10]. Het is niet waarschijntijk dat er hierdoor sneller ontkist zou kunnen worden. TU Delft 12 Faculteit der Civielé Techniék

18 HoofdstUk4: Materiaaleigenschappen svb Vooronderzoek staatvezeibeton in tunnellinings Druksterkte van verhard staatvezelbeton De maximale drukspanning die opgenomen kan worden door staalvezelversterkt beton wordt niet aanzienlijk verhoogd t.o,v. normaal beton. Een verhoging van de druksterkte tot 30 à 35 procent is mogelijk door toevoeging vanstaalvezels, mits ze Willekeurig verdeeld zijn [19], [41]. Er wordt echter aanbevolen om hier in het ontwerp geen rekening mee te houden. Voor het bepalen van de druksterkte wordt daarom verwezen naar pag. 45 vatrde vee [50]. In [2] wordt er een relatie gegeven voor de spanningen de rek van staalvezelbeton wanneetdeze op zuivere druk belast wordt. In fig. 9 is deze relatie voor verschillende vezelpercentages weergegeven en vergeleken met ongewapend beton. In fig. 10 is voor hetzelfdevezelbetontypede o- e relatie weerg~geven afhankelijk van de aspect-ratio of te wel de UD-verhouding. Uiteraard zullen beide figurenerandél'$uit kornen.te zien wanneer er een ander vezeltype gebruikt wordt dan de rechte, gladde staatvezel, die hiergebruiktis. fn90 -- E E -ê 80 Q)z 0.- ~ 670 "0 r : Sb (%0] Fig. 9: Invloed van volumepercentage op 0-8 diagram [41} gladde vezels Vf=2% lid = = Bb [%0] Fig. 10: Invloed van UD-verhouding op 0-8 diagram {41} TU Delft 13 Faculteit der Civiele Techniek

19 Hoofdstuk 4: MateriaaleiQ!lschappen svb Vooronderzoek staalvezeibeton in tunnellinings 4.4 Treksterkte Gedrag ondertrekbelasting Wanneer een vezelbeton op trek wordt belast kan het zich.op drie manieren gedragen:. Het compo$î~t bezwijkt bros doordat de vezels breken t.gn. een spanningsverhoging (zie figuur 11a). oe.vezelsterkte is te Iaag t.o,v. de matrixsterkte, waardoor het nascheurgedrag niet of nauwelijks verbeterd t.o;v.grindbeton. «9Het composiet bezwijkt doordat de vezels uitde matrix getrokken worden. De vezels worden.dus niet tot hun trekstc;ltktebelast.door het slippen van. de vezels treedt er een vertragencieffect op, waardoor. de bezwijkrek wordt vergroot en ook de taaiheid van het composiet toeneemt (ziefig.11b)..hetnasc~urge. drag wordt dus aanzienlijk verbeterd. In de literatuur wordt dit gedrag toegeschreven aan cornposletmaterialen waarin zich stalen of organische vezels bevinden die willekeurig verdeeld. zijn [34] en normaal te verwerken zijn in het betonmengsel. Bij vezeltypen met goede hechteigenschappen en een hoge pull out' weerstand zoals vezels met. haakeinden of andere eindverankeringenkan.er een horizontale tak Lp.v. een dalende tak ontstaan. Dit is echter ook weer afhankelijk van hetvezelpercentage. 49 Het compo~et heeft het vermogen om na scheurvorming een toenemende trekspanning op te nemen (zie fig.11c).dit gedrag lijkt alleen mogelijk, wanneer er een voldoende grote hoeveelheid staalvezels aan het mengsel wordt toegevoegd. Het theoretisch bepaalde vezelpercentage V j dat hiervoor benodigd is, benadert de 15% en is praktisch dus niet toepasbaar in segmenten voor bocrtunnets. l ~..0 e ;;;r' N E E ~ ~ z..... ~ ~ e Sb [%0) Sb [%0] ongewapendbeton staalvezelbeton sjfcon Fig. 11: Mogelijke bezwijkvormen staalvezelbeton belast op trek [34J De vorm van het bezwijkgedrag is afhankelijk vaneen aantal factoren, zoals de UD verhouding en het volumepercentage v; Om het bezwijkgedrag te bepalen wordt een kritische vezeltengte berekend op basis van evenwichtsberekeningen [34,41J. Dit is de vezellengte waarbij de maximale aanhechtsterkte, die geïntroduceerd wordt over de halve vezellengte, overeenkomt met de maximaalopneembare trekspanning van de staalvezel. Bij subkritisohe Vezellengte wordt de vezel niet maximaal belast, zodat bij het verhogen van de trekspanning de matrix eerder scheurt dan dat de vezel breekt. Bij superkritische vezellengtes geldt het omgekeerde: Voordat de matrixsterkte wordt bereikt zal het staal gaan vloeien en eventueel bezwijken. Het bovenstaande is weergegeven in fig. 12. Ofu ~b='//"'\~. vezeliengte 1 I.. l<lkrit I vezellengte 1 vezellengte I l=lkrit..[. 1 Fig. 12: Grafische weergave van de kritische vezel/engte [41J TU Deift 14 Faculteit der Civiele Techniek

20 Hoofdstuk 4: Mat$ria.aleigens<mappensvb Vooronderzoek staalvezelbeton in tunnellininlll! In formulevorm wordt de kritische vezeliengte I kril gedefinieerd door [41]: (3) met: o = vezeldiameter [mm] treksterkte vezel [Nlmm2] gemiddelde aanhechtspanning [Nlmm2] In het algemeen is de lengte van de toegepaste vezels subkritisch, omdat er bij langere vezels verwerkbaameidsproblemen op kunnen treden. Door het vezeloppervlak te vervormen of door verankeringen aan de vezeleindente maken, kan de uittrek.weerstand vergroot worden en gaat de kritische lengte omlaag. Hierdoor zal het verschil tussen de werkelijke (subkritische) vezellengte en de kritische vezellengte verkleind worden, waardoor de vezel efficiënter benut zal worden. Het is duidelijk dat een bezwijkgedrag als in fig. 11c te prefereren is boven iedere andere bezwijkvorm. De scheuren worden beter verdeeld en de scheurwijdtes kunnen beperkt worden. Het vezelpercentage V kril dat benodigd is om dit te bewerkstelligen is uiteraard afhankelijk van het vezeltype, maar kan volgens [34] voor rechte vezels berekend worden met: 20 V = me ftkri:.... 1:. (UD) (4) met: Ome :lec' &me[n/mm2] E e :i:i:elasticiteitsmodulus van het composiet [N/mm2] &mc :i:i:rekaanheteindvan de (plastische) scheurvormingstak H T = schuifweerstand matrix [Nlmm2] I..JD ==lengte/diameter"verhouding staalvezel f-] Voor de bezwijksterkteo eu geldt dan volgens [34]: c: o = (1---)'0 'V (5) cu 2L fuf met: D eu =bezwijkspanning [N/mm2] ~ril = kritische vezeliengte [mm] L ==toegepaste vezellengte (mm] Ow = maatgevende van vezeltreksterkte of 'pull-our-sterkte [N/mm2] Eenassige treksterkte Door het toevoegen van staalvezels kan de treksterkte van beton onder een centrische trekbelasting toenemen. In fig. 13 is dit weergegeven waarin de spanning tegen de rek en de scheurwijdte is uitgezet. Het materiaal reageert in eerste instantie lineair elastisch. Op het moment dat de maximale belasting bereikt wordt neemt het draagvermogen af tot er een plateau ontstaat, die bepaald wordt door het continu uittrekken enlof breken van vezels en de bijbehorende wrijvingskrachten tussen de vezels en het beton [41]. In de praktijk zal een belastingssituatie ais deze.echter. niet. optreden in.een.gesegmenteerde tunnelmantel. Daarnaast is een zuivere trekproef moeilijk uitvoerbaar en zijn de. resultaten. niet.altijd even makkelijk interpreteerbaar. TU Delft 15 Faculteit der Civiele Techniek

Rekenregels vvuhsb; een voorzet

Rekenregels vvuhsb; een voorzet 23 Juni 2011 Ir. P.C. van Hennik Ing. P.P.F. van Rijen Rekenregels vvuhsb; een voorzet Inhoudsopgave CAE Nederland B.V. Introductie Praktijk voorbeelden Het materiaal (samenstelling & eigenschappen) Rekenen:

Nadere informatie

10 Hulpstoffen en toevoegingen

10 Hulpstoffen en toevoegingen 10 Hulpstoffen en toevoegingen 10.1 Definitie Een hulpstof is een stof die, als regel bij een toevoeging in hoeveelheden gelijk aan of minder dan 5% (m/m) van de cementhoeveelheid, een significante wijziging

Nadere informatie

Technische aandachtspunten bij gebruik van vezelversterkt beton

Technische aandachtspunten bij gebruik van vezelversterkt beton 10 sept Gebruiken van vezelversterkt beton Technische aandachtspunten bij gebruik van vezelversterkt beton ir. Niki Cauberg Technologisch Adviseur niki.cauberg@bbri.be Veel mogelijkheden om vezelversterkt

Nadere informatie

beton voor bedrijfsvloeren

beton voor bedrijfsvloeren ABT staat voor voegloze bedrijfsvloeren, zonder beperkingen. In het principe van voegloos ontwerpen (zie ook de flyer voegloze vloeren ) is het beperken van de krimp één van de belangrijkste aspecten.

Nadere informatie

THEMA IS BEZWIJKEN HET BEREIKEN VAN DE VLOEIGRENS?

THEMA IS BEZWIJKEN HET BEREIKEN VAN DE VLOEIGRENS? CT309 : PLASTICITEITSLEER THEMA IS BEZWIJKEN HET BEREIKEN VAN DE VLOEIGRENS? M M - N N + + σ = σ = + f f BUIGING EXTENSIE Ir J.W. Welleman bladnr 0 kn Gebruiksfase met relatief geringe belasting WAT GEBEURT

Nadere informatie

Hout. Houteigenschappen 2013/12

Hout. Houteigenschappen 2013/12 2013/12 Hout Houteigenschappen Hout is een natuurproduct. Elke houtsoort heeft zijn eigen unieke eigenschappen. Deze eigenschappen kunnen echter per soort enigszins variëren. Om tot optimaal gebruik en

Nadere informatie

Tentamen Constructief Ontwerpen met Materialen B (7P118)

Tentamen Constructief Ontwerpen met Materialen B (7P118) Tentamen Constructief Ontwerpen met Materialen B (7P118) Naam en voorletters: TENTAMEN COM B (7P118) BESTAAT UIT TWEE MATERIALEN: BETON EN STEEN. PUNTENVERDELING: BETON: STEEN: 55 PUNTEN 45 PUNTEN - Voor

Nadere informatie

Flexvloer. Inhoud presentatie. Inleiding Doelstelling Dwarskrachtcapaciteit Stijfheid Conclusies Aanbevelingen

Flexvloer. Inhoud presentatie. Inleiding Doelstelling Dwarskrachtcapaciteit Stijfheid Conclusies Aanbevelingen Flexvloer Onderzoek naar de constructieve aspecten van een nieuw vloersysteem Henco Burggraaf Presentatie DOV 31 oktober 6 Inhoud presentatie capaciteit 2 1 Flexvloer Nieuw vloersysteem met netwerk van

Nadere informatie

BA-richtlijn 3.1 Versie januari 2007

BA-richtlijn 3.1 Versie januari 2007 Techniek BA-richtlijn 3.1 Metalen bevestigingsmiddelen voor het afhangen van verlaagde plafonds in beton, cellenbeton en andere steenachtige materialen Metalen bevestigingsmiddelen voor het afhangen van

Nadere informatie

Module 3 Uitwerkingen van de opdrachten

Module 3 Uitwerkingen van de opdrachten Module 3 Uitwerkingen van de opdrachten Opdracht 1 a De trekkracht volgt uit: F t A f s 10 100 235 235000 N 235 kn b De kracht kan als volgt worden bepaald: 1 l l l E l F E A F EA l 2,1 10 5 10 100 10/2000

Nadere informatie

Colofon. Dycore B.V. (1.19), Kees Quartel, Spanbeton (1.20, 1.21 en 1.24), Dywidag-Systems International B.V. (1.25 en 1.27)

Colofon. Dycore B.V. (1.19), Kees Quartel, Spanbeton (1.20, 1.21 en 1.24), Dywidag-Systems International B.V. (1.25 en 1.27) Colofon Constructieleer Voorgespannen Beton is een onderdeel van de Cement en Beton-reeks en is een uitgave van Æneas, uitgeverij van vakinformatie bv in samenwerking met het Cement&BetonCentrum. Auteur:

Nadere informatie

BEREKENING SCHEURKANSEN VOOR VERHARDENDE BETONNEN ELEMENTEN

BEREKENING SCHEURKANSEN VOOR VERHARDENDE BETONNEN ELEMENTEN BEREKENING SCHEURKANSEN VOOR VERHARDENDE BETONNEN ELEMENTEN MSc. H.W.M. van der Ham Dr. E.A.B. Koenders Prof. Dr. K. van Breugel DIANA Ontwikkelings Verening Technische lezingen 31 oktober 26 Presenting

Nadere informatie

Balanceren voor gevorderden

Balanceren voor gevorderden thema 1 De praktijk van onderwaterbeton voor ontwerp, uitvoering en technologie Balanceren voor gevorderden Het klinkt simpel, het maken van een bouwput met een vloer van ongewapend onderwaterbeton (owb).

Nadere informatie

BRL 5060 d.d. 2004-03-18 NATIONALE BEOORDELINGSRICHTLIJN VOOR HET KOMO ATTEST VOOR STAALVEZELBETON

BRL 5060 d.d. 2004-03-18 NATIONALE BEOORDELINGSRICHTLIJN VOOR HET KOMO ATTEST VOOR STAALVEZELBETON BRL 5060 d.d. 2004-03-18 NATIONALE BEOORDELINGSRICHTLIJN VOOR HET KOMO ATTEST VOOR STAALVEZELBETON Op 15-04-2004 aanvaard door de Harmonisatie Commissie Bouw van de Stichting Bouwkwaliteit Uitgave: Certificatie-instelling

Nadere informatie

Scheurvorming in jong beton

Scheurvorming in jong beton Scheurvorming in jong beton Scheurtjes in beton zijn niet direct reden voor ongerustheid. Sterker nog, wapeningsstaal in beton kan zijn werk pas doen als er enige scheurvorming in het beton is opgetreden.

Nadere informatie

Wat is Staalvezelbeton?

Wat is Staalvezelbeton? Samen bouwen aan constructieve veiligheid in Nederland. Studiedag COBc / CUR B&I-dag Ing. A. Hoekstra Technisch Manager 10 november 2011 Vereniging BWT Nederland Wat is Staalvezelbeton? 1 19-11-2011 Van

Nadere informatie

MIX DESIGN MIX PROPORTIONING. BEKISTINGEN ONTWERP EN UITVOERING partim BETONSAMENSTELLING. Peter Minne

MIX DESIGN MIX PROPORTIONING. BEKISTINGEN ONTWERP EN UITVOERING partim BETONSAMENSTELLING. Peter Minne BEKISTINGEN ONTWERP EN UITVOERING partim BETONSAMENSTELLING Peter Minne INHOUD - Eisen gesteld aan het beton - Samenstelling van de betonstructuur - Van eisen naar samenstelling - Het gebruik van software

Nadere informatie

05-11-12. Gedrag bij brand van staal-beton vloersystemen. Eenvoudige ontwerpmethode. Doel of van de ontwerpmethode. Inhoud van de presentatie

05-11-12. Gedrag bij brand van staal-beton vloersystemen. Eenvoudige ontwerpmethode. Doel of van de ontwerpmethode. Inhoud van de presentatie 05-11-1 Doel of van de Gedrag van staal-beton vloersystemen Achtergrond van de eenvoudige Inhoud van de presentatie Achtergrond van de eenvoudige van gewapend betonplaten bij 0 C Vloerplaatmodel Bezwijkvormen

Nadere informatie

Concrete Day. 8 December 2011

Concrete Day. 8 December 2011 Ontwerp van aanbevelingen met betrekking tot het voorschrijven van zichtbeton. Carine Callandt - Johan Baeten Concrete Day 8 December 2011 Inleiding Het buitenoppervlak van beton werd lang meestal overdekt

Nadere informatie

Het versterken en verstijven van bestaande constructies

Het versterken en verstijven van bestaande constructies Het versterken en verstijven van bestaande constructies ir.m.w. Kamerling, m.m.v. ir.j.c. Daane 02-02-2015 Onderstempeling voor de renovatie van een kozijn in een gemetselde gevel, Woerden 1 Inhoudopgave

Nadere informatie

Voorspandraad op lengte

Voorspandraad op lengte Voorspandraad op lengte NEDRI Product Range: Voorspandraad op lengte Het voorspandraad op lengte van NEDRI garandeert duurzaamheid en kwaliteit. De voornaamste toepassing is voorgespannen betonnen dwarsliggers

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Het tablet is om vele redenen een populaire toedieningsvorm van geneesmiddelen. Het gebruikersgemak en het gemak waarmee ze grootschalig kunnen worden geproduceerd zijn slechts twee van de

Nadere informatie

7.3 Grenstoestand met betrekking tot de dragende functie 7.3.1 Kanaalplaatvloeren Buiging

7.3 Grenstoestand met betrekking tot de dragende functie 7.3.1 Kanaalplaatvloeren Buiging Tabel 4 Brandwerendheidseisen met betrekking tot bezwijken (zie Bouwbesluit tabellen V) bouwconstructie brandwerendheidseis (min.) bouwconstructie waarvan bet bezwijken l~idt tot bet onbruikbaar worden

Nadere informatie

12.1 Indeling volgens NEN-EN 1008

12.1 Indeling volgens NEN-EN 1008 12 Aanmaakwater 12 Aanmaakwater is een essentiële grondstof voor beton; zonder water geen hydratatie. Het is daarom belangrijk dat het aanmaakwater geen verontreinigingen bevat die: het hydratatieproces

Nadere informatie

Solico. Brugdekpaneel 500x40. Solutions in composites. Mechanische eigenschappen. Versie : 2. Datum : 16 januari 2013

Solico. Brugdekpaneel 500x40. Solutions in composites. Mechanische eigenschappen. Versie : 2. Datum : 16 januari 2013 Solico B.V. Everdenberg 5A NL-4902 TT Oosterhout The Netherlands Tel.: +31-162-462280 - Fax: +31-162-462707 E-mail: composites@solico.nl Bankrelatie: Rabobank Oosterhout Rek.nr. 13.95.51.743 K.v.K. Breda

Nadere informatie

VOOR PROEVEN OP MATERIALEN

VOOR PROEVEN OP MATERIALEN KATHOLIEKE U"NrVERSITEIT LEUVEN LABORATORIUM REYNTJENS VOOR PROEVEN OP MATERIALEN ERKENNINGSPROEVEN INNERFIX Kasteelpark Arenberg 40 B-3001 Heverlee K.U.LEUVEN RESEARCH Mi) DEVELOPMENT LABORATORIUM REYNTJENS

Nadere informatie

Betonsterkte vs. Duurzaamheid

Betonsterkte vs. Duurzaamheid Oorzaak en gevolg vs. Duurzaamheid De aanleiding : Vaste commissie in situ Cur vc12 voorschriftenbetontechnologie Stufib en Stutech Stufib rapport 20 (studiecel 18) te downloaden www.stufib.nl Ab van den

Nadere informatie

Glasvezelstaven voor toepassing als wapening in beton

Glasvezelstaven voor toepassing als wapening in beton Nieuwe oplossing voor duurzame constructies Glasvezelstaven voor toepassing als wapening in beton 1 Voorbeelden van glasvezelwapening ir. G.J. van Tol, Schöck Nederland in beton wordt standaard vervaardigd

Nadere informatie

Avans Hogeschool. Sander Bastiaansen en Koen Bazelmans. Brugconstructies. .2012 - Academie voor Bouw en Infra Avans Hogeschool

Avans Hogeschool. Sander Bastiaansen en Koen Bazelmans. Brugconstructies. .2012 - Academie voor Bouw en Infra Avans Hogeschool Avans Hogeschool Sander Bastiaansen en Koen Bazelmans Brugconstructies.2012 - Academie voor Bouw en Infra Avans Hogeschool Inleiding Beste HAVO-leerlingen, Het profielwerkstuk is één van de belangrijkste

Nadere informatie

B.1 Bestekteksten. B.1.1 Blokken

B.1 Bestekteksten. B.1.1 Blokken B1 Bestekteksten B1 bestekteksten 35 B.1 Bestekteksten In dit hoofdstuk zijn alle beschikbare bestekteksten opgenomen. Voor meer informatie verwijzen we naar hoofdstukken B3 Verwerking en B.4 Technische

Nadere informatie

Contopp Versneller 10 Compound 6

Contopp Versneller 10 Compound 6 DIN EN 13813 Screed material and floor screeds - Screed materials - Properties and requirements Contopp Versneller 10 To e p a s s i n g s g e b i e d e n Contopp Versneller 10 is een pasteuze hulpstof,

Nadere informatie

SIGMAFOR -MUURWAPENING

SIGMAFOR -MUURWAPENING SIGMAFOR -MUURWAPENING Ronde gegalvaniseerde uitvoering voor metselwerk Ronde Sigmafor wordt gebruikt bij mortelvoegen. (gewoon metselwerk) Sigmafor is een geprefabriceerde muurwapening van verzinkt staaldraad,

Nadere informatie

RFEM Nederland Postbus 22 6865 ZG DOORWERTH

RFEM Nederland Postbus 22 6865 ZG DOORWERTH Pagina: 1/12 CONSTRUCTIE INHOUD INHOUD Constructie 1 Graf. Staven - Snedekrachten, Beeld, -Y, 6 1.3 Materialen 1 qp (M-y) 6 1.7 Knoopondersteuningen 1 Graf. Staven - Snedekrachten, Beeld, -Y, 7 1.13 Doorsnedes

Nadere informatie

Uitvoering van betonconstructies: NBN EN 13670 en prnbn B 15-400 (ANB)

Uitvoering van betonconstructies: NBN EN 13670 en prnbn B 15-400 (ANB) Uitvoering van betonconstructies: NBN EN 13670 en prnbn B 15-400 (ANB) Betonstorten en nabehandeling ir. Bram Dooms Uitvoering van betonconstructies - 06/11/2013 - Pagina 1 Betonstorten en nabehandeling

Nadere informatie

Afstudeeronderzoek. De krachtsverdeling in en sterkte van de pen-gat verbinding in houten sluisdeuren" J.R. van Otterloo 5-11-2013

Afstudeeronderzoek. De krachtsverdeling in en sterkte van de pen-gat verbinding in houten sluisdeuren J.R. van Otterloo 5-11-2013 Afstudeeronderzoek De krachtsverdeling in en sterkte van de pen-gat verbinding in houten sluisdeuren" J.R. van Otterloo 5-11-2013 Delft University of Technology Challenge the future Afstudeeronderzoek

Nadere informatie

Deelexamen : BETONTECHNOLOOG Datum : 26 mei 2015. : 14.00 tot 17.00 uur (180 minuten)

Deelexamen : BETONTECHNOLOOG Datum : 26 mei 2015. : 14.00 tot 17.00 uur (180 minuten) Deelexamen : BETONTECHNOLOOG Datum : 26 mei 21 Tijd : 14. tot 17. uur (18 minuten) Het deelexamen bestaat uit 9 open vragen. Indien een open vraag volledig juist is beantwoord, zal dit worden gewaardeerd

Nadere informatie

Rijkswaterstaat Bouwdienst

Rijkswaterstaat Bouwdienst Leveringsvoorwaarden, kwaliteitseisen en pagina : 1 van 11 EISEN STAALKABELS Leveringsvoorwaarden, kwaliteitseisen en keuringseisen voor staalkabels. document : NBD 00639 uitgave : 10-03-2005 afd./opsteller

Nadere informatie

BETONSTAAL GERIBDE en GEDEUKTE STAVEN GERIBDE en GEDEUKTE DRAAD met hoge ductiliteit

BETONSTAAL GERIBDE en GEDEUKTE STAVEN GERIBDE en GEDEUKTE DRAAD met hoge ductiliteit OCBS Vereniging zonder winstoogmerk Keizerinlaan 66 B 1000 BRUSSEL www.ocab-ocbs.com TECHNISCHE VOORSCHRIFTEN PTV 302 Herz. 7 2015/6 PTV 302/7 2015 BETONSTAAL GERIBDE en GEDEUKTE STAVEN GERIBDE en GEDEUKTE

Nadere informatie

Vorst-dooiweerstand van betonverhardingen: theorie en praktische voorbeelden

Vorst-dooiweerstand van betonverhardingen: theorie en praktische voorbeelden Vorst-dooiweerstand van betonverhardingen: theorie en praktische voorbeelden ir. Luc Rens FEBELCEM Raadgevend ingenieur l.rens@febelcem.be dr. ir. Anne Beeldens OCW Onderzoeker a.beeldens@brrc.be CONCRETE

Nadere informatie

Noorderpoort Beroepsonderwijs Stadskanaal. Reader. Reader Periode 3 Leerjaar 3. J. Kuiper. Transfer Database

Noorderpoort Beroepsonderwijs Stadskanaal. Reader. Reader Periode 3 Leerjaar 3. J. Kuiper. Transfer Database Noorderpoort Beroepsonderwijs Stadskanaal Reader Reader Periode Leerjaar J. Kuiper Transfer Database ThiemeMeulenhoff ontwikkelt leermiddelen voor Primair Onderwijs, Algemeen Voortgezet Onderwijs, Beroepsonderwijs

Nadere informatie

VEZEL BETON TECHNOLOGIE

VEZEL BETON TECHNOLOGIE VEZEL BETON TECHNOLOGIE Economisch, duurzaam, innovatief en technisch beproefd. We zijn al meer dan 30 jaar actief met betontechnologie. Het is onze kerncompetentie. De nieuwste inzichten en ervaringen

Nadere informatie

De toepassing van vezelwapening bij traditioneel funderingsherstel

De toepassing van vezelwapening bij traditioneel funderingsherstel De toepassing van vezelwapening bij traditioneel funderingsherstel Afstudeerrapport Opgesteld door: Tom Godthelp Studentnummer: 500607673 Opleiding: Bouwkunde Constructie Bedrijfsbegeleider: Docent-begeleider:

Nadere informatie

de weerstandscoëfficiënt van de bochten is nagenoeg onafhankelijk van het slangtype.

de weerstandscoëfficiënt van de bochten is nagenoeg onafhankelijk van het slangtype. TNO heeft een onderzoek naar de invloed van een aantal parameters op de wrijvings- en weerstandscoëfficiënten van DEC International -slangen en -bochten uitgevoerd (rapportnummer 90-042/R.24/LIS). De volgende

Nadere informatie

Betonsterkte in de praktijk

Betonsterkte in de praktijk thema 1 Toelichting op Stufib/Stutech-rapport Betonsterkte vs. Duurzaamheid Betoniek 15/20 In Betoniek 15/20 Living apart together gaat het net als dit Cementartikel over de samenwerking tussen constructeur,

Nadere informatie

zwaartekracht (N of kn) Dus moeten we Fz bepalen dat kan alleen als we de massa weten. Want

zwaartekracht (N of kn) Dus moeten we Fz bepalen dat kan alleen als we de massa weten. Want Sterkteberekening Dissel berekenen op afschuiving. Uitleg over de methode Om de dissel te berekenen op afschuiving moet men weten welke kracht de trekker kan uitoefenen op de bloemkoolmachine. Daarvoor

Nadere informatie

Constructieve analyse bestaande vloeren laag 1/2/3 (inclusief globale indicatie van benodigde voorzieningen)

Constructieve analyse bestaande vloeren laag 1/2/3 (inclusief globale indicatie van benodigde voorzieningen) Pieters Bouwtechniek Haarlem B.V. Dr. Schaep manstraat 284 2032 GS Haarlem Postbus 4906 2003 EX Haarlem Tel.: 023-5431999 Fax: 023-5316448 Email: pbt.haarlem@pieters.net Internet: www.pietersbouwtechniek.nl

Nadere informatie

Verwerkingsvoorschriften breedplaatvloeren

Verwerkingsvoorschriften breedplaatvloeren Verwerkingsvoorschriften breedplaatvloeren Montagejukafstanden De combinatie van plaatdikte, plaatwapening, vloerdikte en tralieliggers in een breedplaatelement bepalen de montagejukafstand ofwel de afstand

Nadere informatie

opq Afstudeercommissie

opq Afstudeercommissie Realistische simulatie vervormingen uitbouwbruggen Vergelijking Eurocode met huidige ontwerpeisen. E 0 (t) E 1 (t) E 2 (t) E n (t) Afstudeervoordracht F.G. Louman η 1 (t) η 2 (t) η n (t) abcdefgh opq 31

Nadere informatie

Staalvezelbeton in keldervloeren

Staalvezelbeton in keldervloeren Staalvezelbeton in keldervloeren Afstudeerrapport M. van Dooren 2014 Hogeschool Utrecht Opleiding Bouwkunde Afstudeerrichting Bouwconstructies 3 juni 2014 Afstudeerrapport M. van Dooren Informatie Persoonlijke

Nadere informatie

Combinatie staalvezels en traditionele wapening in keldervloeren Groninger Forum. Hybride beton in vrijdragende vloeren

Combinatie staalvezels en traditionele wapening in keldervloeren Groninger Forum. Hybride beton in vrijdragende vloeren 1 Combinatie staalvezels en traditionele wapening in keldervloeren Groninger Forum Hybride beton in vrijdragende vloeren 52 42014 ing. Michael Menting ir. Miriam Molenwijk ABT 1 Artist s impression Groninger

Nadere informatie

VABOR. Bepaling druksterkte betonconstructies september 12. Bepaling van de druksterkte van bestaande betonnen constructies. Doel van het onderzoek

VABOR. Bepaling druksterkte betonconstructies september 12. Bepaling van de druksterkte van bestaande betonnen constructies. Doel van het onderzoek 1 VABOR Bepaling van de druksterkte van bestaande betonnen constructies Doel van het onderzoek Controle van de geleverde betonkwaliteit Hoe kan op basis van de resultaten van drukproeven op boorkernen

Nadere informatie

Holle vloerplaten van spanbeton. Holle vloerplaten zijn onmisbaar bij het ontwerpen van een modern huis!

Holle vloerplaten van spanbeton. Holle vloerplaten zijn onmisbaar bij het ontwerpen van een modern huis! Holle vloerplaten van spanbeton Holle vloerplaten zijn onmisbaar bij het ontwerpen van een modern huis! 1. Algemeen Betonnen vloeren, die men holle vloerplaten noemt, zijn tegenwoordig onmisbare elementen

Nadere informatie

Ambities in hybride beton

Ambities in hybride beton Ambities in hybride beton Motto Innovatie is en blijft onze voornaamste drijfveer ir. Erwin ten Brincke RC adviseur 2 Introductie Multidisciplinair adviesbureau voor de gebouwde omgeving 250 medewerkers

Nadere informatie

Hygroscopische eigenschappen

Hygroscopische eigenschappen 2013/12 Hout Hygroscopische eigenschappen Hout en vocht Hout is een natuurproduct dat na droging en verwerking gevoelig blijft voor vocht. Dit betekent dat het kan uitzetten en krimpen. Gebeurt dit ongelijkmatig,

Nadere informatie

8 Aanvulling Hoofdstuk 8 Metalen

8 Aanvulling Hoofdstuk 8 Metalen 8 Aanvulling Hoofdstuk 8 Metalen 8.1 Vervaardiging van staalproducten 8.2 Verschil warm- en koudwalsen 8.3 Vermoeiing 8.1 De vervaardiging van staalproducten Bij paragraaf 8.2.3 in het boek. Bij de vervaardiging

Nadere informatie

UHSB: onbetaalbaar materiaal of economische oplossing? Ontdekking van UHSB en directe gevolgen

UHSB: onbetaalbaar materiaal of economische oplossing? Ontdekking van UHSB en directe gevolgen Inleiding tot UHSB: Onderzoek en toepassing in Nederland Ontdekking van UHSB en directe gevolgen Hans-Hendrik Hendrik Bache Denemarken 1986 Info-avond Ultra Hoge Sterkte Beton CRC wcf: 0.13 0.18 wap. percentage:

Nadere informatie

ONDERZOEKINGSCOMMISSIES (1977)

ONDERZOEKINGSCOMMISSIES (1977) ONDERZOEKINGSCOMMISSIES (1977) COMMISSIE A 7 A 13 A16 A 19 A21 A 23 A 24 A 26 Onderzoek naar het plastische gedrag van constructies. Onderzoek naar de krachtsverdeling in scheve platen. Veiligheid. Statisch

Nadere informatie

Het Total Wall Concept (scheur)herstel systeem

Het Total Wall Concept (scheur)herstel systeem Reparatie methoden Het Total Wall Concept (scheur)herstel systeem Hierbij informeren wij u over de Total Wall Concept herstel methode voor gescheurd metselwerk. Door middel van het Total Wall Concept (TWC)

Nadere informatie

Controle: Bekijk nu of aan het evenwicht wordt voldaan voor het deel BC, daarvoor zijn immers alle scharnierkracten bekend

Controle: Bekijk nu of aan het evenwicht wordt voldaan voor het deel BC, daarvoor zijn immers alle scharnierkracten bekend Hints/procedures voor het examen 4Q130 dd 25-11-99 ( Aan het einde van dit document staan antwoorden) Opgave 1 Beschouwing vooraf: De constructie bestaat uit twee delen; elk deel afzonderlijk vrijgemaakt

Nadere informatie

EVALUATIERAPPORT. Pilotproject Staalvezelbeton in de Tweede Heinenoordtunnel (SVB-THT) Bouwdienst Rijkswaterstaat. Ir. Boyke M.H.

EVALUATIERAPPORT. Pilotproject Staalvezelbeton in de Tweede Heinenoordtunnel (SVB-THT) Bouwdienst Rijkswaterstaat. Ir. Boyke M.H. Ministerie van Verkeer en Waterstaat Directoraat-Generaal Rijkswaterstaat Bouwdienst Rijkswaterstaat EVALUATIERAPPORT Pilotproject Staalvezelbeton in de Tweede Heinenoordtunnel (SVB-THT) Ir. Boyke M.H.

Nadere informatie

Is mijn galerij of balkon wel veilig genoeg? Wat gebeurt daar in dat beton? Over schademechanismen en onderzoekstechnieken

Is mijn galerij of balkon wel veilig genoeg? Wat gebeurt daar in dat beton? Over schademechanismen en onderzoekstechnieken Is mijn galerij of balkon wel veilig genoeg? Wat gebeurt daar in dat beton? Over schademechanismen en onderzoekstechnieken Martin de Jonker Voorzitter VABOR Mederapporteur CUR-Publicatie 248 Aanleiding:

Nadere informatie

VII. Calciumsulfaatgebonden dekvloeren

VII. Calciumsulfaatgebonden dekvloeren VII Calciumsulfaatgebonden dekvloeren 1 Algemeen 60 1.1 Definitie, toepassing en soorten Een dekvloer is volgens NEN-EN 13813 een bouwdeel dat vervaardigd wordt op een dragende constructie of op een daarop

Nadere informatie

Pilotproject Staalvezelbeton in de Tweede Heinenoordtunnel

Pilotproject Staalvezelbeton in de Tweede Heinenoordtunnel Ministerie van Verkeer en \/\laterstaat Directoraat-Generaal Rijkswaterst.aat. Bouwdlenst Rijkswaterstaat Pilotproject Staalvezelbeton in de Tweede Heinenoordtunnel (SVB-THT) Ir. Boyke M.H. Djorai Zoetermeer

Nadere informatie

bvba DE MUNNYNCK Servaas Studiebureau voor bouwkunde - Stabiliteit Reinforcing the future

bvba DE MUNNYNCK Servaas Studiebureau voor bouwkunde - Stabiliteit Reinforcing the future Reinforcing the future Dramix Case study 1 "Vezelbeton op de werf: veel mogelijkheden voor dagdagelijkse toepassingen" Sprekers: Bert Schauwvlieghe: Elbeko nv Zele, Projectleiding en aankoop Servaas De

Nadere informatie

Bouwdienst Rijkswaterstaat titel: LEIDRAAD VOORSPANNEN VAN ANKERS EN REKBOUTEN document : NBD 00800 pagina : 1 van 9 uitgave : 28-10-2004

Bouwdienst Rijkswaterstaat titel: LEIDRAAD VOORSPANNEN VAN ANKERS EN REKBOUTEN document : NBD 00800 pagina : 1 van 9 uitgave : 28-10-2004 pagina : 1 van 9 LEIDRAAD VOORSPANNEN VAN ANKERS EN REKBOUTEN Document : NBD 00800 Uitgave : 28-10-2004 Afd./opsteller * toetser * vastgesteld * uitgave * status NIQ/J.den Toom * NIQ/J.J.Taal * NIQ/ *

Nadere informatie

Tentamens 2,5% Beton

Tentamens 2,5% Beton Tentamens Beton is beter bestand tegen erosie bij lage WCF Beton is beter bestand tegen erosie bij laag cementgehalte Vorst wordt beperkt door gebruik van lage WCF en luchtbelvormer Betonsterkte wordt

Nadere informatie

Bijscholing betontechnologie 7 november 2014. Jaap van Eldik, Senior Betontechnologisch Adviseur Mebin B.V.

Bijscholing betontechnologie 7 november 2014. Jaap van Eldik, Senior Betontechnologisch Adviseur Mebin B.V. Bijscholing betontechnologie Jaap van Eldik, Senior Betontechnologisch Adviseur Mebin B.V. Onderwerpen Beton Regelgeving Sterkteklassen Milieuklassen Rekenvoorbeeld Sterkteontwikkeling Krimpgedrag Beton

Nadere informatie

TECHNISCHE FICHE SikaLatex

TECHNISCHE FICHE SikaLatex TECHNISCHE FICHE SikaLatex HARS OM TE MENGEN MET HET AANMAAKWATER VAN MORTELS PRODUCTBESCHRIJVING SikaLatex is een synthetisch hars in waterige oplossing onder de vorm van een geconcentreerde melkachtige

Nadere informatie

Gebruiksaanwijzing Gaasbakken

Gebruiksaanwijzing Gaasbakken Gebruiksaanwijzing Gaasbakken Augustus 2013 001_NL Gebruiksvoorschrift F1 F2 F3 Er bestaan drie uitvoeringen gaasbakken. De 4983 heeft een verhoogde bodem. De 4980 en de 4984 hebben een verstevigde bodem

Nadere informatie

NeHoBo Beton & Staal B.V. Correspondentieadres Postbus 1401 5864 ZG Meerlo Telefoon (0478) 69 77 00 Fax (0478) 69 77 99 nehobo@nehobo.

NeHoBo Beton & Staal B.V. Correspondentieadres Postbus 1401 5864 ZG Meerlo Telefoon (0478) 69 77 00 Fax (0478) 69 77 99 nehobo@nehobo. NeHoBo Beton & Staal B.V. Correspondentieadres Postbus 1401 5864 ZG Meerlo Telefoon (0478) 69 77 00 Fax (0478) 69 77 99 E-mail nehobo@nehobo.nl Internet www.nehobo.nl Pagina 2 Inhoud Onderwerp 1. Algemene

Nadere informatie

Brons Constructeurs & Ingenieurs Blad: 100 Brons Constructeurs & Ingenieurs Blad: 101 Project...: 14.15.32 Onderdeel.: Dimensies.: [kn] [knm] [mm] [graden] [N/mm2] [knm/rad] Datum...: 16-02-2015 Bestand...:

Nadere informatie

Sika MiniPack Concrete Repair

Sika MiniPack Concrete Repair TECHNISCHE FICHE VEELZIJDIGE MONOCOMPONENTE STRUCTURELE HERSTELMORTEL PRODUCTBESCHRIJVING is een monocomponente, gebruiksklare, thixotrope mortel op basis van cementeuze bindmiddelen en geselecteerde aggregaten

Nadere informatie

POEREN. ir. R.H.G. Roijakkers ABT Antwerpen

POEREN. ir. R.H.G. Roijakkers ABT Antwerpen POEREN ir. R.H.G. Roijakkers ABT Antwerpen ABT b.v. Sinds 1953 Vestigingen: Velp, Delft, Antwerpen Adviesgroepen: Constructies Civiele techniek Bouwmanagement Bouwkunde Installaties ABT België n.v. Sinds

Nadere informatie

Vraag 1. F G = 18500 N F M = 1000 N k 1 = 100 kn/m k 2 = 77 kn/m

Vraag 1. F G = 18500 N F M = 1000 N k 1 = 100 kn/m k 2 = 77 kn/m Vraag 1 Beschouw onderstaande pickup truck met de afmetingen in mm zoals gegeven. F G is de massa van de wagen en bedraagt 18,5 kn. De volledige combinatie van wielen, banden en vering vooraan wordt voorgesteld

Nadere informatie

Productinformatieblad

Productinformatieblad weber.mix 6 in 1 is een kant-en-klare mortel geschikt voor diverse toepassingen. Ideale oplossing voor renovatieklussen en verbouwingen Vloer & wand Binnen & buiten Veelzijdig inzetbare mortel welke geschikt

Nadere informatie

2-Componenten, thixotrope epoxylijm

2-Componenten, thixotrope epoxylijm Productinformatieblad Editie 16/07/2014 Identificatie nummer 02 04 02 03 001 0 000043 Versie NL: 06/03/2015 2-Componenten, thixotrope epoxylijm Productomschrijving Toepassingsgebieden Eigenschappen/ voordelen

Nadere informatie

Holle Wand Massieve Wand SV-vloeren

Holle Wand Massieve Wand SV-vloeren Producten Holle Wand Massieve Wand SV-vloeren Holle Wand Product en toepassing Het Alvon Holle Wand element bestaat uit twee geprefabriceerde schillen die door middel van tralieliggers met elkaar verbonden

Nadere informatie

Verslag practicum composieten Kevin Kanters & Bastiaan de Jager. Inhoudsopgave

Verslag practicum composieten Kevin Kanters & Bastiaan de Jager. Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1. Inleiding. 3 2. Trekstaven. 4 2.1. Berekeningen trekstaven. 4 2.2. Meetresultaten trekstaven. 7 3. Buigbalken. 8 3.1. Berekeningen buigbalken. 8 3.2. Meetresultaten buigbalken. 10 4. Coposiet

Nadere informatie

stalton-latei OMSCHRIJVING TOEPASSINGEN WAAROM KIEZEN VOOR EEN STALTON-LATEI?

stalton-latei OMSCHRIJVING TOEPASSINGEN WAAROM KIEZEN VOOR EEN STALTON-LATEI? stalton-latei OMSCHRIJVING Een Stalton-latei is een geprefabriceerde latei in voorgespannen beton, met een rand in gebakken aarde. De Stalton-latei is verkrijgbaar in 4 breedtes, in alle courante maten.

Nadere informatie

Staltonlatei Voorgespannen composiet latei

Staltonlatei Voorgespannen composiet latei Voorgespannen composiet latei omschrijving Een Staltonlatei is een geprefabriceerde latei in voorgespannen beton, met een rand in gebakken aarde. De Staltonlatei is verkrijgbaar in 3 breedtes, in alle

Nadere informatie

4. Fysische en mechanische eigenschappen

4. Fysische en mechanische eigenschappen 4.1 Uiterlijk en structuur De structuur van cellenbeton wordt bepaald door de aanwezigheid van een groot aantal uiterst kleine cellen. Cellenbeton wordt in verschillende volumemassa s vervaardigd, variërend

Nadere informatie

De beantwoording van de categorieën A, B en C steeds op een nieuw vel papier beginnen.

De beantwoording van de categorieën A, B en C steeds op een nieuw vel papier beginnen. Deelexamen : Betononderhoudskundige Datum : 16 april 2015 Tijd : 14.00 16.30 uur (150 minuten) Het examen bestaat uit drie gedeelten met een totaal van 13 vragen: categorie A (5 vragen), categorie B (4

Nadere informatie

Funderingen. Willy Naessens 7

Funderingen. Willy Naessens 7 Funderingen Willy Naessens 7 1. Funderingen op staal of volle grond Inleiding Aanzet van funderingen op draagkrachtige grond op geringe diepte. Hier kan men een onderscheid maken tussen prefab funderingen

Nadere informatie

Couplerbox Doorkoppelsysteem met moffen

Couplerbox Doorkoppelsysteem met moffen Couplerbox Doorkoppelsysteem met moffen Couplerbox Doorkoppelsysteem voor betonstaven Het doorkoppelsysteem Couplerbox verenigt veiligheid en technische prestaties dankzij het speciaal type draad, nl.

Nadere informatie

PLUS cementgebonden gietvloermortel

PLUS cementgebonden gietvloermortel PLUS cementgebonden gietvloermortel De cementgebonden arbo-technische oplossing voor dekvloeren De plussen van PLUS cementgebonden gietvloermortel PLUS cementgebonden gietvloermortel is dé arbo-technische

Nadere informatie

Aardbevingsbestendig verankeren Met Schöck Technologie

Aardbevingsbestendig verankeren Met Schöck Technologie Aardbevingsbestendig verankeren Met Schöck Technologie Bouwen op onze expertise Balkons in seismische gebieden Inleiding De laatste jaren komen in Nederland steeds vaker aardbevingen voor, met name in

Nadere informatie

Lto. 0fis.vi. sj^u*. -l(a I r> au (,

Lto. 0fis.vi. sj^u*. -l(a I r> au (, Lto 0fis.vi sj^u*. -l(a I r> au (, STICHTING BOOGBRUG VIANEN Walkade 15 3401 DR IJsselstein tel/fax 030 687 29 34 Berekening sterkte boogbrug Vianen Vergelijking sterkte hoofddraagconstructie van de boogbrug

Nadere informatie

Directie Infrastructuur I-I.63 I-I.52 BASISTECHNIEK

Directie Infrastructuur I-I.63 I-I.52 BASISTECHNIEK BASISTECHNIEK TTV_technique_de_base_NL_V2.docx 03/2013 INHOUDSOPGAVE DEEL A : WEERSTAND VAN MATERIALEN 4 1. DOEL VAN DE WEERSTAND VAN MATERIALEN 4 2. TYPES BELASTINGEN 4 3. TOEGEPASTE EENHEDEN EN SYMBOLEN

Nadere informatie

Renovatie en aanpassing van woongebouwen, de analyse van de draagconstructie

Renovatie en aanpassing van woongebouwen, de analyse van de draagconstructie Renovatie en aanpassing van woongebouwen, de analyse van de draagconstructie 15-02-2015 ir. M.W. Kamerling, m.m.v. ir.j.c. Daane Renovatie van een winkelpand in Woerden 1 Inhoud Inleiding 3 1 Fasering

Nadere informatie

Styrodur C Technische gegevens en ontwerprichtlijnen

Styrodur C Technische gegevens en ontwerprichtlijnen Europa kleurt groen Styrodur C Technische gegevens en ontwerprichtlijnen 1. Mechanische eigenschappen (gemiddelde waarden, ontwerpwaarden) 1.1 Op druk belaste toepassingen 3 1.2 Ontwerpspanningen 3 1.3

Nadere informatie

PROBETON vzw Aarlenstraat 53/B9 1040 Brussel Tel.: +32 (0)2 237 60 20 Fax : +32 (0)2 735 63 56 mail@probeton.be www.probeton.be

PROBETON vzw Aarlenstraat 53/B9 1040 Brussel Tel.: +32 (0)2 237 60 20 Fax : +32 (0)2 735 63 56 mail@probeton.be www.probeton.be PROBETON vzw Beheersorganisme voor de controle van de betonproducten PROBETON vzw Aarlenstraat 53/B9 1040 Brussel Tel.: +32 (0)2 237 60 20 Fax : +32 (0)2 735 63 56 mail@probeton.be www.probeton.be TECHNISCHE

Nadere informatie

Gipskartonplaten. 1 Soorten en gebruik van gipskartonplaat

Gipskartonplaten. 1 Soorten en gebruik van gipskartonplaat IV Gipskartonplaten 1 Soorten en gebruik van gipskartonplaat Gipskartonplaten zijn in een fabriek vervaardigde, hoofdzakelijk uit gips bestaande bouwplaten. De vlakken en de lange zijkanten zijn afgewerkt

Nadere informatie

FOAMGLAS PERINSUL De oplossing voor koudebruggen in het metselwerk

FOAMGLAS PERINSUL De oplossing voor koudebruggen in het metselwerk FOAMGLAS PERINSUL De oplossing voor koudebruggen in het metselwerk www.foamglas.nl FOAMGLAS Isoleren met aandacht voor de toekomst 45 cm 11 15 19 cm 5 cm of 10 cm FOAMGLAS PERINSUL Koudebruggen hebben

Nadere informatie

Participanten Werkgroep. Aannemingsbedrijf Platenkamp BV (E. Veldkamp) Betoncentrale Twenthe (J. Dekker, D. Wintels)

Participanten Werkgroep. Aannemingsbedrijf Platenkamp BV (E. Veldkamp) Betoncentrale Twenthe (J. Dekker, D. Wintels) Participanten Werkgroep Aannemingsbedrijf Platenkamp BV (E. Veldkamp) Betoncentrale Twenthe (J. Dekker, D. Wintels) Cemex Cement Duitsland (W. Remarque) Twentse Recyclings Maatschappij TRM (W. Ekkelenkamp)

Nadere informatie

Schuifspanningen loodrecht op een cilindrisch gat

Schuifspanningen loodrecht op een cilindrisch gat Schuifspanningen loodrecht op een cilindrisch gat Colin van Weelden CT3000 Bachelor Eindwerk Begeleiders: 1379550 TU Delft P.C.J. Hoogenboom Delft, Juni 2010 C.B.M. Blom Voorwoord Dit rapport is het eindresultaat

Nadere informatie

Krimpvervorming - Verschijningsvormen en oorzaken

Krimpvervorming - Verschijningsvormen en oorzaken Laskennis opgefrist (nr. 4) Krimpvervorming - Verschijningsvormen en oorzaken Figuur 1: Doordieping (bukkeling) van de staalplaat tussen de verticale en horizontale verstijvingsprofielen ten gevolge van

Nadere informatie

Materialen. Introductie over Metaal:

Materialen. Introductie over Metaal: Introductie over Metaal: Wat is metaal Winning Structuur Eigenschappen Soorten metaal Methoden van bewerken Methoden van behandelen Metaalproducten Voordelen/nadelen Zuivere metalen IJzer Aluminium Koper

Nadere informatie

Metselen en Voegen van Modern en Traditioneel Metselwerk

Metselen en Voegen van Modern en Traditioneel Metselwerk Metselen en Voegen van Modern en Traditioneel Metselwerk BASISTEKST VOOR HET LASTENBOEK Deze basistekst voor het lastenboek beschrijft zowel het (her)metselen als het (her)opvoegen van een gevel in modern

Nadere informatie

Aanbevelingen voor DE BOUW VAN WATERZUIVERINGSINSTALLATIES IN BETON

Aanbevelingen voor DE BOUW VAN WATERZUIVERINGSINSTALLATIES IN BETON Aanbevelingen voor DE BOUW VAN WATERZUIVERINGSINSTALLATIES IN BETON Aanbevelingen voor DE BOUW VAN WATERZUIVERINGSINSTALLATIES IN BETON ir. Claude PLOYAERT Raadgevend ingenieur Vertaling : prof.dr.ir.

Nadere informatie