met Odion TUSSEN KRACHT EN KWETSBAARHEID

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "met Odion TUSSEN KRACHT EN KWETSBAARHEID"

Transcriptie

1 TUSSEN KRACHT EN KWETSBAARHEID

2 (Advertenties) Een bijzonder plek voor een goed verzorgde lunch of een heerlijk diner. Wij streven ernaar om alles zelf te maken. Zo bakken wij zelf onze appeltaart en maken onze eigen verse frites. Kijk op onze website voor onze actuele kaart en speciale arrangementen. De Snuiter: voor elke gelegenheid een uniek cadeau! Kaarsen, houten producten, keramiek en textiel; er is zoveel leuks dat je bijna niet kunt kiezen! En alles is handgemaakt door medewerkers van De Snuiter. Openingstijden: Maandag t/m vrijdag van 9.00 tot uur Donderdagavond koopavond tot uur Zaterdag van 9.30 tot uur Bezoek ook onze webshop! Onderdeel van De Snuiter Cadeauwinkel & Atelier De Snuiter Dick Laanplein HT Wormerveer T (0299) Klaver Vier Klaver Vier is een cadeauwinkel Klaver Vier Cadeauwinkel & Atelier Onderdeel van Openingstijden: Maandag t/m vrijdag van 9.00 tot uur Lunch dinsdag t/m vrijdag van tot uur Diner dinsdag t/m zaterdag van tot uur Zondag en maandag gesloten De Andere Oever Oeverlanden RD Purmerend T (0299) Openingstijden: Dinsdag t/m zaterdag van tot uur De Andere Oever Onderdeel van een ruim assortiment bijzonder en duurzaam (houten) speelgoed. De sfeervol ingerichte cadeauwinkel bijbehorend atelier geeft een impressie van waar de kunstenaars toe in staat zijn. Klaver Vier, cadeauwinkel Dorpsstraat 45A 1901 EJ Castricum T (0251) F (0251) Met Eigen regie en kwetsbaarheid lijken tegenstrijdig aan elkaar, maar in het leven van kinderen en volwassenen een beperking zijn ze nauw elkaar verweven. Anderen in hun directe omgeving spelen daarbij een belangrijke rol. Ouders en familieleden, maar ook vrienden, buurtgenoten en vrijwilligers. En natuurlijk de professionele medewerkers, wanneer een beroep op ons wordt gedaan om onze expertise het gewone leven te ondersteunen. Al die mensen staan midden in de samen leving. Zorg krijgt steeds meer verbinding het sociale overheids domein. Dat vinden wij een goede ontwikkeling. Mensen een beperking zijn immers eerst en vooral inwoner van een dorp of van een stad. draagt graag haar steentje bij als het gaat mensen een verstandelijke, lichamelijke of zintuiglijke beperking onderdeel te laten zijn van een inclusieve samenleving. Een samenleving die rekening houdt kwetsbare mensen, waarin mensen betekenis voor elkaar hebben. Eigen regie staat niet op zichzelf, maar krijgt betekenis in relatie tot de ander. In dit bedrijfsmagazine treft u vele voorbeelden van die relaties aan. Unieke relaties, omdat het om unieke mensen gaat. Voorbeelden die zichtbaar maken hoe het talent van ieder mens kan worden benut en hoe talenten aan elkaar worden verbonden. Eigen mogelijkheden van mensen, hun talenten, hun kwetsbaarheden, de inzet van nieuwe (zorg)technologieën en hodieken: ze komen alle aan bod en laten zien hoe in deze tijd nabij aanwezig wil zijn wanneer mensen een beroep op ons doen. Voor mensen een veelal chronische beperking vormen wij een essentieel onderdeel in de kring van personen op wie zij een beroep kunnen doen; het stelt hen in staat om gewoon te leven. In dit magazine schuift u aan tafel bij acht cliënten van. U leest acht verhalen die zijn gekoppeld aan de acht ietwat abstracte kwaliteits domeinen die wij hanteren en die op deze manier een gezicht krijgen. Voor alle mensen die in dit magazine aan bod komen heeft betekenis. Een betekenis die van persoon tot persoon verschilt. Op een kleurrijke manier laten wij u dat in woord en beeld zien. Henk Steen Raad van Bestuur VOORWOORD

3 INHOUDSOPGAVE ENERGIE RICHTING GENEGENHEID GELUK COMFORT INSPIRATIE VERBINDING RESPECT Meng-Bai Een blij, bijzonder kind in een gewoon gezin Miranda Een doorzetter die weet wat ze wil Mark Thuis tussen zijn medebewoners Anton Een tevreden oude dag Ilja Met Peter en hond in haar eigen flat Deepak Leren functioneren in de maatschappij Sandra Creatieveling een rijk sociaal leven Ali Strijden voor een verblijfsvergunning BEELDEN VAN KWALITEIT Omdat cijfers niet alles zeggen DIGITAAL DICHTBIJ Techniek in dienst van de zorg voor cliënten GEEN PUNT BIJ KARWEI -cliënten aan het werk in de bouwmarkt VITALITEITSPROGRAMMA Voor cliënten én medewerkers SAMEN DE WIJK IN als deelnemer in een sociaal wijkteam OPLOSSINGEN OP MAAT Koen eet weer aan tafel ZEGGENSCHAP Meer dan meepraten DE COLUMN VAN PETRA Een grotere leefwereld ODION IN KAART Alle locaties op een rij 5

4 6 Naam \ Meng-Bai Bouman Leeftijd \ 4 jaar Fotolocatie \ Thuis bij Meng-Bai in Purmerend, waar ze woont haar ouders en haar zusje (2,5 jaar). Energie Een blij, bijzonder kind in een gewoon gezin LICHAMELIJK WELBEVINDEN Mariëlle en Jasper Bouman stonden bij de adoptieprocedure open voor een special need kind: een kindje klompvoetjes bijvoor beeld. Maar ze wisten dat er meer aan de hand was toen ze in China de tien maanden jonge Meng-Bai in hun armen (en in hun hart) sloten. Eten en drinken ging moeizaam en Meng-Bai reageerde haar tien maanden als een pasgeboren baby. Eenmaal thuis bleek dat ze een zware ontwikkelingsachterstand had. Was ze in het kindertehuis gebleven, dan had Meng-Bai het waarschijnlijk niet overleefd. Meng-Bai ziet slecht, leeft op sondevoeding en is zwaar lichamelijk en verstandelijk beperkt. Toch is ze gelukkig, weet haar moeder Mariëlle die wonder boven wonder vlak na thuiskomst uit China zwanger bleek van Meng-Bais zusje Bodine. Sinds een jaar herkent Meng-Bai de stemmen van haar ouders en zusje; ze draait haar hoofd naar hen toe als ze in haar bed in de kamer ligt. Ook lacht ze vaak. Meng-Bai is een blij kind. Het was een zoektocht naar de juiste zorg. Via verwijsorganisatie MEE vonden haar ouders anderhalf jaar geleden Kinderdagcentrum (KDC) De Boomgaard van waar Meng-Bai eerst drie en sinds kort vijf dagen per week naartoe gaat. Vier ochtenden en twee middagen is er hulp aan huis: ambulant medewerker Jolanta van of zelfstandige kinderverpleegkundige Ineke helpt dou chen, voeding aansluiten en verzorgen. Oma Annelies neemt ook regelmatig zorg uit handen zodat haar ouders samen uit kunnen. Eenmaal per week gaat Meng-Bai een nachtje slapen in het Logeerhuis van. En daarmee kan deze bijzondere familie toch een heel gewoon gezin zijn. 7

5 8 Mariëlle Bouman Moeder van Meng-Bai (4) en Bodine (2,5) Natuurlijk ging Meng-Bai ons mee naar huis, ze was een ons kind. Na MRI s en EEG s wisten we pas hoe ernstig haar ontwikkelingsachterstand was: het kindertehuis in China heeft gewoon een fout gemaakt. Op dat moment waren we verdrietig en boos, we moesten onze weg vinden. Na een adoptie krijg je geen kraamhulp, je moet alles zelf uitzoeken. Gelukkig kennen Jasper ik elkaar al 20 jaar en zijn we oplossingsgericht. We vonden De Boomgaard, een gespecialiseerd kinderdagverblijf van, en kregen hulp. Met alle andere mensen bij elkaar vormen we echt een team om Meng-Bai heen. Ze is gelukkig en vrolijk maar wel heel kwetsbaar. Met Bodine vormen we samen toch een gewoon gezin. De meiden genieten van elkaar, ieder op hun eigen manier. Bodine gaat nu ook naar een kinderdagverblijf in hetzelfde gebouw als waar De Boomgaard in gevestigd is, een mooie vorm van integratie. Binnenkort wordt de garage verbouwd zodat Meng-Bai beneden een eigen kamer badkamer heeft. De verpleegkundige kan haar s morgens dan makkelijker in bad doen en hebben wij op de bovenverdieping weer wat van onze privacy terug. Annelies Bouman Oma van Meng-Bai: Toen ik wist dat Jasper en Mariëlle een special need kindje wilden adopteren, heb ik een aangeboden om regelmatig op te passen. Natuurlijk bleef dat aanbod staan toen bleek dat Meng-Bai beperkter was dan gedacht, ik vond het fijn dat ik kon helpen. In het begin fungeerde ik als een soort vliegende keep en was ik hier een paar keer per week. Maar nu is de zorg rond Meng-Bai goed geregeld en hebben ze mijn hulp minder vaak nodig. De medische handelingen hebben mij nooit afgeschrikt, ik vind die juist heel interessant. Als er iets mis gaat, raak ik ook nooit in paniek. Wat dat betreft ben ik mijn roeping misgelopen! Ik knuffel vaak Meng-Bai en zing altijd Poesje Mauw voor haar. Of ze me herkent, kan ik niet goed inschatten. Natuurlijk zou ik dat wel heel graag willen. Wie weet komt het nog eens, ik geef de hoop niet op. Carolien Koel Begeleider van Meng-Bai in Het Logeerhuis van : Elke dinsdag logeert Meng-Bai een nachtje bij ons en om de zes weken is ze hier een heel weekend. Het is mooi om te zien hoe lief de andere kinderen voor haar zijn, ze hoort echt bij het dinsdaggroepje. Als ze er een keer niet is, vragen de andere kinderen: Waar is Meng-Bai? De meerwaarde is vooral om haar ouders te ontzien. Die hebben dit nodig om de zorg voor haar te kunnen volhouden. Meng-Bai hoest s nachts veel en spuugt soms. Dan ga je toch even kijken of alles goed gaat. Ik kan me voorstellen dat dit de ouders kan opbreken; die moeten ook eens kunnen doorslapen. We merken dat het voor hen een veilig idee is dat hun dochter bij ons in vertrouwde en professionele handen is. Ineke Rood Zelfstandig kinderverpleegkundige: Iedere maandagochtend en donderdagmiddag neem ik de dagelijkse lichamelijke verzorging voor Meng-Bai op me. Ook let ik goed op hoe het haar gezondheid gaat. Zo houd ik haar epilepsie in de gaten en neem ik geregeld haar ademhaling en pols op. Ik weet dat Jasper en Mariëlle het fijn vinden dat ik vanuit een zorgperspectief naar hun kindje kan kijken. Zeker in het begin heb ik ze een paar zinvolle tips kunnen geven, die ze goed hebben opgevolgd. Op die manier is Meng-Bai bijvoorbeeld snel van haar eczeem af gekomen. Ik werk hier nu anderhalf jaar en leer haar steeds beter kennen. Daardoor kan ze me toch dingen duidelijk maken. Als het zo uitkomt, kom ik ook wel eens een avondje oppassen. Ik vind het heel fijn om op deze manier de ouders te kunnen ondersteunen. Jolanta Martens Ambulant begeleider van Meng-Bai vanuit : Drie ochtenden en twee middagen in de week verzorg ik Meng-Bai. Daar horen ook een aantal verpleegkundige handelingen bij, zoals het omgaan haar voedingssonde. Middels een cursus van ben ik hier bevoegd en bekwaam in geworden. Ook Mariëlle en Jasper hebben me hierin geholpen. Inmiddels heb ik het me allemaal eigen gemaakt en merk ik dat zij me hierin vertrouwen. Daarnaast probeer ik waar mogelijk Meng-Bais ontwikkeling te stimuleren. Het is interessant om te zoeken naar dingen waar ze plezier in heeft en waarmee ze zichzelf kan ontwikkelen. Door haar beperkingen kan ze weinig zelf doen, maar ik heb gemerkt dat ze het toch leuk vindt om actief bezig te zijn. Het houten speelrad balletjes erin vindt ze bijvoorbeeld helemaal geweldig, daar kan ze zelf een draai aan geven. Als je ermee aan komt lopen, steekt ze haar arm al uit! Ons kinderdagcentrum heeft zes groepen. Meng-Bai zit op groep Geel voor kinderen een laag ontwikkelingsniveau. Ze hebben allemaal een zware zorgvraag zoals epileptische aanvallen of sondevoeding zoals Meng-Bai zelf. We begeleiden zeven kinderen twee begeleiders en besteden veel tijd en aandacht aan eten, drinken en verzorging - maar richten ons ook op hun ontwikkeling. Bij deze kinderen gaat dat vooral om voelen en ervaren: van bellenblaas op hun huid tot zachtjes muziek tappen handschoenen aan op hun armen en benen. We werken in kleine groepjes of een-op-een, zoals in de snoezelruimte of bij het wekelijks zwemmen. Het is meer dan spelen; we maken gebruik van de hodiek Speelpoort. De poort staat voor ingang tot het kind en dat is per kind verschillend. Met een ergotherapeut, fysiotherapeut en logopedist kijken we samen naar het kind; waar en hoe komen we bij dit kind binnen en hoe kunnen we zijn of haar vaardigheden verder ontwikkelen? Observeren is belangrijk. En uitproberen, want het gaat ook om timing. Als het Meng-Bai teveel wordt, valt ze in slaap een prima beschermingsmechanisme. Dan proberen we het gewoon een volgende keer. Door de doelen in Meng-Bais ondersteuningsplan kijken alle medewerkers naar dezelfde punten en door het invullen van de lijst zien we of er vooruitgang is. Zo is Meng-Bai anders gaan reageren op de muziekactiviteit. Eerst viel ze vaak in slaap, nu is ze juist heel wakker. Ook lijkt ze meer te reageren op licht. Op haar favoriete speelrad hebben we kleuren geplakt omdat we denken dat ze kleurcontrasten ziet en haar draaimobiel heeft lichtjes om haar zicht te stimuleren. Ik denk dat Meng-Bai me herkent aan mijn stem, als persoonlijk begeleider ziet ze me vaak. Maar het kan ook alleen mijn idee zijn, hoor. Contact heb je op veel manieren: bij het verschonen en in de box leggen, kan ze je lekker vasthouden. Judith de Boer, persoonlijk begeleider van Meng-Bai bij KDC De Boomgaard in Purmerend Beleven SPEELPOORT/DOEPOORT Kijk op onze website voor meer informatie over de hodieken. LICHAMELIJK WELBEVINDEN 9

6 10 Naam \ Miranda Cabalt Leeftijd \ 45 jaar Fotolocatie \ De woning van Miranda op Klaverland, Castricum woonlocatie van voor mensen een lichamelijke beperking. Richting ZELFBEPALING Een doorzetter die weet wat ze wil Op haar 22e is Miranda op Klaverland gekomen. Het leek me goed om op mezelf te gaan wonen, dat zou makkelijker zijn voor mijn ouders, legt ze uit. Die hadden vanwege Miranda s spasmen altijd veel zorg voor haar gehad. Dingen regelen kan Miranda prima, ze weet heel goed wat ze wil en niet wil. Ze kan alleen niet goed praten, waardoor niet iedereen haar goed verstaat: Als er op Klaverland een invalkracht is, moet ik alles tien keer zeggen. Maar dat geeft niet, daar ben ik aan gewend. Miranda kan ook niet lezen, maar wél letters herkennen en overtypen. Vroeger had ze daar een hoofdspriet voor, omdat iedereen dacht dat ze niets haar handen kon. Maar later ont dekte ze zelf dat ze tóch haar duim kan typen. Nu heeft ze op de dagbesteding bij Standbyte van een aangepaste computer. Ze is daar vier dagen per week. En ik leer er nog iedere dag, aldus Miranda. Tot voor kort had Miranda een vrijwilliger via. Die kwam haar iedere zondag voorlezen. Maar zij is plotseling overleden. Miranda heeft ook een tijd op rolstoeldansen gezeten en op paard rijden. Maar dat was op dinsdagmiddag en dat vond ze geen fijne dag. Ik wilde liever op woensdag, maar dat kon niet, legt ze uit. Toen was ik er klaar mee, ik kon geen paard meer zien. Nu Miranda wat ouder is, luistert ze in haar vrije tijd veel naar de radio en kijkt ze tv. Daar heeft ze speciale besturing voor. En bij mooi weer zit ze buiten. Ze vermaakt zich prima, vindt ze zelf. 11

7 12 An Cabalt, Moeder van Miranda: Miranda s handicap is ontstaan door zuurstoftekort tijdens de bevalling. In het begin was het lastig inschatten hoe beperkt ze zou worden, het bleek uiteindelijk dat ze zwaar spastisch is. Ik heb jarenlang een dagtaak gehad aan de zorg voor Miranda, mijn hele leven draaide om haar. Totdat ze het huis uit ging en bij Klaverland kwam wonen. Natuurlijk was dat spannend, maar Miranda kennende wisten we dat ze het daar wel zou redden. Ook in de medewerkers van Klaverland hebben we altijd vertrouwen gehad. Ze nemen Miranda serieus en luisteren goed naar wat zij wil. Voor Frans en mij was het enorm wennen zonder Miranda, het heeft wel een jaar geduurd voordat we onze draai hadden gevonden. Maar nu weten we niet beter meer. En we zijn heel trots op Frans Cabalt, Vader van Miranda: Mijn vrouw en ik hebben altijd veel voor Miranda gedaan. Maar we merken dat wij ook een dagje ouder worden. Mantelzorg bieden is mooi, maar nog even en we hebben die zelf nodig. Mede op aanraden van de teamleiding van Klaverland zijn we de laatste tijd wat meer bezig hoe het Miranda moet als wij er niet meer zijn. We moet zich verantwoorden voor de kwaliteit die zij haar cliënten biedt. Maar hoe meet je kwaliteit? Cijfers leveren weliswaar veel informatie, maar zaken als oprechte aandacht en vriendelijke bejegening laten zich nu eenmaal niet vangen in getallen. Bovendien zeggen gangbare meetinstrumenten weinig over de mogelijkheden tot verbetering van de geboden kwaliteit, terwijl het juist zo belangrijk vindt om daarin continu alert te blijven. Vandaar dat de stichting heeft deelgenomen aan een pilot van het project Beelden van kwaliteit dat een andere manier aanreikt om naar kwaliteit te kijken. Het project is ontwikkeld aan de Vrije Universiteit van Amsterdam en richt zich vooral op de verbinding tussen zorgaanbieder en cliënt. Speciaal opgeleide onderzoekers van buitenaf observeren Eveline Veenendaal, Miranda s begeleider bij Standbyte van : Mensen een lichamelijke beperking of NAH leren bij Standbyte de juiste aanpassingen werken op de computer. We kijken naar de individuele mogelijkheden en begeleiden hen indien mogelijk naar een externe werkplek. Soms is Standbyte het einddoel, zoals bij Miranda. Omdat ze vanwege haar rolstoel niet zelf de deur Beelden van kwaliteit OMDAT CIJFERS NIET ALLES ZEGGEN Miranda s doorzettingsvermogen en alles wat ze de afgelopen jaren heeft bereikt. hebben dit ook Miranda en onze zoon Edwin besproken. Hij heeft aangegeven dat hij onze taak wel wil overnemen, maar misschien gaat hij zijn gezin naar Den Helder verhuizen en dat is niet echt om de hoek. Bovendien heeft hij het druk genoeg zijn gezin en zijn werk. Daar moeten we het nog maar een keer goed over hebben. Het is wel belangrijk. Want Miranda is weliswaar spastisch, maar verder is ze helemaal gezond. Ze gebruikt geen medicijnen, niks. De huisarts ziet haar nooit. Dus ze kan best heel oud worden. uit kan en haar spasmes nauwelijks kan meedoen aan andere activiteiten, is het werken bij Standbyte des te belangrijker. Miranda is heel gedreven en komt daardoor heel ver. Met een aangepaste muis voor haar arm en een vergroot toetsenbord waar ze lettertje voor lettertje overtypt, heeft ze een kookboek van 200 pagina s gemaakt. Ze is er jaren mee bezig geweest. Na haar vakantie vertelde ze vol trots en een smile van oor tot oor dat ze veertien bestellingen had voor haar kookboek. Miranda s ongelooflijke geduld en doorzettingsvermogen, daar heb ik enorm respect voor. IETS ANDERS daarbij het dagelijks leven van cliënten en noteren wat zij waarnemen. Ze oordelen niet, ze kijken alleen. Deze objectieve beelden worden tegen het licht gehouden door een panel van zowel eigen medewerkers als organisaties wie samenwerkt, zoals het Zorgkantoor en de gemeente. De beelden geven weer waar sprake is van eigen initiatief en daarmee richting aan ontwikkeling. Hiervan wordt een verslag gemaakt, waaruit verbeterpunten voortkomen. Het verslag van de pilot waaraan deelnam, is te vinden op de website. Daaruit blijkt overigens dat het de verbinding tussen medewerkers en cliënten bij meer dan goed zit. Het succes van de pilot heeft ertoe geleid dat Beelden van Kwaliteit in het werk bij verankerd blijft. Sanne Meijs, Miranda s persoonlijk begeleider bij Klaverland Miranda woont op Klaverland, een woonlocatie voor 23 mensen lichamelijke en/of verstandelijke beperking. Als persoonlijk begeleider beheer ik Miranda s ondersteuningsplan en bied ik samen mijn collega s dagelijkse zorg: uit bed halen de tillift, douchen, eten, tandenpoetsen en zorgen dat Miranda klaar is als ze om uur wordt opgehaald voor haar werk. Met vier begeleiders op 23 bewoners zit samen naar de markt gaan er niet in. Terwijl dat beetje aandacht zo belangrijk is. Gelukkig zijn Miranda s ouders er, die doen veel en om het weekend gaat ze naar hen toe. Maar een uitgebreid netwerk is niet iedereen gegeven. Samen op pad, mee gaan nieuwe kleren kopen: als je in de zorg werkt, wil je dat ook kunnen bieden. Miranda heeft nu weer een vrijwilliger maar zij zijn schaars mensen hebben het nu eenmaal druk. Als persoonlijk begeleider voer ik elke week een gesprek Miranda over hoe het haar gaat. Haar opa is net overleden, daar praten we over - en over andere zaken die zij belangrijk vindt. Miranda s ouders worden ouder. Dat brengt essentiële levensvragen naar boven: Hoe zie jij de toekomst, hoe zou je je leven invullen als je ouders er niet meer zijn? Dat zijn geen leuke gesprekken maar ze zijn belangrijk en realistisch. Bij Klaverland werken we vanuit het Eigen Initiatief Model, waarbij we proberen de zelfredzaamheid van cliënten te bevorderen. Miranda is vanwege haar spasmen en rolstoel afhankelijk van anderen en de techniek. Met het bedieningspaneel op haar rolstoel opent ze zelf deuren en verandert ze van tv-zender. Laatst was hij drie weken in reparatie, dat was vreselijk voor haar. Ze is zeer bewust van wat ze kan en niet kan, en had het graag anders gewild. De was wegruimen, koffie inschenken, koken: het zit er niet in. Samen zoeken we wat wel kan, bij Standbyte kan ze zich verder ontwikkelen. Wij kijken wat haalbaar is, ook qua budget: kan ze de taxi naar de soos? Nu gaat dat bedrag op aan woonwerkvervoer. De bezuinigingen breken echt in op het leven van deze mensen. Er is meer nodig dan lichamelijke zorg alleen. Leren EIGEN INITIATIEF MODEL Kijk op onze website voor meer informatie over de hodieken. ZELFBEPALING 13

8 14 Thuis tussen zijn medebewoners Mark wil graag begrepen worden. Gelukkig gaat dat op De Vlijthoeve uitstekend, ook al praat Mark niet veel en is hij voor onbekenden moeilijk te verstaan. Hij woont hier nu drie jaar en heeft het erg naar zijn zin op deze locatie waar meer mensen wonen die slecht horen of doof zijn. Met medebewoners Jim, Vincent en Inge kan hij het goed vinden. Ze gaan vaak samen naar de soos op vrijdagavond. Vier dagen in de week heeft Mark dagbesteding op De Boerderij, op loopafstand van De Vlijthoeve. Het is een dagbestedingslocatie van voor mensen een auditieve beperking. In het begin was het daar redelijk druk voor hem en kreeg hij (te) veel prikkels. Maar tegenwoordig gaat het heel goed. Hij heeft er leuke contacten collega s en geniet van de gezelligheid op de groep. Als het hem teveel wordt, pakt hij zijn cd-speler en koptelefoon en gaat hij zijn eigen gang. Mark heeft dus contact gelijkgestemden, maar zijn familie blijft de belangrijkste schakel in zijn netwerk. Vooral zwager Martin, de wederhelft van zus Selma, kan hij het uitstekend vinden. Vrijwel ieder weekend is Mark bij zijn ouders in Zaandam, waar hij de taxi heen gaat. Elk jaar gaat het hele gezin aanhang op vakantie Marks ouders noemen dat grappend het werkkamp. Dit jaar gaat de reis naar Terschelling. Genegenheid INTERPERSOONLIJKE RELATIES Naam \ Mark de Rouw Leeftijd \ 31 jaar Fotolocatie \ De woning van Mark op De Vlijthoeve, Middenbeemster 24-uurs woonlocatie van voor volwassenen een verstandelijke, auditieve en/of communicatieve beperking. 15

9 16 Ingrid de Rouw, Moeder van Mark: Toen Mark uitbehandeld was bij De Weerklank, een centrum voor kinderen gehoorproblemen, moesten we op zoek naar een eigen woning voor hem. Dat was een hele zoektocht. We wilden een plek waar de manier van communiceren zou aansluiten op die van De Weerklank. Verwijsorganisatie MEE leidde ons naar, die nieuwbouwplannen had voor De Vlijthoeve. We hadden hier een een goed gevoel bij. Door de kleinschaligheid krijgt Mark niet te veel prikkels. Ze bieden hem hier een duidelijke structuur, daar gedijt hij goed bij. Zijn zelfbeeld is een stuk verbeterd daar werken ze aan hem en is hij een stuk rustiger geworden. Daardoor is er een last van onze schouders gevallen. We merken dat hij nu goed in zijn vel zit, hij is eigenlijk altijd blij en opgewekt. Wij zijn reuze trots op hem. Gerard de Rouw, Vader van Mark: Mijn vrouw en ik kennen ieder gebaartje van Mark. Daarom kunnen wij redelijk goed face-toface hem praten. Hoewel we alle twee ook een cursus gebarentaal hebben gevolgd. Mark is heel doortastend als hij iets duidelijk wil maken. Dan haalt hij er van alles bij om te zorgen dat we hem toch begrijpen. Soms is het net het spelletje Hints, zo van het klinkt als. Mark heeft een lage emotionele ontwikkeling. Hij wordt bijvoorbeeld onrustig als iemand verdrietig is of boos. Hij is vlak in zijn emoties en huilt nooit. Tijdens emotionele therapie heeft Mark via eenvoudige pictogrammen geleerd welke gezichtsuitdrukkingen horen bij een bepaalde emotie. Zijn empathie is dus aangeleerd. Het is ook moeilijk te zeggen of Mark gelukkig is. Maar hij lijkt erg tevreden zijn eigen woning hier en gedraagt zich als een goede gastheer als hij visite heeft. Selma Rietmann, Een van de twee zussen van Mark: Mijn zus Brigitte is 7 jaar ouder dan Mark, ik 5 jaar. We zijn een hecht gezin en Mark is een vanzelfsprekend deel ervan. Hij heeft humor en een leuk koppie en werd door iedereen in de omgeving geaccepteerd. Vaak ging hij mee spelen, maar je kon hem geen minuut uit het oog verliezen: hij haalde constant streken uit. Het nieuwe behang kleuren viltstift, mijn schoenen volplassen. Soms grappig, soms helemaal niet Zelf had ik nooit problemen Mark maar ik voelde wel de zorg van mijn ouders voor hem. Zeker toen hij meer dan een jaar bijna niet sliep, en zij dus ook niet. Een broertje een verstandelijke beperking vormt best een belasting voor het gezin, er was weinig tijd om het over jezelf te hebben. Toen Mark op 12-jarige leeftijd uit huis ging naar De Weerklank, was dat voor iedereen heel zwaar. Hier op De Vlijthoeve is hij helemaal op zijn plaats. Martin Rietmann, Man van Selma en zwager van Mark: Ik ben nu 10 jaar bij de familie en in het begin was Mark een beetje jaloers. Dan sloeg ik een arm om Selma heen en dan ging hij er tussen lopen. Maar ik werd zijn grote favoriet. Het is gewoon een leuke vent en hij lijkt op Selma: hij houdt ook van gekke dingen doen. Wij gaan hem en onze twee kinderen vaak iets leuks doen. Hij is ook regelmatig bij ons. Samen Selma s vader en Mark houden we af en toe mannenuitjes; gaan we samen naar de auto-rai Mark is gek van auto s of naar de musical Soldaat van Oranje. Heel gezellig. Van de begeleiding van De Vlijthoeve hoor ik ook dat het altijd Martin voor en Martin na is. Dat is gewoon onwijs leuk. Evelien Berger, Marks begeleider bij De Boerderij: Vlak nadat Mark op De Vlijthoeve kwam wonen, is hij bij ons gekomen. Hij heeft een goed contact zijn collega s hier en communiceert vooral via gebarentaal. Alleen op groepsmomenten, zoals de pauze, trekt hij zich vaak terug en gaat hij muziekjes luisteren. Gelukkig komt hij er de laatste tijd ook vaker bij zitten. Mark verzorgt de konijnen, werkt in de bakkerij en op de keramiekafdeling. Daar mag hij voor dj spelen. Werkelijk alles komt voorbij; van Slagerij van Kampen tot Soldaat van Oranje of Queen. Vooral schalen maken kan Mark supergoed, hij werkt heel geconcentreerd en houdt nauwkeurig de dikte in de gaten. In de driemaandelijkse evaluatie heeft hij aangegeven dat hij beter wil leren glazuren en dat hij nog wil bijleren in de bakkerij. Voorlopig zit hij hier lekker op zijn plek. Piet Heeremans, Zwemvrijwilliger van Mark en voorzitter van zwemclub De Waterratten in Purmerend: Met 10 vrijwilligers en 55 leden een beperking zijn we een flinke club, vaak zwemt er immers nog begeleiding mee. Mark zwemt sinds drie jaar bij ons en is het zelfstandige type: hij gaat zelf het wedstrijdbad in en trekt zijn baantjes. Eerst deed hij mee het vrijspel-gedeelte maar dat werd te massaal voor hem, nu zoekt hij zelf de rust op. Beperking of niet, het gaat om het plezier in het zwemmen. Bewegen is goed voor je, een prima manier om achter de spelcomputer vandaan te komen. Ik weet dat zelf maar al te goed twee zonen thuis een verstandelijke beperking. Zo ben ik ook bij de zwemclub betrokken geraakt. En dan ben je opeens voorzitter, tja. Linda Kool, sinds een jaar persoonlijk begeleider van Mark op De Vlijthoeve In de tijd dat Mark bij ons woont, is hij een stuk rustiger geworden. Ik denk dat dit komt doordat we goed luisteren naar wat hij aangeeft. Hij heeft het naar zijn zin hier en maakt graag grapjes, vooral over zijn zwager Martin. In het begin had ik wel moeite om Mark te verstaan. Maar hoe langer ik hem ken, des te beter gaat het. Ik leer zijn klanken herkennen en weet sneller wat hij bedoelt. Ik merk ook dat hij het fijn vindt om een vaste begeleider te hebben. Bij cliënten een auditieve en/of communicatieve beperking werken wij volgens de hodiek van Totale Communicatie. Dat betekent dat we allerlei verschillende middelen inzetten om de communicatie de cliënten te ondersteunen en te bevorderen. Daarbij moet je denken aan pictogrammen, foto s, gebaren en geschreven taal. De keuze van de middelen laten we afhangen van het niveau van de cliënt. Het bijzondere van Mark is dat hij van nature zo werkt. Hij geeft precies aan wat hij nodig heeft en haalt er zelf ook van alles bij om duidelijk te maken wat hij bedoelt. Hij heeft allerlei mappen foto s van mensen, teksten en woorden die hij kan pakken om iets aan te wijzen. In zijn appartement hangt bovendien een white board waar hij dingen kan opschrijven of tekenen. En hij heeft een spraakcomputer; daarop kan hij iets typen wat de computer uitspreekt. Die neemt hij ook vaak mee als hij ergens heen gaat. Mark is erg gebaat bij duidelijkheid. Hij vindt het prettig als je goed aangeeft wat je van hem verwacht. Daarom maken wij zijn weekindeling zo inzichtelijk mogelijk voor hem. Dat doen we via een bord picto s in de algemene ruimte. Zo weet hij bijvoorbeeld wanneer hij naar paardrijden of zwemmen gaat of naar de dokter moet. In zijn eigen appartement heeft hij ook een planbord hangen waarop hij zelf opschrijft wat hij die dag moet doen. Dat weet hij dus allemaal best wel, maar hij heeft nu eenmaal veel bevestiging nodig. Zelfs van zichzelf. Aansluiten TOTALE COMMUNICATIE Kijk op onze website voor meer informatie over de hodieken. INTERPERSOONLIJKE RELATIES 17

10 18 Naam \ Anton Rasing Leeftijd \ 90 jaar Fotolocatie \ De woning van Anton op Boelenspark, Volendam woonlocatie van voor ouderen een verstandelijke beperking. Een tevreden oude dag Geluk PSYCHISCH WELBEVINDEN Met zijn 90 jaar is Anton de oudste cliënt van. Tot een aantal jaren terug kon hij nog passie vertellen over vroeger. Bijvoorbeeld over het boerenbedrijf waar hij opgroeide in Gent, achter Nijmegen, en waaraan hij zijn grote liefde voor dieren overhield. Of over de oorlog waarin hij een van zijn ogen verloor door een granaatsplinter. Maar inmiddels is Anton zwaar dementerend en zijn ook deze verhalen verstomd. Toch lijkt hij een tevreden mens. Hij is altijd vriendelijk, is blij om mensen te zien, klaagt nooit en geeft geen signalen af waaruit begeleiders kunnen opmaken dat hij het niet naar zijn zin zou hebben. De enige familie die Anton nog heeft, woont in Gent. Zoals zijn oudere zus Dora, die 93 is. Vroeger ging Anton regelmatig een dagje naar haar toe, of zelfs een hele week. Mede door Antons incontinentie is een lange autorit tegenwoordig echter niet haalbaar meer. Heel af en toe komt Dora nog naar Volendam, begeleiding. Een hele onderneming. Anton slaapt een groot deel van de dag. Dat hoort bij wie hij nu is. Daarom heeft hij een eigen stoel in de algemene ruimte, waar vier keer per week dagbesteding wordt gegeven. Zodat hij daar lekker kan slapen als hij wil, maar er toch bij is. 19

11 20 Cees Molenaar, Vrijwilliger en lid van s clusterraad Volendam: Als kind woonde ik vlakbij een sociale werkplaats. Ik zag de werknemers een verstandelijke beperking altijd voorbij komen als ze naar hun werk gingen en maakte af en toe een praatje ze. Zo leerde ik ze kennen. Vanwege mijn affiniteit de doelgroep kwam ik vanaf 1975 regelmaat bij In de Meer, de voorloper van Boelenspark. Die affiniteit is alleen maar groter geworden toen ik zelf een dochter een beperking kreeg. Ik liep een keer hier binnen en de leiding wist me al snel te strikken voor van alles en nog wat ik ben bijvoorbeeld lid geworden van de clusterraad. In die tijd leerde ik ook Anton kennen. Omdat zijn familie ver weg woont, heeft hij hier eigenlijk niemand. Toen de leiding daarom vroeg of ik Antons contactpersoon wilde worden, vond ik dat prima. Ik heb vaak contact Dannie en weet precies wat er speelt bij Anton. Ik teken ook ieder jaar het ondersteuningsplan dat Dannie voor hem opstelt. Vroeger deed ik wel puzzeltochten hem en hadden we hele discussies; Anton kon daarin behoorlijk fel zijn. Soms praatten we gewoon een beetje over het weer. Inmiddels is zijn woordkeus heel beperkt geworden. Ga je al naar huis? Blijf je de hele dag? Dat zijn dingen die hij blijft herhalen. En ik moet altijd de groeten doen aan mijn vrouw. Tegenwoordig is het al voldoende dat ik er gewoon bén, hij is altijd blij me te zien. Digitaal dichtbij TECHNIEK IN DIENST VAN DE ZORG VOOR CLIËNTEN Onder de naam Digitaal dichtbij onderzoekt nieuwe en bestaande computerprogramma s en -initiatieven die zijn bedoeld om de zorg efficiënter en cliënten zelfstandiger te maken. Om deze, wanneer ze geschikt zijn bevonden, begeleid aan te bieden aan de cliënten. Hierbij valt te denken aan programma s die cliënten en vrijwilligers bij elkaar brengen of een app die cliënten helpt om zelfstandig het openbaar vervoer te reizen. Een van die initiatieven die onderzocht is de personal care community ABCtv (www.abctv.nl), waarmee ook een pilot werd gestart. Deze toepassing is speciaal ontwikkeld voor mensen een beperking die moeite hebben reguliere apparatuur. Het is een persoonlijk in te stellen beginscherm voor de computer waarmee een eenvoudige en veilige bediening mogelijk is. Via deze betaalde internetsite kunnen ze onder meer tv kijken, dvd s afspelen, muziek luisteren en beeldbellen. De verwachting van is dat deze toepassing mits goed begeleid kan bijdragen aan de zelfstandigheid van de cliënten en een intensiever contact familie, vrijwilligers en mantelzorgers. Iets dat in hoge mate toejuicht. Daarnaast heeft een beeldbel-pilot uitgevoerd enkele IETS ANDERS cliënten van Begeleid Zelfstandig Wonen (BZW). Dit om te zien of de begeleiders op deze manier reistijd en -kosten konden besparen en om te onderzoeken of het beeldbellen kon leiden tot een korter, maar frequenter contact tussen cliënt en begeleider. Bij de pilot werd gebruik gemaakt van het reguliere programma Skype. Hoewel het voor sommigen aanvankelijk wat onwennig was, waren de reacties overwegend positief. Cliënten vonden het fijn dat ze in bepaalde situaties (zoals bij het binnenkomen van onbegrijpelijke en belangrijk uitziende post) ook tussen de reguliere bezoekafspraken door contact konden opnemen hun begeleider, die hen kon geruststellen. En begeleiders merkten dat ze meer to-the-point en efficiënter gingen werken. Reden genoeg om de pilot verder te gaan uitrollen. Een conclusie was echter ook dat het beeldbellen prima werkt naast het cliëntbezoek, maar dit nooit volledig kan vervangen. Persoonlijk contact blijft belangrijk om een goed beeld van de cliënt te houden. Dannie de Munnik, persoonlijk begeleider van Anton op Boelenspark Behalve vrijwilliger Cees bestaat Antons netwerk alleen uit begeleiders; mijn collega s en ikzelf. Hij reageert goed, hij is altijd blij om iemand te zien en hij zoekt vaak contact door iemands hand vast te pakken. Soms maakt hij dan grapjes en gaat ons kietelen. Ieder jaar neem ik Anton een dagje mee uit naar Artis, omdat hij helemaal gek is van beesten. Op het moment dat we terug in de auto zitten, is hij alles alweer vergeten. Maar op het moment zélf geniet hij enorm. Dat is geweldig om te zien. Zo rond zijn tachtigste begon Anton dementeren. Het was de periode waarin In de Meer werd gesloopt omdat het pand niet meer aan de eisen van deze tijd voldeed. Op dezelfde plaats is toen de huidige locatie Boelenspark gebouwd. De cliënten hebben ter overbrugging z n allen in een nabijgelegen school gewoond. Dat is heel ingrijpend voor ze geweest. Ook voor Anton. Ik heb sterk het gevoel dat het zijn dementeringsproces heeft versneld. Vroeger was hij bijvoorbeeld een enthousiaste knutselaar, maar na de verhuizing was dat ineens over. In samenwerking onze gedragsdeskundige proberen we bij onze oudere dementerende bewoners en dus ook bij Anton zolang mogelijk in het hier en nu te blijven, volgens de hodiek van realiteitsoriëntatie. Dit om hun verwardheid en onzekerheid te verminderen. Dat doen we onder meer door steeds informatie te herhalen over tijd, plaats en personen. Ook het werkdoel voor Anton hebben wij heel klein gehouden. We verlangen niet veel meer van hem, hij mag gewoon zichzelf zijn. Oriënteren REALITEITSORIËNTATIE Kijk op onze website voor meer informatie over de hodieken. PSYCHISCH WELBEVINDEN 21

12 22 Samen Oplossingen OP MAAT ONRUSTIG GEDRAG, KRABBEN EN BIJTEN, NIET AAN TAFEL BLIJVEN ZITTEN. DE OUDERS VAN KOEN TUYP (4) KREGEN AL PEDAGOGISCHE ONDERSTEUNING EN VOLGDEN TRAININGEN OM HUN ZOON MET TUBEREUZE SCLEROSE COMPLEX ZO GOED MOGELIJK TE BEGELEIDEN. NU WAS ER MEER NODIG. HET TEAM VAN ODION KWAM MET EEN OPLOSSING. WAT WAS ER AAN DE HAND? Monique Tuyp: Koen heeft tubereuze sclerose complex, een zeldzame aandoening waardoor hij epilepsie en gedragsproblemen heeft. Daarnaast heeft hij een vorm van autisme. Hij spreekt nog niet en slaapt slecht. Toen hij afgelopen periode ging bonken, krabben en bijten werd het thuis en op Kinderdagcentrum De Boomgaard van steeds zwaarder; op het Logeerhuis van zelfs onmogelijk. Extra medicatie hielp niet. Het werd van kwaad tot erger. WELKE UITWEG ZAGEN JULLIE? Monique: kwam zelf een oplossing. Het team van Kinderdagcentrum De Boomgaard, het Logeerhuis en onze pedagogische gezins begeleider Karin Bier stelden twee weken thuisbegeleiding voor. Mijn man Dave en ik moesten alle twee thuis zijn als Koen van De Boomgaard thuiskwam, gelukkig werkten onze werkgevers mee. Karin Bier en Martine Abels, teamleider van De Boomgaard, kwamen elke dag van vier tot zeven bij ons thuis. Zij zijn bekenden van ons en van Koen, dat was een voordeel. Koen maakte contact ze, kwam zelfs soms een knuffel bij ze halen. WAT WAS HET DOEL? Martine Abels: Koens ongewenste gedrag te reguleren en de ouders thuis de regie weer in handen te geven. Koen bleef op De Boomgaard wel aan tafel zitten tijdens het eten, daarmee wilden we starten als eerste concrete doel. We vroegen de ouders eenzelfde stoel aan te schaffen als op het kinderdagcentrum en namen de ABA-hode als uitgangspunt; een hodiek die uitgaat van belonen van positief gedrag en ervoor zorgen dat het ongewenst gedrag voor het kind niets oplevert. Cox Jobse, gedragsdeskundige van, begeleidde het traject. Bij Koen thuis gingen wij niet in op wat hij deed, maar coachten we de ouders ter plekke. Het was voor iedereen intensief, maar binnen een dag bleef Koen aan tafel zitten. Toen konden we samen verder werken. HOE HEBBEN JULLIE HET ERVAREN? Monique: Ik zag er tegenop, maar het ging geweldig! Martine en Karin kwamen niet om ons op onze fouten te wijzen, maar om gezamenlijk te zoeken naar de juiste manier van omgaan Koen. We konden het doorspreken, een uitproberen en aanpassen. Je brengt dat wat je bedenkt een in de praktijk en ziet of het werkt. EN, WERKTE HET? Monique: Ja, heel goed zelfs, Koen eet nu aan tafel. Hij heeft meer rust en kan zomaar tien minuten zelf spelen. We kunnen nu zelfs even de krant lezen. En Dave en ik zijn consequenter; stimuleren elkaar om vol te houden, ook al zijn we moe. HOE GAAT HET NU VERDER? Monique: Karin blijft ons tweewekelijks begeleiden. Naar Het Logeerhuis gaan zit er niet meer in: te veel kinderen en prikkels voor Koen. Lastig, want dat was voor onze nachtrust belangrijk. Nu onderzoeken we of Koen af en toe een nachtje in een gastgezin kan. Fijn om zo samen te werken, we zijn ontzettend blij de 100 procent inzet van alle medewerkers. Versta je mij?, vraagt hij grote, grauwe ogen. Ik ben ziek. Hij schudt en bibbert. Alles zegt me dat er iets ergs is geconstateerd, hij haalt heel zwaar en moeilijk adem. Hij moet foto s laten maken, vertelt hij. Ze zijn bang dat hij kanker heeft. Mijn benen voelen ineens niet meer stabiel; als ik zijn voordeur heb gesloten, moet ik even bijkomen. Binnen een week weten we dat het niet goed is. In de huiskamer bij zijn ouders ligt hij een zakdoek over zijn gezicht. Ik kijk verbaasd naar zijn moeder. Hij slaapt altijd een doek over zijn gezicht, zegt ze. Dat raakt me. Dat je iemand zolang kent en dan toch dat soort kleine dingentjes niet weet. Zijn moeder maakt hem voorzichtig wakker. Ik kijk naar haar, de moederliefde straalt eraf. Hij is blij dat ik er ben, maar ik ben me ervan bewust dat wij als begeleiding toch net een lijntje verderaf staan. Door een ziekte sta je ineens dichterbij elkaar als familie en begeleiding. En ben je je er ineens van bewust dat de cliënt beide manieren van zorg, aandacht en ondersteuning bekend is. Je ziet ineens wat hij bedoelde toen hij vertelde hoe zijn vader de dingen voor hem maakt of regelt. Je ziet ineens die liefdevolle blik als zijn moeder hem koffie geeft. Het monsterlijke AMC gebouw staart me aan. Ik verdwaal, maar vind hem toch in zijn bed. Zijn haren vallen uit, zijn snor - die hem zo lief was - wordt vager. Hij is heel ziek geweest, maar heeft weer de energie die zo typerend voor hem is. Ik vind het fijn dat ik bij hem ben en om zijn ouders te zien, zij zijn bijna de hele dag bij hem. Ze vertellen mij hoe blij ze zijn dat het weer beter gaat vandaag. Hoe trots ze op hem zijn: op zijn kracht en zijn doorzettingsvermogen. Ik herken wat zij zeggen, net zoals zij herkennen wat ik over hem vertel. We kennen hem. Ik geef hem een knuffel en pak zijn breekbare hand. We kletsen, het voelt vertrouwd, maar een spook op de achtergrond. Hij lijkt niet bang te zijn en heeft een rotsvast vertrouwen. Ineens buigt hij zich naar me toe en wijst naar me. En hoe gaat het jou?, vraagt hij. Het raakt me, wat een interesse van iemand die zo ziek is. Bij mijn vertrek ben ik vervuld van hoop. Tijdens mijn dienst na het eten belt zijn moeder. Een koude vloedgolf overspoelt me als ik me realiseer dat hij er niet meer is. Wat ben ik dankbaar dat zij en ik geen vreemden van elkaar zijn. Dat we ieder op onze plaats zijn meegelopen op zijn levenspad. Petra Ruiter werkt als basisbegeleider bij de locaties Brederodestraat en Henegouwen in Volendam. Zij is vaste columnist bij Impuls, s magazine voor medewerkers en cliënten. Column COLUMN VAN PETRA 23

13 24 Naam \ Ilja Munster Leeftijd \ 39 jaar Fotolocatie \ De woning van Ilja en haar partner Peter in Zaandam. Comfort MATERIEEL WELZIJN Met Peter en hond in haar eigen flat Ilja en Peter zijn al 20 jaar samen. Haar familie vond het volgens Ilja geen goed plan dat ze gingen samenwonen. En ook niet dat ze een hond namen. En al helemaal niet dat ze zwanger werd. Ik was altijd het zwarte schaap van de familie, zij gaven me het gevoel dat ik niks waard was, vertelt ze. Na een heftig voorval heeft ze haar familie in een brief laten weten dat ze niks meer hen te maken wil hebben. Door omstandigheden, waar Ilja liever niet over praat, moesten zij en Peter eind 2007 naar een andere woning. Toen hebben ze deze flat aangeboden gekregen via de woningbouw. Een fijne plek een supermooi uitzicht, vinden ze. Ilja heeft alles geschilderd en ingericht en vond het een sport om dat zo goedkoop mogelijk te doen. Peter werkt, Ilja doet alles in huis en Yvonne van helpt haar daarbij. Ineke van helpt Ilja bij de administratie. Het stel leeft van het salaris van Peter. Hij werkt bij het serviceteam van de ro in Amsterdam. Zelf krijgt Ilja een uitkering. Hun zoon Peter woont bij de zus van Peter en haar man in Zoetermeer. Om het weekend is hij in Zaandam. Ilja en Peter betalen niet mee aan zijn onderhoud, maar kopen bijvoorbeeld wel kleren voor hem. Eerst hadden Ilja en Peter begeleiding via een andere organisatie. Maar die bemoeiden zich erg ons privéleven, vond Ilja. Bij worden we meer in onze waarde gelaten. Dat bevalt veel beter. 25

14 26 Peter Merkestein, Partner van Ilja: Sinds oktober 2010 woont onze zoon Peter bij mijn zus en mijn zwager. Zelf hebben ze twee meiden van dertien en veertien; Peter is net twaalf geworden. Ilja en ik hebben nog steeds de ouderlijke macht. Ik weet nog steeds niet precies wat nou de reden was dat Peter ergens anders moest gaan wonen. De tijdelijke jeugdzorg die we destijds thuis hadden, vond in ieder geval dat het niet goed hem ging. Ilja en ik zaten in een lastige periode, daardoor ontbrak de structuur. En omdat Ilja zoals ze dat zeggen licht verstandelijk beperkt is, vonden ze kennelijk dat ze niet goed genoeg voor hem kon zorgen. En mij noemden ze een alcoholist, omdat ik wel eens om drie uur aan een biertje zat. Maar ik heb onregelmatig werk bij de ro, dus mijn ritme is soms heel anders. Toch is het een goede beslissing geweest. We hebben gedaan wat het beste voor die jongen is, hij is daar erg opgebloeid. Ans Schavemaker, Ilja s vrijwilliger bij Hervormd Centrum Pennemes: Al zeven jaar maak ik om de week 3-D kaarten de bewoners van het verzorgingshuis. Sinds twee jaar doe ik dat samen Ilja. Samen bedenken we wat we gaan doen en om de beurt kiezen we het ontwerp uit, meestal haal ik dat uit boekjes want ik kan het niet bedenken maar wel namaken. De bewo ners vinden het prachtig. Ik ben dit gaan doen op aanraden van de psycholoog, ik kwam bijna de deur niet meer uit. Ook breng ik op Pennemes maaltijden rond: je komt bij mensen binnen, dat is goed om te doen. Samenwerken Ilja vond ik in het begin best moeilijk, ik vond haar soms overheersend. De activiteitenbegeleiding adviseerde me om Ilja meer te laten zijn wie zij is. Sindsdien gaat het hartstikke goed. Je moet elkaar eerst leren begrijpen. Ilja heeft de laatste maanden meer zelfvertrouwen gekregen; ze ontwerpt soms zelf en gaat meer uitleggen aan de dames. Fijn om te zien dat ze zo gegroeid is. Yvonne Tompot, een van de twee ambulant woonbegeleiders van Geen punt bij Karwei ODION-CLIËNTEN AAN HET WERK IN DE BOUWMARKT IETS ANDERS Veranderen MOTIVERENDE GESPREKSVOERING In 2012 is gestart een dagbestedingsproject in samenwerking Karwei Zaandam. Dit mede naar aanleiding van de positieve resultaten van een eerder project bij Gamma in Purmerend, dat nog steeds loopt. Met dit project is erin geslaagd om mogelijkheden binnen de maatschappij te benutten om cliënten een passende leer-werkplek te bieden, zonder dat daarvoor extra faciliteiten hoefden te worden ontwikkeld. De enige noodzakelijke investering is de begeleider van die de cliënten ter plekke aanstuurt. Bovendien blijkt het project zeer integratiebevorderend te werken. De cliënten voeren onder meer schoonmaakwerkzaamheden uit, ze vullen de vakken bij, zetten de producten netjes recht en plaatsen retouren terug in de winkel. Werkzaamheden waar de andere medewerkers niet aan toe komen, maar waarvan het bedrijf het wel belangrijk vindt dat ze worden gedaan. De cliënten zijn over het algemeen redelijk jonge mensen; sommige waren uitgeleerd op ZMLK-school Dynamica (Zeer Moeilijk Lerende Kinderen). Voor de een zal dit werk het hoogst haalbare zijn, voor de ander kan het dienen als springplank naar een reguliere baan. De leiding van de Karwei-vestiging stond direct open voor het plan van. Zij vindt het belangrijk om maatschappelijk verantwoord bezig te zijn en wil dat graag ook uitdragen. Het doet én de cliënten veel plezier om te merken dat het project binnen Karwei breed wordt gedragen. De medewerkers vinden het leuk dat de cliënten er zijn en betrekken ze overal bij. Mede doordat ze echte bedrijfskleding dragen, ervaren de cliënten zelf het werk bij Karwei als een baan status. Eenmaal per week ben ik zo n anderhalf uur bij Ilja thuis. Mijn collega Ineke Willemse ondersteunt Ilja en Peter bij de administratie en contacten instanties; ik bij praktische zaken als het runnen van het huishouden en de weekplanning. Tijdens een klusje als wasvouwen praten we. Daarin kan Ilja veel kwijt, bijvoorbeeld over haar relatie haar zoon. We nemen de afgelopen week door en kijken naar de komende week. Ilja heeft ondersteuning nodig omdat ze moeite heeft structuur. Als ambulant woonbegeleiders nemen we geen verantwoordelijkheid over, die ligt bij de cliënt. Niet zorgen vóór, maar zorgen dát. We stimuleren mensen tijdens motiverende gesprekken om zelf aan de slag te gaan en te kijken waar hulp nodig is. Je laat wel zien wat de consequenties zijn: als je je huur niet betaalt, kan het zijn dat je straks je huis uit moet. Soms maak je een vertaalslag om zorgen weg te nemen over die belangrijke brief; of andersom - stimuleer je dat de post niet ongeopend blijft liggen. Vertrouwen is in dit werk heel belangrijk. Je moet elkaar leren kennen: een relatie opbouwen. Het vraagt tijd, maar ik heb een lange adem. Respect voor een ander, iemand benaderen zoals je zelf benaderd wil worden: daar gaat het om. Je bent bij mensen te gast. Het schuldhulpverleningstraject van Ilja en Peter was net afgerond toen ik hier in juli 2010 kwam. Ilja heeft ook psychosociale hulp gehad en creatieve therapie gevolgd die haar hielpen om haar moeilijke jeugd te verwerken. Ik zie dat het beter haar gaat. Dat geeft ze zelf ook aan. Ze heeft meer overzicht bij het huishouden, aandacht voor haar woonomgeving en neemt haar rustmomenten beter voor haar epilepsie. Het kaartenmaken bij Pennemes is belangrijk voor Ilja. Haar eigenwaarde stijgt omdat we samen benadrukken wat goed gaat; dat is hartstikke mooi om te zien. Kijk op onze website voor meer informatie over de hodieken. MATERIEEL WELZIJN 27

15 28 Naam \ Deepak van der Bijl Leeftijd \ 25 jaar Fotolocatie \ Dagactiviteitencentrum Het Watermerk in Wormerveer Dagbestedings locatie van waar Deepak vijf dagen per week op Watermerk groep 4 werkt. Leren functioneren in de maatschappij Inspiratie Deepak gaat vijf dagen per week naar het dagactiviteitencentrum Watermerk waar hij een vaste dagstructuur krijgt aangeboden. Als een van de zes cliënten kent Deepak de andere groepsgenoten goed en de twee vaste begeleiders zorgen voor een veilige werk- en leer omgeving. Op groep 4 leert Deepak praktische en sociale vaar digheden aan om zo goed mogelijk in de maatschappij te kunnen functioneren. Daarnaast maakt Deepak producten zoals kransen, spaarpotten en kaarten voor de cadeauwinkels De Snuiter en Klaver 4. Vaste taken zijn voor Deepak het zelfstandig halen van de post bij de hoofdentree en de schoonmaakactiviteit op de woensdagen. PERSOONLIJKE ONTWIKKELING Deepak krijgt via deze activiteiten echter vooral een training in praktische en sociale vaardigheden. Naast de vaste structuren worden vooral ook bewust dwangmatige patronen doorbroken. Het doel: zo gewoon mogelijk functioneren in de maatschappij. En dat levert soms problemen op, juist omdat zijn autisme hem soms in de weg kan zitten. Omdat Deepak thuis woont bij zijn vader, moeder en jongere zus, zorgen de vijf dagen dagbesteding voor rust in het gezin. Het was zoeken naar de juiste leer- en werkomgeving voor Deepak. Via de industriële groep van Watermerk is hij een jaar geleden op groep 4 terechtgekomen. En sinds die tijd is Deepak echt op zijn plaats; dat is op Watermerk en thuis goed te merken. 29

16 30 Uco van der Bijl, Vader van Deepak: Eerst viel het ons niet op dat Deepak anders reageerde dan andere kinderen. Op 4-jarige leeftijd werd de diagnose autisme gesteld. Een grote teleurstelling die we moesten leren accepteren. Later, bij de second opinion van het AMC, bleek er ook sprake te zijn van een verstandelijke beperking. De ZMLK-school Het Anker (Zeer Moeilijk Lerende Kinderen) was de juiste keuze, maar gaf na enige tijd aan te weinig mogelijkheden te hebben om Deepak een goede leeromgeving te bieden. Hij werd uitgedaagd door medeleerlingen, kwam steeds slechter in zijn vel te zitten. Een nare periode die gelukkig gekeerd werd na het onderzoek in observatiecentrum De Hondsberg in Oisterwijk waar een gedetailleerd rapport werd gemaakt; Deepak ging daarvoor op 17-jarige leeftijd een periode uit huis. Het rapport maakte het beeld voor iedereen duidelijk. Deepak heeft baat bij een-op-eenbegeleiding en veel structuur. Dat krijgt hij op groep 4 van Het Watermerk hij gaat hier plezier naartoe. Deepaks ontwikkeling is een zoekproces van 20 jaar: als vaste partner is dat in goede banen geleid. Alice van der Bijl, Moeder van Deepak: Het is moeilijk als moeder wanneer je ziet wat je kind nodig heeft, maar het door de omgeving niet opgepakt wordt. Het was een opluchting dat het op papier stond, Deepak heeft veel profijt gehad van de observatie. Het werken in deze groep doet Deepak goed. De vaste begeleiding van Leonie en Rilana werkt en de kleine groep bezorgt hem gelukkig niet teveel prikkels. Ze proberen hier vastgeroeste gewoontes te doorbreken, wat een verandering in zijn hersens oplevert. Dat gaat goed, hij accepteert meer dingen, zoals spullen die thuis op een andere manier in de kast gerangschikt staan. Eerst werd hij daar heel onrustig van. Er is in zo n korte tijd zo ongelooflijk veel veranderd! Wij merken dat thuis ook. Deepak zal altijd dwangmatig gedrag vertonen en in zichzelf blijven praten, maar hij herhaalt niet langer steeds alleen de negatieve dingen over zichzelf. Deepak is veel gelukkiger nu, dat straalt hij uit. Pim van der Jagt, Gedragsdeskundige bij : Toen ik Deepak zo n anderhalf jaar geleden leerde kennen, leek hij vast te zitten in patronen en structuren: zijn handelingen kwamen voort uit dwangmatigheid. Maar omdat Deepak makkelijk bereid is gewenst gedrag te tonen door hem te bekrachtigen een compliment of iets lekkers, zag ik dat we via de ABA-hodiek (zie hiernaast) stappen hem zouden kunnen maken. En dat klopte. Inmiddels is hij meer gaan praten en geeft hij duidelijker aan wat hij wil. Toen hij laatst een cliënt zag vouwen, zei hij bijvoorbeeld: Deepak ook vouwen. Dat is natuurlijk hartstikke mooi. Hij is tegenwoordig ook meer gericht op zijn omgeving. Hij kan echter nog verder groeien. Leerpunten voor hem zijn zelfstandiger werken, waardoor hij gevarieerdere activiteiten zou kunnen doen, en beter samenwerken. Ook zou het voor zijn omgeving en hemzelf prettig zijn als hij nog verder groeit in zijn verbale en sociale ontwikkeling en minder dwangmatigheden vertoont. Dat moet haalbaar zijn, volgens mij. Leonie Walsteijn, een van de twee begeleiders van Deepak bij Het Watermerk Sinds een jaar zit Deepak op deze groep voor mensen een stoornis binnen het autistisch spectrum. Het is de bedoeling dat zij uiteindelijk doorstromen naar een werkplek in de maatschappij. Dat kan een project zijn waar ouderen uit de buurt samen koffiedrinken en onze cliënten de koffie verzorgen bijvoorbeeld. Daarvoor is het belangrijk dat de cliënten sociaal wenselijk gedrag en praktische vaardigheden beheersen. We werken nu ruim een jaar volgens de ABA-hodiek: Applied Behavior Analysis. In het kort houdt dat in dat we gewenst gedrag belonen en ongewenst gedrag zoveel mogelijk negeren en uitdoven. Als begeleiders hebben we een uitgebreide ABA-training gehad. Het is een andere manier van werken; niet vanuit je gevoel, maar bewust handelen vanuit een hodiek. Niet cliënten dingen uit handen nemen, maar de regie bij hen laten. s ABA-deskundige Myrthe van Erp heeft ons ondersteund op de groep. Ook krijgen we trainingsdagen van deskundige Eveline Voetelink en maandelijks overleggen we Pim van der Jagt om doelen te bespreken, videoanalyses te doen en plannen van aanpak te maken. Vitaliteitsprogramma VOOR CLIËNTEN ÉN MEDEWERKERS Toen het Zorgkantoor de verplichting kwam om aandacht te besteden aan de vitaliteit van cliënten, schrok daar niet van op. Binnen de organisatie bestonden namelijk al veel initiatieven op het gebied van gezonde voeding en voldoende lichaamsbeweging. Wel was dit het moment om in 2013 hier beleid op te formuleren, alle activiteiten in kaart te brengen en deze verder uit te bouwen. De eerste stap hierin was het organiseren van een symposium voor medewerkers; hun rol is immers essentieel. Er waren sprekers van buitenaf, zoals diëtist José Veen die uitleg gaf over het stippenplan een gewichtscontroleprogramma dat ze speciaal ontwikkelde voor mensen een verstandelijke beperking. Daarnaast was er veel ruimte voor tips en adviezen van eigen medewerkers. Na het symposium heeft vitaliteitsambassadeurs aangewezen: -medewerkers die op hun locatie het voortouw nemen en hun collega s meenemen in de aandacht voor gezond eten en bewegen. Volgende stappen betreffen het trainen van gastvrouwen en andere medewerkers die op locaties koken voor cliënten. Maar ook het organiseren van actieve symposia voor cliënten op drie plekken binnen het werkgebied van. Doel van deze symposia is cliënten te laten kennismaken verschillende vormen van sporten en meer te informeren over gezonde voeding. Alle activiteiten richting medewerkers worden overigens opgezet in nauwe samenwerking de afdeling P&O: heeft immers ook graag gezonde en fitte medewerkers! IETS ANDERS Bij veel cliënten bereiken we goede resultaten, ook bij Deepak. Hij wilde bijvoorbeeld altijd alles zelf doen. Als iets niet lukte, werd hij boos en maakte hij dingen kapot. Met behulp van ABA hebben we hem kunnen aanleren hoe hij hulp kan vragen en accepteren; dat zit er nu goed in. De hodiek werkt het beste als hij thuis ook wordt toegepast. Tijdens de jaarlijkse bespreking van zijn ondersteuningsplan hebben we Deepaks ouders de hodiek uitgelegd en verteld hoe wij ermee werken. Zij stonden er direct positief tegenover en draaiden een dagdeel ons mee. Thuis zijn ze het ook gaan toepassen; daardoor hebben we samen veel succesmomenten voor Deepak gerealiseerd. We zijn klein begonnen en hebben de doelen langzaam uitgebreid. Nu is Deepak zelfstandig in staat om de stofzuiger van de andere groep te halen, te stofzuigen en het apparaat netjes terug te brengen. En hij kan zeker verder groeien. We gaan zo lang mogelijk hem door op Het Watermerk, daarna kijken we wat zijn doorstroommogelijkheden zijn. Ontwikkelen ABA Kijk op onze website voor meer informatie over de hodieken. PERSOONLIJKE ONTWIKKELING 31

17 32 Naam \ Sandra Tromp Leeftijd \ 33 jaar Fotolocatie \ De woning van Sandra aan de Kabajastraat, Purmerend individuele woonlocatie van voor mensen een verstandelijke en soms ook lichamelijke beperking. Creatieveling een rijk sociaal leven Sandra woont zelfstandig op de Kabajastraat in een flat, maar er is altijd begeleiding in de buurt. In haar kleurrijke appartement heeft ze het kleinste kamertje omge toverd tot atelier. Dan kan ik na mijn werk bij kunstatelier Fred s thuis gewoon doorschilderen, vertelt ze. Eten doet ze samen andere bewoners beneden in het tuinhuis of ze haalt een maaltijd op om in haar eigen huis te kunnen eten. Maar eenmaal per maand kook ik Hanneke, mijn begeleider, bij mij thuis. Dan leer ik koken en dan kletsen we bij. Zo spreken die twee elkaar uitgebreider dan bij de wekelijkse ontmoetingen. Verbinding DEELNAME AAN DE SAMENLEVING Sandra is slechthorend en haar gehoor gaat verder achteruit; daarom heeft ze twee hoortoestellen en leert ze nu gebarentaal. Gelukkig belemmert haar dat niet bij haar vak als kunstenaar bij Kunstatelier en Kadowinkel Fred s van Prinsenstichting in Purmerend. Ze sport veel, doet aan duiken, aan fitness en bowlt op vrijdagavond een vast team dat wordt gebracht en begeleid door vrijwilliger Theo van der Laat (niet op de foto). En ik zwem zaterdag in het Leeghwaterbad in Purmerend; Wolly rijdt dan het busje. Ik ga ook af en toe eten Wendy. Dat is een vriendin die doof is en waar mee ik gebarentaal oefen. Sandra s band haar ouders is zeer goed en ze is overal voor in, maar nee zeggen is niet haar grootste kracht. 33

18 34 Kees Tromp, Vader van Sandra: We hebben bewust gezocht naar een passende woonsituatie voor Sandra. Het is goed voor haar om op zichzelf te zijn. We blijven heel betrokken: ik haal altijd brood en fruit voor haar, doe klusjes in huis - ook voor haar buren. Ik ben pensioen en doe graag wat voor een ander. De begeleiding van Hanneke is noodzakelijk, daar zijn we blij mee: het klikt goed tussen die twee. Sandra woont hier plezier en wil nooit meer weg. Mooi om te zien hoe actief ze is: ze zwemt, duikt, werkt en gaat naar de avondschool. Sandra moet zelfs afgeremd worden, die heeft altijd overal zin in! Lia Tromp Moeder van Sandra: Wij dachten een gezond kind te hebben gekregen maar Sandra bleek slechthorend. Op haar derde jaar kreeg ze hoortoestellen in allebei haar oren, die zijn nooit meer uitgegaan. En toen ze anderhalf was, bleek Sandra heupdysplasie te hebben; ze moest operaties ondergaan en in spreidbroeken lopen. Er was veel zorg nodig. Misschien kwam daarom pas op de school voor slechthorende kinderen uit dat ze ook een verstandelijke beperking heeft. Sandra ging naar de Professor Burgerschool in Amsterdam, een school voor slechthorenden. Zij kwam daar in een extra zorggroep. We zagen er vreselijk tegenop maar achteraf was het de juiste beslissing. Van haar 15e tot haar 20ste zat ze op de ZMLK-school Martin Luther King in Purmerend (Zeer Moeilijk Lerende Kinderen), nu werkt Sandra bij Fred s als kunstenaar. Ik heb echt moeite gehad loslaten: Sandra en ik, dat was me and my shadow. Het begeleid wonen op de Kabajastraat doet haar echter goed. Ze heeft plezier leeftijdsgenoten; beter dan steeds bij je moeder op de bank zitten. Nicole van der Heijden, Kunstenaar/begeleider van Fred s, Kunstatelier en Kadowinkel van Prinsenstichting in Purmerend: Sandra werkt vier dagen bij ons: twee dagen bij keramiek en twee dagen op het schilders atelier. Om bij ons te mogen werken moet je talent hebben. Onze 20 kunstenaars werken hard en daarnaast krijgen zij ook les om zich verder te ontwikkelen; zowel over stromingen in de schilderkunst en over kunstenaars als over technieken. Sandra produceert veel en heeft een heel eigen stijl; ze wordt ons bloemen- en vissenmeisje genoemd. Onze digitale kerstkaart was dit jaar van haar, daarin zag je invloeden van Hundertwasser terug. Onze kunstenaars geven ook workshops aan anderen en ze staan op kunstmarkten, goed voor de integratie en hun eigenwaarde. Sandra is een goede schilder, maar ook een leuke medewerker. Echt een sociale en trouwe collega. Johan Smakman, Mede-initiatiefnemer van en Sandra s instructeur bij Stichting Njoy Diving: Onze stichting is speciaal opgericht voor mensen een verstandelijke of lichamelijke beperking. Iedereen kan namelijk leren duiken, bij de een gaat dat alleen wat sneller dan de ander. Sandra kwam in 2009 bij ons en heeft zich ontwikkeld tot een prima duiker. Ze zit in een vast groepje van drie op de maandagavond dat altijd veel lol heeft. Het mens-erger-jenieten onder water vinden zij het allerleukst. Dan leggen we een groot bord uit op de bodem van het zwembad en gooien een grote zware dobbelsteen. Boven water communiceren we gewoon via spraak, we begrijpen elkaar prima. Maar onder water geldt de duiktaal en gebruiken we universele gebaren. Horend, slechthorend of niet-horend: daar is iedereen gelijk. Wolly de Groot, Buschauffeur bij : Al 25 jaar zit ik op de bus. Ik werk elf uur per week; acht uur in loondienst bij en drie uur als vrijwilliger. Sandra ken ik al vanaf haar derde en haar familie ken ik ook goed. Ik breng haar op zaterdagmiddag naar het zwemmen en op donderdag naar de avondschool. Dat is net onder etenstijd; de begeleiders hebben dan hun handen vol. Vroeger gingen de cliënten gewoon niet naar zwemmen als ik bijvoorbeeld vakantie was. Maar tegenwoordig heeft een vrijwilliger die waarneemt als ik er niet ben. Ik zou het vreselijk vinden als ik zou worden wegbezuinigd. Het contact de cliënten vind ik een enorme aanvulling op mijn leven, het geeft me veel voldoening. Zoveel dat ik het zelfs geheel vrijwillig zou doen als het zou moeten, hoewel ik het zakcentje goed kan gebruiken. Ilona Blanksma, Bewegingsagoog bij Prinsenstichting en fitnessdocent van Sandra: Sandra heeft dagbesteding bij Prinsenstichting en zo is ze bij de fitness terecht gekomen. Ons terrein ligt naast een reguliere sportschool en als afdeling Beweging trainen we daar iedere week een groepje cliënten. Sandra is heel sociaal; als er eens iemand ontbreekt, vraagt ze altijd waarom hij of zij er niet is. Vanwege haar heupprobleem is het belangrijk dat Sandra alles soepel houdt en om haar gewicht blijft denken. In de twee, drie jaar dat ze nu sport heeft ze merkbaar meer conditie gekregen. Ik hoor haar ook nauwelijks meer over blessures die ze voorheen nog wel eens had. De gewone leden van de sportschool vinden ons clubje heel gezellig. Toen een cliënt laatst zijn been had gebroken, gaf iemand een kaartje voor hem mee. Dit initiatief is heel goed voor de integratie! Hanneke Heijt, Sandra s persoonlijk begeleider bij Individueel wonen Kabajastraat Ik ben nu vier jaar Sandra s begeleider. Wij zijn hier aanspreekbaar op alle onderdelen van iemands leven: wonen, werken, vrije tijd en de sociale contacten. We begeleiden hier vanuit het competentiegericht werken. Dat wil zeggen dat we proberen zoveel mogelijk de eigen kracht en mogelijkheden van cliënten én hun netwerk te stimuleren, al heeft niet elke cliënt een netwerk. Sandra heeft dat gelukkig wel. Haar ouders doen veel voor haar. In het begin hebben we zelfs gewerkt aan het wat meer los komen van elkaar. Sommige bewoners stimuleren we dingen te ondernemen, Sandra moeten we juist remmen. Zij vindt veel leuk maar heeft moeite keuzes maken en nee zeggen. Samen kijken we wat haalbaar is en wat ze aankan, het gaat erom dat ze daar zelf inzicht in krijgt. Mijn speerpunt in Sandra s begeleiding is haar zelfvertrouwen dat is onterecht vaak laag. Zo zonde, want ze kan en weet zo veel. Juist omdat Sandra zo actief is, schiet het huishouden er soms bij in. Ik kom elke week voor een gesprek en kijk dan een hoe het haar huishoudelijke taken gaat. Het plannen daarvan vindt ze lastig, ze heeft stimulans nodig om aan de slag te gaan. Ook hebben we samen geoefend zelfstandig reizen de bus omdat bij strenge winters fietsen naar het werk niet kan. Eén keer per maand koken we samen en kletsen we over van alles. Wonen op deze locatie biedt behoorlijke zelfstandigheid en de mogelijkheid tot veel regie over het eigen leven. Dat vraagt van ons als begeleiding soms dat je dingen laat terwijl je ziet dat het beter kan. Als het nodig en mogelijk is, proberen we dat te laten inzien. Sandra is heel sociaal. Ze komt regelmatig bij andere cliënten over de vloer en is een van de weinige bewoners die weleens vraagt hoe het mij is. Door bezuinigingen komt iemand als zij nu niet meer in aanmerking voor deze woonvorm. Dan komen mensen als Sandra in de wijk terecht. Dat zou bij velen niet goed gaan en dat gaat volgens mij alleen maar meer geld kosten. Stimuleren COMPETENTIEGERICHT WERKEN Kijk op onze website voor meer informatie over de hodieken. DEELNAME AAN DE SAMENLEVING 35

19 36 Naam \ Ali Hadad Leeftijd \ 45 jaar Fotolocatie \ De woning van Ali in Heemskerk Strijden voor een verblijfsvergunning Tot aan zijn auto-ongeluk in zijn geboorteland Iran, nu vijftien jaar geleden, sportte Ali op professioneel niveau. Powerliften en zwemmen, daar heb ik medailles van, vertelt Ali trots. Door dat auto-ongeluk liep hij echter een halve dwarslaesie op. Ook heeft hij sindsdien concentratieproblemen. Bij Ali is sprake van Niet Aangeboren Hersenletsel (NAH). Een vriend van Ali in Den Haag adviseerde hem naar Nederland te gaan, omdat de medische zorg hier veel beter zou zijn dan in Iran. Na veel omzwervingen kreeg Ali een tijdelijke verblijfsvergunning voor vijf jaar en een uitkering waarvan hij leeft. Maar ik weet niet of ik kan blijven. Ali slaagde namelijk niet voor de verplichte inburgeringscursus, waar hij door zijn concentratieprobleem al veel langer over mocht doen dan officieel toegestaan. Ali s woonbegeleider van, Anette, helpt hem om via medische verklaringen aan te tonen waarom hij ook nooit zou kúnnen slagen. Haar belangrijkste rol hierin is te zorgen dat Ali alles begrijpt, maar de taalbarrière blijft een probleem. De betrokken artsen schatten in dat Ali s Nederlands niet veel beter wordt dan wat het nu is. Respect BELANGEN Sporten heeft Ali weer opgepakt, dat is belangrijk voor hem. Ik wil graag voor Nederland naar de Paralympics, in een speciale kano. Daarom train ik twee keer per week. Ook gaat Ali twee keer per week naar de fitness bij zorgorganisatie Heliomare en eveneens twee keer per week rijdt hij zijn scootmobiel naar het zwem bad voor de nodige baantjes. Ik wil graag mijn rijbewijs halen. Ik heb een proefles gehad bij Heliomare. Waarschijnlijk zal het theorie-examen lastig voor hem worden. Daar zal een tolk aan te pas moeten komen. 37

20 38 Anette Bakker, Ali s ambulant begeleider vanuit de -woonlocatie Lide Tulpsingel: Eens per week kom ik zo n anderhalf uur bij Ali thuis. Ik bied een luisterend oor, ga hem mee naar instanties en de neuroloog, help de post; veel dingen begrijpt hij niet vanwege de taalbarrière, terwijl hij wel precies wil weten wat er gezegd wordt of staat. Binnenkort loopt Ali s tijdelijke verblijfs vergunning af. Het is nog onduidelijk of hij hier mag blijven, daar doen we nu samen veel moeite voor. Het zal spannend worden. Met de overgang naar het wijkgerichte werken gaat Ali s begeleiding straks over naar de locatie Cronenburcht. Dat betekent dat hij een andere begeleider krijgt. Dat vindt hij niet leuk, maar het is niet anders. Ik heb dit aan Ali uitgelegd, ook dat het te maken heeft bezuinigingen. Maar Ali s concentratie- en taalprobleem was dat niet eenvoudig. Hij zegt dat hij het goed heeft begrepen, maar helemaal zeker weten doe ik het niet. Rolph Overvliet, Ali s trainer bij Alkmaarse Kanovereniging Odysseus: In 2012 bezocht Ali de Paralympische talentendag, maar hij werd direct afgekeurd vanwege zijn leeftijd. Ik wist echter dat varen de Polynesische kano, een kano stabiliserende zijdrijver, een nieuw Paralympisch onderdeel zou worden en daar zie ik wel kansen voor hem. Twee keer per week haal ik Ali thuis op en neem ik hem mee naar de vereniging in Alkmaar. Van écht serieus trainen is het echter nog niet gekomen. Van de gemeente Heemskerk hebben we weliswaar euro subsidie voor een bootaanpassing gekregen, maar dat lijkt al bijna helemaal op te gaan aan een goed aangepast kanozitje voor hem. In de huidige boot die wij hebben, kan hij hooguit een half uurtje trainen, daarna krijgt hij pijn in zijn rug. We zoeken door naar oplossingen en kijken nu of we sponsoren voor hem kunnen vinden. Maar dat is lastig, want doordat hij nog niet voluit kan trainen is de Paralympische kwaliteit helaas nog ver weg. Marijke Deutekom, Activiteitenbegeleider van Ali op Dagactiviteitencentrum Wisselwerk van zorgorganisatie SIG: Ali komt anderhalve dag per week naar ons keramiekatelier. Na schilderen bekwaamt hij zich nu in speksteen en keramiek. Wisselwerk is een dagbestedingslocatie voor zowel creatieve als arbeidsmatige werkzaamheden, maar altijd zonder tijdsdruk. Op de creatieve afdeling staat de artistieke ontwikkeling centraal, de wens van de deelnemer als leidraad. Ali is begonnen speksteen bewerken, dat vraagt concentratie en doorzettingsvermogen. Hij heeft een sterk gevoel voor vormgeving en beleeft daar veel voldoening aan. Daarnaast is Wisselwerk belangrijk voor zijn sociale contacten Nederlands sprekende mensen. Hier leert en oefent hij in de praktijk de Nederlandse taal. Mensen niet-aangeboren hersenletsel, NAH, worden vaak overschat, zo ook Ali. Hij is een voorkomende man. Zijn taal problemen en het cultuurverschil maken het extra moeilijk om in te schatten in welke mate zijn psychische beperking een rol speelt. Wisselwerk biedt structuur in Ali s leven: het doorbreekt zijn isolement. Een isolement dat door taalproblemen en zijn beperking sterker speelt dan ogenschijnlijk lijkt. Sandy Nibbering \ begeleider bij Standbyte, dagbestedingslocatie van in Castricum Standbyte biedt dagbesteding aan mensen een lichamelijke beperking en/of NAH, vooral computerwerkzaamheden. Ali komt een dag per week leren facebooken en en. Zo kan hij makkelijker contact onderhouden zijn thuisland. Op Standbyte werken we ook aan het uitbreiden van zijn netwerk, zijn sociale contacten en de Nederlandse taal. Om mensen NAH te begeleiden kun je geen standaardhodiek toepassen, het zijn allemaal individuele trajecten en maatwerk. Ali heeft in anderhalf jaar al veel geleerd en bereikt. Zijn beheersing van de Nederlandse taal is verbeterd en hij heeft door social media zijn wereld echt kunnen verbreden. Iran is daardoor dichterbij gekomen, dat helpt hem. Hij weet wat hij nodig heeft maar het kost veel tijd. Wat nu nog haalbaar is, is moeilijk in te schatten en te doorgronden. Zijn achtergrond versterkt dat: wat is taalverschil, wat verschil in culturele beleving, wat hoort bij het NAH? Ali heeft zijn inburgeringscursus niet succesvol kunnen afronden in vier jaar. Is hij niet taalgevoelig? Wat komt voort uit zijn beperking? Ali s presentatie is goed, ogenschijnlijk klopt het maar in de praktijk werkt het soms niet. Juist daarom is Standbyte belangrijk. Hoewel het contact van hem medecliënten vrijwel nihil is, de meeste hebben zeer zware beperkingen, komt hij wel zijn huis uit en het werk is een soort wegwijzer in zijn leven. Een zinvolle dagbesteding is voor ieder mens belangrijk, ook voor mensen NAH. Standbyte is in eerste instantie sterk gericht op de doorstroom naar werk: betaald of onbetaald. Daarvoor hanteren we zoveel mogelijk de Melba-hodiek, waarbij we basiscompetenties in kaart brengen die nodig zijn om in een werksituatie te functioneren. Daar zijn we gedeeltelijk van teruggekomen, ook bij Ali. Mensen een verstandelijke beperking of NAH kunnen cognitief bijvoorbeeld een niveau van een 12-jarige hebben maar hun emotionele ontwikkeling kan sterk achterblijven. Als dat op het niveau van 5 of 6-jarige is, gaat het op de werkvloer toch mis, ondanks de vele vaardigheidstrainingen. Hierin zit de onzichtbare kwetsbaarheid van deze mensen. Functioneren MELBA Kijk op onze website voor meer informatie over de hodieken. BELANGEN 39

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet.

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Bezoek op kantoor Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Ton en Toya hebben wat problemen thuis.

Nadere informatie

&Ons Tweede Thuis KINDEREN

&Ons Tweede Thuis KINDEREN &Ons Tweede Thuis KINDEREN & & KINDEREN Inleiding Het liefst zorg je als ouder zelf voor je kind maar soms heb je hulp nodig. Bijvoorbeeld als je kind een achterstand in de ontwikkeling of een verstandelijke,

Nadere informatie

&Ons Tweede Thuis VOLWASSENEN

&Ons Tweede Thuis VOLWASSENEN &Ons Tweede Thuis VOLWASSENEN & & VOLWASSENEN Ondersteuning voor mensen met een beperking Heb je een beperking of heeft je zoon of dochter een beperking? Dan is wat ondersteuning soms erg welkom. Ons Tweede

Nadere informatie

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS)

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Stel dat dat (te grote wonder) gebeurt, ik betwijfel of dat zal gebeuren, maar stel je voor dat, wat zou je dan doen dat je nu niet doet? (p36)

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Mijn loverboy Verloren onschuld

Mijn loverboy Verloren onschuld Mijn loverboy Verloren onschuld in makkelijke taal simone schoemaker 8 Het verhaal van Lisa De dag begint goed. Ik word wakker met een blij gevoel. Yes, ik ben jarig! Ik ben zestien! Mijn moeder feliciteert

Nadere informatie

Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu

Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu Met dit Ebook wil ik je graag inzichten geven in hoe je van jezelf kunt (leren) houden. Dit bereik je (wellicht helaas) niet door even een knop

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN Blijf kalm; Verzeker je ervan dat je de juiste persoon aan de lijn hebt; Zeg duidelijk wie je bent en wat je functie is; Leg uit waarom je belt; Geef duidelijke en nauwkeurige informatie en vertel hoe

Nadere informatie

Gefeliciteerd. De allerbelangrijkste regel als we het hebben over kinderen en honden is:

Gefeliciteerd. De allerbelangrijkste regel als we het hebben over kinderen en honden is: Gefeliciteerd. Je bent zwanger en je hebt één of meerdere honden. Het wordt jullie eerste kind. Je bent net bij de verloskundige geweest, het gaat goed met je kindje, en je hebt deze folder meegekregen.

Nadere informatie

HULP BIJ OPVOEDING BEHANDELING BEGELEIDING OBSERVATIE DIAGNOSTIEK. kinderen

HULP BIJ OPVOEDING BEHANDELING BEGELEIDING OBSERVATIE DIAGNOSTIEK. kinderen HULP BIJ OPVOEDING BEHANDELING BEGELEIDING OBSERVATIE DIAGNOSTIEK kinderen Soms heeft een gezin extra begeleiding nodig. Bijvoorbeeld als uw kind een achterstand in de ontwikkeling of een verstandelijke,

Nadere informatie

Passend Vertrouwd Dichtbij. Even voorstellen: Syndion

Passend Vertrouwd Dichtbij. Even voorstellen: Syndion Passend Vertrouwd Dichtbij Even voorstellen: Syndion Passend Vertrouwd Dichtbij Syndion ondersteunt mensen met een handicap; volwassenen en kinderen met een lichamelijke, verstandelijke, zintuiglijke of

Nadere informatie

Mantelzorgers in beeld

Mantelzorgers in beeld Mantelzorgers in beeld Zorgen voor een speciale zoon Mantelzorgster Carla Carla is een alleenstaande moeder. Vier jaar geleden is ze gescheiden van haar man en sindsdien is haar zoon Noël om de week bij

Nadere informatie

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug.

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug. Het DOC Ik kruip in één van de buikpijn terwijl ik in bed lig. Mijn gedachten gaan uit naar de volgende dag. Ik weet wat er die dag staat te gebeuren, maar nog niet hoe dit zal uitpakken. Als ik hieraan

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie Zaken voor mannen Verhalen van mannen met epilepsie Introductie Niet alle mannen vinden het prettig om over hun gezondheid te praten. Ieder mens is anders. Elke man met epilepsie ervaart zijn epilepsie

Nadere informatie

Onze cliënten aan het woord

Onze cliënten aan het woord Onze cliënten aan het woord Instrument om ervaringen van cliënten in kaart te brengen Naam cliënt : Naam invuller vragenlijst : Woning cliënt : Datum : 1 Toelichting Inleiding Naam instelling wil graag

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE VMBO LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE VMBO LEERLING LESMODULE VMBO LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 WAT ZIJN HERSENEN? VRAAG WAT ZIJN HERSENEN PRECIES? 1.2 WANNEER GEBRUIK JE ZE? DENKOEFENING WAAR- VOOR GEBRUIK JE OP DÍT MOMENT JE HERSENEN? DENKOEFENING KUN

Nadere informatie

Pakket 4 Beschut wonen met intensieve begeleiding en uitgebreide verzorging

Pakket 4 Beschut wonen met intensieve begeleiding en uitgebreide verzorging BESCHRIJVING VAN DE ZORGZWAARTEPAKKETTEN Pakket 4 Beschut wonen met intensieve begeleiding en uitgebreide verzorging Het pakket Beschut wonen met intensieve begeleiding en uitgebreide verzorging is wonen

Nadere informatie

ONDERSTEUNING VAN MENSEN MET EEN LICHAMELIJKE HANDICAP EN/OF NIET-AANGEBOREN HERSENLETSEL

ONDERSTEUNING VAN MENSEN MET EEN LICHAMELIJKE HANDICAP EN/OF NIET-AANGEBOREN HERSENLETSEL Ondersteuning bij wonen ONDERSTEUNING VAN MENSEN MET EEN LICHAMELIJKE HANDICAP EN/OF NIET-AANGEBOREN HERSENLETSEL Voorpagina: Kjerke de Vries: Ik heb niet erg veel hulp nodig. Daarom verhuis ik van een

Nadere informatie

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Info Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Inhoud INHOUD 1. Waar gaat het over 3 2. Aanraken 4 3. Hoe noem jij dat? 5 4. Baas over

Nadere informatie

De Winckelsteegh. voor mensen met een ernstig verstandelijke handicap

De Winckelsteegh. voor mensen met een ernstig verstandelijke handicap De Winckelsteegh voor mensen met een ernstig verstandelijke handicap Maak kennis met De Winckelsteegh Wil je deze brochure lezen in eenvoudige taal? Zoek de plaatjes van het vergrootglas. Daaronder staan

Nadere informatie

Of je hart nu breekt of scheurt, kapot is kapot.

Of je hart nu breekt of scheurt, kapot is kapot. Of je hart nu breekt of scheurt, kapot is kapot. Rouw van naastbestaanden van personen met dementie Gerke VERTHRIEST Een pluim voor jou, mantelzorger! We staan stil bij: - Rouwen als iemand nog niet dood

Nadere informatie

Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan

Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan Wilhelmina Kinderziekenhuis Wat staat er in deze folder Informatie voor ouders 2 Het medicijn Gammaglobuline onder je huid (subcutaan) 4 Wil je meer

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0 [2]

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0 [2] Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0 [2] Voorwoord Voor je ligt het e-book: Praktisch en Positief Opvoeden met structuur van de PEPmethode. Op basis

Nadere informatie

Wonen, dagbehandeling en ontwikkeling voor slechtziende en blinde kinderen en jongeren

Wonen, dagbehandeling en ontwikkeling voor slechtziende en blinde kinderen en jongeren Wonen, dagbehandeling en ontwikkeling voor slechtziende en blinde kinderen en jongeren Op weg naar zelfstandigheid Onze dochter heeft een visuele beperking en een ontwikkelingsachterstand. Kan ze een paar

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

Het medicijn Gammaglobuline in je bloed

Het medicijn Gammaglobuline in je bloed Het medicijn Gammaglobuline in je bloed Onder ouders verstaan wij ook verzorger(s), pleeg- of adoptieouder(s) U kunt wijzigingen of aanvullingen op deze informatie door geven per e-mail: patienteninformatiewkz@umcutrecht.nl

Nadere informatie

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd 1 Joppe (13): Mijn ouders vertelden alle twee verschillende verhalen over waarom ze gingen

Nadere informatie

Begeleiding, wonen en dagbesteding voor mensen met een verstandelijke beperking

Begeleiding, wonen en dagbesteding voor mensen met een verstandelijke beperking Begeleiding, wonen en dagbesteding voor mensen met een verstandelijke beperking Wij zíjn er voor jou Prezzent ondersteunt je om zo zelfstandig mogelijk te wonen, op onze woonlocaties of met ambulante begeleiding.

Nadere informatie

ZORGELOOS OP UITJE, VOOR OUDERS EN BEGELEIDING VAN AUTISTISCHE KINDEREN

ZORGELOOS OP UITJE, VOOR OUDERS EN BEGELEIDING VAN AUTISTISCHE KINDEREN ZORGELOOS OP UITJE, VOOR OUDERS EN BEGELEIDING VAN AUTISTISCHE KINDEREN Inhoud: - Zorgeloos op uitje -Wat is autisme? - Wat houd een uitje precies in? - 15 TIPS om uw uitje tot een succes te maken Marinka

Nadere informatie

Wanneer vertel je het de kinderen? Kies een moment uit waarop je zelf en de kinderen niet gestoord kunnen worden.

Wanneer vertel je het de kinderen? Kies een moment uit waarop je zelf en de kinderen niet gestoord kunnen worden. Hoe vertel je het de kinderen? Op een gegeven moment moet je de kinderen vertellen dat jullie gaan scheiden. Belangrijk is hoe en wat je hen vertelt. Houd rekening daarbij rekening met de leeftijd van

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Thuis in de Hoeksche Waard

Thuis in de Hoeksche Waard 1 Thuis in de Hoeksche Waard 2 De rust en ruimte van de Hoeksche Waard is onze plek, ons thuis. Hier betekenen wij al bijna vijftig jaar met kleinschalige zorg iets groots in het persoonlijke leven van

Nadere informatie

Vertel de kinderen, of praat met hen over het verschil tussen film, tv kijken of naar het theater gaan.

Vertel de kinderen, of praat met hen over het verschil tussen film, tv kijken of naar het theater gaan. LESBRIEF Binnenkort gaan jullie met jullie groep naar de voorstelling Biggels en Tuiten Hieronder een aantal tips over hoe je de groep goed kan voorbereiden op de voorstelling. VOOR DE VOORSTELLING Vertel

Nadere informatie

Rapport Tevredenheidsmeting Niet-geïndiceerde Dagopvang Appingedam

Rapport Tevredenheidsmeting Niet-geïndiceerde Dagopvang Appingedam Rapport Tevredenheidsmeting Niet-geïndiceerde Dagopvang Appingedam Inleiding Voor u ligt het rapport met de uitkomst van de tevredenheidsmeting uitgevoerd door de afdeling BK&I van ZhgN onder deelnemers

Nadere informatie

Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5

Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5 Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5 5 Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 6 Zacheüs (1) Het is erg druk in de stad vandaag. Iedereen loopt op straat. Zacheüs wurmt zich

Nadere informatie

Persoonlijk plan voor PGB-houders

Persoonlijk plan voor PGB-houders Persoonlijk plan voor PGB-houders Versie 1.0 Datum: 17 juli 2014 Status: Definitieve versie 1 Ontwikkeld door: Janneke Haan, Sabine Timmer, Marjolein Herps 1 Inhoudsopgave Inleiding... 3 Algemene gegevens...

Nadere informatie

1.1. Het creëren van een veilige en vertrouwde omgeving

1.1. Het creëren van een veilige en vertrouwde omgeving Pedagogisch Beleidsplan 1.1. Het creëren van een veilige en vertrouwde omgeving Een veilige en vertrouwde omgeving is de basis van waaruit een kind zich kan gaan ontwikkelen. Het is dus belangrijk dat

Nadere informatie

1. Joris. Voor haar huis remt Roos. Ik ben er. De gordijnen beneden zijn weer dicht.

1. Joris. Voor haar huis remt Roos. Ik ben er. De gordijnen beneden zijn weer dicht. 1. Joris Hé Roos, fiets eens niet zo hard. Roos schrikt op en kijkt naast zich. Recht in het vrolijke gezicht van Joris. Joris zit in haar klas. Ben je voor mij op de vlucht?, vraagt hij. Wat een onzin.

Nadere informatie

De mantelzorg DER LIEFDE

De mantelzorg DER LIEFDE De mantelzorg DER LIEFDE Ongeveer 3,5 miljoen Nederlanders zorgen onbetaald en langdurig voor een chronisch zieke, gehandicapte of hulpbehoevende partner of familielid. Ook op de HAN zijn veel medewerkers

Nadere informatie

Suzanne Peters. Blijf bij me! liefdesroman

Suzanne Peters. Blijf bij me! liefdesroman Suzanne Peters Blijf bij me! liefdesroman Hoofdstuk 1 Katja belde aan bij het huis. Ze vond het toch wel erg spannend. Het was de tweede keer dat ze op visite ging bij de hondenfokker en deze keer zou

Nadere informatie

NASCHOOLSE DAGBEHANDELING. Figaro. Welkom! Waarom kom jij naar de groep? Informatieboekje voor kinderen die komen kennismaken. Dit boekje is van:

NASCHOOLSE DAGBEHANDELING. Figaro. Welkom! Waarom kom jij naar de groep? Informatieboekje voor kinderen die komen kennismaken. Dit boekje is van: NASCHOOLSE DAGBEHANDELING Figaro Welkom! Binnenkort kom je kennismaken op Figaro. In dit boekje leggen we je alvast wat dingen uit. Het boekje is gemaakt voor kinderen die hier voor de eerste keer komen,

Nadere informatie

Meepraten over beperking van je vrijheid

Meepraten over beperking van je vrijheid Meepraten over beperking van je vrijheid 2009 Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland (VGN) Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm

Nadere informatie

Take a look at my life 9

Take a look at my life 9 Take a look at my life 9 Verslaafd aan foto,s maken. Elke dag weer mijn mobiel uit me zak halen en foto,s maken van de dingen die ik mee maak of tegenkom. Er zijn al zoveel mensen die gebruik maken van

Nadere informatie

Beter teveel dan te weinig: communiceren met ouders. Dr. Suzanne Jansen Gedragswetenschapper

Beter teveel dan te weinig: communiceren met ouders. Dr. Suzanne Jansen Gedragswetenschapper Beter teveel dan te weinig: communiceren met ouders Dr. Suzanne Jansen Gedragswetenschapper Aanleiding onderzoek Goede samenwerking verhoogt kwaliteit geboden ondersteuning -> verhoogt kwaliteit van leven

Nadere informatie

Afspraken met het Zorgkantoor Wij hebben met het zorgkantoor de volgende ZZP-en afgesproken en met deze ZZP-en kunt u bij ons terecht:

Afspraken met het Zorgkantoor Wij hebben met het zorgkantoor de volgende ZZP-en afgesproken en met deze ZZP-en kunt u bij ons terecht: Afspraken met het Zorgkantoor Wij hebben met het zorgkantoor de volgende ZZP-en afgesproken en met deze ZZP-en kunt u bij ons terecht: Niet toegelaten voor behandeling, inclusief dagbesteding (lees verzorgingshuis)

Nadere informatie

Cliënten aan het woord

Cliënten aan het woord Cliënten aan het woord Instrument om ervaringen van cliënten in kaart te brengen Versie Wonen Naam cliënt : Woning cliënt : Datum : Je ontvangt deze vragenlijst omdat we graag willen weten hoe je het wonen

Nadere informatie

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen.

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen. Bijlage 11 Voorbeeld informatie VHT: Bouwstenen voor geslaagd contact Informatie Video - hometraining Belangrijke begrippen initiatieven herkennen volgen ontvangstbevestiging beurt verdelen leidinggeven

Nadere informatie

Pakket 6 Beschermd wonen met intensieve verzorging en verpleging

Pakket 6 Beschermd wonen met intensieve verzorging en verpleging BESCHRIJVING VAN DE ZORGZWAARTEPAKKETTEN Pakket 6 Beschermd wonen met intensieve verzorging en verpleging Het pakket Beschermd wonen met intensieve verzorging en verpleging is wonen in een verpleeghuis

Nadere informatie

Nieuwe wetten voor zorg en ondersteuning bij wonen en werken

Nieuwe wetten voor zorg en ondersteuning bij wonen en werken (in)formatieblad - eenvoudig verteld Nieuwe wetten voor zorg en ondersteuning bij wonen en werken november 2014 2 De Wet maatschappelijke ondersteuning 13 Ben je ouder dan 18 jaar? Woon je in je eigen

Nadere informatie

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Soms voel je je gevangen door het leven. Vastgezet door de drukte, en beklemd in je eigen hoofd. Je voelt je niet vrij en je voelt geen liefde. Met deze tips breng

Nadere informatie

Woonzorgcentrum Theresia

Woonzorgcentrum Theresia zonnehuisgroep amstelland Woonzorgcentrum Theresia Het leeft hier. Er lopen altijd mensen rond. Net een dorp. Licht, vriendelijk en sfeervol. ruimte voor wensen Theresia is een kleinschalig woonzorgcentrum,

Nadere informatie

Take a look at my life week 23

Take a look at my life week 23 Take a look at my life week 23 De dagen blijven voorlopig nog even in het teken staan van Daan, het is nog allemaal zo nieuw. Inmiddels heeft hij 3 weken in het ziekenhuis gelegen. En nu eindelijk lekker

Nadere informatie

De Driestroom Begeleiding bij zelfstandig wonen

De Driestroom Begeleiding bij zelfstandig wonen De Driestroom voor mensen met een verstandelijke beperking Begeleiding bij zelfstandig wonen Begeleiding bij zelfstandig wonen Woont u zelfstandig of wilt u zelfstandig gaan wonen? Heeft u daar begeleiding

Nadere informatie

Gewoon meedoen! www.estinea.nl

Gewoon meedoen! www.estinea.nl Gewoon meedoen! Hoe wil jij meedoen? Dat vragen we aan iedereen die bij Estinea komt voor ondersteuning bij wonen, werken of leren. Meedoen in de samenleving - op je eigen niveau en je eigen manier - levert

Nadere informatie

Pannenkoeken met stroop

Pannenkoeken met stroop Pannenkoeken met stroop Al een maand lang zegt Yvonne alleen maar nee. Heb je je best gedaan op school? Nee. Was het leuk? Nee. Heb je nog met iemand gespeeld? Nee. Heb je lekker gegeten? Nee. Heb je goed

Nadere informatie

Babylichaamstaal. Van te vroeg geboren baby s

Babylichaamstaal. Van te vroeg geboren baby s Babylichaamstaal Van te vroeg geboren baby s Inleiding Voor een pasgeboren baby is lichaamstaal de eerste en enige manier om te vertellen wat hij wel of niet prettig vindt. Omdat hij nog niet kan praten,

Nadere informatie

Activiteitenprogramma DAGBESTEDING CASTRICUM. voor mensen met een beperking

Activiteitenprogramma DAGBESTEDING CASTRICUM. voor mensen met een beperking Activiteitenprogramma DAGBESTEDING CASTRICUM voor mensen met een beperking Overzicht activiteiten maandag ochtend bakken, computer dinsdag ochtend tekenen & schilderen, creatief met papier, winkel, computer

Nadere informatie

Hoe werk je met een zorgleefplan?

Hoe werk je met een zorgleefplan? Hoe werk je met een zorgleefplan? Slagen we erin de cliënt te ondersteunen te leven zoals hij dat wil? Artikel: 2008-003 Datum: 15-12-2008 Auteur: Merel van Uden In een zorgleefplan beschrijf je hoe de

Nadere informatie

Plezier! Netwerken. Verhuizen. Nebula. Daelzicht Inspiratiedagen. Jaargang 4 Nummer 1 mei 2014. Voor mensen die plezier hebben in hun leven!

Plezier! Netwerken. Verhuizen. Nebula. Daelzicht Inspiratiedagen. Jaargang 4 Nummer 1 mei 2014. Voor mensen die plezier hebben in hun leven! Plezier! Voor mensen die plezier hebben in hun leven! Jaargang 4 Nummer 1 mei 2014 Netwerken Verhuizen Nebula Daelzicht Inspiratiedagen Plezier is het cliëntenblad van Daelzicht www.daelzicht.nl/plezier

Nadere informatie

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang.

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang. Vanavond ga ik mijn man vertellen dat ik bij hem wegga. Na het eten vertel ik het hem. Ik heb veel tijd besteed aan het maken van deze laatste maaltijd. Met vlaflip toe. Ik hoop dat de klap niet te hard

Nadere informatie

Werkboek Het is mijn leven

Werkboek Het is mijn leven Werkboek Het is mijn leven Het is mijn leven Een werkboek voor jongeren die zelf willen kiezen in hun leven. Vul dit werkboek in met mensen die je vertrouwt, bespreek het met mensen die om je geven. Er

Nadere informatie

Hoe Yulius jongeren met autisme kan helpen

Hoe Yulius jongeren met autisme kan helpen Jongeren Hoe Yulius jongeren met autisme kan helpen Vragen? Voor wie is deze brochure? Je hebt deze brochure gekregen omdat je autisme hebt of nog niet zeker weet of je autisme hebt. Je bent dan bij Yulius

Nadere informatie

Verzorging Begeleiding Speciale Zorg Dagbesteding Hulp bij het huishouden

Verzorging Begeleiding Speciale Zorg Dagbesteding Hulp bij het huishouden Overzicht ZZP 1 t/m 7. Versie 17-05-11. Zorgzwaartepakket 1 = enige begeleiding in een veilige omgeving. U krijgt hulp bij de De medewerker helpt Niet van toepassing. dagelijkse verzorging u om zo veel

Nadere informatie

Ervaringen van mensen met verstandelijke beperkingen of psychiatrische problemen met zelfstandig wonen en deelname aan de samenleving

Ervaringen van mensen met verstandelijke beperkingen of psychiatrische problemen met zelfstandig wonen en deelname aan de samenleving Een eigen huis.. Ervaringen van mensen met verstandelijke beperkingen of psychiatrische problemen met zelfstandig wonen en deelname aan de samenleving M.H. Kwekkeboom (red.) A.H. de Boer (SCP) C.van Campen

Nadere informatie

Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan

Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan De zorg en begeleiding van mensen met een verstandelijke beperking moet erop gericht zijn dat de persoon een optimale kwaliteit

Nadere informatie

Jouw Belang Jouw ouders bespreken gezamenlijk over én met jou wat jouw belang is. Zodat jouw ouders

Jouw Belang Jouw ouders bespreken gezamenlijk over én met jou wat jouw belang is. Zodat jouw ouders - Dit basis Kindplan kan als onderdeel worden ingevoegd in het ouderschapsplan of los worden gebruikt door ouders al dan niet met hulp van een professional - Ouders ga na de eerste afspraak met een professional

Nadere informatie

Hoe je je voelt. hoofdstuk 10. Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld:

Hoe je je voelt. hoofdstuk 10. Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld: hoofdstuk 10 Hoe je je voelt Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld: zenuwachtig wakker worden omdat je naar school moet, vrolijk

Nadere informatie

Workshop communiceren met kinderen Versterk de band met je kind

Workshop communiceren met kinderen Versterk de band met je kind Workshop communiceren met kinderen Versterk de band met je kind Welkom! Wij zijn Susanne Visser en Ineke Wulp en werkzaam voor het Centrum voor Jeugd en Gezin in Wijk Bij Duurstede. Het organiseren van

Nadere informatie

Alleen een plastic tasje

Alleen een plastic tasje Alleen een plastic tasje Gaat u zitten, fijn dat u er bent. Wilt u thee? Met suiker? Zal ik beginnen bij het begin? Ik woon hier sinds 1970. Toen ik hier aankwam, had ik alleen een klein plastic tasje

Nadere informatie

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen +

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen + > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik JEUGDIGEN Heb jij seksueel misbruik meegemaakt of iemand in jouw gezin, dan kan daarover praten helpen. Het kan voor jou erg verwarrend zijn hierover te praten,

Nadere informatie

MARIAN HOEFNAGEL. De nieuwe buurt. Uitgeverij Eenvoudig Communiceren

MARIAN HOEFNAGEL. De nieuwe buurt. Uitgeverij Eenvoudig Communiceren MARIAN HOEFNAGEL De nieuwe buurt Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 1 4 Een nieuw huis Dit is nu ons nieuwe huis. De auto stopt en Kika s vader wijst trots naar het huis rechts. Kika kijkt. Het is een rijtjeshuis

Nadere informatie

Sociale/pedagogische vragenlijst

Sociale/pedagogische vragenlijst Bijlage 1 Sociale/pedagogische vragenlijst voor ouders en begeleiders van mensen met een matige tot (zeer) ernstige verstandelijke beperking, al dan niet in combinatie met een lichamelijke beperking 1

Nadere informatie

werkt voor en met bewoners in wijken en buurten

werkt voor en met bewoners in wijken en buurten werkt voor en met bewoners in wijken en buurten Oma Geertje vertelt. 2 Welbions: we werken er allemaal. Wij zijn dé woningcorporatie van Hengelo en verhuren meer dan 13.000 woningen aan in totaal 25.000

Nadere informatie

5. Bejegening en doorvragen

5. Bejegening en doorvragen 5. Bejegening en doorvragen 51 Voor de trainer Er bestaan uitgebreide scholingsprogramma s gericht op bejegening en omgang met mensen met NAH en hun naasten. Zie ook de verwijzingen achter in dit boekje.

Nadere informatie

iedereen kan meedoen aan de maatschappij en zelfstandig kan blijven wonen. Het gaat bijvoorbeeld om mensen met beperkingen

iedereen kan meedoen aan de maatschappij en zelfstandig kan blijven wonen. Het gaat bijvoorbeeld om mensen met beperkingen Gemeente Almelo Gemeente Almelo De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) zorgt ervoor dat iedereen kan meedoen aan de maatschappij en zelfstandig kan blijven wonen. Het gaat bijvoorbeeld om mensen met

Nadere informatie

SOCIALE VAARDIGHEDEN MET AFLATOUN

SOCIALE VAARDIGHEDEN MET AFLATOUN SOCIALE VAARDIGHEDEN MET AFLATOUN Dit thema is opgesplitst in drie delen; gevoelens, ruilen en familie. De kinderen gaan eerst aan de slag met gevoelens. Ze leren omgaan met de gevoelens van anderen. Daarna

Nadere informatie

Bijlage 1 Thema 1. De helppagina van een tijdschrift

Bijlage 1 Thema 1. De helppagina van een tijdschrift 98 De helppagina van een tijdschrift Bijlage 1 Thema 1 Ik ben een meisje van 10 jaar en zit in groep 6. Wij zijn in nieuwe groepjes gezet en nu zit ik tegenover een meisje waar ik me heel erg aan erger.

Nadere informatie

Zelfredzaamheid en participatie in praktijk

Zelfredzaamheid en participatie in praktijk Van verzorgingsstaat naar handen uit de mouwen Training Zorg Verandert op zaterdag 13 juni leidt vrijwilligers op tot voorlichter en gespreksbegeleider voor oudere migranten Zelfredzaamheid en participatie

Nadere informatie

Iedereen moet kunnen meedoen

Iedereen moet kunnen meedoen Nieuwe wet voor maatschappelijke ondersteuning in uw gemeente Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Inhoud 2 Voorwoord 5 Wat is de Wmo? 5 Waarom is de Wmo belangrijk? 9 Negen taken voor uw

Nadere informatie

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline ggz voor doven & slechthorenden Borderline Als gevoelens en gedrag snel veranderen Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline Herkent u dit? Bij iedereen gaat wel

Nadere informatie

Zingeving op MAAT. Wat zijn de effecten van aandacht voor levensvragen en hoe meet je dat?

Zingeving op MAAT. Wat zijn de effecten van aandacht voor levensvragen en hoe meet je dat? Zingeving op MAAT Wat zijn de effecten van aandacht voor levensvragen en hoe meet je dat? Hoe maken we het hard? Aandacht voor levensvragen en ouderen in zorg en welzijn Expertisenetwerk Levensvragen en

Nadere informatie

Soms is er thuis ruzie Dan is mama boos en roept soms omdat ik mijn speelgoed niet opruim Maar ik heb daar helemaal niet mee gespeeld Dat was Bram,

Soms is er thuis ruzie Dan is mama boos en roept soms omdat ik mijn speelgoed niet opruim Maar ik heb daar helemaal niet mee gespeeld Dat was Bram, Soms is er thuis ruzie Dan is mama boos en roept soms omdat ik mijn speelgoed niet opruim Maar ik heb daar helemaal niet mee gespeeld Dat was Bram, mijn kleine broer Dat is niet van mij mama Dan zegt ze

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich 1942-1943 1 Rivka! Het is tijd om te gaan!, roept vader. Rivka is blij. Ze gaat logeren. Ze weet niet bij wie. En ze weet ook niet hoe lang. Maar ze heeft er wel zin in. Vader heeft gezegd: Je gaat in

Nadere informatie

Kleinschalig wonen. De inhoud van dit thema: 3 Voordelen en nadelen van kleinschalig wonen. 4 Hoe ziet kleinschalig wonen eruit?

Kleinschalig wonen. De inhoud van dit thema: 3 Voordelen en nadelen van kleinschalig wonen. 4 Hoe ziet kleinschalig wonen eruit? DC 35 Kleinschalig wonen 1 Inleiding Wonen in een huis aan een straat met een eigen voordeur, met een gezellige huiskamer, met zes huisgenoten, met elk een eigen kamer en eigen leefgewoonten. Of wonen

Nadere informatie

Niet veel mensen krijgen deze ziekte en sommige volwassenen hebben er vaak nog nooit van gehoord of weten er weinig vanaf.

Niet veel mensen krijgen deze ziekte en sommige volwassenen hebben er vaak nog nooit van gehoord of weten er weinig vanaf. Je leest waarschijnlijk dit boekje omdat je mama of papa of iemand anders speciaal in je familie Amyotrofische Lateraal Sclerose heeft. Het is een lang woord en het wordt vaak afgekort tot ALS. Niet veel

Nadere informatie

Nieuwsbrief oktober 2014

Nieuwsbrief oktober 2014 Nieuwsbrief oktober 2014 Beste ouders, In de afgelopen weken hebben we alweer zo ontzettend veel geleerd! Eigenlijk is het schooljaar maar net goed op gang, maar wat we geleerd hebben is al niet meer op

Nadere informatie

Nico bleef altijd rustig, legde dingen goed en duidelijk uit en nam de tijd, net zolang tot je het begreep.

Nico bleef altijd rustig, legde dingen goed en duidelijk uit en nam de tijd, net zolang tot je het begreep. Review van Denice: Beste Nico, Voordat ik bij Nico kwam lessen, zat ik bij een andere rijschool. Bij deze rijschool lukte het maar niet om verbetering te krijgen in mijn rijden. Dit was frustrerend en

Nadere informatie

De Morgenster. Een nieuwe zorgleefgemeenschap in t Blauwbörgje. Morgenster.notitie.versie 30 januari 2013 1

De Morgenster. Een nieuwe zorgleefgemeenschap in t Blauwbörgje. Morgenster.notitie.versie 30 januari 2013 1 De Morgenster Een nieuwe zorgleefgemeenschap in t Blauwbörgje Morgenster.notitie.versie 30 januari 2013 1 Inleiding Er is in Groningen en omgeving behoefte gebleken aan diverse woongroepen voor mensen

Nadere informatie

Pakket 8 Beschermd wonen met zeer intensieve zorg, vanwege specifieke aandoeningen met de nadruk op verzorging/verpleging

Pakket 8 Beschermd wonen met zeer intensieve zorg, vanwege specifieke aandoeningen met de nadruk op verzorging/verpleging BESCHRIJVING VAN DE ZORGZWAARTEPAKKETTEN Pakket 8 Beschermd wonen met zeer intensieve zorg, vanwege specifieke aandoeningen met de nadruk op verzorging/verpleging Pakket 8 is voor mensen met een ernstige

Nadere informatie

Zindelijk worden. De hele dag droog blijven. Positief opvoeden Drenthe

Zindelijk worden. De hele dag droog blijven. Positief opvoeden Drenthe Zindelijk worden De hele dag droog blijven Positief opvoeden Drenthe Zindelijk worden De hele dag droog blijven Elke ouder is blij als er geen luiers meer op het boodschappenlijstje staan. Het betekent

Nadere informatie

Nieuwsbrief Gerdien Jansen Kindcoaching. Jaargang 2: Nieuwsbrief 3 (oktober 2013) Hallo allemaal,

Nieuwsbrief Gerdien Jansen Kindcoaching. Jaargang 2: Nieuwsbrief 3 (oktober 2013) Hallo allemaal, Nieuwsbrief Gerdien Jansen Kindcoaching Jaargang 2: Nieuwsbrief 3 (oktober 2013) Hallo allemaal, Veel te laat krijgen jullie deze nieuwsbrief. Ik had hem al veel eerder willen maken/versturen, maar ik

Nadere informatie