Nota Duurzame Mobiliteit

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Nota Duurzame Mobiliteit"

Transcriptie

1 Nota Duurzame Mobiliteit Definitief (25 maart 2014)

2 2 INHOUDSOPGAVE Inhoudsopgave 2 Voorwoord 3 Inleiding 3 Wat is Duurzame Mobiliteit? 3 Urgentie Duurzame Mobiliteit 3 Wat is de visie van de provincie wat betreft Duurzame Mobiliteit? 3 Huidige Situatie 4 Beter Benutten 4 Mobiliteitsmanagement 4 Trein 5 Bus 6 Kleinschalig Vervoer 7 Auto/Weg 7 Auto 7 Autoweg/fietsinfra 7 Vaarweg 8 Fiets 8 Toekomstige Situatie 9 Beter Benutten 9 Mobiliteitsmanagement 9 Trein 9 Lange Termijn (2020 en verder) 9 Korte Termijn 9 Bus 9 Kleinschalig Vervoer 10 Auto/Weg 10 Auto 10 Autoweg/fietsinfra/vaarweg 11 Green Deal Duurzaam GWW 11 Fiets 12

3 3 Voorwoord Uit de evaluatie van het oorspronkelijke voertuigenplan is naar voren gekomen dat een verbreding van duurzame mobiliteit wenselijk is. Dit samen met bestuurlijke signalen heeft ertoe geleid dat voorliggende nota geschreven is. Parallel aan deze nota is het brandstoftransitieplan geschreven. Uiteraard zijn er veel afhankelijkheden tussen de twee en er moet dan ook met name bij de uitvoering van de plannen rekening gehouden worden met beide stukken. Inleiding Wat is Duurzame Mobiliteit? Duurzaam is volgens de Van Dale: "het milieu weinig belastend" of "zo min mogelijk grondstoffen verbruikend; gebruikmakend van herwinbare bronnen". Deze sluiten aan bij, en worden aangevuld door, de definities zoals gehanteerd in het (concept) provinciaal Integraal Milieu Beleidsplan : "groei van het sociaal-culturele, het economische en het ecologische kapitaal zonder wederzijdse afwenteling (People, Planet en Profit)" en "een economie waarin het gebruik van eindige hulp- en grondstoffen beperkt is en niet ten koste gaat van de mogelijkheden voor generaties na ons. De wél hernieuwbare hulp- en grondstoffen niet sneller gebruiken dan door de natuur wordt aangemaakt". Definitie van duurzame mobiliteit volgens het SWOV (Schoon, ) "een milieuvriendelijke vorm van mobiliteit". Er wordt gepleit om niet alleen bereikbaarheid en milieu hierbij te betrekken, maar ook verkeersveiligheid door verkeersmanagement, voertuigmanagement en mobiliteitsmanagement. Meer mobiliteit kán ten koste gaan van economie, natuur, milieu en gezondheid, maar dat hoeft niet; mobiliteitsmaatregelen kunnen naast betere bereikbaarheid ook positieve gevolgen hebben voor duurzaamheid (duurzame mobiliteit, g.d. 2 ). Zo leidt een betere doorstroom tot minder uitlaatgassen omdat voertuigen constantere snelheden kunnen aanhouden en daarmee een lager fossiel brandstofverbruik en minder uitstoot, maar ook het stimuleren van thuiswerken en het gebruik maken van OV leidt tot positieve effecten wat betreft duurzaamheid en mobiliteit. Urgentie Duurzame Mobiliteit Wat is de visie van de provincie wat betreft Duurzame Mobiliteit? Provincie Groningen hecht waarde aan duurzaamheid op verschillende beleidsterreinen. Zo is duurzaamheid opgenomen in het collegeprogramma waarin duurzaamheid als belangrijke randvoorwaarde is benoemd en wordt het centraal gesteld in het Addendum Coalitieakkoord van 8 april Ook wordt duurzame mobiliteit benoemd in het Provinciaal Omgevingsplan: het gebruik van alternatieve brandstoffen wordt aangemoedigd, een goede balans tussen leefbaarheid, economie en milieu wordt nagestreefd, en duurzaam OV-vervoer wordt geambieerd door het stimuleren van innovatieve technologieën om CO 2- reductie te bewerkstelligen. Duurzame mobiliteit heeft net als bij andere provincies onze volle aandacht. Om vanuit mobiliteit bij te dragen aan de provinciale energiedoelstellingen voor de korte maar ook de langere termijn 3 moet het beleid zo snel mogelijk tot uitvoering komen. 1 Schoon, C.C. (2011). Duurzame Mobiliteit: ook verkeersveiligheidseffecten in beeld brengen. SWOV. Verkregen van: 2 Duurzame Mobiliteit (g.d.). Verkregen van: 3 De provincie wil een 'forse bijdrage' leveren aan nationale en Europese energie- en klimaatdoelen en 'op termijn CO2 neutraal' (Provinciaal Omgevingsplan ). Nationaal is tot doel gesteld 14% hernieuwbare energie in 2020 en volledig hernieuwbaar in 2050 (zie ook:

4 4 Huidige situatie Momenteel wordt er binnen de provincie al werk verricht ten behoeve van duurzaamheid of meer specifiek duurzame mobiliteit. Het gaat te ver om hier alles te benoemen. In plaats daarvan leggen wij de focus op de zaken die het meest effectief zijn gebleken en waar de provincie de meeste invloed op kan uitoefenen. Daarbij wordt zoveel mogelijk de Nationale Strategie Duurzame Ontwikkeling (NSDO) matrix 4 aangewend om zo goed mogelijk de sociaal-culturele, economische, en ecologische effecten helder te hebben. Hier sluit de definitie van duurzaamheid zoals gehanteerd in het eerder genoemde Integraal Milieu Beleidsplan ook bij aan. Voorts gaan wij uit van de zogenaamde Trias Energetica zoals gehanteerd bij energiebeleid 5 : Om duurzaamheid te realiseren moeten we: 1) De vraag naar energie beperken (minder (auto)kilometers dus minder uitstoot) 2) Voor de benodigde energie: het gebruik van duurzame energiebronnen stimuleren 3) Efficiënt gebruik maken van de fossiele energiebronnen waar we echt niet omheen kunnen Wat betreft het eerste punt: samen met de Regio Groningen Assen (RGA) beperken wij het energieverbruik door het uitvoeren van mobiliteitsmanagement, dat onder het programma Beter Benutten valt: Beter Benutten Het programma Beter Benutten is in de Regio Groningen-Assen (RGA) per 2012 gestart. Het programma wordt ondersteund door het ministerie van I&M, het bedrijfsleven en de partners in de RGA. Onder het programma vallen Intelligente Transport Systemen (reis-/verkeerinformatie), Groningen Bereikbaar, P&R/OV, Fiets en Mobiliteitsmanagement. Wat betreft Groningen Bereikbaar: naast de twee pijlers goede afstemming en prioritering van projectplanningen en gecoördineerde communicatie hierover naar de burgers/reizigers en bedrijfsleven, richt Groningen Bereikbaar zich ook op het beïnvloeden van het reisgedrag van de weggebruikers, zowel vóór aanvang van de reis als tijdens. In tegenstelling tot mobiliteitsmanagement in het algemeen (zie hieronder), richt Groningen Bereikbaar zich op doelgroepen en specifieke trajecten. Betere doorstroming en minder autokilometers zorgen niet alleen voor betere bereikbaarheid maar hebben ook positief effect op punt 1 van de Trias Energetica: minder autokilometers. Onlangs heeft een extern onderzoeksbureau in een rapport 6 geconcludeerd dat door de genomen maatregelen ca ton/jaar minder CO 2 wordt uitgestoten (oftewel 1,5% minder CO 2- uitstoot t.o.v. de totale uitstoot van het wegverkeer in de regio. Voor NO x en PM10 7 geldt: respectievelijk 3 ton/jaar (0,5% t.o.v. totale uitstoot) en 1 ton/jaar (2,2%)). Wat betreft kosteneffectiviteit scoren volgens het bureau de fietsmaatregelen het beste, wat betreft duurzaamheid scoren fiets, OV en de werkgeversaanpak hoger dan de reis-/verkeerinformatie. Mobiliteitsmanagement Er vindt dagelijks veel woon-werkverkeer binnen de provincie plaats. Wij willen graag dat dit zo duurzaam mogelijk gebeurt. Door samen te werken met werkgevers in het RGA-gebied, willen wij de spits afvlakken door het aantal autokilometers in de spits met 5% te verlagen. Zodoende wordt de bereikbaarheid van onze provincie verbeterd wat naast economische voordelen ook positieve effecten heeft op duurzaamheid. 4 Zie ook 5 Handreiking Klimaatbeleid en Duurzame Mobiliteit voor Gemeenten en Provincies (2009). Agentschap NL. Verkregen van: 6 Inschatting Duurzaamheidseffecten Programma Beter Benutten. Goudappel Coffeng, 2 december pdf 7 Respectievelijk stikstofoxide en Particulate Matter (fijnstof). Beide schadelijk voor het milieu/de gezondheid.

5 5 Dit wordt gedaan door werknemers te stimuleren om thuis te werken, op andere tijden en/of met andere modaliteiten (fiets, openbaar vervoer) naar werk te reizen. Specifiek wordt het gebruik van de e-bike gestimuleerd door een subsidieregeling, maar ook aangepaste infrastructuur. 8 De e-bike biedt een goed alternatief voor de auto op langere afstanden tot ca. 15 km. Volgens de tussenmeting die eind vorig jaar uit kwam is het beleid succesvol gebleken: 9,6% minder spitskilometers ten opzichte van de 0-meting twee jaar ervoor en een modal shift van 57 naar 48%. 9 Naast het feit dat de provincie opdrachtgever van mobiliteitsmanagement is, nemen we ook deel aan het programma. Zo worden medewerkers gestimuleerd om zo weinig mogelijk met de auto naar het werk te komen, en zo veel mogelijk met de fiets of het OV. Zeer recentelijk hebben wij een viertal e- bikes aangeschaft om werknemers te stimuleren de elektrisch ondersteunde fiets te pakken voor zakelijk gebruik op afstanden tot ca. 15 kilometer. Ook het verbeteren van het OV-product is succesvol gebleken. Wij zetten, samen met de partners in de RGA, meer in op Hoogwaardige OV-verbindingen (HOV): frequenties en gemiddelde snelheden zijn verhoogd middels onder meer vrijliggende infrastructuur. Voorts worden nieuwe bestemmingen toegevoegd, zoals het treinstation Veendam (reactivering). Hoogwaardig openbaar vervoer blijkt dan ook meer reizigers te trekken 10, meer reizigers die niet meer per auto reizen. Tevens betekent het minder vaak moeten stoppen van bussen voor kruisingen een besparing in brandstof en daarmee CO 2 (zie punt 3 van de Trias Energetica). Trein Het openbaar vervoer is (in het algemeen 11 ) duurzamer dan de auto. Samen met onze partners kunnen wij middels mobiliteitsmanagement het gebruik van OV en fiets stimuleren, zoals eerder gemeld. Als meer reizigers kiezen voor het OV is er verder nog een duurzaamheidslag te maken door het OVmaterieel, in dit geval het treinmaterieel, duurzamer te maken. Wij hebben, als opdrachtgever van het regionale treinvervoer in de provincie daar direct invloed op. Deze treinen zouden op duurzamere brandstoffen kunnen rijden (zie punt 2 van de Trias Energetica). Daarbij moet dan wel de afweging gemaakt worden tussen (exploitatie)kosten en (duurzaamheid)baten, ofwel bereikbaarheid versus duurzaamheid 12. Bij steeds minder financiële middelen en gelijkblijvende, of mogelijk hogere exploitatiekosten, zal het OV-aanbod mogelijk moeten worden verminderd waardoor er wellicht een modal shift plaatsvindt richting de auto. Dit zou weer nadelig kunnen zijn voor duurzame mobiliteit, ervan uitgaande dat duurzaamheid vanwege noodzakelijke investeringen ook hogere exploitatiekosten met zich mee brengt (wat niet per definitie het geval hoeft te zijn). In onze rol van opdrachtgever kunnen wij eisen stellen aan het materieel en de te gebruiken brandstof bij de aanbesteding van de regionale treinconcessie. Eerder onderzoek 13 heeft uitgewezen dat het meenemen van duurzaamheid bij de aanbesteding uit oogpunt van milieu loont; er zijn met name CO 2 winsten te behalen bij de aanbesteding van treinen, bussen en infrastructuur. Vorig jaar hebben wij besloten om onderzoek 14 te doen naar potentiele duurzame alternatieven voor het huidige diesel materieel. Daarbij zijn allerlei duurzame opties beoordeeld op duurzaamheid en financieel-economische voordelen en getrechterd naar twee alternatieven. Om de objectiviteit te borgen wordt er op moment van schrijven (maart 2014) een tweede studie 15 gedaan naar duurzame alternatieven. Tevens participeren wij samen met de provincies Fryslân en Gelderland in een 8 Fietsroute Plus, zie ook paragraaf Toekomstige Situatie: Fiets. 9 MuConsult in opdracht van Regio Groningen Assen (2013). Resultaten Tussenmeting Mobiliteitsmanagement. Ga slimmer reizen & werken haalt doelstelling! Verkregen van: 10 zie ook Bereikbaarheid regio Groningen-Assen - Geactualiseerde Netwerkanalyse RGA/Begeleidingsgroep Netwerkanalyse. 11 Bij een bepaalde basis bezetting is het OV duurzamer; gechargeerd zijn lege bussen bijvoorbeeld minder duurzaam dan de auto. 12 In deze contrasterende opstelling wordt mobiliteitsmanagement gemakshalve achterwege gelaten: door mobiliteitsmanagement wordt de regio beter bereikbaar én wordt duurzaamheid ook bediend (zie paraaf beter benutten/mobiliteitsmanagement). 13 Review van Duinn op het Concept Voertuigenplan Gegund aan Movares (2013/2014). 15 Wordt uitgevoerd door Duinn (2014).

6 6 onderzoek geïnitieerd door Prorail naar de mogelijkheden van partiële elektrificatie 16. Ook het Rijk is momenteel bezig met een onderzoek naar de mogelijke toepassingen van elektrificatie en LNG (Liquefied Natural Gas ofwel vloeibaar aardgas). Volgens planning komen deze onderzoeken bij elkaar in maart/april Op basis van de uitkomsten gaan wij bepalen welke opties verder onderzoek behoeven. Bus Wij hebben indirect invloed op de aanbesteding van de bus concessie via het OV-Bureau Groningen- Drenthe 17. In het voortraject hebben wij samen met provincie Drenthe en gemeente Groningen input geleverd wat betreft duurzaamheid voor de Nota van Uitgangspunten die door het OV-bureau opgesteld is. Een extern adviesbureau heeft daarbij geadviseerd; onder meer werd geadviseerd de gemiddelde snelheid zoveel mogelijk te verhogen om de reiziger een aantrekkelijker product te bieden en minder brandstof te verbruiken (en daarmee minder uitstoot van o.a. CO 2). Een hogere snelheid kan onder meer gerealiseerd worden door zoveel mogelijk vrijliggende infrastructuur te realiseren. De provincie heeft bijgedragen aan het realiseren van bijvoorbeeld de busbanen op de Europaweg en zal bijdragen aan de verlenging van de HOV-route haaks op de Paterswoldseweg richting Hoofdstation Groningen. De bezettingsgraad is net als bij de trein ook hier cruciaal. Eind januari 2014 heeft het DB van het OV-bureau de Nota van Uitgangspunten vastgesteld. Wat heeft het OV-bureau al gedaan: Huidige Groningen-Drenthe en HOV-concessie (vanaf 2009): - Alle stadsbussen zijn EEV (Enhanced Environmentally Friendly - zit tussen Euro-V 18 en Euro- VI in), alle andere bussen minimaal Euro-V - Businesscase 2013 met Qbuzz over vervanging 37 bussen door grotere en meer milieuvriendelijke bussen (9 EEV Mercedes Capacity s) en 28 Euro-VI 18-meter Mercedes Citaro s Zie voor de norm onderstaand grafiekje. Hierin is te zien dat er al veel milieuwinst is behaald 19 : 16 Wordt uitgevoerd door Strukton en Railevent. 17 Ondanks het feit dat het OV-bureau een samenwerkingsverband is met o.a. provincie Groningen in het bestuur, is de invloed indirect omdat de provincie niet direct opdrachtgever is van de bus en kan het voorkomen dat de andere partijen een andere visie zijn toegedaan. 18 De Euronormering geeft aan hoe 'schoon' een bus is. Daarbij is Euro I het meest vervuilend, Euro VI het minst. 19 Maar er wordt gestreefd naar meer winst in de toekomst.

7 7 Kleinschalig Vervoer In Noord-Groningen is door gemeenten de intentie uitgesproken (zomer 2013) om in de volgende concessie voor kleinschalig vervoer (doelgroepenvervoer WMO, leerlingen en al dan niet kleinschalig OV) op groen gas te laten rijden en zo het kip-ei probleem voor groen gas vulpunten op te lossen. Dit moet nog worden uitgewerkt in de volgende aanbesteding. Wat er al rijdt: - Generiek Euro-III (met name gemeentewens) - Voor stad Assen: een aantal groen gas busjes is gestimuleerd aangeschaft Het WMO-WsW vervoer in de stad Groningen is gegund aan een ondernemer (BIOS Groep) die 100% op groen gas rijdt. Door vanuit de provincie kennis en ervaring te leveren was er een eis van 10% duurzaamheid opgenomen. We maken ons hard voor opname van duurzaamheid en alternatieve brandstoffen in de concessie. Momenteel wordt er vanuit de AWBZ-vervoer werkgroep, waaraan de provincie deelneemt, onderzoek verricht naar de diverse vervoersstromen, ter voorbereiding op het onderzoek naar het mogelijk bundelen van vervoersstromen (inclusief AWBZ). Auto/Weg Auto De afgelopen jaren hebben wij gewerkt aan het verduurzamen van het eigen wagenpark. Wij hebben geen directe invloed op het verduurzamen van het particuliere/zakelijke wagenpark maar kunnen wel het koop/leasegedrag van particulieren en bedrijven beïnvloeden. Dit wordt momenteel nog niet expliciet gedaan, maar met het besluit om een subsidieregeling in te stellen met als doel voertuigen om te laten bouwen om geschikt te maken voor groen gas (zie auto/weg in de toekomst), kan wel invloed uitgeoefend worden. Autoweg/fietsinfra Bii onze afdeling wegenbouw wordt geëxperimenteerd met aanbesteden waarbij niet alleen duurzame elementen geëist worden, maar ook punten te verdienen valt op duurzame extra's (economisch meest voordelige inschrijving). Er wordt nog niet expliciet rekening gehouden met duurzaamheid bij routering 20, wel bij de instelling van sommige VRI's waarbij bussen voorrang genieten (betere doorstroming met bijkomend voordeel minder brandstofverbruik en bijbehorende uitstoot). Bij beton en waterbouw (maar ook wegenbouw) wenden wij moderne technieken aan om de duurzaamheid te bevorderen; zo wordt een elektrisch stroompje aangewend om de bewapening van bruggen te beschermen tegen roest. Zodoende moet er minder slecht beton weggehaald worden waarmee er minder energiekosten en transportkilometers gemaakt moeten worden en minder overlast ontstaat voor de weggebruiker. Voorts worden materialen bij wegenbouwprojecten hergebruikt. Zo wordt bestaande verharding gefreesd en opnieuw gebruikt in asfaltbeton. Ook gebruiken wij bermmaaisel (ca ton/jaar) om biogas te maken en elektriciteit op te wekken. Het restant is meststof dat ook nog een gebruik heeft. Tevens trachten we steeds het gebruik van primaire bouwstoffen zoveel mogelijk te beperken (vaak restproducten uit andere bedrijfstakken) en zijn we met onder meer de Rijksuniversiteit Groningen en de Universiteit Twente bezig om technieken te beschrijven en uit te werken m.b.t. het opwekken van energie uit asfalt. Voor gladheidbestrijding gebruikt de provincie geavanceerde computertechnologie om zo efficiënt en effectief mogelijk om te gaan met het strooizout. Tot slot gebruiken we in toenemende mate LED-verlichting in verkeerslichten en scheepvaartseinen en passen we reflecterende betonranden toe op kruisingen in onze provincie die onderhoudsvriendelijk zijn en tot 30% openbare verlichting kunnen besparen. Naast de maatregelen om het wegennet te verduurzamen, controleert de provincie ook standaard wat de gevolgen zijn voor de luchtkwaliteit bij mobiliteitsplannen en wegconstructies. Door het RIVM is de zgn. GES methodiek (gezondheidseffectscreening) ontwikkeld. Die geeft inzicht in de gezondheidseffecten door milieuhinder op nabijgelegen (woon)bebouwing. Wij hebben die methodiek, als pilot, toegepast om de gezondheidseffecten van geluidhinder en luchtverontreiniging door wegverkeer van de Westelijke Ringweg van Groningen op het naastgelegen bedrijventerrein 20 Wel zal in de praktijk vaak de kortst mogelijke route worden gekozen vanuit kostenbesparingen. Als duurzaamheid ook meegenomen werd, zou een kortere route nog interessanter worden.

8 8 Reitdiepzone in kaart te brengen (de zgn. gezondheidskaart). Deze methodiek willen wij in voorkomende gevallen toepassen bij onze nieuwe, infrastructurele projecten. Geluidproductie kan overigens alleen direct bij provinciale wegen gecontroleerd worden 21. Vaarweg Waar mogelijk wordt gebruik gemaakt van natuurvriendelijke oevers en van verzinkte stalen sluisdeuren met een langere levensduur in plaats van tropisch hardhout en wordt hout, gebruikt in grotere vaarwegen, hergebruikt in kleinere. Slib wordt bij baggerwerkzaamheden zoveel mogelijk hergebruikt en inschrijvers kunnen punten behalen bij de laagste CO 2 - uitstoot. Fiets Het stimuleren van fietsgebruik draagt bij aan punt 1 van eerdergenoemde Trias Energetica: De vraag naar energie beperken (minder (auto)kilometers dus minder uitstoot). Door huidige automobilisten zoveel mogelijk de fiets te laten gebruiken, dragen we bij aan meer duurzaamheid en betere bereikbaarheid. Dit doen we onder meer door verkeersonveiligheid te verminderen, de overstap van de diverse modaliteiten zo naadloos mogelijk te maken, de fietsinfrastructuur zo goed mogelijk met de beschikbare middelen aan te leggen en te onderhouden en deze te promoten. 22 Tot slot gebruiken we educatie om mobiliteit duurzamer te krijgen. Zo werken wij samen met het Instituut voor Natuureducatie en duurzaamheid (IVN), het OV-bureau en Veilig Verkeer Nederland (VVN) aan het project 'Duurzaam Door' om te bezien welke ontwikkelingen tot nieuwe mobiliteitsconcepten leiden en op welke manier daarop in te spelen is. Voorts wordt bekeken hoe met name jongeren gestimuleerd kunnen worden om de fiets, e-bike, en het OV meer te gebruiken 23. Zowel voortgezet onderwijsscholieren als MBO/HBO-studenten worden hier bij betrokken. Waar IVN voornamelijk met jongeren kennis uitwisselt, doet Stichting Energy Expo dit met diverse (markt)partijen die allemaal een gemeenschappelijk doel hebben: het zo spoedig realiseren van duurzame mobiliteit. 24 Provincie Groningen neemt deel aan Stichting Energy Expo. 21 Zie ook het provinciale Integrale Milieu Beleidsplan: 22 Zie ook de op 21 maart 2012 vastgestelde Beleidsnota Fiets en het Actieplan Fiets , vastgesteld op 11 december Het Verkeer en Vervoer Beraad (VVB) biedt hier tevens een platform voor; samen met de gemeenten zullen we binnenkort dit onderwerp bespreken tijdens een VVB-vergadering. 24

9 9 Toekomstige situatie Beter Benutten Mobiliteitsmanagement Naast het stimuleren van werknemers om op andere tijden en thuis te werken, zijn we voornemens hen aan te moedigen om, in het geval zij echt de auto moeten pakken, een voertuig op groen gas of elektriciteit te gebruiken. Om dit te bereiken, zullen we vanuit Groningen Bereikbaar in 2014 aanhaken bij de bestaande captains breakfasts om naast de reguliere onderwerpen juist te focussen op het gebruik maken van niet-fossiele brandstoffen. Binnen onze eigen ambtelijke organisatie gaan we in 2014 evalueren of ons eigen mobiliteitsplan effectief genoeg is en of er nog manieren zijn om het te verbeteren. Trein Lange Termijn (2020 en verder) Naar aanleiding van de quickscan duurzaamheid trein, de review hierop, het onderzoek partiële elektrificatie, het onderzoek van het Rijk naar elektrificatie en LNG, en eerder verrichte onderzoeken zoals in Overijssel 25, zullen wij in het tweede kwartaal van dit jaar een besluit nemen over het al dan niet uit laten werken van de getrechterde mogelijkheden. Dit met als uiteindelijk doel duurzaamheid op te nemen in het PvE voor de nieuwe treinconcessie per Uiteindelijk zal de gekozen techniek/brandstof bepalend zijn of het raadzaam is te kiezen voor een middel- of doelvoorschrift. Als namelijk blijkt dat bijvoorbeeld elektrificatie de meest haalbare en wenselijke optie is, moet al in de komende jaren de infrastructuur gebouwd worden en elektrisch materieel met de nieuwe concessie voorgeschreven worden. Ook moet bepaald worden of er eventueel gewerkt moet worden met een ingroeimodel als 100% nieuw materieel per 2020 niet haalbaar of te risicovol blijkt. Korte termijn Parallel aan de diverse onderzoeken zullen wij een pilot organiseren om praktijkervaring op te doen met alternatieve brandstoffen. Het meest reëel op korte termijn (vóór 2016) lijken op dit moment diesel-hybride toepassingen waarbij remenergie wordt opgeslagen in accu's of supercaps 26 en gebruikt bij het accelereren. Voor een pilot met LNG-toepassingen is meer tijd nodig voor homologatie/ toelatingen. Daarbij worden bestaande contacten met het bedrijfsleven uitgebreid om mogelijke cofinanciering te realiseren. Bus Doel voor de toekomst Zoals eerder gemeld heeft het DB van het OV-bureau op 20 januari 2014 de Nota van Uitgangspunten voor de volgende bus aanbesteding vastgesteld. Daaruit kan worden afgeleid: Het voornemen is om in de PvE fase een Actieplan Duurzaamheid op te stellen. Met dit actieplan wordt d.m.v. een systeemaanpak het energiegebruik en direct daaraan gekoppelde uitstoot per reizigerskilometer teruggebracht. Dit kan o.a. door een verbeterde doorstroming, zuinig rijden, optimaal inzetten van voertuigen e.d. Tegelijkertijd wordt bezien hoe de doelen verder gekwantificeerd kunnen worden. De milieudoelstelling van de aan het OV-bureau deelnemende provincies op dit punt bedraagt 20% CO 2 -reductie in 2020 t.o.v De verwachting is dat het OV de CO 2 -reductie ruim zal overtreffen door een mix van maatregelen. Deze worden grotendeels gerealiseerd binnen het continue ontwikkelproces en gedeeltelijk binnen de aanbesteding. De systeemaanpak kan ook zonder alternatieve brandstoffen of aandrijving worden doorgevoerd; eventueel kan extra milieuwinst worden behaald door het overgaan op alternatieven. In het PvE 25 Hier hebben ze bijvoorbeeld de haalbaarheid van gehele elektrificatie van het baanvak Zwolle - Wierden onderzocht. 26 Supercaps kunnen net als accu's energie opslaan maar hebben wat andere eigenschappen (bijv. totale levensduur, energie afgifte e.d.)

10 10 worden naar alle waarschijnlijkheid energiebesparing en minder broeikasgassen tot doel gesteld, niet het middel. De mogelijkheden en kosteneffecten van alternatieve aandrijvingen en brandstoffen worden uitgewerkt in de PvE fase. In deze uitwerking wordt ook groen gas meegenomen. De keuze is vooralsnog dat instroom van alternatieve energiebronnen en aandrijflijnen in beginsel plaats vindt na de aanbesteding, tijdens de concessielooptijd. Bij aanvang van de concessie zijn alternatieven nog niet op grote schaal en tegen acceptabele kosten toepasbaar. Ook is er ten tijde van de inschrijving waarschijnlijk nog te veel onzekerheid over kostenontwikkeling, betrouwbaarheid, beschikbaarheid en toekomstperspectief van de diverse nieuwe technieken/brandstoffen. Daarom heeft invoering tijdens de concessie belangrijke voordelen, t.o.v. opnemen in de aanbesteding. De voorwaarden voor geleidelijke invoering tijdens de concessie worden geschapen door geplande uitstroom van conventioneel materieel tijdens de concessie, het experimenteerbeding en de business case constructie. Dit op weg naar het nationale einddoel: geheel hernieuwbare brandstof in Concreet gaat het OV-bureau op de korte termijn invulling geven aan een business case materieelvernieuwing met Qbuzz (Groningen Drenthe concessie): 3 achttien meter EEV-stadsbussen worden vervangen door 3 vierentwintig meter hybride bussen met batterijen voor terugwinning remenergie die wordt ingezet voor het weer optrekken bij de halte (25% zuiniger); 26 twaalf meter Euro-V Qliners worden vervangen door 26 vijftien meter Euro-VI Qliners, die 23% meer capaciteit bieden bij hetzelfde verbruik en zo versterkingen beperken; 6 twaalf meter Euro-V streekbussen worden vervangen door 6 Euro-VI midibussen, die ongeveer de helft zuiniger zijn (CO 2 ) en veel schoner (schadelijke stoffen). Kleinschalig Vervoer Het aanbesteden van diverse vormen van vervoer valt onder verschillende afdelingen binnen een gemeente. Ook leeft het begrip duurzaamheid niet overal. Het regionaal samenwerken op dit gebied is een belangrijk item voor minimale kosten en maximale duurzaamheid. In Noord-Groningen wordt hier al aan gewerkt. Ook is het zaak om al vóór een nieuwe aanbesteding gaat spelen voorwaarden te stellen over het rijden op groen gas in de tussenliggende periode. Bundeling van vervoersstromen is ook van belang voor vervoerders door efficiënt gebruik te kunnen maken van de groen gasauto's. De provincie neemt zoals gezegd deel aan de AWBZ-werkgroep waarin een aantal Groningse gemeenten en het OV-bureau vertegenwoordigd zijn. Het doel van de werkgroep is om op korte termijn het AWBZ-vervoer te gaan organiseren wanneer het vanaf 2015 gedecentraliseerd wordt naar de gemeenten. Daarnaast is het doel voor de langere termijn (vanaf 2020) om de diverse vervoersstromen (WMO, AWBZ, leerlingenvervoer, regulier OV) te gaan bundelen. Hogere bezettingsgraden zijn per definitie duurzamer. Onze rol ligt in het regisseren van het werk van diverse gemeenten en het adviseren. Zo zullen wij gemeenten adviseren om naast het bundelen van vervoersstromen ook zo duurzaam mogelijk materieel uit te vragen bij de aanbesteding. Auto/weg Auto Wij zullen ons inzetten ons eigen wagenpark verder te verduurzamen. Wij hebben besloten om het A- label als uitgangspositie te nemen, in te zetten op 100% duurzaam en in % van de voertuigen op duurzame brandstoffen te krijgen. Met het huidige aanschafbeleid wordt deze doelstelling niet bereikt. In overleg met de relevante partijen, moet dit jaar actief bekeken worden wat haalbaar is (praktische inzetbaarheid en betrouwbaarheid) om zoveel mogelijk tegemoet te komen aan de doelstelling voor Wij zijn voornemens om samen met de stad Groningen en het bedrijfsleven te bezien hoe we het netwerk van deelauto's kunnen uitbreiden met auto's op groen gas. Autodelen heeft een autokilometer beperkend effect en met minder nieuwe auto's worden er minder grondstoffen/energie gebruikt om auto's te produceren (punt 1 van Trias Energetica). Als deze deelauto's ook nog op duurzame brandstof rijden (punt 2 van Trias Energetica), wordt een dubbel duurzaam effect bereikt.

11 11 Voor wat betreft particulier wagenbezit: per amendement heeft Provinciale Staten eind vorig jaar bepaald dat er een subsidieregeling ingesteld wordt om het aanschaffen/leasen van een voertuig op groen gas of het ombouwen van een bestaand voertuig binnen de provincie Groningen te stimuleren. Deze wordt op zeer korte termijn uitgevoerd. De elektrische auto wordt al door het Rijk gestimuleerd middels het fiscaal beleid (minder of geen BPM en wegenbelasting). Het is de ambitie van de provincie om het gebruik van elektrische auto's te faciliteren door het aanleggen van de benodigde infrastructuur. Dit heeft een plek gekregen in het brandstoftransitieplan. Wij zijn voornemens om in 2014 de haalbaarheid te onderzoeken van een pilot met elektrische voertuigen voor de laatste of eerste kilometers van/naar een OV-knooppunt. Elektrische voertuigen hebben vooralsnog een beperkte actieradius en lenen zich dan goed voor korte ritten met snellaad mogelijkheden tussendoor. Dit zou uitgebreid kunnen worden met het inzetten van bijvoorbeeld werklozen die taxi rij-ervaring opdoen in één van deze elektrische voertuigen, zoals in Rotterdam al het geval is. Zodoende worden People (baangarantie), Planet (punten 1 en 2 van Trias Energetica) en Profit (betere bereikbaarheid gunstig voor economie) bediend/behaald 27. Tot slot gaan we bezien in hoeverre het vrachtwagenvervoer vergroend kan worden. Commerciële bedrijven in de logistiek zullen uit het oogpunt van kostenbesparing veelal al zuinig en de meest efficiënte routes 28 rijden (punt 1 van Trias Energetica), maar de provincie zou dit samen met het bedrijfsleven ook nog op meer duurzame brandstof kunnen krijgen (punt 2 van Trias Energetica). Autoweg/fietsinfra/vaarweg Uit de eerder genoemde gesprekken met kennisinstellingen betreffende de mogelijkheden van energie uit asfalt, moet op korte termijn duidelijk worden welke technieken, onder welke condities, toepasbaar zijn. Dit moet leiden tot een concreet voorstel voor het vervolg met mogelijk een pilot. Wat betreft openbare verlichting: de provincie heeft zich tot doel gesteld om in 2020 minimaal 50% energie te besparen bij de vervangen lichtmasten. Daarbij geldt het principe: geen verlichting, tenzij de verkeersveiligheid of de sociale veiligheid in het gedrang komt. Daar waar verlichting noodzakelijk is, onderzoeken we hoe deze zo energiezuinig mogelijk kan zijn. Zo evalueren we, samen met de Hanzehogeschool, hoe de fietspaden in de provincie zo duurzaam mogelijk verlicht kunnen worden. Dit zou middels LED-technologie kunnen: LED verbruikt minder energie dan traditionele verlichting en gaat langer mee. Enig nadeel is dat de aanschafkosten hoger liggen waardoor een hogere investering benodigd is om uiteindelijk lagere exploitatiekosten te realiseren. Ook zijn we voornemens te onderzoeken in hoeverre het wenselijk is om middels sensor technologie alleen weggedeeltes aan te lichten waar de auto of fiets zich bevindt. Wij streven naar zo weinig mogelijk lichtvervuiling en in- en uitschakelende verlichting kan in de beleving als meer verstorend ervaren worden dan langdurige verlichting. Voorts kan het sociaal veiligheidsgevoel verslechteren als een fietser van verre opgemerkt wordt. Concreet willen wij in het vierde kwartaal van 2014 een pilot starten met een stuk wegdek, mogelijk bij Zuidhorn. Zo willen we in ieder geval ervaring opdoen met energie uit wegdek, maar mogelijk ook andere innovatieve toepassingen zoals 'glow in the dark' belijning. Ook valt te denken aan koudewarmteopslag in het wegdek en zonnepanelen bij abri's. In februari 2014 hebben wij de zogenaamde Green Deal Duurzaam GWW ondertekend. Hiermee committeert de provincie zich aan het duurzaam ontwerpen en aanleggen van infrastructuur. Het is de bedoeling dat de provincie zich deze duurzame werkwijze eigen maakt. Green Deal Duurzaam GWW Wij willen infrastructurele werken/wegen zo duurzaam mogelijk ontwerpen, laten aanleggen en onderhouden. Dit kan door de mate van duurzaamheid in de planvorming en aanbesteding vorm te geven. Zeer recentelijk (4 februari 2014) is het nieuwe inkoop- en aanbestedingsbeleid vastgesteld om ook duurzaamheid standaard te borgen. De Green Deal Duurzaam GWW is een verdere invulling hiervan. 27 Zie ook voor de casus in Rotterdam e.o. 28 Deels is de routering afhankelijk van de wegbeheerder, waaronder de provincie (zie ook Huidige Situatie: Autoweg. De provincie dient dan ook bij het aanleggen van wegen, naast alle andere factoren, ook het aantal kilometers in de gaten te houden (punt 1 Trias Energetica).

12 12 De Green Deal Duurzaam GWW is een bekrachtiging van de publiek-private samenwerking van marktpartijen, overheidsopdrachtgevers en kennisinstituten. Zij hebben een werkmethode ontwikkeld waarmee duurzaam inkopen in de GWW-sector beter tot zijn recht kan komen: de aanpak duurzaam GWW (www.aanpakduurzaamgww.nl) en maakt op dit moment gebruik van een aantal instrumenten te weten "Dubocalc", "CO2-prestatieladder", "Omgevingswijzer" en het "Ambitieweb". Met het ondertekenen van de Green Deal duurzaam GWW geeft de provincie Groningen aan dat zij zich wil inspannen: - de aanpak GWW in de organisatie te implementeren; - de samenwerking aanpak duurzaam GWW te verbreden binnen de GWW-sector; - de aanpak duurzaam GWW verder te ontwikkelen. 1. Ondertekenen van de Greendeal. In de Green Deal duurzaam GWW zijn inspanningsverplichtingen opgenomen voor de eigen organisatie. 2. Start in 2014 met de implementatie door onderzoek hoe te concretiseren en de toepasbaarheid in de praktijk te vergroten. 3. In 2014 wordt gestart in tenminste 5 projecten in verschillende projectfasen (planfase, ontwerpfase, realisatiefase (ontwerp, contract en bouw)) met het toepassen van de Aanpak Duurzaam GWW waarbij na de start in een bepaalde projectfase de Aanpak Duurzaam GWW vervolgens zo compleet mogelijk zal worden doorlopen en worden als pilotprojecten voor kennisuitwisseling aangedragen; - Plan: VV/WE Omgevingswijzer en Ambitieweb - Voorbereiding/Realisatie: Ambitieweb/CO2 prestatieladder 4. Door projecten (met pilots) aan te dragen voor het delen van kennis en ervaringen, ten behoeve van communicatie; 5. De provincie Groningen draagt het gedachtegoed en de ontwikkelde producten uit naar andere opdrachtgevers en naar marktpartijen; 6. Aan de hand van de ervaringen wordt begin 2015 een doelstelling voor concrete projecten voor 2015 bepaald. wat onderzoek naar concrete projecten en contact met voorlopers en slim gebruik maken van evt. opgestelde uitvoeringsplannen voorstel: - Rondweg Bedum - Fietsroute Plus Groningen-Ten Boer - N366, deelproject n.t.b. - Klein onderhoudsbestek - Baggerwerk (?) Deelnemen aan activiteiten landelijk netwerk. Contact met marktpartijen deelnemen aan activiteiten landelijk netwerk. wanneer feb 2014 feb april 2014 start in: mrt 2014 mrt 2014 dec Aldus zetten wij ons in om de nieuwe werkwijze in te bedden, maar ook realiseren wij, zoals eerder gezegd, op korte termijn concrete pilots om zelf praktijkervaring op te doen. Fiets De ingeslagen weg zoals eerder beschreven, wordt ook de komende jaren voortgezet. De precieze acties om de twee hoofddoelen (meer fietsgebruik en veiliger (brom)fietsverkeer) te bereiken zijn beschreven in het Actieplan Fiets Zo leggen we de komende jaren vijf Fietsroutes Plus aan (infrastructuur). Fietsroutes Plus zijn bredere en comfortabelere fietspaden die het gebruik van de reguliere fiets, maar ook van de e-bike stimuleren en veiliger maken. Daarnaast laten we OV-fietsen plaatsen op vijf stations (ketenmobiliteit & fietsparkeren), voeren we gezamenlijk campagne met gemeenten en maatschappelijke organisaties (promotie en communicatie) en organiseert de provincie themabijeenkomsten (organisatie). Daarbij wordt ook o.a. de subdoelstelling genoemd dat de fietsintensiteit specifiek op de Fietsroute Plus met minimaal 15% toegenomen moet zijn in 2020.

13 13 Wat betreft educatie: in 2014 wordt het project 'Duurzaam Door' uitgevoerd en bezien of het voortgezet, dan wel uitgebreid moet worden (en de bijbehorende financiële dekking gezocht moet worden).

verkeer veilige veiligheid verbindingen BIJLAGE 6: TAG CLOUDS MOBILITEIT staat stad stiptheid stress tijd tram trein treinen uur veilig

verkeer veilige veiligheid verbindingen BIJLAGE 6: TAG CLOUDS MOBILITEIT staat stad stiptheid stress tijd tram trein treinen uur veilig flexibiliteit genoeg geraken gezondheid goed goede goedkoop grote BIJLAGE 6: TAG CLOUDS MOBILITEIT Grafische voorstelling open antwoorden andere belangrijke zaken bij verplaatsingen aankomen aansluiting

Nadere informatie

Voordracht van Gedeputeerde Staten aan Provinciale Staten van Groningen over de verlenging busconcessie Groningen en Drenthe.

Voordracht van Gedeputeerde Staten aan Provinciale Staten van Groningen over de verlenging busconcessie Groningen en Drenthe. 16 december 2014 Corr.nr. 2014-52.443, VV Nummer 73/2014 Zaaknr. 551703 Voordracht van Gedeputeerde Staten aan Provinciale Staten van Groningen over de verlenging busconcessie Groningen en Drenthe. 1.

Nadere informatie

Aanpak Duurzaam GWW- Aan de slag!

Aanpak Duurzaam GWW- Aan de slag! Aanpak Duurzaam GWW- Aan de slag! Johan van Dalen, ProRail, Cindy de Groot, Provincie Zuid-Holland Esther Veendendaal, RVO 5 juni 2014 Ontstaan van Duurzaam GWW Het begon met Duurzaam Inkopen Nu verder

Nadere informatie

30196 Duurzame ontwikkeling en beleid. Brief van de minister van Infrastructuur en Milieu. Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

30196 Duurzame ontwikkeling en beleid. Brief van de minister van Infrastructuur en Milieu. Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal 30196 Duurzame ontwikkeling en beleid Nr. 459 Brief van de minister van Infrastructuur en Milieu Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 5 juni 2016 Met deze brief informeer

Nadere informatie

9 Pijler 7: Mobiliteit en transport

9 Pijler 7: Mobiliteit en transport 9 Pijler 7: Mobiliteit en transport 9.1 Proces en borging Partijen hebben een groene groei -agenda opgesteld met perspectieven voor de lange termijn en maatregelen voor de korte termijn. In totaal worden

Nadere informatie

Rapport: Hillegoms Verkeers- en Vervoerplan (HVVP)

Rapport: Hillegoms Verkeers- en Vervoerplan (HVVP) GEMEENTE HILLEGOM Hoofdstraat 115 2181 EC Hillegom T 14 0252 Postbus 32, 2180 AA Hillegom F 0252-537 290 E info@hillegom.nl I www.hillegom.nl Rapport: Hillegoms Verkeers- en Vervoerplan (HVVP) Onderdeel

Nadere informatie

CO 2 - en energiereductiedoelstellingen 2013-2014 Alfen B.V. Auteur: H. van der Vlugt Versie: 1.1 Datum: 26-mei-2014 Doc.nr: Red1314 Alfen B.V. CO 2-reductierapport 2013-2014 Doc. nr. Red1314 26-mei-2014

Nadere informatie

Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst

Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst Infomoment Ranst 23 september 2015 20u 1 Ranst timing 1. Voorstelling project aan schepencollege + goedkeuring: 12/2 2. werkgroep energie & klimaat: 19/3

Nadere informatie

In deze nieuwsbrief:

In deze nieuwsbrief: Nr. 66-5 maart 2010 In deze nieuwsbrief: Onderzoek naar glazen overkapping deel A27 Het verkeer over de A27 neemt toe en een deel van de snelweg zal in de toekomst worden verbreed. Omdat meer verkeer ook

Nadere informatie

Schoon en hoogwaardig openbaar vervoer in Nijmegen

Schoon en hoogwaardig openbaar vervoer in Nijmegen Schoon en hoogwaardig openbaar vervoer in Nijmegen Symposium Op weg naar een gezonde spits Dinsdag 5 oktober 2010 Klaas-Jan Gräfe Senior beleidsmedewerker mobiliteit 1 Inhoud Knelpunten luchtkwaliteit

Nadere informatie

Energie Management ACTIE Plan

Energie Management ACTIE Plan 1. Inleiding Het Energie Management ACTIE Plan (EMAP) geeft weer hoe binnen Schulte en Lestraden B.V. de zogenaamde stuurcyclus (Plan-Do-Check-Act) wordt ingevuld om de prestaties en doelstellingen van

Nadere informatie

Jade Beheer B.V. 4.A1 Ketenanalyse scope III

Jade Beheer B.V. 4.A1 Ketenanalyse scope III Jade Beheer B.V. 4.A1 Ketenanalyse scope III Ketenanalyse 1 Inleiding Eis: Aantoonbaar inzicht in de meest materiele emissies uit scope 3 middels 2 ketenanalyses. Voor het in kaart brengen van scope III

Nadere informatie

Sector- en keteninitiatieven

Sector- en keteninitiatieven Sector- en keteninitiatieven Conform 1.D.1, 1.D.2 en 3.D.1 Onderzoek naar initiatieven en toelichting op de actieve deelname aan het initiatief van Zwatra B.V. Auteur(s): R. Egas, directie & CO 2-functionaris,

Nadere informatie

Zero emissie busvervoer in Limburg Pilot lijn 4 in Maastricht

Zero emissie busvervoer in Limburg Pilot lijn 4 in Maastricht Zero emissie busvervoer in Limburg Pilot lijn 4 in Maastricht P.F.C.W. Van der Broeck, 15-03-2013 1 Waarom Zero Emissie Busvervoer? 1. Verbeteren luchtkwaliteit Maastricht (fijn stof); 2. Klimaatdoelen

Nadere informatie

CO 2 Reductie doelstellingen

CO 2 Reductie doelstellingen CO 2 Reductie doelstellingen Gebr. Griekspoor BV Innovatief Proactief Duurzaam Betrokken Nieuw-Vennep 5 november 2013 Dilia van der Want. Afdeling KAM Akkoord directie: Datum: Handtekening: 0.0 Inhoudsopgave

Nadere informatie

CO2-Prestatieladder Participatieplan Invalshoek D: Participatie

CO2-Prestatieladder Participatieplan Invalshoek D: Participatie Titel: CO2-Prestatieladder Participatieplan Rapport: CO2-2014/R-05; rev. 0; d.d. 07-04-2015 Auteur: J.A.C. van Dijk Verificateur: A.L.J. Timmermans Vervolgblad : 1 van 4 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 2

Nadere informatie

Grafiek 19.1 Percentage Leidenaren dat zich zorgen maakt over luchtkwaliteit, naar stadsdeel en leeftijdsgroep* 0% 25% 50% 75% 100%

Grafiek 19.1 Percentage Leidenaren dat zich zorgen maakt over luchtkwaliteit, naar stadsdeel en leeftijdsgroep* 0% 25% 50% 75% 100% 19 LUCHTKWALITEIT In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de luchtkwaliteit in Leiden. Gevraagd is in hoeverre men zich hier zorgen over maakt. De gemeente heeft diverse maatregelen genomen om de luchtkwaliteit

Nadere informatie

Voortgang CO 2 Reductie doelstellingen

Voortgang CO 2 Reductie doelstellingen Voortgang CO 2 Reductie doelstellingen M. van der Spek Hoveniers BV Benthuizen 30-10-2015 Hendrik-Jan Konijn Akkoord directie: Datum: Handtekening: 0.0 Inhoudsopgave 0.0 Inhoud 1.0 Inleiding 2.0 Referentie

Nadere informatie

VNG Raadsledencampagne

VNG Raadsledencampagne Duurzaam Drimmelen VNG Raadsledencampagne Klimaat niet zonder de Raad Invloed raadsleden Borging beleid Collegiaal bestuur Collegeakkoord 2010-2014 Duurzame ontwikkeling: Een ontwikkeling die kan voorzien

Nadere informatie

DUURZAME INITIATIEVEN

DUURZAME INITIATIEVEN DUURZAME INITIATIEVEN Onder duurzame initiatieven verstaat Arcadis technische innovaties die direct of indirect leiden tot energiebesparende oplossingen. Daarnaast initiatieven die de maatschappelijke

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

SMART MOBILITY: INNOVATIES IN STEDELIJKE MOBILITEIT. ir. Bart Vuijk

SMART MOBILITY: INNOVATIES IN STEDELIJKE MOBILITEIT. ir. Bart Vuijk SMART MOBILITY: INNOVATIES IN STEDELIJKE MOBILITEIT ir. Bart Vuijk TNO: MISSIE TNO verbindt mensen en kennis om innovaties te creëren die de concurrentiekracht van bedrijven en het welzijn van de samenleving

Nadere informatie

Scope 1 doelstelling Scope 2 doelstelling Scope 1 en 2 gecombineerd 5% CO 2- reductie. 30% CO 2- reductie in 2016 6% CO 2 -reductie in 2016 ten

Scope 1 doelstelling Scope 2 doelstelling Scope 1 en 2 gecombineerd 5% CO 2- reductie. 30% CO 2- reductie in 2016 6% CO 2 -reductie in 2016 ten B. Kwantitatieve doelstellingen & beleid 1 INLEIDING Verhoef wil concreet en aantoonbaar maken dat we ons inspannen om CO 2 te reduceren. Daarvoor hebben wij dit reductiebeleid opgesteld. 2 HET CO 2 REDUCTIE

Nadere informatie

Reductiebeleid en (kwantitatieve) doelstellingen (3.B.1)

Reductiebeleid en (kwantitatieve) doelstellingen (3.B.1) Reductiebeleid en (kwantitatieve) doelstellingen (3.B.1) Directie: K.J. de Jong Handtekening: KAM-Coördinator: D.T. de Jong Handtekening: Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Het CO 2 -reductiebeleid van

Nadere informatie

CO 2 - en energiereductiedoelstellingen 2012-2013. Alfen B.V. Auteur: H. van der Vlugt Versie: 1.0 Datum: 20-feb-2013 Doc.

CO 2 - en energiereductiedoelstellingen 2012-2013. Alfen B.V. Auteur: H. van der Vlugt Versie: 1.0 Datum: 20-feb-2013 Doc. CO 2 - en energiereductiedoelstellingen 2012-2013 Alfen B.V. Auteur: H. van der Vlugt Versie: 1.0 Datum: Doc.nr: Red1213 CO 2-reductierapport 2012-2013 Distributielijst Naam B.Bor (Alf) M. Roeleveld (ALF)

Nadere informatie

Ketenanalyse Woon- Werkverkeer

Ketenanalyse Woon- Werkverkeer 2014 Ketenanalyse Woon- Werkverkeer Rapportage: KAWWV 2014 Datum: 12 Augustus 2014 Opgesteld door: Rick Arts Versie: 1.1 Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Doel... 4 2.1 Data inventarisatie... 4 2.1.1 Zakelijke

Nadere informatie

Management review CO 2-prestatieladder 2014

Management review CO 2-prestatieladder 2014 Grouttech Management review 2014 Inleiding Grouttech heeft in november 2014 het CO 2-bewust certificaat niveau 3 voor de CO 2-Prestatieladder behaald. Halfjaarlijks worden in een managementreview de energieprestaties,

Nadere informatie

E-car sharing in Zuid - Limburg

E-car sharing in Zuid - Limburg E-car sharing in Zuid - Limburg Visie en toepassing in Zuid Limburg Waarom e-car sharing in Zuid-Limburg? Waarom dit e-car sharing project? o Doorbraak van e-mobility in minder dicht bevolkte gebieden

Nadere informatie

Review CO2 reductiedoelstellingen. Conform niveau 5 op de CO2-prestatieladder 2.2

Review CO2 reductiedoelstellingen. Conform niveau 5 op de CO2-prestatieladder 2.2 Review CO2 reductiedoelstellingen Conform niveau 5 op de CO2-prestatieladder 2.2 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Voortgang subdoelstellingen 4 2.1. Voortgang subdoelstelling kantoren 4 2.2. Voortgang subdoelstelling

Nadere informatie

Effecten van Mobility Mixx voor de BV Nederland

Effecten van Mobility Mixx voor de BV Nederland Effecten van Mobility Mixx voor de BV Nederland Indicatie van het potentieel van Mobility Mixx wanneer toegepast op het gehele Nederlandse bedrijfsleven Notitie Delft, november 2010 Opgesteld door: A.

Nadere informatie

Energie Management Actieplan

Energie Management Actieplan Energie Management Actieplan CO 2 Prestatieladder voor Arthe Civil & Structure bv Rapport Nr.: ACS14006 R03 DIRECTIE ARTHE Status DEFINITIEF Datum 30 10 2014 Opgesteld ir. J.T.S. Vervoort / D.R. van den

Nadere informatie

Duurzame mobiliteit: visie op 2050. Symposium Duurzame Mobiliteit, 27 januari 2011 Huib van Essen, manager Verkeer, CE Delft

Duurzame mobiliteit: visie op 2050. Symposium Duurzame Mobiliteit, 27 januari 2011 Huib van Essen, manager Verkeer, CE Delft Duurzame mobiliteit: visie op 2050 Symposium Duurzame Mobiliteit, 27 januari 2011 Huib van Essen, manager Verkeer, CE Delft Voorspellen is lastig 2 zeker de toekomst 3 Vele uitdagingen mobiliteitsbeleid

Nadere informatie

Reductie doelstellingen (B: Reductie)

Reductie doelstellingen (B: Reductie) Reductie doelstellingen (B: Reductie) Eis 3.B.1. Barendrecht, 28 oktober 2014 Auteur: E. Oudshoorn Geaccordeerd door: L.A. Droog Directeur E. Oudshoorn Bedrijfsleider/ MVO Verantwoordelijk CO 2 prestatieladder

Nadere informatie

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen De Meeuw Nederland Industrieweg 8 Postbus 18 5688 ZG Oirschot T +31 (0)499 57 20 24 F +31 (0)499 57 46 05 info@demeeuw.com www.demeeuw.com De Meeuw en MVO Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

groningen ^Ml^yiÖA.H.W 461410 Krijgsheld B. (050)3164109 b.krijgsheld@provinciegroningen.nl Aan Provinciale Staten

groningen ^Ml^yiÖA.H.W 461410 Krijgsheld B. (050)3164109 b.krijgsheld@provinciegroningen.nl Aan Provinciale Staten groningen Aan Provinciale Staten LU Datum Briefnummer Zaaknummer Behandeld door Telefoonnummer E-mai Antwoord op Bijlage Onderwerp ^Ml^yiÖA.H.W 461410 Krijgsheld B. (050)3164109 b.krijgsheld@provinciegroningen.nl

Nadere informatie

Hoe kan innovatie helpen?

Hoe kan innovatie helpen? Themabijeenkomst 16 december: Luchtvervuiling, en hoe houden wij Nederland mobiel? Verkeer Toenemende en invloed luchtvervuiling: van milieu-eisen op de sector hoe kan 2 Inhoud Waar komen verkeersemissies

Nadere informatie

Minder emissies, betere bereikbaarheid. Afscheid Frans v.d. Steen, 26 juni 2014 Huib van Essen, manager Verkeer, CE Delft

Minder emissies, betere bereikbaarheid. Afscheid Frans v.d. Steen, 26 juni 2014 Huib van Essen, manager Verkeer, CE Delft Minder emissies, betere bereikbaarheid Afscheid Frans v.d. Steen, 26 juni 2014 Huib van Essen, manager Verkeer, CE Delft CE Delft Onafhankelijk, not-for-profit consultancy, opgericht in 1978 Ca. 40 medewerkers

Nadere informatie

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

Memo. extern. Beste belanghebbende,

Memo. extern. Beste belanghebbende, Van Spijker Infrabouw B.V. Aan: Alle belanghebbende van Van Spijker Infrabouw B.V. Van: Ester van Spijker / Gerrit Plaggenmars CC: Datum: 10 april 2014 Betreft: Voortgangsrapportage CO 2-prestatieladder,

Nadere informatie

ERTMS en Duurzaamheid Eric Mink. Duurzaamheid, ERTMS en LTSA

ERTMS en Duurzaamheid Eric Mink. Duurzaamheid, ERTMS en LTSA ERTMS en Duurzaamheid Eric Mink Duurzaamheid, ERTMS en LTSA 1 Duurzaamheid, ERTMS en LTSA Korte vs. lange termijn Ambitie vs. feiten 28 mei 2014 Agenda 1. Duurzaamheid en het OV: feiten 2. Korte termijn

Nadere informatie

TITEL Deelname regionale aanbesteding van oplaadpunten voor elektrische auto s.

TITEL Deelname regionale aanbesteding van oplaadpunten voor elektrische auto s. RAADSVOORSTEL Van : Burgemeester en Wethouders Reg.nr. : 4562162 Aan : Gemeenteraad Datum : 17 december 2013 Portefeuillehouder : Wethouder J.C. Buijtelaar Wethouder C. van Eijk Agendapunt : B&W-vergadering

Nadere informatie

OV-knooppunt met P+R bij De Punt. Analyse van nut en noodzaak

OV-knooppunt met P+R bij De Punt. Analyse van nut en noodzaak OV-knooppunt met P+R bij De Punt Analyse van nut en noodzaak Inhoud Aanleiding & doel van het onderzoek Probleemanalyse Oplossingsrichtingen Advies Aanleiding & doel van dit onderzoek Omgevingsvisie Drenthe:

Nadere informatie

Project Transumo A15 Van Maasvlakte naar Achterland Innovatie input TU Delft

Project Transumo A15 Van Maasvlakte naar Achterland Innovatie input TU Delft Project Transumo A15 Van Maasvlakte naar Achterland Innovatie input TU Delft Satish K. Beella, René van Someren september 2008 Inhoudsopgave Introductie 3 Schematisch overzicht transportpreventie (goederen)

Nadere informatie

CO2 reductiedoelstellingen niveau 5

CO2 reductiedoelstellingen niveau 5 CO2 reductiedoelstellingen niveau 5 Aannemingsbedrijf van der Meer B.V. Benthuizen 19 november 2014 J. van der Meer. Afdeling KAM Akkoord directie: Datum: Handtekening: 0.0 Inhoudsopgave 0.0 Inhoud 1.0

Nadere informatie

Uitvoeringsprogramma Klimaatbeleid Vaals 2012-2015

Uitvoeringsprogramma Klimaatbeleid Vaals 2012-2015 Uitvoeringsprogramma Klimaatbeleid Vaals 2012-2015 Projectcode GEMEENTE 1 Energiebesparing gemeentelijke gebouwen Doelstelling Het verbeteren van de energieprestatie van gemeentelijke gebouwen door 3%

Nadere informatie

Beleids- en energiemanagement actieplan. Conform eisen 1.B.1. 2.B.1. 2.B.2. 2.B.3. 2.B.4. 3.B.1. 3.B.2. van de CO2-Prestatieladder

Beleids- en energiemanagement actieplan. Conform eisen 1.B.1. 2.B.1. 2.B.2. 2.B.3. 2.B.4. 3.B.1. 3.B.2. van de CO2-Prestatieladder Beleids- en energiemanagement actie plan Versie: Juni 2016 Beleids- en energiemanagement actieplan Conform eisen 1.B.1. 2.B.1. 2.B.2. 2.B.3. 2.B.4. 3.B.1. 3.B.2. van de CO2-Prestatieladder B&G Hekwerk

Nadere informatie

Notitie energiebesparing en duurzame energie

Notitie energiebesparing en duurzame energie Notitie energiebesparing en duurzame energie Zaltbommel, 5 juni 2012 Gemeente Zaltbommel Notitie energiebesparing en duurzame energie 1 1. Inleiding Gelet op de ambities in het milieuprogramma 2012-2015

Nadere informatie

CO2 reductiedoelstellingen 2020. Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 3.0

CO2 reductiedoelstellingen 2020. Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 3.0 CO2 reductiedoelstellingen 2020 Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 3.0 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1. Doelstellingen 3 2 Subdoelstellingen 4 2.1. Subdoelstelling kantoren 4 2.2. Subdoelstelling

Nadere informatie

Rapportage 2014 Swietelsky Rail Benelux B.V.

Rapportage 2014 Swietelsky Rail Benelux B.V. Rapportage 2014 Swietelsky Rail Benelux B.V. Energieverbruik en CO 2 emissies juni 2015 Opgesteld door: M. Kelger Rapportage 2014 Energieverbruik en CO2 emissies Inhoud 1 Inleiding... 2 2 Energieverbruik

Nadere informatie

Duurzaamheid bij RWS. Van visie naar praktijk. Annette Augustijn. Symposium Duurzame Infrastructuur 28 april 2011, Woerden

Duurzaamheid bij RWS. Van visie naar praktijk. Annette Augustijn. Symposium Duurzame Infrastructuur 28 april 2011, Woerden Ministerie van Infrastructuur en Milieu Duurzaamheid bij RWS Van visie naar praktijk Symposium Duurzame Infrastructuur 28 april 2011, Woerden Annette Augustijn Programmadirecteur Duurzaam RWS 28 april

Nadere informatie

Energie Management Actieplan 2015

Energie Management Actieplan 2015 Energie Management Actieplan 2015 Aannemingsbedrijf K. Dekker B.V. Opgesteld door: Gecontroleerd door: Vrijgave door: D. Blank H. Groenenberg A.A. Kirstein Versie: Juni 2015 Energie management actieplan

Nadere informatie

Gas geven voor duurzame energie

Gas geven voor duurzame energie Gas geven voor duurzame energie Programma Programma Thema Thema Workshops Workshops Lokatie Lokatie Gelders Gelders netwerk netwerk voor voor duurzame duurzame energie energie Uitnodiging Netwerkbijeenkomst

Nadere informatie

Jan Schouten. Volvo Truck Nederland

Jan Schouten. Volvo Truck Nederland Jan Schouten Quality Safety Environmental care A company driven by strong core values CO 2 -neutrale productie Eerste 100 % CO 2 -neutrale truckfabriek in Gent Windenergie, zonne-energie, biobrandstoffen

Nadere informatie

Maatregelenpakket Mobiliteitsmanagement in het kader van Beter Benutten en het Actieprogramma Luchtkwaliteit

Maatregelenpakket Mobiliteitsmanagement in het kader van Beter Benutten en het Actieprogramma Luchtkwaliteit Maatregelenpakket Mobiliteitsmanagement in het kader van Beter Benutten en het Actieprogramma Luchtkwaliteit Onderstaand Maatregelenpakket is opgesteld binnen de aanpak mobiliteitsmanagement in de gebieden

Nadere informatie

Duurzame ontwikkeling:

Duurzame ontwikkeling: Duurzaam Tynaarlo Duurzame ontwikkeling: Een ontwikkeling die kan voorzien in de behoeften van de huidige generaties zonder die van de toekomstige generaties in gevaar te brengen. (Our common future 1987)

Nadere informatie

Voortgang CO2 reductiedoelstellingen. Conform niveau 5 op de CO2-prestatieladder 2.1

Voortgang CO2 reductiedoelstellingen. Conform niveau 5 op de CO2-prestatieladder 2.1 Voortgang CO2 reductiedoelstellingen Conform niveau 5 op de CO2-prestatieladder 2.1 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Voortgang subdoelstellingen 4 2.1. Voortgang subdoelstelling kantoren 4 2.2. Voortgang

Nadere informatie

Samen naar een klimaatneutraal spoor. Frans Slats Thijs Cloosterman

Samen naar een klimaatneutraal spoor. Frans Slats Thijs Cloosterman Samen naar een klimaatneutraal spoor Frans Slats Thijs Cloosterman Samen? Vervoerders en infrabeheerders moeten samenwerken voor optimale CO 2 reductie 1+1=3 Samen naar een klimaatneutraal spoor 1 2 De

Nadere informatie

Carbon Footprint Rapportage 2014

Carbon Footprint Rapportage 2014 Carbon Footprint Rapportage 2014 Versiedatum: 19 februari 2015 4.B.2&5.B.1+2 Rapportage Carbon Footprint 2014 1 van 11 Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Scope 1... 4 2.1 Gasverbruik... 5 2.2 Zakelijk verkeer in

Nadere informatie

Inspiratiebijeenkomst Duurzame mobiliteit. Programma:

Inspiratiebijeenkomst Duurzame mobiliteit. Programma: Inspiratiebijeenkomst Duurzame mobiliteit Jacco Buisman, directeur Movares, Zijn persoonlijke ervaringen met het low car diet. Programma: Geert Kloppenburg, projectleider duurzame mobiliteit van Urgenda

Nadere informatie

Review CO2 reductiedoelstellingen

Review CO2 reductiedoelstellingen Transportbedrijf R.Vels & Zn. B.V. Review CO2 reductiedoelstellingen Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 2.2 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Voortgang subdoelstellingen 4 2.1. Voortgang subdoelstelling

Nadere informatie

Energie Management ACTIE Plan

Energie Management ACTIE Plan 1. Inleiding Het Energie Management ACTIE Plan (EMAP) geeft weer hoe binnen A-GARDEN.V. de zogenaamde stuurcyclus (Plan-Do-Check-Act) wordt ingevuld om de prestaties en doelstellingen van het energiemanagement

Nadere informatie

CO 2 Reductie doelstellingen

CO 2 Reductie doelstellingen CO 2 Reductie doelstellingen Gebr. Griekspoor BV Innovatief Proactief Duurzaam Betrokken Nieuw-Vennep 09 oktober 2014 Dilia van der Want. Afdeling KAM Akkoord directie: Datum: Handtekening: 0.0 Inhoudsopgave

Nadere informatie

[NIEUWSBRIEF NR. 2 JELLE BIJLSMA BV] 1 december 2014

[NIEUWSBRIEF NR. 2 JELLE BIJLSMA BV] 1 december 2014 Voortgangsrapportage CO 2-emissiereductie Graag informeren wij u over de uitkomsten van onze eerste voortgangsrapportage sinds we gecertificeerd zijn op de CO 2-prestatieladder. De gehele voortgangsrapportage

Nadere informatie

Monitor klimaatbeleid. Gemeente Hunsum (fictief)

Monitor klimaatbeleid. Gemeente Hunsum (fictief) Inleiding Behaalt uw gemeente de klimaatdoelstellingen? Wilt u weten hoeveel duurzame energie in uw gemeente wordt geproduceerd of energie wordt bespaard? Zoekt u inzicht in welke maatregelen succesvol

Nadere informatie

Bundel Roden/leek - Groningen

Bundel Roden/leek - Groningen Bundel Roden/leek - Groningen Uitvoeringsprogramma Periode 2006 2010 Provincie Drenthe Provincie Groningen Gemeente Noordenveld Gemeente Leek Gemeente Groningen OV Bureau Groningen Drenthe Rijkswaterstaat

Nadere informatie

Regionaal Energie Convenant 2014-2016

Regionaal Energie Convenant 2014-2016 Regionaal Energie Convenant 2014-2016 Mede mogelijk gemaakt met steun van: Regio Rivierenland Provincie Gelderland RCT-Rivierenland Pagina 1 Ondertekenaars, hier tezamen genoemd: partijen 1. Hebben het

Nadere informatie

Voortgangsrapportage

Voortgangsrapportage Voortgangsrapportage Voortgang van CO 2 reductieplan van Genap B.V. over 2015 t.o.v. basisjaar 2014 Dit document is tot stand gekomen in samenwerking met Will2Sustain Copyright 2016 Genap B.V. Inhoud Inleiding...

Nadere informatie

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory.

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Een uitdagend klimaat 20 20 2020 In 2020 moet de uitstoot van CO 2 in de EU met 20% zijn teruggebracht ten opzichte van het 1990 niveau.

Nadere informatie

Review CO2 reductiedoelstellingen

Review CO2 reductiedoelstellingen 5.B.1_1 Review CO2 Datum: Projectnummer Cofely: 160140 Review CO2 Conform niveau 5 op de CO2-prestatieladder 2.1 Review CO2- Datum: Projectnummer Cofely: 160140 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Voortgang

Nadere informatie

CO2-reductieplan 2015

CO2-reductieplan 2015 CO2-reductieplan 2015 Samen zorgen voor minder CO2 Rapportage 2015 1 Inleiding Dit CO₂-reductieplan heeft, net zoals het volledige energiemanagementsysteem, zowel betrekking op de totale bedrijfsvoering

Nadere informatie

Bruggen bouwen voor het spoor van de toekomst 29 januari 2013

Bruggen bouwen voor het spoor van de toekomst 29 januari 2013 Bruggen bouwen voor het spoor van de toekomst 29 januari 2013 Joke van Veen Manager Business Development NS Reizigers Dimitri Kruik Manager Veranderprogramma 2012-2015 ProRail De NS strategie De NS strategie

Nadere informatie

Fleetclub van 100. Welkom

Fleetclub van 100. Welkom Fleetclub van 100 Welkom Fleetclub van 100 Welkom Michel Dudok Manager Fleetsales & Leasing Doel van deze workshop Na afloop van de workshop bent u op de hoogte van De achtergronden, techniek en actuele

Nadere informatie

Inschatting duurzaamheidseffecten. programma. Goudappel Coffeng, 2 december 2013

Inschatting duurzaamheidseffecten. programma. Goudappel Coffeng, 2 december 2013 Inschatting duurzaamheidseffecten programma Beter Benutten Goudappel Coffeng, 2 december 2013 2 Colofon Dit document is opgesteld door de Goudappel Coffeng in samenwerking met Rijkswaterstaat Water, Verkeer

Nadere informatie

Energie Management Actieplan

Energie Management Actieplan Energie Management Actieplan Aannemingsbedrijf K. Dekker B.V. Opgesteld door: Gecontroleerd door: Vrijgave door: D. Blank H. Groenenberg M.J.M. Stoop Versie: augustus 2014 1 Voorwoord In onze missie staat

Nadere informatie

Rapportage 2015 S1 Swietelsky Rail Benelux B.V.

Rapportage 2015 S1 Swietelsky Rail Benelux B.V. Rapportage 2015 S1 Swietelsky Rail Benelux B.V. Energieverbruik en CO 2 emissies december 2015 Opgesteld door: E. Goudvis Rapportage 2015 S1 Energieverbruik en CO2 emissies Inhoud 1 Inleiding... 2 2 Energieverbruik

Nadere informatie

: Verantwoord en Duurzaam verlichten. Inhoudsopgave. Ontwerpbesluit pag. 3. Toelichting pag. 5. Bijlage(n): 1

: Verantwoord en Duurzaam verlichten. Inhoudsopgave. Ontwerpbesluit pag. 3. Toelichting pag. 5. Bijlage(n): 1 S T A T E N V O O R S T E L Datum : 21 augustus 2007 Nummer PS : PS2007MME03 Afdeling : Mobiliteit Commissie : MME Registratienummer : 2007JNT202790i Portefeuillehouder : J.H. Ekkers Titel : Verantwoord

Nadere informatie

Reductie doelstellingen (B: Reductie)

Reductie doelstellingen (B: Reductie) Reductie doelstellingen (B: Reductie) Eis 3.B.1. Barendrecht, oktober 2013 Auteur: Sabine Droog Geaccordeerd door: Leo Droog Directeur Edwin Oudshoorn Bedrijfsleider/ MVO Verantwoordelijk 1 1. Reductiebeleid

Nadere informatie

Carbon Footprint Rapportage 2012

Carbon Footprint Rapportage 2012 Carbon Footprint Rapportage 2012 Versiedatum: 10 april 2013 4.B.2&5.B.1+2 Rapportage Carbon Footprint 2012 1 van 13 Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Scope 1... 4 2.1 Aardgas... 5 2.2 Zakelijk verkeer in personenauto

Nadere informatie

Energie Management ACTIE Plan

Energie Management ACTIE Plan 1. Inleiding Het Energie Management ACTIE Plan (EMAP) geeft weer hoe binnen Arnold Maassen Holding de zogenaamde stuurcyclus (Plan-Do-Check-Act) wordt ingevuld om de prestaties en doelstellingen van het

Nadere informatie

14 april 2013 (JF) Energie Management Actieplan 2013 1

14 april 2013 (JF) Energie Management Actieplan 2013 1 Energie Management Actieplan 2013 14 april 2013 (JF) Energie Management Actieplan 2013 1 Inhoudsopgave 6.1 Reductiedoelstellingen 3 6.2 Plan van aanpak 3 6.3 Samenvatting 6 Energie Management Actieplan

Nadere informatie

Jade Beheer B.V. 4.A1 Ketenanalyse scope III

Jade Beheer B.V. 4.A1 Ketenanalyse scope III Jade Beheer B.V. 4.A1 Ketenanalyse scope III Ketenanalyse 1 Inleiding Eis: Aantoonbaar inzicht in de meest materiele emissies uit scope 3 middels 2 ketenanalyses. Voor het in kaart brengen van scope III

Nadere informatie

Milieu jaarverslag 2013-Q4

Milieu jaarverslag 2013-Q4 Milieu jaarverslag 2013-Q4 1. Inleiding In dit verslag worden gegevens gepubliceerd ten aanzien van energie met daaraan gekoppeld de CO 2 footprint. De dataverzameling en rapportage voor CO 2 gebeurt conform

Nadere informatie

Overijssels Ontwikkelmodel

Overijssels Ontwikkelmodel Overijssels Ontwikkelmodel Inzicht in duurzaamheid geeft toekomst met uitzicht! Door Egbert Dijk op 20 oktober 2011 Inhoud Wat is duurzame ontwikkeling? Omgevingsvisie Overijssel Processtappen duurzame

Nadere informatie

De maatregelen bestaan in hoofdlijnen uit: Betrekken medewerkers bij reduceren energieverbruik en reduceren CO2-uitstoot

De maatregelen bestaan in hoofdlijnen uit: Betrekken medewerkers bij reduceren energieverbruik en reduceren CO2-uitstoot Beleidsverklaring Co2 Deze beleidsverklaring met betrekking tot de CO2 uitstoot is onderdeel van het door M, van der Spek Hoveniersbedrijf B.V. gevoerde milieubeleid. M. van der Spek Hoveniersbedrijf B.V.

Nadere informatie

Energie Management Rapportage 2016

Energie Management Rapportage 2016 Energie Management Rapportage 2016 Inhoud: Energie beleidsverklaring Reductiedoelstellingen Uitstoot door vervoer Uitstoot door werken Uitstoot door kantoor Energiebeleidsverklaring A. Jansen B. V. streeft

Nadere informatie

Energiemanagement actieplan. 24 september 2015

Energiemanagement actieplan. 24 september 2015 Energiemanagement actieplan 24 september 2015 Energie Management Actieplan 2014 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Reductiedoelstellingen 4 2.1 Bedrijfsdoelstelling 4 2.2 Scope 1 4 2.3 Scope 2 4 2.4 Scope

Nadere informatie

Mobiliteit & duurzaamheid Leaserijder wordt steeds duurzamer. www.alphabet.com

Mobiliteit & duurzaamheid Leaserijder wordt steeds duurzamer. www.alphabet.com Mobiliteit & duurzaamheid Leaserijder wordt steeds duurzamer www.alphabet.com Duurzame mobiliteit. Onderzoek naar gedrag en keuzes van leaserijders op gebied van duurzaamheid. Leaserijders steeds milieubewuster.

Nadere informatie

InAxtion Uitzendgroep B.V.

InAxtion Uitzendgroep B.V. InAxtion Uitzendgroep B.V. 3.B.2. Energiemanagement Actieplan CO₂-Prestatieladder 20141210 Energiemanagement Actieplan Was getekend 10 december 2014. Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Reductiedoelstellingen...

Nadere informatie

praktijkcase groene aanbesteding stadsregio Arnhem Nijmegen

praktijkcase groene aanbesteding stadsregio Arnhem Nijmegen praktijkcase groene aanbesteding stadsregio Arnhem Nijmegen 1. ambitie en aanbesteding als middel idee / visie / proces / conclusie 2. model de Groene Cockpit ontwikkeling / structuur / toepassingsgebieden

Nadere informatie

Derde voortgangsrapportage CO2-emissiereductie.

Derde voortgangsrapportage CO2-emissiereductie. Derde voortgangsrapportage CO2-emissiereductie. Graag informeren wij u over de uitkomsten van onze Carbon Footprint en de derde CO 2 Emissie-inventarisatie, dit alles over 2014. Hierin zijn de hoeveelheden

Nadere informatie

Review CO2 reductiedoelstellingen

Review CO2 reductiedoelstellingen Review CO2 reductiedoelstellingen Conform niveau 5 op de CO2-prestatieladder 2.2 13-01-2015 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Voortgang subdoelstellingen 4 Voortgang subdoelstelling kantoren, magazijn en onderhoud

Nadere informatie

CO₂-nieuwsbrief. De directe emissie van CO₂ - vanuit scope 1 is gemeten en berekend als 1.226 ton CO₂ -, 95% van de totale footprint.

CO₂-nieuwsbrief. De directe emissie van CO₂ - vanuit scope 1 is gemeten en berekend als 1.226 ton CO₂ -, 95% van de totale footprint. Derde voortgangsrapportage CO₂-emissie reductie Hierbij informeren wij u over de uitkomsten van onze Carbon Footprint en de derde CO₂ -emissie inventarisatie, betreffende de periode van juni 2014 tot en

Nadere informatie

*1355949* Onderwerp duurzame mobiliteit

*1355949* Onderwerp duurzame mobiliteit - Opinieronde - ** Onderwerp duurzame mobiliteit Doel van deze notitie Met behulp van deze notitie duurzame mobiliteit een opiniërende discussie te voeren en richtinggevende uitspraken te doen die worden

Nadere informatie

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken;

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken; INTENTIEVERKLARING CO 2 AFVANG, TRANSPORT en OPSLAG Partijen 1. De Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, vertegenwoordigd door de heer ir. J. van der Vlist, Secretaris-Generaal

Nadere informatie

Verantwoord zakelijk gebruik privéauto Sluit u aan en teken de intentieverklaring!

Verantwoord zakelijk gebruik privéauto Sluit u aan en teken de intentieverklaring! Lagere CO 2 -uitstoot Meer veilige auto s Keuzevrijheid in vervoer Minder files Verantwoord zakelijk gebruik privéauto Sluit u aan en teken de intentieverklaring! www.creatieve-energie.nl De zakelijk gebruikte

Nadere informatie

Spookfiles A58 is één van de projecten binnen het programma Beter Benutten van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu.

Spookfiles A58 is één van de projecten binnen het programma Beter Benutten van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu. Factsheet Algemene informatie Wat is het project Spookfiles A58? In de hele wereld wordt gewerkt aan manieren om het verkeer sneller, veiliger, comfortabeler en duurzamer maken. Nederland loopt voorop

Nadere informatie

1 Inzet duurzaam busmaterieel

1 Inzet duurzaam busmaterieel 1 Inzet duurzaam busmaterieel Een samenvatting van dit artikel is gepubliceerd in Verkeerskunde 3/2010 David Aulman, Stadsregio Amsterdam / Fredo Schotanus, Significant / Casper Stelling, MuConsult Begin

Nadere informatie

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE WATER- SCHAPPEN & ENERGIE Resultaten Klimaatmonitor Waterschappen 2014 Waterschappen willen een bijdrage leveren aan een duurzame economie en samenleving. Hiervoor hebben zij zichzelf hoge ambities gesteld

Nadere informatie

CO2 reductiedoelstellingen. Conform niveau 5 op de CO2-prestatieladder 2.2

CO2 reductiedoelstellingen. Conform niveau 5 op de CO2-prestatieladder 2.2 CO2 reductiedoelstellingen Conform niveau 5 op de CO2-prestatieladder 2.2 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1. Doelstellingen 3 2 Subdoelstellingen 4 2.1. Subdoelstelling energieverbruik 4 2.2. Subdoelstelling

Nadere informatie

P. DE BOORDER & ZOON B.V.

P. DE BOORDER & ZOON B.V. Footprint 2013 Wapeningscentrale P. DE BOORDER & ZOON B.V. Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1 Datum Versie Opsteller Gezien 31 maart 2014 Definitief Dhr. S.G. Jonker Dhr. K. De Boorder 2 Inhoudsopgave

Nadere informatie