Corporate innovatieprogramma. Jaaroverzicht 2013

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Corporate innovatieprogramma. Jaaroverzicht 2013"

Transcriptie

1 Corporate innovatieprogramma Jaaroverzicht 2013

2 Inhoud Voorwoord 3 Inleiding 4 1. Doorstroming Verjongingscrème asfalt veelbelovend Kennis delen bij ultrastil wegdek Innovatief scheepvaartverkeers-management tijdens onderhoud Krammersluizen 9 2. Ruimte en duurzaamheid Landschappen benutten voor hernieuwbare energie Tijdelijk Anders Bestemmen als ruimtelijke verdienmodel SSRS: Biomassa Alliantie zorgt voor ruimtelijke koppeling Water Luchtbellenscherm Krammerjachtensluis Achteroeverconcept Koopmanspolder Dijkvernageling IV-innovatie Nieuwe dijkmonitoring: veiligheid als basis De Markeer-check-app Innovatieve meetmethode vaargeuldieptes Innovatiemanagement Innovatieagenda zorgt voor focus Innovatieve ideeën doorlichten met de STORM-methodiek Beleidskader geeft handvatten voor innovatiegericht inkopen Innovatie Testcentrum Dubbel duurzaam asfalt Van ZOEAB naar ZOEAB Slimmer baggeren 31 2 Rijkswaterstaat

3 Voorwoord Het weer wordt extremer. Wegen, vaarwegen en kunstwerken worden steeds intensiever gebruikt. De samenleving stelt nieuwe eisen en de kosten moeten beheersbaar blijven. Kortom: werk aan de winkel voor Rijkswaterstaat! Al deze ontwikkelingen vragen om vernieuwende oplossingen: duurzamer, veiliger, goedkoper en met een grotere functionaliteit van de bestaande infrastructuur. In het Corporate innovatieprogramma van Rijkswaterstaat komen alle innovaties samen. We werken aan een heldere lijn in het innovatiebeleid van Rijkswaterstaat, brengen innovatieve collega s en partners samen en zijn de drijvende kracht achter een aantal innovatieprojecten. We nodigen marktpartijen en kennisinstellingen nadrukkelijk uit om buiten de gebaande paden te treden en te vernieuwen. Co-creatie wordt immers steeds belangrijker voor het slagen van innovaties. Onze innovatiebehoefte voor de komende jaren hebben we op een rijtje gezet in de Innovatieopgave. In 2014 werken we die verder uit tot een Innovatieagenda Met een beleidskader innovatiegericht inkopen helpen we onze eigen inkopers en managers om met belemmeringen voor het innoveren in de praktijk om te gaan. In onze contracten geven we marktpartijen meer ruimte voor innovaties. En we faciliteren de ontwikkeling van goede innovatieve ideeën: van verkennen en ontwikkelen tot testen en implementeren. Dit jaaroverzicht geeft een beeld van de activiteiten van het Corporate innovatieprogramma in 2013 om deze doelen te bereiken. We laten zien wat we hebben gedaan om de doorstroming op weg en vaarweg te verbeteren, duurzaamheid een plaats te geven in projecten, de waterveiligheid te vergroten en de informatievoorziening te optimaliseren. Maar u kunt ook lezen wat wij hebben gedaan om het managen van innovatie iets makkelijker te maken, zowel voor Rijkswaterstaat als voor onze partners. En we lichten een paar projecten uit die het afgelopen jaar in het Innovatie Testcentrum van Rijkswaterstaat aan een strenge toets zijn onderworpen. Ook in 2014 gebeurt er veel. Zo monitoren we zes demonstratievakken waarop verjongingscrème voor asfalt wordt getest, werken wij samen met marktpartijen en kennisorganisaties aan een duurzamere bouwlogistiek en zijn we betrokken bij ProjectA15, een project op initiatief van een aantal milieuorganisaties met als doel de A15 om te toveren in de eerste duurzame snelweg ter wereld. Nog slimmer samenwerken, functies koppelen en denken en handelen met een integrale blik. Die ontwikkeling zetten we de komende jaren graag verder door. Dit jaaroverzicht geeft een tussenstand van zaken. Wij wensen u namens het Corporate innovatieprogramma veel inspiratie toe en veel succes bij uw eigen innovaties! Klaas Groen afdelingshoofd Kennis- en Innovatiemanagement Marian Vrolijk afdelingshoofd Innovatie en Markt Roger Demkes afdelingshoofd Strategie en Beleid Hans de Vries programmamanager Corporate innovatieprogramma Corporate innovatieprogramma Jaaroverzicht

4 Inleiding De primaire taak van Rijkswaterstaat is het beheren van wegen, vaarwegen en watersystemen. Innovatie heeft daarbij altijd een belangrijke rol gespeeld. Neem de Deltawerken: een enorm vernieuwend project, met de Oosterscheldekering als een van de hoogtepunten. Maar ook nu, in een tijd waarin middelen onder druk staan, zijn nieuwe, betere en goedkopere oplossingen nodig. Rijkswaterstaat heeft als grote opdrachtgever de taak die opgaven op de agenda te zetten en moet het voortouw nemen bij het zoeken naar oplossingen. Met het Corporate innovatieprogramma kiest Rijkswaterstaat voor een integrale benadering van innovaties: van het prille idee tot de uiteindelijke invoering in de praktijk. Het programma faciliteert in alle stadia van het innovatieproces: verkennen ontwikkelen testen en valideren implementeren Met innovaties beoogt Rijkswaterstaat de volgende doelen te bereiken: minder lifecyclekosten meer functionaliteit duurzamer en veiliger Deze ambities zijn niet te halen zonder te innoveren. De doelstelling minder lifecyclekosten kan bijvoorbeeld gehaald worden door materialen te gebruiken die minder onderhoud vergen. Meer functionaliteit betekent: de bestaande netwerken beter benutten. Verbindingen Binnen en buiten Rijkswaterstaat bestaan al veel bruikbare innovatieve ideeën, experimenten en initiatieven. Het Corporate innovatieprogramma brengt die bij elkaar om het primaire proces van Rijkswaterstaat te verbeteren. Zo organiseert het innovatieprogramma bijeenkomsten met stakeholders en stimuleert het programma het gebruik van innovatieve oplossingen in concrete projecten. Het gaat er vooral om dat innovaties structureel een plek krijgen in de uitvoeringspraktijk en niet incidenteel, zoals nog vaak het geval is. Het uiteindelijke doel is dat innovatie in de haarvaten zit bij iedereen van Rijkswaterstaat. Daarnaast moet de markt inzicht hebben in de opgaven van Rijkswaterstaat op de middellange termijn. Door verbindingen te leggen met externe netwerken ontstaat een innovatienetwerk van marktpartijen, kennisinstituten en de door het ministerie van Economische Zaken benoemde topsectoren. Topsectoren Een van de speerpunten in het Corporate innovatieprogramma is de samenwerking tussen markt, overheid en wetenschap. Het innovatieprogramma sluit op dat punt goed aan bij het topsectorenbeleid van het ministerie van Economische Zaken. Belangrijke topsectoren voor Rijkswaterstaat zijn Water, Logistiek, High Tech en Chemie. Voor elk daarvan is een topteam in het leven geroepen. Daarin maken ondernemers, overheid en kennisinstituten samen een actieagenda. Rijkswaterstaat onderhoudt goede contacten met de topteams. 4 Rijkswaterstaat

5 Innovatieclusters Het Corporate innovatieprogramma heeft vier inhoudelijke aandachtsgebieden: Water Doorstroming Ruimte en duurzaamheid Informatievoorziening Daarnaast zijn er twee clusters die zijn gericht op het proces: Innovatiemanagement het Innovatie Testcentrum (ITC) Deze zes clusters / aandachtsgebieden sluiten aan bij de bestaande projecten, beleidsprogramma s en trajecten van Rijkswaterstaat en zijn zo goed in staat om vernieuwing en innovatie in het primaire proces te stimuleren. In dit jaaroverzicht benoemen we per cluster een kleine selectie van de activiteiten die we in 2013 hebben uitgevoerd. Inkoop als impuls voor innovatie Rijkswaterstaat is een van de grootste rijksinkopers van producten en diensten. Net als andere overheidsinkopers gaat Rijkswaterstaat de inspanningsverplichting aan om 2,5 procent van het inkoopbudget te besteden aan innovatieve oplossingen. Bijvoorbeeld door bij het inkopen doelgericht op zoek te gaan naar een innovatieve oplossing of door de opdrachtnemer de ruimte te geven een innovatieve oplossing aan te bieden. Handvatten hiervoor staan beschreven in het beleidskader innovatiegericht inkopen (zie pagina 10 van dit jaaroverzicht). Inkoop Innovatie Urgent Het programma Inkoop Innovatie Urgent is voor overheid en bedrijfsleven een belangrijke stimulans voor innovatie. In het programma gaan de grootste rijksinkopers, waaronder Rijkswaterstaat, Binnenlandse Zaken en de Rijksgebouwendienst, namelijk samen met de regionale en lokale overheden de 2,5%-ambitie realiseren. Een regiegroep, met daarin ook vertegenwoordigers van het bedrijfsleven, gaat dit programma vormgeven. Rijkswaterstaat levert als grootste inkoper de voorzitter: directeurgeneraal Jan Hendrik Dronkers. Voor het innovatiegericht inkopen zijn acht boegbeeld thema s benoemd waarvoor minimaal twintig innovatiegerichte projecten worden gerealiseerd, onder meer op het gebied van duurzame mobiliteit, duurzame wegen, verkeersmanagement en watermanagement. Corporate innovatieprogramma Jaaroverzicht

6 Aanleg van een voegovergang 1. Doorstroming Op wegen en vaarwegen neemt de verkeers drukte de komende jaren verder toe. Knelpunten en belemmeringen die daardoor ontstaan, wil Rijkswaterstaat aanpakken. Zo kan het verkeer vlot en veilig blijven bewegen. De ambitie om hierbij zo efficiënt, effectief en goedkoop mogelijk te werken, heeft tot verschillende innovatieprojecten geleid. De innovatieprojecten zijn gericht op het voorkomen van onderhoud, minder verkeershinder tijdens werkzaamheden en een betere informatievoorziening voor weggebruikers. Het gaat daarbij om de volgende concrete thema s: Verlengen levensduur van asfalt Geluidsreductie op de weg Stimuleren beter gebruik van de (vaar)weg Innoveren in Europese context Het innovatieproject met betrekking tot verlenging van de levensduur van asfalt bevindt zich momenteel in een implementatiestadium. Een voorbeeld van een reeds geslaagde innovatie is de stille, duurzame voegovergang. De voegovergang heeft een veel langere levensduur dan bestaande voegovergangen en zorgt bovendien voor minder geluidoverlast. Aannemers passen dit product inmiddels toe bij de onderhoud van wegen. Bij al deze innovatieprojecten is Rijkswaterstaat nadrukkelijk de samenwerking aangegaan met marktpartijen en kennisinstellingen. Ontwikkeling van de innovatie gaat in co-creatie ook tussen verschillende contractanten en de uitvoering verloopt gezamenlijk. 6 Rijkswaterstaat

7 1.1 Verjongingscrème asfalt veelbelovend Om de levensduur van zeer open asfaltbeton (zoab) met minimaal drie jaar te verlengen, is Rijkswaterstaat een onderzoek gestart naar Levensduur Verlengende Onderhoudsmiddelen (LVO) met verjongingscomponent. Asfalt dat langer meegaat, bespaart kosten, is beter voor het milieu en geeft minder verkeershinder door wegwerkzaamheden. In samenwerking met TNO en TU Delft testte Rijkswaterstaat de afgelopen jaren drie middelen om asfalt te verjongen. Dat gebeurde op proefvakken ingericht op de A1, A6, A30, A50 en A73. De middelen zijn in staat om het verouderde bindmiddel bij zoab soepeler te maken, mogelijke scheurtjes te repareren en de hechting tussen de stenen te versterken. Het onderzoek vond plaats op zeven jaar oude, buiten de garantie vallende wegvakken met weinig rafeling. De proefvakken met deklagen van traditioneel zoab, zoab+ en tweelaags zoab bestonden uit een onbehandeld deel en een deel dat besproeid werd met de drie middelen. Het bijzondere aan dit innovatieproject is dat de marktpartijen onderling kennis hebben gedeeld. In het begin was dat erg onwennig, maar na verloop van tijd bleek de meerwaarde en besloten de marktpartijen soepeler met elkaar om te gaan. Een belangrijke doorbraak in dit innovatieproject. Peter The projectleider De resultaten van de metingen laten zien dat de drie verjongingsproducten hun werk doen en een levensduurverlenging van minimaal drie jaar mogelijk is. Uit nieuwe metingen op de behandelde wegvakken moet blijken of nog meer verlenging van de levensduur mogelijk is. In 2014 staan het implementatietraject en de inpassing van LVO-middelen in het onderhoudsproces van Rijkswaterstaat centraal. Daarnaast wijzigt Rijkswaterstaat het toelatingsprotocol voor deze nieuwe producten. Als aan alle voorwaarden is voldaan, kan de verjongingscrème vanaf medio 2015 deel gaan uitmaken van het reguliere onderhoudsprogramma. Corporate innovatieprogramma Jaaroverzicht

8 Aanleg van elastisch asfalt 1.2 Kennis delen bij ultrastil wegdek Rijkswaterstaat zet de komende jaren in op de ontwikkeling van een ultrastil wegdek. Het zogeheten PERSwegdek (Poro Elastic Road Surface) kan een alternatief bieden voor kostbare maatregelen als geluidsschermen, een tunnelbak of wegoverkapping. Daarvoor moet de levensduur wel eerst omhoog, van drie maanden naar zeven jaar. Geen enkele marktpartij blijkt alle kennis in huis te hebben voor deze innovatie. Daarom bereidde Rijkswaterstaat in 2013 een open kennisplatform voor, dat begin 2014 van start ging. Productontwikkelaars en wegenbouwers bundelen daarin samen met TNO, TU Delft en Rijkswaterstaat hun kennis. De deelnemende marktpartijen komen niet alleen uit Nederland; naast Heijmans en Dura Vermeer doen ook SGS-Intron (Zwitserland/Nederland) en Unicom (Rusland) mee. Vanaf 2014 gaan deze marktpartijen aan de slag met de ontwikkeling van hun product. Deze worden vervolgens in fasen getest, van een laboratoriumonderzoek tot een proefvak op een bestaand weg. Na iedere fase volgt een besluit om met de ontwikkeling verder te gaan of te stoppen. De risico s voor marktpartijen en voor Rijkswaterstaat blijven op deze manier beperkt. Bovendien neemt de kans op een goedwerkend product toe, omdat bijsturing tussentijds mogelijk is. In 2018 moet duidelijk zijn welke ultrastille wegdekproducten Rijkswaterstaat kan gaan inzetten, zodat toepassing in de praktijk vanaf 2019 mogelijk is. Over tien jaar zal naar verwachting op minimaal twee procent van het hoofdwegennet asfalt nodig zijn dat 10 decibel minder geluid produceert ten opzichte van Dicht Asfalt Beton (DAB). Het ultrastille wegdek kan dit realiseren. 8 Rijkswaterstaat

9 1.3 Innovatief scheepvaartverkeersmanagement tijdens onderhoud Krammersluizen Groot onderhoud aan de Krammersluizen is als moment gebruikt om in samenwerking met de beroepsvaart het verkeersmanagement op de vaarweg een stap verder te krijgen. Via het innovatieproject Duurzaam stremmen hebben schippers meer inzicht gekregen in stremmingen en wachttijden bij kolken. De aanpassingen zijn voor de beroepsgroep vooruitstrevend, maar ook de manier waarmee Rijkswaterstaat en beroepsvereniging Koninklijke Schuttevaer in dit project hebben samengewerkt is veelbelovend voor verder ontwikkelingen in de nabije toekomst. Het onderhoud van de Krammersluizen zorgde ervoor dat één van de kolken van de sluis een groot deel van september 2013 dicht was. Er moesten dus meer schepen gebruikmaken van de resterende kolken. Om zo n situatie georganiseerd te laten verlopen, was het belangrijk dat schippers op tijd wisten waar ze aan toe zouden zijn. Ze konden dan eventueel hun snelheid en de vaarplanning aanpassen. Hierdoor konden ze het verbruik van brandstof en de uitstoot van CO2 verminderen en hun eventuele vertraging beter inplannen. Voor de pilot Duurzaam stremmen zijn de website en een app ontwikkeld. Daar konden schippers zich registreren. De bedieners van de sluizen genereerden relevante informatie over de actuele invaartijd, wachtrij en voorlopige schutindelingen en deze informatie werd gepubliceerd op website. Geregistreerde schippers hadden vervolgens direct toegang tot die informatie en kregen zo inzicht in de wachttijden en konden zien welke kolk was gestremd. Bij extreem lange wachttijden en overvolle voorhavens konden bepaalde schepen ook het advies krijgen een andere route te nemen. Voor dit project werkte Rijkswaterstaat nauw samen met beroepsvereniging Koninklijke Schuttevaer. Tijdens bijeenkomsten vóór de proef bekeken binnenvaartondernemers en bedieners van sluizen samen de mogelijkheden op het gebied van innovatief verkeersmanagement. Tijdens de pilot werd een aantal maatregelen in de praktijk getest. Op zijn beurt geeft de pilot leerpunten voor meer experimenten op dit gebied. Met deze pilot is een stap gezet in de verdere ontwikkeling van dynamische verkeersinformatie voor de scheepvaart. Bij stremmingen kan nu vaker gebruik worden gemaakt van de website en de app en wordt de informatie naar schippers toe verbeterd. Tegelijkertijd wennen de schippers eraan zich hier meer op te focussen en meer planmatig te gaan varen. Een kleine, maar belangrijke innovatie, die zowel Schuttevaer als Rijkswaterstaat positief waardeerden. Het plan is deze oplossing in de nabije toekomst op meer plekken in te zetten. Door tijdig informatie aan de schippers te verstrekken, kan het proces van de sluisplanning enorm verbeteren. Ben Sinke projectleider Corporate innovatieprogramma Jaaroverzicht

10 2. Ruimte en duurzaamheid Het innovatiecluster ruimte en duurzaamheid van Rijkswaterstaat werkt aan verbetering van de Nederlandse leefomgeving, onder meer door in te zetten op gebruik van hernieuwbare energie, sluiting van materiaalkringlopen, toepassing van ruimtelijke verdienmodellen en stimulering van ruimtelijke koppelingen. Deze ambities realiseren we stap voor stap. In 2013 heeft Rijkswaterstaat onder andere gewerkt aan duurzame energielandschappen, de Green Deal Beton, het tijdelijk anders bestemmen van rijksgronden, een Biomassa Alliantie, de toepassing van de Aanpak Duurzaam GWW en de intentieverklaring voor Project A15 ( de eerste duurzame snelweg ter wereld ). Deze voorbeelden laten allemaal zien hoe Rijkswaterstaat in samenwerking met partners winst boekt. Door zelf een project te starten, te faciliteren, partijen samen te brengen, actief deel te nemen of er gewoon voor te zorgen dat we niet in de weg staan. Veel meer dan vroeger vormt ruimte en duurzaamheid een integraal onderdeel van de door Rijkswaterstaat uitgevoerde werkzaamheden. Dit jaaroverzicht toont de enorme winst die is te behalen door te innoveren. Winst door dingen anders te doen. Dat blijkt ook uit de interesse voor onze projecten uit zowel binnen- als buitenland, bijvoorbeeld op het gebied van ledverlichting en vezelversterkte kunststof. Innovatie begint met vragen stellen over de opgaven waarvoor we staan. Hoe kom je tot energielandschappen of duurzaam beheer? Hoe maak je tijdelijke functies voor gebieden mogelijk? Hoe kun je functies combineren? Hoe organiseer je participatie? Hoe maak je infrastructuur gezonder? Hoe ondersteun je multimodale knooppunten? Dit zijn allemaal vragen waar we antwoorden op zoeken en ook al een aantal hebben gevonden. Over veranderingen moet je immers niet te veel praten, je moet het vooral doen! 10 Rijkswaterstaat

11 2.1 Landschappen benutten voor hernieuwbare energie Het landschap van Schouwen-Duiveland biedt volop kansen voor de ontwikkeling van duurzame en hernieuwbare energie. In het project Duurzame energielandschappen en ecosysteemdiensten (DEESD) zoekt Rijkswaterstaat samen met kennisinstellingen en marktpartijen naar oplossingen voor een stijgende energiebehoefte. Schouwen-Duiveland heeft diverse landschappelijke kenmerken, zoals ruimte voor recreatie, zoet water, zout water en landbouwgebied. De DEESD-partners bekijken deze kenmerken als ecosysteemdiensten : het kapitaal dat het landschap ons biedt. Wat kunnen we allemaal met dit landschap? Waar kunnen we energie opwekken en waar kunnen we die inzetten? Het project analyseert en inventariseert de potentie van hernieuwbare energie en eco systeemdiensten voor diverse vormen van landgebruik en waterbeheer op Schouwen-Duiveland. Rijkswaterstaat werkt in dit project nauw samen met diverse belanghebbende partijen: Alterra, Wageningen UR, stichting Made in Zeeland, ingenieursbureau Tauw, de provincie Zeeland, Habo Hoveniers, Wereldregio.nl, hotel De Zeeuwse Stromen en Interieur Paauwe. DEESD brengt hun behoeftes in kaart en koppelt ze aan de mogelijkheden van het landschap. De verschillende visies die hiermee ontstaan op onder meer energiebehoefte, energiewinning of recreatie worden op kaarten gepresenteerd. Samen laten die alle ecosysteemdiensten en energiekansen zien. Uiteindelijk komt er een aantal toekomstscenario s uit het project rollen. Plannen met draagvlak, die rekening houden met alle betrokken partijen. Windmolens bij Borssele Innovatie begint met vragen stellen over de opgaven waarvoor we staan. Hoe kom je tot duurzaam beheer? Hoe maak je tijdelijke functies voor gebieden mogelijk? Hoe maak je infrastructuur gezonder? Vragen waarop we antwoorden zoeken en soms ook hebben gevonden. Over veranderingen moet je immers niet te veel praten, je moet het vooral doen! Mattijs Erberveld clustermanager Ruimte en duurzaamheid Corporate innovatieprogramma Jaaroverzicht

12 2.2 Tijdelijk Anders Bestemmen als ruimtelijke verdienmodel Tijdelijk Anders Bestemmen (TAB) draait om een flexibele omgang met tijd en ruimte en is daarom uitermate geschikt voor gebieden met veranderende functies en een hoge dynamiek. Bij TAB krijgt een (nog) onbenut gebied een tijdelijke functie, maar blijft het op langere termijn beschikbaar voor toekomstige functies, die vaak al gepland maar nog onzeker zijn. Het doel van het tijdelijk en anders benutten van rijksgronden: meer rendement uit de bestaande en toekomstige grondportefeuille. Maar dat niet alleen: nieuwe vormen van benutten zijn ook een stimulans voor innovatieve ondernemers met goede ideeën voor duurzaam gebruik van de grond. Het gaat om financieel én maatschappelijk rendement. Het is belangrijk om over de grenzen van je eigen organisatie heen te kijken, want we zijn allemaal nog aan het pionieren op het gebied van tijdelijk anders benutten. Ireen Röling projectleider Tijdelijk Anders Benutten Voorbeelden van tijdelijk anders bestemmen in 2013 waren onder meer te vinden in het boekje Rijksgronden tijdelijk en anders benutten. Hierin laten vastgoedmedewerkers van verschillende onderdelen van de Rijksoverheid zien wat er allemaal kan, onder meer op het gebied van duurzame energiewinning, parkeergelegenheid of vlasteelt. Daarnaast ging in 2013 een leertraject over TAB van start, bestaande uit drie bijeenkomsten waarin pioniers hun eerste ervaringen en visies deelden en waarin de deelnemers uitgebreid spraken over de kneepjes van het vak op het gebied van staatssteun, waardebepaling en het op de markt zetten van gronden. Een ander gespreksonderwerp was de samenwerking tussen de rijksdiensten. Bijvoorbeeld bij het benaderen van de markt, de uitwisseling van kennis en het naast elkaar leggen van kaarten met braakliggende gronden. In maart 2013 organiseerde TAB samen met RWS Partner in het LEF future center de bijeenkomst Rijkswaterstaat onderneemt op eigen areaal, waar ruim tachtig deelnemers (marktpartijen, medeoverheden, experts en medewerkers van Rijkswaterstaat) elkaar spraken over de verdienmogelijkheden op het areaal van Rijkswaterstaat. TAB stond ook centraal in de bevlogen TEDx-speech van projectleider Ireen Röling en de verkenning Reserveren zonder te bevriezen. Bij die laatste publicatie is intensief samengewerkt met o.a. de Deltaprogramma s Rivieren en Nieuwbouw en Herstructurering. Juist binnen het Deltaprogramma is behoefte aan een flexibele strategie, onder meer om lokale maatschappelijke en economische ontwikkelingen zo min mogelijk te belemmeren. In 2014 is als onderdeel van het leertraject een kansen- en risicodashboard ontwikkeld, waarop in één oogopslag te zien is met welke factoren je rekening moet houden voor het bepalen van juridische en financiële haalbaarheid. Later in 2014 komt er een digitale kaart beschikbaar op www. rijkswaterstaat.nl die laat zien welk Rijkswaterstaatvastgoed beschikbaar is/komt voor tijdelijk anders benutten. Daarmee is het project afgerond. Vervolgens is het aan de vastgoedmedewerkers van Rijkswaterstaat en andere overheidsorganisaties om de kennis uit het leertraject in de praktijk te brengen. 12 Rijkswaterstaat

13 2.3 Biomassa Alliantie zorgt voor ruimtelijke koppeling Bij terreinbeheer komt biomassa vrij: gras, bladeren, hout. Rond de IJssel in Oost-Nederland bundelen tien partijen de Biomassa Alliantie hun krachten om dit maaisel en haksel beter te benutten. Het idee is de biomassa als basis te gebruiken voor producten als veevoer of biogas. De alliantie, een onderdeel van Self-Supporting River System (SSRS), ging op 6 november 2013 officieel van start met de ondertekening van een Letter of Intent. De alliantie bestaat uit terreinbeheerders, overheden en kennisinstituten in Oost-Nederland: Staatsbosbeheer Regio Oost, Waterschap Vallei en Veluwe, de provincie Gelderland, Rijkswaterstaat, Natuurderij Keizersrande, Dienst Landelijk Gebied, Wageningen University & Research Centre, de Radboud Universiteit Nijmegen, de Unie van Bosgroepen en kennisinstituut Deltares. Zij zien biomassa als waardevolle grondstof en als een nuttige bijdrage aan de ontwikkeling van een duurzame en groene economie. De partners investeren in kennisontwikkeling en verkennen kansen voor concrete projecten die tot een duurzame omslag leiden. Direct na de ondertekening van de intentieverklaring hebben de deelnemers in workshops kansrijke mogelijkheden verkend. De partners werken samen aan duurzaam gebruik van natuurlijke bronnen, kunnen biomassa leveren van hoogwaardige kwaliteit en investeren in slimme logistiek en inrichting. Op die manier bieden zij de afnemers leveringszekerheid en kan biomassa een economische drager zijn voor het beheer van terreinen en landschappen. In 2014 zijn de betrokken partijen begonnen met het uitwerken van de afgesproken ambities. Juist de gouden driehoek van praktijk (terreinbeheer), wetenschap (kennisinstituten) en beleid (overheden) biedt een stevig fundament voor een solide en duurzame verandering. Joyce Zuijdam samen met Marja Hamilton projectleider van SSRS Schepen op de IJssel Corporate innovatieprogramma Jaaroverzicht

14 Door de aanleg van drie (zand)dammen creëert Rijkswaterstaat een wind- en golfluw gebied in het Markermeer 3. Water Water is sterk verweven met allerlei maatschappelijke vraagstukken. Denk aan waterveiligheid, waterkwaliteit, hygiëne, voedsel en energie winning. Die vraagstukken worden steeds ingewikkelder, terwijl de middelen altijd beperkt zijn. Daarom zijn we constant op zoek naar slimme, betaalbare oplossingen, vaak met behulp van nieuwe inzichten en nieuwe technologie. Maar ook nieuwe vormen van samenwerking: bijvoorbeeld de topsectoren-aanpak, waarbij overheid en marktpartijen samen optrekken met kennisinstellingen. Of het nu gaat om nieuwe manieren van dijkversterking, zoet en zout water gescheiden houden terwijl de scheepvaart er geen last van heeft, of polders slim inzetten voor meerdere doelen; het zijn allemaal voorbeelden van hoe je met andere ogen naar water kunt kijken. 14 Rijkswaterstaat

15 3.1 Luchtbellenscherm Krammerjachtensluis De werkzaamheden bij de Krammerjachtensluis De Krammerjachtensluis, tussen het Volkerak-Zoommeer en de Oosterschelde, wordt een proeftuin voor een nieuw systeem om zoet en zout water gescheiden te houden: met schermen van luchtbellen en water. In 2013 zijn de werkzaamheden gestart; vóór het recreatieseizoen van 2014 moet het systeem gereed zijn. In 2013 heeft Rijkswaterstaat het luchtbellenscherm samen met partners Deltares en Royal HaskoningDHV ontwikkeld en is de bouw gestart. In april 2014 is het systeem in gebruik genomen. Tot augustus wordt bekeken of het werkt. Als dat het geval is, kan de nieuwe zoet-zoutscheiding ook voor andere sluizen gebruikt worden. Als er bij de Krammersluizen geen scheidingssysteem zou zijn, dan komt er bij elke schutting een grote hoeveelheid zout in het zoete water terecht: zo n kilo. Dat maakt het water dan onbruikbaar voor de landbouw. Bovendien is het erg schadelijk voor de zoete flora en fauna van het Volkerak-Zoommeer. De huidige methode werkt prima, maar neemt veel tijd in beslag. Ook zorgt het voor hoge beheer- en onderhoudskosten. Het luchtbellenscherm is een snellere en goedkopere manier om zout en zoet water gescheiden te houden. Het heeft dus ook een positief effect op de scheepvaart, omdat die sneller door de sluis kan dankzij het luchtbellenscherm. Ook wordt er zoet water de sluis ingepompt om het zoute water buiten te houden. Corporate innovatieprogramma Jaaroverzicht

16 3.2 Achteroeverconcept Koopmanspolder De Koopmanspolder vanuit de lucht Achteroever is een nieuw concept, waarbij de grond achter een dijk wordt gebruikt voor waterberging. Deze waterberging combineert zoveel mogelijk functies: van natuurgebied tot landbouw, en van waterveiligheid tot recreatie. Rijkswaterstaat en verschillende partners testen het concept tussen 2013 en 2015 in de Koopmanspolder (tussen Andijk en Wervershoof, Noord-Holland). De pilot is bedoeld om de effecten van dit soort waterberging te meten. Kan een polder omgaan met snelle en extreme verschillen in waterstand? En wat is het effect op de natuur? Om dit te onderzoeken, hebben Rijkswaterstaat en de provincie Noord-Holland 16 hectare natuurgebied gerealiseerd in de Koopmanspolder. Het water kan deze polder in en uit via een visvriendelijke buisvijzel. Een innovatie op zich: dankzij deze energiezuinige vijzel kunnen vissen veilig van het IJsselmeer in de polder komen en andersom. Het succes van het project is mede te danken aan de brede samenwerking die eraan ten grondslag ligt: de provincie Noord-Holland, Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier, onderzoeksinstituut Deltares, Staatsbosbeheer, Dienst Landelijk Gebied, de gemeente Medemblik en Rijkswaterstaat zetten zich samen in om grote stappen te zetten naar nieuwe vormen van waterbeheer. Het onderzoek moet leiden tot slim gebruik van polders, waarbij natuur, waterveiligheid, het tegengaan van verzilting en verschillende soorten recreatie naast elkaar plaatsvinden. In 2013 is de polder gemonitord met normale waterstanden. Vanaf dit jaar experimenteren de waterbeheerders Rijkswaterstaat en Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier samen met Deltares met het water- en peilbeheer. In 2014 volgt het water in de polder min of meer het natuurlijke peil. In 2015 is een laag peil de focus van de proef: dan wordt bekeken hoe ver het water kan zakken om droogte te simuleren. In 2016 mag de polder voor korte tijd vollopen tot het peilniveau van het IJsselmeer om de effecten te testen van noodberging op de veiligheid van de dijk en het achterland, de waterkwantiteit, de waterkwaliteit, de natuur en de leefomgeving. Dit betekent dat het water ongeveer tot aan de voet van de dijk komt. 16 Rijkswaterstaat

17 3.3 Dijkvernageling Dijken versterken door ze hoger of breder te maken is niet altijd een optie. Deze methoden vragen extra ruimte, en hebben dus altijd gevolgen voor de omgeving. Daarom werkt Rijkswaterstaat samen met de waterschappen aan nieuwe methodes om dijken te versterken van binnenuit. Zo wordt dijkvernageling, tien jaar na de eerste prijsvraag, voor het eerst in de praktijk ingezet. Een deel van de Lekdijk, bij Vianen, krijgt de wereldprimeur. Dijkvernageling is een nieuwe manier om dijken te versterken van binnenuit, te vergelijken met het wapenen van beton. De nagels, staven van staal of kunststof, worden van buitenaf in de steile helling van een dijk geboord. De staven zijn omhuld met een mengsel van water en cement, waardoor ze zich goed kunnen vastzetten in de grond. De methode wordt al gebruikt in bijvoorbeeld spoordijken. Dijkvernageling In 2013 zijn de planstudies en vergunningsprocedures gestart van de eerste praktijktest: een consortium van ingenieursbureaus en aannemers versterkt een deel van de Lekdijk, tussen Opijnen en Hagestijn, door middel van dijkvernageling. Door de aanwezigheid van bebouwing en een gracht is dijkversterking van buitenaf hier niet mogelijk. Na vele jaren ontwikkeling is dit de eerste keer dat dijkvernageling in de praktijk wordt toegepast. In 2014 wordt de pilot verder voorbereid; in 2015 start de aanleg. Het concept is ontwikkeld door een consortium van GMB, Van Oord en BAM, samen met Fugro, Royal HaskoningDHV en Arcadis. Zij baseerden het concept op de dijken in de delta s van het verre oosten, die vroeger versterkt werden met bamboestokken. Corporate innovatieprogramma Jaaroverzicht

18 De omgeving verkennen met behulp van Augmented Reality 4. IV-innovatie In 2013 is het cluster SMIT (Slim Meten, Inwinnen en Testen) omgedoopt tot IV-innovatie, waarbij IV staat voor Informatie- Voorziening. Dat is niet alleen een naamsverandering: het aantal activiteiten van het cluster breidt ook flink uit. Naast het traditionele meten en testen gaat het nieuwe cluster zich bezighouden met ICTinnovaties. Onder andere met een demonstrator voor cyber security, de ontwikkeling van apps en procesinnovatie bij industriële automatisering (van Rijkswaterstaat-objecten). Verder versterken we de inzet op datamanagement. Denk hierbij aan een semantische zoekmachine, big data voor voorspellend onderhoud en een visuele gereedschapskist voor metadata. In 2013 zijn er vooral resultaten behaald op het gebied van meten en testen; hieronder leest u meer over projecten rondom dijkmonitoring en het meten van slib op de bodem van vaarwegen. De eerste pilots rondom data management en ICT vinden op dit moment plaats of starten in 2014: de Markeercheck-app is een vroeg voorbeeld van deze projecten. 18 Rijkswaterstaat

19 4.1 Nieuwe dijkmonitoring: veiligheid als basis In een dichtbevolkte delta als Nederland zijn goede, veilige dijken van enorm belang. Door zeespiegelstijging, bodemdaling en de toenemende economische waarde van het achterland wordt deze veiligheid steeds urgenter, maar ook complexer en duurder. Daarom loopt binnen het CIP al een aantal jaren het project Veiligheid als basis. Het doel van dit project: geld besparen op het onderhoud en de zesjaarlijkse toetsing van dijken. De belangrijkste innovatie om dat voor elkaar te krijgen is constante dijkmonitoring met moderne monitoringstechnieken, tijdens de hele levenscyclus van de waterkering. Door snel in te grijpen als er schade aan een dijk wordt gevonden, kunnen de kosten van onderhoud op de lange termijn laag gehouden worden. Bovendien zal pas onderhoud uitgevoerd worden als het vanuit monitoring blijkt dat het nodig is, in plaats van in een vaste cyclus op basis van zesjaarlijkse toetsing. Dit is uitgewerkt in een monitoringsfilosofie (werkwijze) die Rijkswaterstaat en Deltares in 2013 hebben ontwikkeld. Tijdens een expertmeeting hebben diverse experts uit het werkveld van de dijkmonitoring gesproken over de uitgang spunten. Op basis van de uitkomsten is het sleutelrapport met de monitoringsfilosofie geschreven. In dat rapport staat ook een overzicht van ongeveer 20 proeftuinen waar (al dan niet gesimuleerde) waterkeringen getest zijn. In 2014 moet binnen Rijkswaterstaat het idee gaan leven dat je geld kunt besparen door slim te monitoren. Daarom zal het project presentaties geven over de monitoringsfilosofie en een handzame versie van de werkwijze op papier zetten. Dijkmonitoring op de IJkdijk in Groningen Corporate innovatieprogramma Jaaroverzicht

20 4.2 De Markeercheck-app In 2013 lanceerde Rijkswaterstaat de Markeercheck-app. De app, geschikt voor ios- en Android-telefoons en tablets, bevat actuele en betrouwbare gegevens over de vaarwegmarkeringen. Gebruikers van vaarwegen kunnen via de app direct storingen aangeven aan de vaarwegmarkeringen van Rijkswaterstaat. Nederland kent zo n vaarwegmarkeringen, zoals boeien en lichtbakens. Ze zijn belangrijk voor de veiligheid op de vaarweg, omdat schepen navigeren met behulp van deze markeringen. Soms beschadigen deze markeringen, bijvoorbeeld doordat het licht kapot is of doordat de markering is aangevaren. Dankzij de Markeercheck-app, ontwikkeld in samenwerking met het bedrijf 2 Cool Monkeys, kunnen schippers dit soort schade direct doorgeven aan Rijkswaterstaat. Eind 2013 was de app ongeveer keer gedownload, waarvan de helft voor ios-apparaten (iphones en ipads). Op dat moment waren er ongeveer tien serieuze meldingen gedaan, die Rijkswaterstaat in behandeling heeft genomen; een aantal van deze meldingen was alléén via de app binnengekomen. De aantallen lijken niet heel hoog, maar wat wel geldt: als de app slechts één ongeluk voorkomt heeft deze de investering al opgebracht. In 2014 zal Rijkswaterstaat kijken naar mogelijkheden om de app verder te ontwikkelen. Zo kan de app geschikt gemaakt worden voor het melden van schade aan sluizen, bruggen of bebording van Rijkswaterstaat. Of aan markeringen van andere vaarwegbeheerders. Verder onderzoekt Rijkswaterstaat mogelijkheden om de groep gebruikers te vergroten. Bijvoorbeeld door gerichte promotie en door samenwerking met andere partijen en koppeling aan andere apps. Tot slot biedt ook de toepassing van augmented reality interessante perspectieven: ter plekke informatie over een object beschikbaar krijgen op de smartphone, zodat met de app gerichtere input gegeven kan worden. Vaarwegmarkering (boei) in het Volkerak 20 Rijkswaterstaat

Ruimte voor innovatie. Corporate innovatieprogramma Rijkswaterstaat

Ruimte voor innovatie. Corporate innovatieprogramma Rijkswaterstaat Ruimte voor innovatie Corporate innovatieprogramma Rijkswaterstaat Voorwoord Inhoudsopgave De actuele maatschappelijke omstandigheden vragen om vernieuwende oplossingen. Het weer wordt extremer en wegen,

Nadere informatie

Hoe krijgen innovaties een kans?...

Hoe krijgen innovaties een kans?... Hoe krijgen innovaties een kans?... Inkoop Innovatie Urgent Meer doen met minder geld. De prestatiedruk van de Nederlandse overheid is groot en de verwachtingen zijn hoog. Het kabinet spant zich in om

Nadere informatie

Water en Natuur: Een mooi koppel!

Water en Natuur: Een mooi koppel! Water en Natuur: Een mooi koppel! Onderzoek naar de succesfactoren, belemmeringen en kansen voor het meekoppelen van water en natuur Tim van Hattum (Alterra Wageningen UR) Aanleiding Deltaprogramma gaat

Nadere informatie

Watersysteem van de Toekomst: vervolg debat-diner

Watersysteem van de Toekomst: vervolg debat-diner Memo Aan deelnemers diner-debat Eye Kopie aan Contactpersoon Rik van Terwisga Datum 8 januari 2015 Onderwerp Vervolg Debat-diner "Watersysteem van de Toekomst" Watersysteem van de Toekomst: vervolg

Nadere informatie

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta)

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Agenda Stad Concernstaf CSADV Stadhuis Grote Kerkplein 15 Postbus 538 8000 AM Zwolle Telefoon (038) 498 2092 www.zwolle.nl Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Hoe houden we onze delta leefbaar

Nadere informatie

DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK

DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK VERSIE JUNI 2014 INLEIDING De Bouwcampus staat in de steigers: hier pakken we de uitdagingen binnen de bouw gezamenlijk op. In vraagstukken die zowel private als publieke

Nadere informatie

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Burgers, bedrijven, milieu-organisaties en overheden hebben vandaag op initiatief van minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en

Nadere informatie

Forum Spoor & Infra; de tijdlijn. 14 februari 2014 Koene Talsma Wim Holleman

Forum Spoor & Infra; de tijdlijn. 14 februari 2014 Koene Talsma Wim Holleman Forum Spoor & Infra Forum Spoor & Infra; de tijdlijn 14 februari 2014 Koene Talsma Wim Holleman De Tijdlijn Instelling Regieraad Bouw 2004 Innovatiebrief 2 e Kamer 2006 Tunnelproblematiek! 2009 Haardvuursessies

Nadere informatie

Vervolg en gebiedsproces WBP 5

Vervolg en gebiedsproces WBP 5 Vervolg en gebiedsproces WBP 5 1 Inleiding Het WBP5 strategisch deel ligt voor. Hiermee is het WBP 5 niet af, maar staat het aan het begin van het gebiedsproces en het interne proces om tot een uitvoeringsprogramma

Nadere informatie

Meer waarde creëren. Assetmanagement op maat

Meer waarde creëren. Assetmanagement op maat Meer waarde creëren Assetmanagement op maat Zo maken wij assetmanagement toepasbaar Met de toolbox Zeven bouwstenen van professioneel assetmanagement maken we de ISO55000 toepasbaar voor u. Belanghebbenden

Nadere informatie

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020 OP EFRO OOST-NEDERLAND 2014-2020PRESENTATIE KENNISPARK, 23 APRIL 2014 JOLANDA VROLIJK, PROGRAMMAMANAGER EFRO OP EFRO Oost-Nederland 2014-2020 Inhoud presentatie 1. Inleiding Europese Fondsen: cohesie beleid

Nadere informatie

Factsheet Vertex - Pilot Slim Waterbeheer ten behoeve van de Waterinfodag.

Factsheet Vertex - Pilot Slim Waterbeheer ten behoeve van de Waterinfodag. Factsheet Vertex - Pilot Slim Waterbeheer ten behoeve van de Waterinfodag. Tijdens de bijeenkomst voor de Fysieke Digitale Delta bij onze samenwerkingspartner het Hoogheemraadschap van Delfland zijn de

Nadere informatie

30196 Duurzame ontwikkeling en beleid. Brief van de minister van Infrastructuur en Milieu. Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

30196 Duurzame ontwikkeling en beleid. Brief van de minister van Infrastructuur en Milieu. Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal 30196 Duurzame ontwikkeling en beleid Nr. 459 Brief van de minister van Infrastructuur en Milieu Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 5 juni 2016 Met deze brief informeer

Nadere informatie

1 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen. Samenwerking in de Rotterdamse afvalwaterketen

1 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen. Samenwerking in de Rotterdamse afvalwaterketen 1 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen Samenwerking in de Rotterdamse afvalwaterketen 2 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen Bestuurlijke overeenkomst voor Samenwerking

Nadere informatie

Ministerie van Infrastructuur en Milieu. Duurzaamheid. Ervaringen van een Rijkswaterstaat medewerker. Harald Versteeg Programmamanager RWS Duurzaam

Ministerie van Infrastructuur en Milieu. Duurzaamheid. Ervaringen van een Rijkswaterstaat medewerker. Harald Versteeg Programmamanager RWS Duurzaam Duurzaamheid Ervaringen van een Rijkswaterstaat medewerker Harald Versteeg Programmamanager RWS Duurzaam Duurzaamheid maatschapelijke meerwaarde leveren PPP samenhang (met alle maatschappelijke doelen)

Nadere informatie

De waterschappen als publieke opdrachtgever

De waterschappen als publieke opdrachtgever De waterschappen als publieke opdrachtgever (periode 2014-2016) Voor iedereen die met de waterschappen te maken krijgt als opdrachtgever voor de realisatie van, of het beheer en onderhoud aan, (waterschaps)werken,

Nadere informatie

DUURZAME INITIATIEVEN

DUURZAME INITIATIEVEN DUURZAME INITIATIEVEN Onder duurzame initiatieven verstaat Arcadis technische innovaties die direct of indirect leiden tot energiebesparende oplossingen. Daarnaast initiatieven die de maatschappelijke

Nadere informatie

Zou het niet prachtig zijn als

Zou het niet prachtig zijn als , YouCongres 2014 6-2-2014 Zou het niet prachtig zijn als YouCongres 6 feb 2014 Duurzame infra: ambities van opdrachtgevers ProRail wil in 2020 de energie-efficiency met 30 procent verbeterd hebben ten

Nadere informatie

Gas geven voor duurzame energie

Gas geven voor duurzame energie Gas geven voor duurzame energie Programma Programma Thema Thema Workshops Workshops Lokatie Lokatie Gelders Gelders netwerk netwerk voor voor duurzame duurzame energie energie Uitnodiging Netwerkbijeenkomst

Nadere informatie

agendapunt 3.a.7 Aan College van Dijkgraaf en Hoogheemraden INNOVATIE - VISIE EN REALISATIE Portefeuillehouder Smits, M. Datum 23 juni 2015

agendapunt 3.a.7 Aan College van Dijkgraaf en Hoogheemraden INNOVATIE - VISIE EN REALISATIE Portefeuillehouder Smits, M. Datum 23 juni 2015 agendapunt 3.a.7 1198541 Aan College van Dijkgraaf en Hoogheemraden INNOVATIE - VISIE EN REALISATIE Portefeuillehouder Smits, M. Datum 23 juni 2015 Aard bespreking Besluitvormend Afstemming Bijlagen 1

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Intentieverklaring Opstart Digitale Delta. 16 mei 2012

Intentieverklaring Opstart Digitale Delta. 16 mei 2012 Intentieverklaring Opstart Digitale Delta 16 mei 2012 1 Intentieverklaring Opstart Digitale Delta ambitie De Digitale Delta heeft als ambitie om een open platform, gebaseerd op open standaarden, te realiseren

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE WATER- SCHAPPEN & ENERGIE Resultaten Klimaatmonitor Waterschappen 2014 Waterschappen willen een bijdrage leveren aan een duurzame economie en samenleving. Hiervoor hebben zij zichzelf hoge ambities gesteld

Nadere informatie

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma. Kunststof & Rubber in de Ondergrondse Infrastructuur

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma. Kunststof & Rubber in de Ondergrondse Infrastructuur Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Kunststof & Rubber in de Ondergrondse Infrastructuur Utrecht, 21 oktober 2015 Inhoud Introductie 3 Zij waren er bij! 4 Circulaire economie 5 RACE programma 6 Sectoranalyse

Nadere informatie

Duurzaamheid bij RWS. Van visie naar praktijk. Annette Augustijn. Symposium Duurzame Infrastructuur 28 april 2011, Woerden

Duurzaamheid bij RWS. Van visie naar praktijk. Annette Augustijn. Symposium Duurzame Infrastructuur 28 april 2011, Woerden Ministerie van Infrastructuur en Milieu Duurzaamheid bij RWS Van visie naar praktijk Symposium Duurzame Infrastructuur 28 april 2011, Woerden Annette Augustijn Programmadirecteur Duurzaam RWS 28 april

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Zie het Deltaprogramma als een flexibele verzekering. Nieuwsbrief 3 2014. Aan- of afmelden voor deze nieuwsbrief?

Inhoudsopgave. Zie het Deltaprogramma als een flexibele verzekering. Nieuwsbrief 3 2014. Aan- of afmelden voor deze nieuwsbrief? Binnen de IJssel-Vechtdelta werken zes overheidspartners samen aan een waterveilige en klimaatbestendige toekomst. De provincie Overijssel, Waterschap Groot Salland, Veiligheidsregio IJsselland en de gemeenten

Nadere informatie

Sfeerverslag 18 november 2015 DOEN!

Sfeerverslag 18 november 2015 DOEN! Sfeerverslag 18 november 2015 DOEN! Waardevol Water? Doen! Woensdagavond 18 november organiseerde het hoogheemraadschap van Rijnland in de Stadsgehoorzaal in Leiden de avond Waardevol Water over het Waterbeheerplan

Nadere informatie

Clean Tech Delta. Innovative solutions to climate and energy challenges

Clean Tech Delta. Innovative solutions to climate and energy challenges Clean Tech Delta Innovative solutions to climate and energy challenges De New Green Deal voor innovatie en schone technologie in de regio Rotterdam-Delft Clean Tech Delta gezamenlijk innovatie en schone

Nadere informatie

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering Amsterdam, 26 januari 2016 1 Inhoud Introductie 3 Zij waren er bij! 4 Circulaire economie 5 Waarom circulair? 6 Nederland Circulair! 7

Nadere informatie

Innovatieve zoetzoutscheiding. Krammersluizen. Resultaten Pilot Krammerjachtensluis. Kees-Jan Meeuse, omgevingsmanager

Innovatieve zoetzoutscheiding. Krammersluizen. Resultaten Pilot Krammerjachtensluis. Kees-Jan Meeuse, omgevingsmanager Innovatieve zoetzoutscheiding (IZZS) Krammersluizen Resultaten Pilot Krammerjachtensluis Kees-Jan Meeuse, omgevingsmanager 15 oktober 2014 Doel vandaag 1. Aanleiding van het project 2. Doelen van het project

Nadere informatie

AMBITIES HOLLAND FINTECH

AMBITIES HOLLAND FINTECH AMBITIES HOLLAND FINTECH 1 infrastructuur Holland FinTech streeft naar het creëren van transparantere, toegankelijke (digitale) financiële diensten en financiële van het allerbeste niveau door middel van

Nadere informatie

Intentieverklaring. Ontwikkeling innovatiecluster met composieten in de bouw

Intentieverklaring. Ontwikkeling innovatiecluster met composieten in de bouw Intentieverklaring Ontwikkeling innovatiecluster met composieten in de bouw 19 november 2014 1 Partijen: 1. Royal HaskoningDHV Nederland B.V., vertegenwoordigd door mevrouw I. Siebrand-Oosterhuis, Business

Nadere informatie

Ondergrondse opslag. Kansen en dilemma s

Ondergrondse opslag. Kansen en dilemma s Ondergrondse opslag Kansen en dilemma s Nut en noodzaak? 2 Historisch perspectief Aanname alles is optimaal geregeld, water volgt functie; Nu voldoende water door externe aanvoer; Weinig urgentie voor

Nadere informatie

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Datum: 22 april 2013 Betreft: Beleidsreactie op het advies "De

Nadere informatie

Partners gezocht voor Strategische Innovaties in de Gastvrijheidssector

Partners gezocht voor Strategische Innovaties in de Gastvrijheidssector Partners gezocht voor Strategische Innovaties in de Gastvrijheidssector 1. Inleiding In de visie van de Gastvrijheidssector voor 2025 (Vinden, Verrassen, Verbinden) is de missie geformuleerd dat Nederland

Nadere informatie

Virtual Design & Construction. Sneller, beter, slimmer

Virtual Design & Construction. Sneller, beter, slimmer Virtual Design & Construction Sneller, beter, slimmer Virtual Design & Construction Sneller, beter, slimmer Royal HaskoningDHV biedt u met Virtual Design & Construction (VDC) een unieke methode om integraal

Nadere informatie

agendapunt 04.B.16 Aan Commissie Bestuur, organisatie en bedrijfsvoering INNOVATIE - VISIE EN REALISATIE

agendapunt 04.B.16 Aan Commissie Bestuur, organisatie en bedrijfsvoering INNOVATIE - VISIE EN REALISATIE agendapunt 04.B.16 1198541 Aan Commissie Bestuur, organisatie en bedrijfsvoering INNOVATIE - VISIE EN REALISATIE Voorstel Commissie Bestuur, organisatie en bedrijfsvoering 03-11-2015 kennis te nemen van

Nadere informatie

Anticiperend beheer op zee en in de Delta

Anticiperend beheer op zee en in de Delta Anticiperend beheer op zee en in de Delta Joris Geurts van Kessel Zee en Delta Aanpak koers Bron: ontwikkelde aanpak Peter van Rooy met RWS Update van eerder werk voor VenW, op basis van Gedachtegoed Rand

Nadere informatie

DVM in Amsterdam, de ambities waargemaakt door de systemen!

DVM in Amsterdam, de ambities waargemaakt door de systemen! (Bijdragenr. 56) DVM in Amsterdam, de ambities waargemaakt door de systemen! Bert van der Veen Advin b.v. Rien Borhem Gemeente Amsterdam 1. Inleiding Om het verkeer in goede banen te leiden wordt steeds

Nadere informatie

Corporate. innovatieprogramma. Aanpak en projectenoverzicht

Corporate. innovatieprogramma. Aanpak en projectenoverzicht Inhoud Corporate innovatieprogramma Inhoud Corporate innovatieprogramma in fases s management Voorwoord agenda 0-00 (totstandkoming en vaststelling) > Beleidskader Corporate innovatieprogramma innovatiegericht

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

De praktijk van duurzaam inkopen bij Rijkswaterstaat

De praktijk van duurzaam inkopen bij Rijkswaterstaat De praktijk van duurzaam inkopen bij Rijkswaterstaat Henk Tiemensma RWS Bouwdienst 16 september 2008 Inhoud presentatie Organisatie Ministerie van Verkeer en Waterstaat Rijkswaterstaat Organisatie Bouwdienst

Nadere informatie

STUREN MET WATER. over draagvlak en draagkracht in de westelijke veenweiden

STUREN MET WATER. over draagvlak en draagkracht in de westelijke veenweiden STUREN MET WATER over draagvlak en draagkracht in de westelijke veenweiden STUREN MET WATER Het ontwerp Sturen met water van het Veenweide Innovatiecentrum Zegveld (VIC) zet in op actief, dynamisch grondwaterbeheer

Nadere informatie

Spookfiles A58 is één van de projecten binnen het programma Beter Benutten van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu.

Spookfiles A58 is één van de projecten binnen het programma Beter Benutten van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu. Factsheet Algemene informatie Wat is het project Spookfiles A58? In de hele wereld wordt gewerkt aan manieren om het verkeer sneller, veiliger, comfortabeler en duurzamer maken. Nederland loopt voorop

Nadere informatie

Aanpak Duurzaam GWW- Aan de slag!

Aanpak Duurzaam GWW- Aan de slag! Aanpak Duurzaam GWW- Aan de slag! Johan van Dalen, ProRail, Cindy de Groot, Provincie Zuid-Holland Esther Veendendaal, RVO 5 juni 2014 Ontstaan van Duurzaam GWW Het begon met Duurzaam Inkopen Nu verder

Nadere informatie

Duurzame leefomgeving bij Rijkswaterstaat. Schakeldag 2015 25 juni 2015

Duurzame leefomgeving bij Rijkswaterstaat. Schakeldag 2015 25 juni 2015 Duurzame leefomgeving bij Schakeldag 2015 25 juni 2015 Één Samen met Anderen Elke dag beter uitvoeringsorganisatie I&M Missie/visie (OP2015): is de uitvoeringsorganisatie van het ministerie van Infrastructuur

Nadere informatie

AQUATISCHE LANDBOUW. haal meer uit land én water

AQUATISCHE LANDBOUW. haal meer uit land én water AQUATISCHE LANDBOUW haal meer uit land én water AQUATISCHE LANDBOUW Waarom wel het land, maar niet de sloot benutten in de veenweiden? Dat is de vraag waar het om draait in het icoon Aquatische landbouw

Nadere informatie

DE FLEXIBELE WATER BEHEERDER

DE FLEXIBELE WATER BEHEERDER DE FLEXIBELE WATER BEHEERDER Klimaatverandering, adaptatie, mitigatie. Veranderende opgaven stellen waterschappen voor grote uitdagingen. In een veranderende maatschappij die steeds vaker zelf initiatief

Nadere informatie

Aandacht voor voedsel bij Gelderse gemeenten. Resultaten digitale verkenning 22 september 14

Aandacht voor voedsel bij Gelderse gemeenten. Resultaten digitale verkenning 22 september 14 Aandacht voor voedsel bij Gelderse gemeenten Resultaten digitale verkenning 22 september 14 In het kort Doelgroep: Gelderse gemeenten Doel: verkennen behoefte aan provinciale ondersteuning bij faciliterende

Nadere informatie

Movares Duurzaamheidsscan

Movares Duurzaamheidsscan Movares Duurzaamheidsscan Innovatief procesinstrument Grip op duurzaamheid in elke projectfase Grip op duurzaamheid van A tot Z. Dat is de ambitie van Movares. Voor veel mensen en partijen is duurzaamheid

Nadere informatie

Samen werken aan waterkwaliteit. Voor schoon, voldoende en veilig water

Samen werken aan waterkwaliteit. Voor schoon, voldoende en veilig water Samen werken aan waterkwaliteit Voor schoon, voldoende en veilig water D D Maatregelenkaart KRW E E N Z D E Leeuwarden Groningen E E W A IJSSELMEER Z Alkmaar KETELMEER ZWARTE WATER MARKER MEER NOORDZEEKANAAL

Nadere informatie

4C VOOR BOUWLOGISTIEK. Toepassing van een real-time smart data platform Siem van Merriënboer

4C VOOR BOUWLOGISTIEK. Toepassing van een real-time smart data platform Siem van Merriënboer 4C VOOR BOUWLOGISTIEK Toepassing van een real-time smart data platform Siem van Merriënboer INHOUD Problematiek van logistiek in de bouw Ontwikkelingen in logistiek TKI-project 4C in bouwlogistiek Voorbeeld:

Nadere informatie

Voorsprong door gebundelde kennis

Voorsprong door gebundelde kennis Advies- en ingenieursbureau dhv.nl Voorsprong door gebundelde kennis samenwerking bij complexe mobiliteitsprojecten Altijd een oplossing verder Een opdrachtgever met raad en daad bijstaan betekent meer

Nadere informatie

KRACHTENBUNDELING VOOR 2009 Corporate Identity BM-Support.org STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT

KRACHTENBUNDELING VOOR 2009 Corporate Identity BM-Support.org STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT OPEN BUSINESS INNOVATIE KRACHTENBUNDELING VOOR SUCCES OPEN BUSINESS INNOVATIE KRACHTENBUNDELING VOOR 2009 Corporate Identity

Nadere informatie

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen Een regio om trots

Nadere informatie

IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving

IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving 16 september 2014-15:25 Het ministerie van Infrastructuur en Milieu besteedt in 2015 9,2 miljard euro aan een gezond, duurzaam

Nadere informatie

NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING. CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING

NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING. CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING Versterking van de wetenschap en een betere benutting van de resultaten zijn een onmisbare basis, als Nederland

Nadere informatie

Rijksbrede Initiatieven Duurzame Energie & Energiebesparing

Rijksbrede Initiatieven Duurzame Energie & Energiebesparing Rijksbrede Initiatieven Duurzame Energie & Energiebesparing Schakeldag 2015 25 juni 2015 Anita Baas, Michiel Bakker, Nelson Verheul Irma Thijssen Inhoud Rijksbrede aanpak & ambitie Rijksbrede programma

Nadere informatie

Co-creatie, een zoektocht naar de ultieme samenwerking in een projectomgeving

Co-creatie, een zoektocht naar de ultieme samenwerking in een projectomgeving Elk project of programma op het gebied van ruimte, water en mobiliteit is uniek en vraagt om een eigen aanpak. Maar als het om complexe opgaven gaat met meerdere bestuurlijke én omgevingspartijen, ziet

Nadere informatie

Klimaatbestendige ontwikkeling van Nederland. Is het rijk aan zet? Willem Ligtvoet, 19 april 2011

Klimaatbestendige ontwikkeling van Nederland. Is het rijk aan zet? Willem Ligtvoet, 19 april 2011 Klimaatbestendige ontwikkeling van Nederland Is het rijk aan zet? 1 Voorstudie PBL (2009) Speerpunten klimaatbestendige ruimtelijke ontwikkeling: 1. Waterveiligheid 2. Zoetwatervoorziening 3. Klimaatbestendige

Nadere informatie

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten voor financiering van duurzame energie 4 Voorwoord Euro s zijn vaak de sleutel om projecten voor de opwekking van duurzame

Nadere informatie

Wat is jouw grootste uitdaging als ondernemer?

Wat is jouw grootste uitdaging als ondernemer? Wat is jouw grootste uitdaging als ondernemer? De Week van de Ondernemer doet het gehele jaar onderzoek naar de belangrijkste uitdagingen van ondernemers. We presenteren hierbij de belangrijkste uitkomsten.

Nadere informatie

Green Deal Elektrisch vervoer

Green Deal Elektrisch vervoer Green Deal Elektrisch vervoer Ondergetekenden: 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, ieder handelende in haar of zijn hoedanigheid

Nadere informatie

Klimaatakkoord Rijk en UvW

Klimaatakkoord Rijk en UvW Klimaatakkoord Rijk en UvW Politieke en beleidsmatige context (klimaatbeleid) Rafaël Lazaroms 25 mei 2010 1 Inhoud presentatie Voorstellen Internationaal en nationaal klimaatbeleid Positie waterschappen

Nadere informatie

30% CO 2 & energiereductie

30% CO 2 & energiereductie Het innovatieve asfaltmengsel voor een schoon milieu 30% CO 2 & energiereductie Laag Energie AsfaltBeton De groene kant van asfalt Duurzaam asfalt dat net zo lang meegaat en even ongevoelig is voor wegschade

Nadere informatie

Dat wordt allemaal mogelijk als de actuele waterstand in de rivieren en kanalen continue gemeten wordt en op heel veel posities.

Dat wordt allemaal mogelijk als de actuele waterstand in de rivieren en kanalen continue gemeten wordt en op heel veel posities. CoVadem Altijd een betrouwbare en actuele MGD (minst gepeilde diepte) hebben, ook buiten Nederland. Precies weten hoeveel lading je kan meenemen. Slim de vaarsnelheid aanpassen aan de verwachte hoeveelheid

Nadere informatie

Uitwerking beleidskader innovatie 2014 Hoogheemraadschap van Delfland

Uitwerking beleidskader innovatie 2014 Hoogheemraadschap van Delfland Uitwerking beleidskader innovatie 2014 Hoogheemraadschap van Delfland 1 Inhoud 1 INLEIDING... 3 1.1 Aanleiding... 3 1.2 Doel document... 3 2 INNOVATIE IN 2014: EEN THEMAGERICHTE AANPAK... 3 2.1 Verbeterpunten

Nadere informatie

Innovatiegericht Inkopen

Innovatiegericht Inkopen WORKSHOP 7 Innovatiegericht Inkopen Marieke van Putten, PIANOo Andrea Wijnants, Ministerie I&M 21 juni 2011 Workshop 1 Het Nieuwe Werken Inhoud Wat is innovatiegericht inkopen bij de overheid? Wat doet

Nadere informatie

Innoveren in de topsectoren chemie en energie. InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning

Innoveren in de topsectoren chemie en energie. InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning Innoveren in de topsectoren chemie en energie InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning Om innovaties in de topsectoren chemie en energie kansrijker te maken helpt InnovatieLink

Nadere informatie

Sociale innovatie. Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties

Sociale innovatie. Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties Sociale innovatie Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties DATUM 1 maart 2014 CONTACT Steef de Vries MCC M 06 46 05 55 57 www.copertunity.nl info@copertunity.nl 2 1. Wat is sociale

Nadere informatie

Carrousel Drechtsteden Fysiek

Carrousel Drechtsteden Fysiek Carrousel Drechtsteden Fysiek Regionaal uitvoeringsprogramma economie en arbeidsmarktbeleid Alblasserdam 2 oktober 2012 Proces Zuidvleugel: Economische Agenda Zuidvleugel November 2011: Economische Agenda

Nadere informatie

Customer Case CED. Feiten in het kort:

Customer Case CED. Feiten in het kort: Feiten in het kort: Bedrijf: European Claim Experts Branche: Verzekeringen Werknemers: 1.150 Activiteiten: Internationale Claims management en Expertise Oplossing: Opbouw Mendix-platform voor het flexibel

Nadere informatie

Duurzaam inkopen bij Rijkswaterstaat. Harald Versteeg Programmamanager RWS Duurzaam. Wat doen we zelf. Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Duurzaam inkopen bij Rijkswaterstaat. Harald Versteeg Programmamanager RWS Duurzaam. Wat doen we zelf. Ministerie van Infrastructuur en Milieu Duurzaam inkopen bij Rijkswaterstaat Harald Versteeg Programmamanager RWS Duurzaam Wat doen we zelf 2 1 Doel Duurzaam Inkopen: Gebruik maken van inkoopproces om opdrachtnemers aan te zetten tot leveren

Nadere informatie

StadsDashboard. Staat van de Stad brengt slimme logistiek in beeld. Merle Blok 12 mei 2015

StadsDashboard. Staat van de Stad brengt slimme logistiek in beeld. Merle Blok 12 mei 2015 StadsDashboard Staat van de Stad brengt slimme logistiek in beeld Merle Blok 12 mei 2015 Missie TNO verbindt mensen en kennis om innovaties te creëren die de concurrentiekracht van bedrijven en het welzijn

Nadere informatie

Beter worden in wat we samen zijn!

Beter worden in wat we samen zijn! Beter worden in wat we samen zijn! Wie zijn we? Wat doen we? De gemeenten in de regio Stedendriehoek werken samen. Samen staan we sterk en maken we ons sterk voor het nog verder verbeteren van het VESTIGINGSKLIMAAT.

Nadere informatie

ONDERZOEKSOPDRACHT KCNR december 2013

ONDERZOEKSOPDRACHT KCNR december 2013 ONDERZOEKSOPDRACHT KCNR december 2013 Titel van het project (Kort en krachtige weergave van het onderwerp) Floating life, drijvend bouwen Drijvend paviljoen Rotterdam en waddendobber regio Groningen Zie

Nadere informatie

17 t/m 20 januari 2017 Ahoy Rotterdam SLIM VERBINDEN. www.infratech.nl GASTHEREN STRATEGISCHE PARTNERS ORGANISATOR

17 t/m 20 januari 2017 Ahoy Rotterdam SLIM VERBINDEN. www.infratech.nl GASTHEREN STRATEGISCHE PARTNERS ORGANISATOR 17 t/m 20 januari 2017 Ahoy Rotterdam SLIM VERBINDEN www.infratech.nl GASTHEREN STRATEGISCHE PARTNERS ORGANISATOR Slim verbinden is het thema van InfraTech 2017 in Ahoy Rotterdam. Letterlijk en figuurlijk.

Nadere informatie

Reglement Kennisvouchers Techport 12 maart 2015

Reglement Kennisvouchers Techport 12 maart 2015 Reglement Kennisvouchers 12 maart 2015 Context In het najaar van 2013 hebben de Colleges van Burgemeester en Wethouders van de drie IJmondgemeenten Beverwijk, Heemskerk en Velsen het economisch gebiedsprogramma

Nadere informatie

De gezamenlijke (innovatie) agenda netwerk openbare bibliotheekvoorzieningen

De gezamenlijke (innovatie) agenda netwerk openbare bibliotheekvoorzieningen De gezamenlijke (innovatie) agenda netwerk openbare bibliotheekvoorzieningen 2016-2018 De gezamenlijke (innovatie)agenda Pagina 1 Inhoud Inhoud Aanleiding en opdracht Procesaanpak Uitkomsten Vervolg De

Nadere informatie

6. Project management

6. Project management 6. Project management Studentenversie Inleiding 1. Het proces van project management 2. Risico management "Project management gaat over het stellen van duidelijke doelen en het managen van tijd, materiaal,

Nadere informatie

Optimaliseren afsluiten rapportage proces: juist nu!

Optimaliseren afsluiten rapportage proces: juist nu! 18 Optimaliseren afsluiten rapportage proces: juist nu! Belang van snelle en betrouwbare informatie groter dan ooit Drs. Wim Kouwenhoven en drs. Maarten van Delft Westerhof Drs. W.P. Kouwenhoven is manager

Nadere informatie

Inkoop en contractmanagement

Inkoop en contractmanagement Syllabus Inkoop en contractmanagement Een inspirerende bundeling van theorie en praktijk, tips en ervaringen, kansen en bedreigingen. Inclusief best practices bij onder meer Universiteit Twente, ING, provincie

Nadere informatie

Doorbraakproject Open Geodata als grondstof voor groei en innovatie. Belemmeringen rondom Open Geodata wegnemen

Doorbraakproject Open Geodata als grondstof voor groei en innovatie. Belemmeringen rondom Open Geodata wegnemen Doorbraakproject Open Geodata als grondstof voor groei en innovatie Belemmeringen rondom Open Geodata wegnemen Agenda Context Wat gaan we doen Belemmeringen De aanleiding Topsectoren aanpak onder Rutte

Nadere informatie

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid?

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Een onderzoek onder werkgevers in de topsectoren en de overheid. Onderzoeksrapport Samenvatting 1-11-2013 1 7 Facts & figures.

Nadere informatie

Rapport DE ANTIFILE-APP

Rapport DE ANTIFILE-APP Rapport DE ANTIFILE-APP Rapport over een klacht over de minister van Infrastructuur en Milieu (Rijkswaterstaat) Datum: 19 augustus 2015 Rapportnummer: 2015/125 2 Klacht Verzoeker klaagt erover dat een

Nadere informatie

Slim digitaal samenwerken

Slim digitaal samenwerken Slim digitaal samenwerken Empuls: auteurs Erik Rickelman Boukje Scheepmaker Stefan van Gerwen Syntens: Jolande Oostveen-Visser redactie Voorwoord Van fax naar muisklik Tijd besparen, kosten reduceren en

Nadere informatie

GLOEI 2015 & de werkgemeenschappen in het kort

GLOEI 2015 & de werkgemeenschappen in het kort GLOEI 2015 & de werkgemeenschappen in het kort GLOEI = sociale duurzaamheid, van A naar anders. Anders denken, nieuwe wegen bewandelen en nieuwe, niet voor de hand liggende samenwerking tot stand brengen

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken 111

Het Nieuwe Werken 111 Het Nieuwe Werken 111 Inleiding Het Nieuwe Werken De laatste jaren heeft Het Nieuwe Werken zich sterk ontwikkeld en veel bekendheid gekregen. Maatschappelijke ontwikkelingen als files, de balans tussen

Nadere informatie

Wat is voor ons duurzaam bouwen? Hoe kunnen wij daaraan bijdragen? Wat kunnen wij daaraan bijdragen?

Wat is voor ons duurzaam bouwen? Hoe kunnen wij daaraan bijdragen? Wat kunnen wij daaraan bijdragen? Wat is voor ons duurzaam bouwen? Duurzaam bouwen is het op milieubewuste wijze ontwikkelen van de gebouwde omgeving, die de wensen van gebruikers en veranderingen in tijd kan verwerken. Hoe kunnen wij

Nadere informatie

Maak kennis met Traverse

Maak kennis met Traverse Maak kennis met Traverse Kennis is overal Hoe kunnen wij veilig en plezierig leven in ons laag gelegen, dichtbevolkte en waterrijke Nederland? Het antwoord op deze vraag is te vinden op universiteiten,

Nadere informatie

Green Deal. 21 November 2013 Herry Nijhuis (AgentschapNL) Coördinerend manager Green Deals

Green Deal. 21 November 2013 Herry Nijhuis (AgentschapNL) Coördinerend manager Green Deals Green Deal 21 November 2013 Herry Nijhuis (AgentschapNL) Coördinerend manager Green Deals Inhoud presentatie Overheidsbeleid Green Deal Green Deal Aanpak Voorbeelden van Green Deals Green Deal initiatief

Nadere informatie

Waardecreatie door Recreatie Ruimte voor ondernemen en beleven in een aangename leefomgeving, nu en later

Waardecreatie door Recreatie Ruimte voor ondernemen en beleven in een aangename leefomgeving, nu en later Manifest van Hattem Waardecreatie door Recreatie Ruimte voor ondernemen en beleven in een aangename leefomgeving, nu en later De recreatiesector is van groot economisch belang voor Nederland en tegelijkertijd

Nadere informatie

Proeftuin FoodValley. Biobased economy en energietransitie

Proeftuin FoodValley. Biobased economy en energietransitie Proeftuin FoodValley Biobased economy en energietransitie 1 2 Inhoudsopgave Inleiding Waarom is een biobased economy belangrijk voor FoodValley? Wat is de ambitie voor FoodValley? Hoe kun je innovaties

Nadere informatie

BETERapp pilot plan organisatie X. In twaalf weken een succesvolle pilot met de BETERapp.

BETERapp pilot plan organisatie X. In twaalf weken een succesvolle pilot met de BETERapp. BETERapp pilot plan organisatie X In twaalf weken een succesvolle pilot met de BETERapp. Ervaringen cliënt: BETERapp is trouwe vriend De Beterapp is absoluut een aanvulling op de reguliere behandeling.

Nadere informatie

RESULTAATGERICHT ORGANISEREN

RESULTAATGERICHT ORGANISEREN RESULTAATGERICHT ORGANISEREN Hoe de beste resultaten te halen uit uw organisatie, managers en medewerkers. Wat is resultaatgericht organiseren? Resultaatgericht organiseren heeft als doel om organisaties

Nadere informatie

Rijkswaterstaat: Uitvoeringsorganisatie van het ministerie van Infrastructuur en Milieu. Ir L.C. van Wagensveld

Rijkswaterstaat: Uitvoeringsorganisatie van het ministerie van Infrastructuur en Milieu. Ir L.C. van Wagensveld : Uitvoeringsorganisatie van het ministerie van Infrastructuur en Milieu Ir L.C. van Wagensveld 10 oktober 2013 Inhoud Introductie Wetenswaardigheden over Werkwijze Mogelijkheden 2 10 oktober 2013 Introductie

Nadere informatie

Goedemiddag, mijn naam is Marc Philippart, ik ben functioneel beheerder van de operationele water verwachting systemen bij Rijkswaterstaat en ik ga

Goedemiddag, mijn naam is Marc Philippart, ik ben functioneel beheerder van de operationele water verwachting systemen bij Rijkswaterstaat en ik ga Goedemiddag, mijn naam is Marc Philippart, ik ben functioneel beheerder van de operationele water verwachting systemen bij Rijkswaterstaat en ik ga jullie meenemen in nieuwe mogelijkheden om informatie

Nadere informatie

MAGAZINE VOOR MEDEWERKERS VAN RIJKSWATERSTAAT. op afstand bedienen

MAGAZINE VOOR MEDEWERKERS VAN RIJKSWATERSTAAT. op afstand bedienen MAGAZINE VOOR MEDEWERKERS VAN RIJKSWATERSTAAT DECEMBER 2015 Bruggen en sluizen op afstand bedienen 01-KRACHT_Cover.indd 1 23-11-15 11:35 REPORTAGE Blauwe golf door ritsend bedienen Buiten timmert de aannemer

Nadere informatie