Inkoop: van eiland naar wij-land

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Inkoop: van eiland naar wij-land"

Transcriptie

1 VEERTIENDAAGS INFORMATIEBLAD VAN HET UNIVERSITAIR MEDISCH CENTRUM ST RADBOUD JAARGANG 37 NUMMER 11 6 juli 2012 Inkoop: van eiland naar wij-land Foto: Eric Scholten We moeten er alles aan doen om het Radboud financieel gezond te maken. Met slimmer inkopen hoopt de Raad van Bestuur de kosten met 10 procent te drukken. Daarvoor gaat de stofkam door het assortiment. Jannie Meussen De ene afdeling weet soms van de andere niet dat die dezelfde soort artikelen inkoopt tegen scherpere prijzen. Onze decentrale organisatie maakt samen optrekken ingewikkeld, zegt Karin Veltman, directeur Servicebedrijf. Daarom gaan wij afdelingen niet alleen inzicht geven in hun eigen bestelgedrag, maar ook in wat verwante afdelingen doen. Door gezamenlijk volume te maken, kunnen we betere inkoopprijzen bedingen. Ons motto is dan ook: van eiland naar wij-land. Afgelopen periode is daar al mee gestart. Het UMC-brede assortiment van spuiten, naalden en handschoenen is met succes ingedikt. We gaan dit nu breder oppakken, vertelt Veltman. Er zijn elf spendcategorieën geselecteerd, onder meer facilitair, medische hulpmiddelen, bouw/infrastructuur en laboratoriumgeneeskunde. Met grootgebruikers kijken we welke artikelen nodig zijn, wat we eenduidig kunnen inkopen en wie daarvoor de beste leverancier is. Daar ligt volgens Veltman wel een spanningsveld, want afdelingen moeten afwegingen maken tussen aantoonbaar betere kwaliteit en doelmatigheid. Ze kunnen straks niet meer volledig vrij inkopen en zullen soms water bij de wijn moeten doen. En het is best lastig om te bepalen: wat is generiek en wat niet? Er zijn zoveel artikelen voor divers gebruik. We staan voor een behoorlijke uitdaging, benadrukt Veltman. Als eerste wordt de spendgroep Laboratoria opgepakt. Daar gaat wel dertig miljoen in om. Tegelijk ook een lastige, want dertig verschillende afdelingen beschikken over een laboratorium. En in de labs wordt ook nog eens met diverse apparatuur gewerkt. Joop Jansen, hoofd laboratorium Hematologie en programmacoördinator van dit onderdeel, durft dan ook niet te garanderen dat de ambitie van 10 procent wordt gehaald. Maar de intentie is er. We beginnen met de patiëntgerichte laboratoria. We kijken allereerst naar de plastics (zoals pipetten), enzymen, kweekmedia en chemicaliën. Win-win Ook de projecten van andere spendcategorieën gaan de komende maanden van start. Uiteindelijk is het slimmer inkopen een win-winsituatie. Veltman: Als we gezamenlijk volume maken en de inkoop bij minder leveranciers uitzetten, kunnen we betere prijzen bedingen. We willen daarnaast ook het bevoorradingsproces verbeteren en minder opslaan in de magazijnen. En in de toekomst ook met externe partijen gaan samenwerken, om nog scherper te kunnen inkopen. Daarvan plukt uiteindelijk iedereen de vruchten. n Pagina 5 This is my life Pagina 6 Strijd tegen multiresistente vorm van tuberculose Pagina 9 Strooihaarden beter opsporen met scan Pagina 12 Enthousiasme communities groot

2 Verbeterd Elke afdeling oefent met ontruiming Elke afdeling gaat eens in de drie jaar een ontruimingsoefening doen, om goed voorbereid te zijn op calamiteiten of onvoorziene situaties. Het is één van de verbete ringen in het UMC naar aanleiding van de NIAZaccreditatie. kunst Help, brand! Wat doe je bij een bommelding, brand, chemisch incident of andere calamiteit? Hoe waarborg je dan de veiligheid van jezelf en anderen? Elke afdeling is zelf verantwoordelijk om zijn eigen medewerkers daarin te (blijven) scholen. Zo is het UMC-beleid dat iedere Net als velen onder ons, lijkt het beeld van Alain Séchas, Vrouwen en kinderen eerst, met vakantie! Zowat iedereen weet intussen dat het tijdelijk afwezig is omdat het werd opgenomen in de presentatie van de kunstcollectie van het UMC St Radboud, die plaatsvindt in Museum Het Valkhof. En het komt ook pas na de vakantie terug: The French Connection is immers verlengd tot 19 augustus en dus is het tot dan niet bij ons, maar in genoemd museum te zien. Daar, op de galerij, zeker wanneer de zon schijnt, krijgt het een andere uitstraling dan op het poliplein van de afdeling Vrouw en Kind. Beide kattenkoppen lopen nu helemaal niet in een ziekenhuis rond, maar lijken eerder in vakantiestemming te verkeren. De vrouw wil zich door niets laten storen en is erop uit om met haar hondje in het park aan de andere kant van de glazen pui, te gaan wandelen. Het kind eveneens met hond heeft andere plannen en trekt tegen. De opstelling van het beeld is perfect, want het kind, met grote open ogen, vol nieuwsgierigheid, kijkt recht de museumzaal waar de UMC-collectie wordt gepresenteerd binnen. Alsof het wil zeggen: naar het park kunnen we nog altijd, laat ons nu eerst de tentoonstelling bezoeken! En zijn hond denkt er net zo over, want samenspannend met het kind, tracht hij de vrouw af te remmen. Zo gaat het steeds op vakantie: de een wil de natuur in, de ander bezoekt liever musea of kerken. De rollen lijken echter omgedraaid: waar het eerder de ouders zijn die hun kinderen meeslepen om dergelijke culturele bezoeken af te leggen, is het nu het kind dat de volwassene kunst wil laten zien. Namens de Commissie Beeldende Kunst, een prettige vakantie, afdeling elke drie jaar een ontruimingsoefening doet, vertelt adviseur bedrijfshulpverlening Fons van Gompel. De leidinggevende moet ervoor zorgen dat élke medewerker de basiskennis over calamiteiten eenmaal per jaar opfrist. De medewerker heeft hierin ook een eigen verantwoordelijkheid. Bericht. Uit de NIAZ-audit van vorig jaar blijkt dat afdelingen de ontruimingsoefeningen beter op orde moeten hebben. Dit geldt voor de zorgafdelingen, maar zeker ook voor onze laboratoria, onderwijs- en kantoorruimtes, aldus Van Gompel. We hebben een planning opgesteld voor alle afdelingen wanneer ze een ontruimingsoefening moeten doen. Alle afdelingshoofden hebben daarover onlangs een bericht ontvangen. In overleg met een door de afdeling aangewezen contactpersoon wordt de exacte datum en oefenwijze gekozen. Organiseren. In een ontruimingsoefening worden bijvoorbeeld patiënten (gespeeld door medewerkers) geëvacueerd, maar het kan ook zijn dat medewerkers veilig en zo snel mogelijk een gebouw verlaten. De subafdeling Calamiteiten van het Servicebedrijf helpt de afdelingen om deze oefeningen te organiseren, zegt Van Gompel. Na afloop krijgt de afdeling een evaluatierapport met daarin de verbeterpunten. Je weet nooit wanneer zich een calamiteit voordoet. Maar ooit zal het nodig zijn. Dan moet je wél weten wat je moet doen. Voor je eigen veiligheid én die van collega s, patiënten en bezoekers. GM De globale planning van de oefeningen is te vinden op het portaal bij Services, Ontruimingsoefening. Alain Séchas, Vrouwen en kinderen eerst, in Museum Het Valkhof. Foto: Thijn van de Ven En verder... Agenda, Verbeterd, Kunst, Colofon 2 Nieuwsladder, Indicatoren maken kwaliteit meetbaar en zichtbaar 3 In bedrijf: Vierdaagse, Radquest, Bereikbaarheid 4 Wetenswaardig 9 Mensen, afscheid Edwin Maalderink, IM s 10 Betoog Gert Westert: Hoe maken we de zorg gezond, Het moment 11 Ethiek 12 Colofon Radbode is een tweewekelijks personeelsblad van het UMC St Radboud. Oplage: Redactie: Nelleke Dinnissen, Jannie Meussen, Gijs Munnichs en Marjan Wassenaar. Aan dit nummer werkten mee: Femke van den Berg, Flip Franssen, Evert van Leeuwen, Marlies Mielekamp, Frank Muller, Daan Van Speybroeck, Marc van Teeffelen, Gert Westert. telefoon: Correspondentie: UMC St Radboud, 528 Productgroep Communicatie, Postbus 9101, 6500 HB Nijmegen Redactieraad: prof.dr. Rob Bleichrodt, Peter van Dijk, prof. dr. Louis Kollee, dr. Erik de Laat. Vormgeving en lay-out: Puntkomma Nijmegen Druk: Wegener Nieuwsdrukkerij Gelderland Advertenties: Bureau van Vliet, , Abonnement: 13,60 euro, informatie Sylvia van Brück-Engelen De volgende Radbode verschijnt vrijdag 24 augustus AGENDA Algemeen 17 juli: Vierdaagse Ontbijt. Afdeling Fysiologie organiseert een ontbijt met informatief programma waarbij de relatie tussen lichamelijke activiteit en gezondheid centraal staat. Locatie: VIP tent op de Wedren, van uur. Inschrijven via www. paoheyendael.nl. Kosten: 250 euro per persoon. De opbrengst wordt ingezet voor het Vierdaagse onderzoek. 27 september: IWOO Symposium Lifelong Learning in Medicine. Afscheidssymposium van onderwijskundige en onderzoeker Sanneke Bolhuis. Locatie: Auditorium. Inschrijven via Oecumenische vieringen Elke zondag om uur in het Personeelsrestaurant. Zondag 8 juli, voorganger pastor Wim Smeets. Zondag 15 juli, voorganger pastor Richart Huijzer. Zondag 22 juli, voorganger pastor Linda Modderkolk. Zondag 29 juli, voorganger pastor Mies Singendonk. Radboud Grand Round 20 augustus: Alleen de kwaliteit telt: wat was ook al weer de essentie van onze business? Spreker: prof.dr. Gert Westert, hoofd IQ healthcare en hoogleraar Kwaliteit van Zorg. Locatie:Binnentuin R-gebouw, route 714, van uur. Aanmelden verplicht, via accreditatie: 1 punt. Meer informatie op umcn.nl/grandrounds PAO Heyendael 13 september: avondwondsymposium Onomwonden over wonden. Uitgangspunt is de multidisciplinaire benadering van de wondbehandeling in de eerste en tweede lijn. Meer informatie: Masterclasses Patiëntveiligheid 25 september: Kwetsbare ouderen en preventie van risico s (Masterclass 3). Locatie: Studiecentrum Medische Wetenschappen, Hippocrateszaal (route 77). Inschrijving is vanaf uur, waarna de masterclass om uur start. Daan Van Speybroeck, kunstcoördinator 2

3 beleid nieuwsladder Intranet Melvin Samsom Onlangs hebben alle medewerkers een mail van RvB-voorzitter prof. dr. Melvin Samsom gekregen over de financiële situatie. Voortaan zal hij u op intranet met enige regelmaat blijven informeren over de stand van zaken. Wij vinden het belangrijk om alle medewerkers goed te informeren over de zaken waar wij als organisatie mee bezig zijn. Nieuws verschijnt telkens in de spotlight op intranet. Onder de intranetbutton Samen slimmer beter wordt een archief opgebouwd. Jaardocument 2011 verschenen Het Jaardocument 2011 van het UMC St Radboud is verschenen en digitaal beschikbaar via www. umcn.nl. In het Jaardocument 2011 legt het Radboud verantwoording af over het gevoerde beleid en de geleverde prestaties in Onnodig in- en uitlopen tijdens een operatie, blijkt lastig om na te leven. Foto: Flip Franssen Prestaties zichtbaar Binnen het Patiëntveiligheidsprogramma worden de prestaties van afdelingen gemeten aan de hand van een aantal indicatoren. Hoe werkt dat in de praktijk? En wat levert het voor de patiënt op? Femke van den Berg Diverse partijen, waaronder de Inspectie, patiëntverenigingen en zorgverzekeraars, vragen zorginstellingen hun prestaties inzichtelijk te maken. Zij vergelijken ziekenhuizen onderling, en ziekenhuizen kunnen zichzelf meten aan andere instellingen. Binnen het UMC St Radboud werken afdelingen met verschillende prestatieindicatoren. Op de OK worden ze bijvoorbeeld gebruikt om het terugdringen van postoperatieve wondinfecties (POWI s) te meten, vertelt Anita Heideveld-Chevalking, operatieassistent en coördinator patiëntveiligheid OK. Een multidisciplinaire werkgroep heeft vier maatregelen ingevoerd, die bewezen effectief zijn: de POWIbundel. Als deze wordt toegepast, neemt het aantal wondinfecties af. Scheermesjes en stopbord De eerste maatregel is dat het preoperatief scheren wordt beperkt. De scheermesjes op de OK zijn vervangen door tondeuses, vertelt Heideveld. Dit vermindert de kans op huidbeschadigingen en daarmee op infecties. Verder wordt tijdens de time-out op de OK een laatste check gedaan of preventieve antibiotica nodig zijn. Ook krijgen patiënten die de OK opgaan een warmtedeken om afkoeling te voorkomen. Tot slot is afgesproken om onnodig in- en uitlopen tijdens een operatie te voorkomen. Dit blijkt trouwens lastig om na te leven. Sommige afdelingen hebben daarom creatieve oplossingen bedacht. Orthopedie heeft een stopbord voor de deur gezet. Dat werkt perfect. Kwaliteitsmonitor Zorgverleners houden zelf bij of de maatregelen worden toegepast. De antibioticaprofylaxe wordt bijvoorbeeld geregistreerd in het systeem van anesthesie, vertelt Heideveld, en de temperatuurmeting op de verkoever in de Klinische Notities in het EPD. De indicator percentage naleven POWI-bundel wordt gecheckt in veiligheidrondes die drie keer per jaar worden gelopen op de OK en in de gedragsaudits van de Hygiëne & Infectiepreventie. De tien snijdende afdelingen leveren bovendien van zelfgekozen ingrepen patiëntgegevens aan die door het interne kwaliteitsinstituut IWKV in de digitale Kwaliteitsmonitor worden verwerkt. Vervolgens krijgen medewerkers feedback, zodat ze kunnen werken aan kwaliteitsverbetering. Zo heeft Orthopedie het medicatieprotocol aangepast toen een verhoogd infectierisico bleek bij totale knieoperaties, vertelt Heideveld. Uit de Monitorresultaten over het vierde kwartaal van 2011 kwam onder meer naar voren dat sommige snijdende specialismen 100 procent scoren voor altijd preventief antibiotica geven als dat nodig is, terwijl andere blijven steken op 67 procent. We gaan de goede kant op, maar er is ruimte voor verbetering. Kwetsbare ouderen Dat constateert ook geriater Yvonne Schoon. Zij is betrokken bij een ander thema uit het Patiëntveiligheidsprogramma: kwetsbare ouderen. Schoon zet zich in voor de ziekenhuisbrede screening van alle klinische patiënten van 70 jaar en ouder op vier indicatoren: delirium, vallen, ondervoeding en fysieke beperkingen. Het doel? Kwetsbare ouderen sneller opsporen om te voorkomen dat hun functioneren achteruitgaat door de ziekenhuisopname, zegt Schoon. Streven is dat verpleegkundigen binnen 24 uur na opname bij alle 70-plussers het screeningsformulier uit de Klinische Notities afnemen. Zover is het nog niet. Maar we zien een stijgende lijn. In 2012 steeg het screeningspercentage van 15 procent in het eerste kwartaal tot 26 procent in het tweede. In werkelijkheid liggen die percentages zelfs hoger, omdat afdelingen die op papier registreren niet zijn meegenomen. E-learning Verpleegkundigen vinden het soms lastig om de screening goed uit te voeren, merkte Schoon. Daarom kunnen ze een beroep doen op onze consulenten voor scholing en coaching. Ook ontwikkelen we momenteel een e-learningprogramma om verpleegkundigen te ondersteunen. Verder helpen we afdelingen bij specifieke vragen. Zo maakten we voor Orthopedie een zakkaartje voor zaalartsen met tips voor de eerste diagnostiek bij een acuut delier en een aangepaste Richtlijn Delier voor de PACU/verkoever. Als de screening aantoont dat een oudere kwetsbaar is, kunnen afdelingen daar gericht op inspelen om functieverlies te voorkomen/verminderen. Als iemand bijvoorbeeld hoog scoort op vallen, wordt de ziekenhuisbrede Richtlijn Valpreventie van kracht, legt Schoon uit. Daarnaast loopt sinds april 2011 op een aantal afdelingen het GIDZ-project, waarbij vrijwilligers kwetsbare ouderen ondersteunen op het gebied van voeding, bewegen, oriëntatie en activiteiten. De eerste ervaringen zijn positief. n Mijn Ontwikkeling overal te bereiken Sinds 1 juni is Mijn Ontwikkeling online. Als medewerker kun je op deze webpagina je beschikbare Persoonlijk Budget (PB) zien én besteden. Maar liefst 130 producten worden aangeboden, waarvan je ook direct weet of je ze belast of onbelast kunt aanschaffen. Medewerkers kunnen op ieder moment op Mijn Ontwikkeling terecht, als je maar een computer met internetverbinding hebt. Intern ga je via de pagina Werken in het Radboud naar Mijn Ontwikkeling en logt in. Bevind je je buiten het Radboud, dan ga je via direct naar Mijn Ontwikkeling. Waar je inlogt met je z-nummer en wachtwoord. Dienstverlening Thema Medewerkers kunnen geen tweedehands meubilair en spullen meer kopen. Maar de dienstverlening van Thema is niet volledig opgeheven. Afdelingen kunnen nog steeds via de Servicedesk V&I (telefoon 18000) gebruikt meubilair en spullen aanmelden om opgehaald te worden. Courant meubilair wordt opgeslagen voor hergebruik. Het beheer hiervan ligt bij Werkplekservices van Vastgoed & Infrastructuur. Werkplekservices kijkt op basis van de aanvragen waar mogelijk courant meubilair kan worden ingezet en daarmee aanschaf van nieuw meubilair kan worden voorkomen. Niet courant meubilair wordt afgevoerd voor hergebruik extern. Corner De Brug sluit Corner De Brug is per 1 juli gesloten. Deze corner voor de loopbrug naar het personeelsrestaurant was een snel uitgiftepunt voor zuivel, belegde broodjes, broodjes kroket en andere snacks. Om de kosten te drukken heeft het management van productgroep Logistiek & Services, in overleg met de Raad van Bestuur, besloten deze voorziening te sluiten. UMC- medewerkers, bezoekers en gasten kunnen ook voor de snelle hap of een lekkernij voortaan terecht in het personeelsrestaurant. Er wordt een uitgebreid assortiment aangeboden. Jaarverslag OR In het eerste volledige kalenderjaar is gezocht naar verbinding en samenwerking. Tal van aanvragen zoals ICT, samenvoeging Medische Microbiologie en Bereikbaarheidsbeleid kwamen langs. Opvallend was dat er levendige contacten waren met onze achterban. Zo begint het jaarverslag 2011 van de OR. Belangstellenden kunnen het bekijken via de intranetpagina van de OR. 3

4 in bedrijf Bereikbaarheid Vernieuwde communicatiemiddelen voor bereikbaarheid Radboud De communicatiemiddelen voor de bereikbaarheid van het UMC St Radboud zijn sinds 1 juli weer helemaal upto-date. De basisinformatie, waaronder informatie over bewegwijzering en parkeren, is vanaf nu beschikbaar in de talen Nederlands, Engels en Duits. De plattegrond van ons terrein is geactualiseerd en vereenvoudigd en daarmee duidelijker en overzichtelijker geworden. Uiteraard is hierin ook de nieuwbouw meegenomen. Daarnaast is ook de overzichtskaart geactualiseerd, met daarop de belangrijkste aanrijroutes naar het Radboud. Zowel de plattegrond als de overzichtskaart zijn in het Nederlands, Engels en Duits beschikbaar. Afdelingen die de communicatie over hun bereikbaarheid op maat willen maken, kunnen hiervoor gebruik maken van een sjabloondocument. Naast de basisinformatie kunnen afdelingen hier specifieke informatie toevoegen, zoals een eigen gebouwingang, parkeerplaatsen en adressen. Meer informatie en het sjabloondocument zijn te vinden op het bedrijfsportaal, onder Services Huisstijl: Bereikbaarheid. MW AYA Platform Foto: Onno Vandelaak Patiëntenperspectief in beeld kijken, is in beelden vastgelegd wat patiënten zien en hoe zij de zorg ervaren. Een echte eyeopener! Ketting van ballonnen Fietstocht van hoop Op zaterdag 18 augustus doen 25 fietsers het UMC St Radboud aan. Elke 5 jaar organiseert de Vereniging Ouders Kinderen en Kanker (VOKK) een fietstocht de Ketting van Ballonnen. Van 11 tot en met 19 augustus fietsen 25 jongeren (ex)patiënten, broers en zussen een ruim 600 km lange fietstocht van HOOP. Ze bezoeken kinderen met kanker in de kinderoncologische centra en geven hen, hun ouders en broers en zussen hoop. Want ze zijn het levende bewijs dat er ondanks alles leven is na kinderkanker. Ruim een week staan ze op de pedalen. Ze laten zien dat ze niet zielig zijn, en deze grote prestatie kunnen leveren. Dat ze verder kunnen en weten te knokken voor hun toekomst. Bovendien halen zij met dit evenement geld op voor het werk van de VOKK. Op zaterdag 18 augustus worden ze bij het UMC St Radboud feestelijk ontvangen vanaf uur op het theaterplein (tweede verdieping Q gebouw). Het is mogelijk de deelnemers te steunen met een donatie. Kijk hiervoor op Vierdaagse 2012 UMC St Radboud tijdens Vierdaagse 2012 De Nijmeegse Vierdaagse komt eraan. Ook dit jaar organiseert het UMC St Radboud een aantal activiteiten voor medewerkers en patiënten. Wandelende medewerkers krijgen op 20 juli bij aankomst op de Via Gladiola een warm onthaal van hun collega s met bloemen en muziek. Dweilorkest Ut Kapelleke uit Wijchen zorgt voor een gezellig sfeertje. De verzorging van de Radboudlopers valt dit jaar geheel onder de verantwoordelijkheid van de Personeelsvereniging. Het Radboud maakt het elk jaar mogelijk voor patiënten om de intocht van de Vierdaagse bij te wonen. Op een gereserveerd deel aan de Via Gladiola staan op 20 juli speciale tenten klaar. Patiënten die ertoe in staat zijn en die toestemming hebben van hun behandelend arts, kunnen daar de wandelaars begroeten. Tientallen enthousiaste vrijwilligers en medewerkers begeleiden hen en zorgen voor een geslaagde middag. Medewerkers die patiënten willen aanmelden, vinden meer informatie op het bedrijfsportaal. Loop voor Leven! Sinds 2011 zijn het Radboud en de Vierdaagse verbonden met de stichting Loop voor Leven, een initiatief van Maria Hopman, Didi Braat en Nicoline Hoogerbrugge. De stichting is opgericht om meer onderzoek mogelijk te maken naar het voorkómen van (erfelijke) kanker, hart- en vaatziekten en onvruchtbaarheid na kanker. Loop voor Leven zamelt geld in voor een speciale kankerpreventiepoli en bus om zoveel mogelijk mensen te In memoriam Louis Weijs Zondag 17 juni is onze collega Louis Weijs, veiligheidskundige, overleden. Sinds afgelopen november wist hij dat hij ongeneeslijk ziek was. Louis werkte sinds 1976 binnen de Radboud Universiteit. Eerst als chemisch analist en later als veiligheidskundige bij de Faculteit der Natuurwetenschappen, Wiskunde en Informatica. Hij heeft daarna in zijn functie van veiligheidskundige in de jaren negentig diverse fusieprocessen meegemaakt, die in 1996 zijn uitgemond in de vorming van de huidige Arbo- en Milieudienst voor de campus. Daar heeft Louis zich toegelegd op brandveiligheid en activiteiten in het kader van de calamiteitenorganisatie. Hij heeft op zijn typerende rustige en constructieve manier bijgedragen aan verbeteringen op het gebied van veiligheid, met name de brandveiligheid bij Radboud Universiteit en UMC St Radboud. Vele medewerkers op de campus hebben Louis leren kennen tijdens een calamiteitentraining of instructie, of bij de begeleiding van een ontruimingsoefening. Wij zullen Louis enorm gaan missen. Hij was een prettige en betrouwbare collega, die zeer betrokken was bij de AMD. Wij wensen zijn vrouw Wilma, hun dochters en verdere familie veel sterkte met het dragen van dit grote verlies. Namens de medewerkers van de Arbo- en Milieudienst en het cluster Facilitair, Antoine Fraaij, directeur Cluster Facilitair Radboud Universiteit Theo Senden, directeur AMD Anke Boumans d Onofrio, manager afdeling Arbo & Veiligheid, AMD informeren over kanker en preventie. Wie zich wil laten sponsoren voor Loop voor Leven tijdens de komende Vierdaagse, kan dat heel gemakkelijk regelen via de website van de Vierdaagsesponsorloop. Bloedprikkers gezocht Het onderzoeksteam van de afdeling Fysiologie doet elk jaar onderzoek tijdens de Nijmeegse Vierdaagse. Het onderzoek staat onder leiding van prof. dr. Maria Hopman. Dit jaar staan wandelaars met diabetes centraal. Afdeling Fysiologie zoekt ervaren bloedprikkers die het onderzoeksteam op één of meerdere dagen als vrijwilliger willen versterken. De basismetingen vinden plaats op de zondag van uur en de maandag van uur. Vervolgens wordt bloed afgenomen na afloop van iedere wandeldag van uur. Wie mee wil helpen als bloedprikker kan voor meer informatie contact opnemen met Thijs Eijsvogels, fysiol.umcn.nl. MW Foto: Eric Scholten Patiënt als partner is het principe van het UMC St Radboud. Dat houdt in dat patiënten op alle fronten deelnemen en daardoor het patiëntenperspectief inbrengen. Maar hoe ziet de (ziekenhuis)wereld er eigenlijk uit, vanuit de patiënt gezien? Het AYA-Platform heeft - met pro deo medewerking van BlitsEvents - op 28 juni die invalshoek in foto s weten te vangen. Door letterlijk het fototoestel op de schouder van de patiënt te zetten en van daaruit de wereld in te 4

5 interview Als ik niets doe, gebeurt er niets Els van Gisteren: Anderen fietsen de Alpe d Huez op of lopen de vierdaagse om aandacht te vragen voor kanker. Mijn kracht zit in het zingen. Foto: Marc van Teeffelen Jarenlang verzorgt zij als verpleegassistent op de IC ernstig zieke patiënten. Dan wordt Els van Gisteren zelf ongeneeslijk ziek. Hoe is het om aan de andere kant te staan? Pas als je zelf patiënt bent, merk je hoe belangrijk aandacht is. Marjan Wassenaar Els van Gisteren (56) is net oma geworden als zij in de zomer van 2007 met rugklachten naar de huisarts gaat. Artsen van het UMC St Radboud ontdekken een Grawitztumor, oftewel niercelkanker. Na twee zware operaties gaat het aanvankelijk goed, maar dan worden bij een controleonderzoek uitzaaiingen gevonden. Behandelen is niet mogelijk. Wat doet zo n diagnose met je? Het maakte me eerst woedend. We zijn zo kundig als Radboud, waarom kunnen ze dan niets voor mij doen? Moet ik niet naar de Verenigde Staten gaan, waar ze er nog meer van weten? Maar ik ben hier op de beste plek! Het Radboud loopt voorop op het gebied van niercelkanker. In het begin ging ik op zoek naar wat andere UMC s deden op dit vlak. Maar telkens kwam ik er achter dat elke mogelijke oplossing niet voor mijn situatie van toepassing was. Die frustratie, daar kon ik niet meer tegen. Om die reden ben ik ook niet aangesloten bij een patiëntenvereniging. Ik heb geen behoefte aan contact met lotgenoten. Ik concentreer me liever op mijn eigen leven, mijn familie en de muziek. Hoe is het om van verpleegassistent opeens zelf patiënt te zijn? Wat me vooral opviel was het lawaai. Ik weet van mezelf dat ik luidruchtig kan zijn. Maar toen ik zelf in het ziekenhuis lag, realiseerde ik me: Els, je mag in je werk wel wat zachter doen. Zelf stamp je op je hakken de verpleegafdeling op. Pas als je in een ziekenhuisbed ligt, merk je hoeveel lawaai dat maakt. Of het verschuiven van stoelen, vooral s nachts. Na de ontdekking van de tumor hebben ze een nier verwijderd, een zware buikoperatie. Dan komt er een verpleegassistent aan je bed, die jou wil draaien om je rug te wassen. Dat doet zo ontzettend veel pijn! Eén verpleegassistent zei: u bent zo schoon van uzelf, als het draaien pijn doet, wassen we deze keer uw rug niet. Dat was zo fijn, dat iemand rekening met je houdt en je rust gunt. Ik ben me zeker meer gaan verplaatsen in de patiënt. Vaak gaat dat om simpele dingen. Niet te snel roepen ja, ik kom zo bij u, maar een beetje aandacht geven en vooral goed luisteren naar de patiënt. Moet een patiënt meer betrokken worden bij de behandeling? Ik wil zeker meepraten over mijn ziekte, vooral over hoe ik mij als patiënt voel. De controles maken je nerveus. Elke drie maanden wordt een scan gemaakt om te controleren of de tumoren niet zijn gegroeid. Als je dan hoort dat de scan goed is, dringt er verder niets meer tot je door. De laatste keer maakte de specialist niet een nieuwe afspraak voor over drie maanden. In plaats daarvan zou hij twee weken na de scan contact opnemen. Op dat moment vond ik het prima, maar naderhand kreeg ik allerlei vragen. Waarom wil hij geen afspraak? Is er iets mis? Later bleek dat er niets aan de hand was. Hij wilde het verloop evalueren met collega-artsen. Maar jij zit ondertussen thuis met vragen en zorgen. Je belt niet op want je wilt niet lastig zijn. Een verpleegkundige die mee gaat en vragen stelt. Dat zou voor patiënten een enorme uitkomst zijn. Je hebt een cd gemaakt om geld op te halen voor onderzoek? Ik kom uit een muzikale familie en zing al vanaf mijn achtste. Vijfentwintig jaar heb ik in de band Christal gezongen. Door de week werken, in het weekend met de band op stap. Afgelopen september werden de uitzaaiingen geconstateerd. De eerste weken zat ik er helemaal doorheen. Maar ik wilde niet stil gaan zitten wachten op mijn einde. Anderen fietsen de Alpe d Huez op of lopen de vierdaagse om aandacht te vragen voor kanker. Mijn kracht zit in het zingen. Daarom besloot ik een cd te maken. Ik wil op deze manier aandacht vragen voor het feit dat er tumorsoorten zijn waar niets aan te doen is. Dat moet de hele wereld weten! Waar gaat de opbrengst naar toe? De opbrengst gaat naar naar de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Urologie (STIWU). Met dit fonds doet de afdeling Urologie van het Radboud onderzoek naar onder andere niercelkanker. Met mijn cd wil ik een fors bedrag ophalen. De eerste zeshonderd exemplaren zijn al verkocht. Al moet ik in de stad rondgaan met een pet, dat geld zal er komen. Als ik niets doe, gebeurt er ook niets. Het mag eigenlijk niet meer gebeuren dat er nog een patiënt te horen krijgt: voor jou is er geen behandeling. n De cd Els-This is my life is voor tien euro te koop bij supermarkt Attent Pijfers en de Sfeerwinkel, beide in de wijk Brakkenstein te Nijmegen. 5

6 reportage Tot 2000 heeft tuberculoseonder Normaliter wordt de tuberculosebehandeling in Nederland door de GGD gedaan, maar complexe gevallen komen nog steeds naar Dekkerswald. Door de goede behandeling was onderzoek lang van ondergeschikt belang. Tot de multiresistente vorm van tuberculose de kop op stak... Marlies Mielekamp Wie tegenwoordig het Universitair Centrum voor Chronische Ziekten Dekkerswald bezoekt kan niet bevroeden dat de huidige ingangen eigenlijk de achterzijde vormen van het in 1913 door architect Eduard Cuypers ontworpen R.K. Sanatorium Dekkerswald. Zo n tachtig jaar geleden zagen nieuwe patiënten als ze per koets of auto de oprijlaan inreden het monumentale witte gebouw met oranje dak voor zich oprijzen. Als het een zonnige dag was, is hun oog vast gevallen op de bosrand waar patiënten op rieten ligbedden in het zonnetje lagen te rusten. In die tijd was mevrouw van Gerven vijf jaar. Waarschijnlijk droeg ze toen al vier jaar tuberkelbacillen bij zich doordat haar zeventienjarige halfzusje, dat aan tuberculose (tbc) stierf, haar had besmet toen zij één jaar was. Zoals in negentig procent van de gevallen, kreeg mevrouw van Gerven niet meteen tbc, maar bivakkeerden de bacteriën slapend in haar longen. Tot ze onlangs na een zware buikoperatie ineens last kreeg van hoestbuien en elkaar snel opvolgende longontstekingen. Bij een kweek van haar sputum bleek de tuberkelbacil na 84 jaar alsnog actief te zijn geworden! Sinds een dag ligt ze nu op de isolatie van de tuberculoseafdeling op Dekkerswald. Ik ben al 85 jaar, wat heeft zo n behandeling dan nog voor zin, zegt mevrouw van Gerven. Ik kon de medicijnen echt niet verdragen en wilde ermee ophouden. Jaarlijks zien de twee specialistische klinieken - Beatrixoord in Haren en Dekkerswald in Groesbeek - twintig tot vijftig patiënten met multiresistente tuberculose. Bij mw. van Gerven bivakkeerde de tuberkelbacil vanaf haar eerste levensjaar slapend in haar longen. Na een zware buikop Martin Bouree legt haar uit dat ze vooral moet doorgaan met het slikken van haar medicijnen. 6 Groot stigma En dat is nu precies wat ze niet moet doen, legt longarts Martin Boeree uit. Door gedurende de behandeling van actieve tuberculose ermee te stoppen, kan de bacterie terugkomen. Wereldwijd zie je in het algemeen dat door slechte en halve behandeling de bacterie ongevoelig ofwel resistent kan worden voor de medicatie. En dan kan de gevaarlijke multidrug-resistant (MDR) tuberculose of de nog gevaarlijkere extensively drugresistant (XDR)tbc ontstaan. Het aantal mensen met deze gevaarlijke vormen van tbc wordt in veel landen steeds groter. Ook in Nederland neemt het toe: jaarlijks zien de twee specialistische klinieken - Beatrixoord in Haren en Dekkerswald in Groesbeek - twintig tot vijftig patiënten met multiresistente tuberculose. Momenteel ligt op de isolatieafdeling in Dekkerswald een Somalische jongen met deze vorm van tbc. Als Martin Boeree hem in de luchtsluis naar de isolatieafdeling treft en vraagt of hij mee wil werken aan een interview en op de foto wil, schudt hij resoluut nee. En als Boeree even later de vriend van de Somalische jongen ontmoet die met een ijzeren stellage om zijn nek loopt vanwege een in de nekwervel gelokaliseerde vorm van tuberculose, wil ook hij ineens niet meer meewerken, terwijl hij dat even daarvoor wel aan nurse practioner Inge de Guchteneire had toegezegd. Waarschijnlijk hebben ze elkaar gesproken, zegt Boeree. Maar nu zie je meteen hoe geweldig groot het stigma is dat in sommige landen op de ziekte rust. Spin in web Omdat tuberculose, net als hiv en malaria een poverty related disease is, een aan armoede gerelateerde ziekte, zijn het in Nederland vaak mensen aan de rand van de samenleving zoals verslaafden, daklozen en asielzoekers die de ziekte krijgen. Daarom wordt de behandeling in Dekkerswald verzorgd door een multidisciplinair team waarin behalve medisch personeel ook een diëtist, een maatschappelijk en pastoraal werker zitten, en wanneer het gaat om mensen uit andere culturen ook nog een allochtoon zorgconsulent. Nurse practioner De Guchteneire is voorzitter van het multidisciplinaire overleg. Omdat de behandeling lang duurt en de problematiek bij deze patiëntengroep ook sociaal en cultureel wordt bepaald, is het belangrijk dat er één persoon is waar patiënten terecht kunnen, legt ze uit. Ik ben als spin in het web degene die de continuïteit waarborgt, ik onderhoud voor MDR-patiënten de contacten met bijvoorbeeld GGD en apotheek en dien voor hen als vraagbaak. Omdat ik zowel verpleegkundig als medisch ben opgeleid ondersteun ik de artsen en kunnen verpleegkundigen bij me binnenlopen met vragen. Ook afdelingsverpleegkundige Thea Smeets die al meer dan 25 jaar op Dekkerswald werkt, ervaart de complexiteit van deze patiëntengroep. De achtergrond van onze patiënten is zo divers dat de behandeling hier nooit standaard is. Ook de opnameduur varieert: van enkele weken tot maandenlang. Daarnaast kennen veel patiën-

7 zoek veertig jaar stil gestaan Radboud start onderzoek naar nieuw behandelregime tbc eratie is de bacil na 84 jaar alsnog actief geworden. Longarts Foto s: Marc van Teeffelen ten een dubbele problematiek zoals de Nigeriaanse patiënt die behalve tbc ook een hiv-infectie heeft. Onderzoek stagneerde Behalve behandeling heeft Dekkerswald - dat samen met enkele andere afdelingen van het UMC St Radboud een clinical centre of excellence gaat vormen - ook een onderwijspoot. Omdat tbc hier nog zo weinig voorkomt geven we voorlichting aan huis- en longartsen over de ziekte, legt Boeree uit. Ook komen hier regelmatig buitenlandse artsen voor een training, binnenkort bijvoorbeeld een delegatie uit China. Daar hebben ze vijf miljoen nieuwe tbc-gevallen per jaar waarvan een miljoen multiresistent! Tot begin deze eeuw stagneerde het onderzoek. Boeree: Vooral omdat door de stevige aanpak met meerdere middelen tuberculose in Europa al veertig jaar bijna niet meer voorkwam. Maar wereldwijd is tbc na hiv de meest voorkomende ziekte. Omdat het een aan armoede gerelateerde ziekte is, is onderzoek naar tuberculose niet aantrekkelijk voor de farmaceutische industrie. En omdat de therapie zo lang duurt en er veel bijwerkingen zijn, stoppen veel mensen gedurende de kuur. Gelukkig luidde Kofi Anan zo n tien jaar geleden de noodklok en zijn er nieuwe onderzoeksinitiatieven gestart. Die worden gesubsidieerd door de toen opgerichte Global Alliance for tbc Drug Development waarin onder andere de World Health Organisation (WHO) de Bill Gates Foundation en verschillende Niet Gouvernementele Organisaties (NGO s) participeren. Ook wij houden ons nu veel meer met onderzoek bezig. Onlangs ontving ziekenhuisapothekerklinisch farmacoloog Rob Aarnoutse subsidie van Zon Mw. Hij zet dit in voor onderzoek naar nieuwe tuberculosemiddelen. Het meest innovatieve concept daarbij is remming van de zogenaamde effluxpompen. Naar schatting dragen wereldwijd twee miljard mensen de tuberkelbacil met zich mee; die zijn niet allemaal ziek, maar kunnen het wel worden, legt Aarnoutse uit. Het mooiste zou zijn als we een vaccin hadden. Daar wordt aan gewerkt, maar voorlopig zullen we het moeten doen met de middelen die we hebben. Aan de huidige tuberculosemedicatie zitten helaas veel nadelen: ze moeten langdurig genomen worden en kennen veel bijwerkingen wat kan leiden tot therapieontrouw. Bovendien varieert de concentratie van deze middelen in het bloed van patiënt tot patiënt, vertelt Aarnoutse. En bij ziekten zoals diabetes en hiv is de concentratie in het bloed mogelijk standaard te laag. Het zijn therapie-ontrouw en de lage blootstelling aan geneesmiddelen die leiden tot resistentie. Een ander probleem is dat we geen goede parameter hebben om het effect van een tbc-geneesmiddel te meten. Bij hoge bloeddruk zie je meteen of een medicijn werkt of niet, bij tuberculose moet je lang wachten voor je weet of het aanslaat. Remming van effluxpompen Momenteel doet Aarnoutse samen met Martin Boeree, Georgette Plemper van Balen en Marloes Weijers klinisch onderzoek in Tanzania en Zuid- Afrika naar het bestaande geneesmiddel rifampicine. Waarschijnlijk is de dosering die in het verleden is vastgesteld veel te laag. Met grote aantallen patiënten onderzoeken we nu welke dosering het beste werkt. Ons uiteindelijke doel is de therapieduur te verkorten waardoor je minder therapieontrouw krijgt en dus minder resistente tuberculose. Met de onlangs van ZonMw ontvangen subsidie is Aarnoutse per 1 juli gestart met onderzoek naar een nieuw behandelregime voor tuberculose. Het meest innovatieve concept daarin is remming van de zogenaamde effluxpompen. Aarnoutse: De tuberculosebacterie heeft een bijzondere celwand waardoor maar weinig geneesmiddelen kunnen binnendringen. Vervolgens pompt de bacterie de medicatie met behulp van effluxpompen weer naar buiten. Dat is ook een mechanisme waardoor resistentie ontstaat. Eerst willen we in het laboratorium bekijken welke effluxpompen er zijn en vervolgens onderzoeken met welke stoffen je die pompen kunt blokkeren. We werken hierbij samen met Jan Koenderink en Frans Russen van de afdeling Farmacologie/Toxicologie. Na het concept eerst in de reageerbuis te hebben bekeken, willen we het testen op muizen. Als het werkt zou het een elegante manier zijn om ter plekke een hoge concentratie medicijn te krijgen. Ook eigenbelang Aarnoutse benadrukt dat voor het klinische onderzoek in ontwikkelingslanden de opbouw van een goede onderzoeksinfrastructuur van groot belang is. We kunnen het niet maken daar onderzoek te doen, mooie artikelen te schrijven en vervolgens de boel de boel te laten. Dat getuigt van kortetermijnvisie. Het is onze plicht om te zorgen dat het onderzoek daar door kan blijven gaan. Bovendien trekt de bacterie zich in de huidige global community niets aan van grenzen. Je kunt wachten op mensen die de wereld intrekken en met multiresistente tuberculose in Nederland terugkomen. Soms is dat zelfs vrij dichtbij, want ook in Oost-Europa komt multiresistente tbc al veel voor. Daarom is het ook eigenbelang dat we hieraan werken. n De gele pil Mevrouw van Gerven heeft die ochtend een eerste gesprek gehad met verpleegkundige Thea Smeets. Ze vertelde de afgelopen nacht veel pijn in haar buik te hebben gehad en last van zuurbranden; bijna de hele nacht had ze daarom opgezeten. Zelf denkt mevrouw dat vooral de gele pil er debet aan is. We hebben samen naar haar eetpatroon gekeken en ik zag dat ze graag jus d orange drinkt. Ik heb haar aangeraden in plaats daarvan melk te nemen. Omdat ze daar niet zo van houdt krijgt ze vanmiddag vanillevla. We komen er al tijd wel uit dus bij mevrouw van Gerven komt het vast ook allemaal goed! n Rob Aarnoutse: Ons uiteindelijke doel is de therapieduur te verkorten waardoor je minder therapieontrouw krijgt en dus minder resistente tuberculose. 7

8 kort nieuws Digitaal vragenlijsten afnemen Er worden bij patiënten vaak vragenlijsten afgenomen om iemands gezondheidstoestand te meten, te vragen naar de tevredenheid over de zorg of om gegevens voor onderzoek te verzamelen. De afdeling Medische Psychologie ontwikkelde hiervoor, samen met de Instrumentele Dienst, RadQuest. Via deze software kunnen afdelingen digitaal vragenlijsten afnemen bij patiënten. RadQuest wordt al gebruikt bij onder andere harten longpatiënten op Dekkerswald, mensen met het chronische vermoeidheidssyndroom en in een aantal onderzoeksprojecten. In de vragenlijsten worden nietfysiologische parameters gemeten, zoals beperkingen in het dagelijks leven, kwaliteit van leven en psychologische processen. RadQuest is ook toepasbaar voor de oncologische Lastmeter of voor het uitvoeren van routine outcome measurements, bijvoorbeeld het meten van het effect van een behandeling. Het is voor patiënten van elke afdeling toepasbaar, aldus klinisch psycholoog Jan Vercoulen. RadQuest biedt veel voordelen. Een patiënt kan de digitale vragenlijst overal, ook thuis, invullen. Dit gebeurt áltijd volledig, want er is een melding als een patiënt een vraag mist. Vervolgens worden de gegevens automatisch ingevoerd in een database, waardoor je meteen een schat aan onderzoeksgegevens hebt. Verder kunnen de gegevens anoniem geëxporteerd worden naar bijvoorbeeld SPSS voor statistische analyses. Wanneer afdelingen RadQuest willen inzetten, helpen de medisch psychologen om de juiste vragenlijsten te gebruiken. Vercoulen: Veel vragenlijsten meten niet wat Een patiënt vult op Dekkerswald via RadQuest een vragenlijst in over zijn gezondheidstoestand. ze op het eerste oog lijken te meten. Onze psychologen hebben de expertise in huis om te zorgen dat je de juiste vragenlijst kiest. Ook kunnen ze nieuwe vragenlijsten ontwikkelen en valideren. Doelmatigheid Bedrijfsleider Hans Mulder is van mening dat afdelingen met RadQuest ook een doelmatigheidsslag kunnen slaan. Nu worden er voor enquêtes dikke enveloppen gestuurd, inclusief retourpostzegels. Bij een paar honderd verzendingen loopt dat op tot enkele duizenden euro s. Die portokosten bespaar je nu. Je hoeft data ook niet meer handmatig in te voeren. Dat scheelt werk voor de secretariaten. Maar ook de zorg kan efficiënter verlopen. Zo kunnen de scores van de patiënt zichtbaar gemaakt worden in de grafische Patiënten Profiel Kaart. Ze worden afgezet tegen drie kleuren: groen is normaal, bij geel zijn er milde problemen en bij rood ernstige problemen. Een hulpverlener ziet zo direct welke gezondheidsproblemen iemand ervaart en hoe ernstig die zijn, aldus Vercoulen. Vervolgens kan de zorg zich specifieker richten op die ernstige problemen. De patiënt is zo beter geholpen en de behandeling is doelmatiger. GM Meer weten over RadQuest? Voor praktische vragen, neem contact op met Hans Mulder umcn.nl); voor inhoudelijke vragen met dr. Jan Vercoulen KAAIJ ADVOCATEN 1E CONSULT (20 MIN.) GRATIS Voor de persoonlijke aanpak FRANSESTRAAT JA NIJMEGEN Mr. Michaëla B.M. Kaaij, gecertificeerd NMI mediator Mr. Drs. H.A.M. Schouten TEL : (024) Strafrecht, mediation, echtscheiding, alimentatie, omgangsregeling en andere familiezaken, huur, arbeid en ontslag, uitkering, consument en incasso. Uniceflaan 3 Nijmegen Vraagprijs ,- k.k. Comfortabele woning met riante leefruimte en zonnige tuin gelegen in een rustige wijk op een uitstekende locatie. Hal, toilet en trapopgang. Speelse leefruimte (70 m 2 ) met moderne keuken, tuingerichte woonkamer met schuifpui en openhaard, eethoek en gezellige zithoek. Ruime bijkeuken, doorloop naar fietsenberging. 1 e Verdieping: overloop, 2 ruime slaapkamers, moderne badkamer. Bouwjaar 1994, perceel 222 m 2, inhoud 435 m 3, wonen 120 m 2, volledig isolatiepakket. Groesbeekseweg 23, 6524 CL Nijmegen Telefoon: Dameskleding - Schoenen - Accessoires (op uw verzoek versturen wij ook artikelen!) Marc O Polo Nijmegen - Burchtstraat 51 - Tel Taal verbindt. In to Summerschool Chinees Duits Engels (IELTS fast-track) Frans Italiaans Spaans Modern en goed onderhouden appartement Heidebloemstraat 83 te Nijmegen Dit moderne appartement met balkon is gelegen op de eerste verdieping nabij universiteit en ziekenhuizen en is uitermate geschikt voor starters en/of studenten. Het appartement heeft een ruime en lichte woonkamer, open keuken en twee slaapkamers. In 2006 is een nieuwe keuken met alle benodigde inbouwapparatuur geïnstalleerd en in 2008 een nieuwe badkamer. In het souterrain bevindt zich de privéberging. Aankoop van een garage-box rechtonder het appartement is mogelijk. Woonoppervlakte van het appartement ca. 70 m 2, inhoud ca. 210 m 3. Vraagprijs: ,00 k.k. Expertisecentrum voor taal en communicatie van de Radboud Universiteit Nijmegen Uw Huismakelaar B.V. : tel

9 onderzoek Strooihaarden beter opsporen Een FDG-PET-scan kan levens redden bij mensen met een levensbedreigende bacteriële infectie van de bloedbaan. Zo toont onderzoek van internist Fidel Vos. Ook de kosten pakken gunstig uit: elk gered leven kost slechts euro. In de oncologie gaat bij deze uitkomst de vlag uit. Gijs Munnichs Bij patiënten met een levensbedreigende bacteriële infectie van de bloedbaan (sepsis) kunnen zogenaamde strooihaarden ontstaan. Dit zijn opeenhopingen van bacteriën, die zich via het bloed verslepen naar de organen. Komen ze bijvoorbeeld in het hart of de longen, dan kunnen er levensbedreigende infecties ontstaan. De kans op een ernstige situatie neemt toe als pas enkele dagen na het ontstaan van de infectie wordt gestart met antibiotica, vertelt internist Fidel Vos. Het moeilijke is dat bij eenderde van de strooihaarden er geen symptomen zijn die de exacte locatie prijsgeven. Mogelijk veronderstel je dan dat er géén strooihaarden zijn. Mensen denken bijvoorbeeld dat ze griep hebben, terwijl ze letterlijk doodziek kunnen worden. Vandaar dat we zijn gaan onderzoeken of we met een FDG-PETscan bij risicopatiënten de strooihaarden wel goed kunnen opsporen. De resultaten van het onderzoek van Fidel Vos zijn gepubliceerd in The Journal of Nuclear Medicine. Hij sleepte er op 11 juni de prestigieuze Editor s Choice Award voor binnen. Wat betekent dat dit artikel tot de beste drie van jaargang 2011 behoort. De prijs is uitgereikt tijdens het jaarlijkse Society of Nuclear Medicine in Miami, VS. The Journal of Nuclear Medicine is het belangrijkste tijdschrift in de categorie radiologie, nucleaire geneeskunde en imaging. De redactie van dit tijdschrift kent de Editor s Choice Award toe op basis van strikte criteria, zoals kwaliteit en originaliteit van het onderzoek en de impact van het artikel in het vakgebied. Bijzonder is dat internist Chantal Bleeker ook al deze prijs won, in 2008, eveneens voor onderzoek naar het opsporen van strooihaarden. Het tweemaal in de wacht slepen van de Editor s Choice Award onderstreept de kwaliteit van deze onderzoeksgroep. wetenswaardig Verkiezing coschap van het jaar Op vrijdag 22 juni vond de jaarlijkse Coschap van het jaar verkiezing plaats, een initiatief van studenten Geneeskunde van onze medische faculteit. Zij kiezen elk jaar het voorblok, de huisartsopleider en het klinisch coschap van het jaar. De uitslag voor 2012 is: voorblok van het jaar is CKO7 (Geriatrie huisartsgeneeskunde & sociale geneeskunde), huisartsopleider van het jaar is huisartsenduo Hoogsteder en Leijzersvis te s Heerenberg en het klinisch coschap van het jaar is Kindergeneeskunde in het CWZ. Dit jaar stond de verkiezing in het teken van het thema groei. Daarom heeft - in tegenstelling tot andere jaren - niet het coschap met de beste scores gewonnen, maar het coschap met de grootste toename in score ten opzichte van vorig jaar. Vijf jaar leverchirurgie Het aantal operaties bij oncologische patiënten met uitzaaiingen naar de lever in het UMC St Radboud is de afgelopen vijf jaar bijna verviervoudigd. De overlevingskans ligt aanmerkelijk boven de internationale standaard. Deze gegevens zijn 26 juni gepresenteerd tijdens het symposium Vijf jaar leverchirurgie, dat in het teken stond van het afscheid van chirurg dr. Erik Hesselink. Nieuwsrubriek, 26 juni. Helft Parkinsonpatiënten beweegt beter na slaap Bijna de helft van de Parkinson-patiënten beweegt weer wat makkelijker na de nachtrust of een middagdutje. Dat blijkt uit onderzoek van dr. Sebastiaan Overeem, slaapgeneeskundige in het UMC St Radboud, dat online is gepubliceerd in het Journal of Parkinson s Disease. Nieuwsrubriek, nl, 20 juni. Isabelle Oberlé Award voor Marjolein Willemsen Marjolein Willemsen, klinisch geneticus in opleiding, heeft tijdens de European Human Genetics Conference de Isabelle Oberlé Award gekregen. Deze prestigieuze award wordt eens in de twee jaar uitgereikt voor uitmuntend genetisch onderzoek op het gebied van verstandelijke beperkingen. V.l.n.r. Chantal Bleeker, Fidel Vos en Wim Oyen. Door strooihaarden op te sporen via een PET-scan kunnen we levens redden. Tweemaal prijs De vlag uit Vos deed onderzoek bij patiënten met een infectie veroorzaakt door Gram-positieve bacteriën. Hij scande 115 patiënten op zoek naar strooihaarden. Hij vergeleek dit met 230 patiënten die geen scan kregen. En inderdaad: Vos vond meer strooihaarden bij de gescande patiënten. Vervolgens pasten we de behandeling aan, als er sprake was van een strooihaard, zegt Vos. Met als resultaat dat er minder patiënten opnieuw last kregen van een opvlammende infectie. Ook overleden er minder patiënten door de infectie. De getallen: eerst overleed één op drie patiënten met deze infectie door strooihaarden. Door de strooihaarden via de scan beter op te sporen én de behandeling aan te passen is het sterftecijfer gedaald tot één op vijf patiënten. Een aanzienlijke daling. Maar is een FDG-PET-scan afnemen bij elke patiënt wel haalbaar? We hebben de totale zorgkosten van de scan en aangepaste behandeling berekend, aldus Vos. We hebben dit vergeleken met de kosten van de oude behandeling. Overigens hebben we dit kunnen doen met de expertise van onderzoeker Eddy Adang van de afdeling Health Technology Assessment. Uit ons onderzoek blijkt dat we met euro aan zorgkosten een mensenleven kunnen redden. Dat is voor een levensreddende behandeling een relatief laag bedrag, aldus prof. dr. Wim Oyen, hoogleraar Nucleaire Geneeskunde en promotor van Vos. Bij bijvoorbeeld patiënten met kanker en het toepassen van nieuwe effectieve behandelingen liggen die kosten veel hoger. Met zo n uitkomst als in ons onderzoek zou men bij oncologie de vlag uithangen! Belangstelling Meerdere ziekenhuizen in Nederland zijn, naar aanleiding van zijn onderzoek, ook strooihaarden gaan opsporen via FDG-PET-scans. Ook in Europa en Canada is er volop belangstelling getoond. Dit onderzoek verenigt alles: het toont iets aan, het verbetert een behandeling én de kosten van die behandeling pakken gunstig uit, zegt internist Chantal Bleeker, copromotor van Vos. In vervolgonderzoek willen we kijken of we een PET-scan ook kunnen inzetten voor het opsporen van andere infecties en het verbeteren van de behandelingen daarvoor. n Foto: Frank Muller Promoties, oraties, afscheidsredes* Promotie Maïlys Guillard, vrijdag 6 juli om uur. Titel: Biochemical and clinical investigations for the diagnosis of congenital disorders of glycosylation Promotie drs. Arjen Hoogendam, vrijdag 6 juli om uur. Titel: Evidence based searching at the point of care Promotie drs. Anton Mulder, donderdag 23 augustus om uur. Titel: Multi-electrode catheter ablation for the treatment of atrial fibrillation Promotie drs. Daniël Oortgiesen, vrijdag 24 augustus om uur. Titel: A tissue engineering approach to the regeneration of periodontal tissues * Locatie: RU, Academiezaal Aula, Comeniuslaan 2, tenzij anders vermeld. Meer info: Research, Science Agenda. 9

10 mensen mensen Bijdragen voor de rubriek Mensen (maximaal 150 woorden) kunt u tot uiterlijk donderdag uur in de week vóór verschijnen mailen naar separaat voorzien van een scherpe digitale foto met een hoge resolutie. Edwin Maalderink downs, waarbij Bernadette altijd weer positief zaken oppakte op de voor haar kenmerkende wijze. Vanaf 1 januari 2011 werkt ze met veel plezier op de Short Stay Unit (SSU). Kenmerkend voor Bernadette is haar vakmanschap, oog voor patiënt en collega s, klantgerichtheid en betrokkenheid. We bedanken haar voor de samenwerking en haar inzet en wensen Bernadette ook de komende tijd veel succes en werkplezier toe. Op verzoek van Bernadette zal het jubileum in besloten kring plaatsvinden. Namens alle medewerkers van de Short Stay Unit feliciteren wij Bernadette met dit jubileum. Luc Knap, zorgmanager SSU / polikliniek Heelkunde. Jean-Pierre van Bergen, zorgmanager verpleegafdeling Heelkunde C5H. Luc Noyez Op 1 januari 1987 trad Luc Noyez in dienst als staflid van de afdeling Thorax Hartchirurgie, toen onder leiding van prof. L. Lacquet. In 1993 promoveerde hij. Chirurgisch was hij vooral geïnteresseerd in arteriële revascularisatie, de peroperatieve myocardbescherming, heroperaties en behandeling van slechte linkerhartkamers. Direct vanaf het begin heeft hij het dataregistratiesysteem CORRAD voor hartchirurgische patiënten opgezet. Voor Nederland was en is dit nog steeds een unieke gegevensverzameling die een groot aantal wetenschappelijke publicaties heeft opgeleverd. Het Lente Symposium in Nijmegen over dataregistratie is de bekroning van Luc s werkzaamheden op dit gebied. Voorts heeft hij zitting gehad in de dossiercommissie van het IWKV en is hij lid van de OR, Onderdeelcommissie extern II. Bijzonder is dat Luc steeds in België is blijven wonen. Hij moet dan ook wel in deze 25 jaar enkele malen de wereld zijn rondgereden. Wij hopen dat hij nog een aantal jaren de dataregistratie van de afdeling Cardio-thoracale Chirurgie goed op orde kan houden. Prof. dr. ir. H.A. van Swieten, afdelingshoofd Cardio-thoracale Chirurgie In memoriam Freek van Woerkom Woensdag 20 juni is onze gewaardeerde collega Freek van Workum overleden. Freek trad in 1972 in dienst van ons ziekenhuis als adjunct-analist bij de afdeling Neurologie. Hij werkte daar lange tijd, tot hij in 1997 een overstap maakte naar de ICT. Sinds 2009 was hij werkzaam als werkplekbeheerder bij de productgroep ICT van ons Servicebedrijf. Freek was een fijne en behulpzame man, die optimistisch in het werk stond. We zullen zijn rust en positieve uitstraling missen. Onze gedachten gaan uit naar zijn vrouw, kinderen en naaste familieleden. Wij wensen hen veel sterkte in deze periode. Namens de directie Servicebedrijf, Mw. mr. Karin Veltman, directeur Namens de productgroep ICT, Richard Lammens, manager Namens de collega s van de afdeling, Rachid Tamrouti, hoofd ICT Klantondersteuning Na een dienstverband van bijna 14 jaar nemen we op 21 augustus afscheid van Edwin Maalderink. Rechtstreeks uit de collegebanken van de Radboud Universiteit, waar hij bedrijfswetenschappen studeerde, begon Edwin in september 1998 als beleidsmedewerker in het UMC St Radboud. Hij ontwikkelde zich in de loop der jaren tot een vaste waarde in onze organisatie. Als lid van de kerngroep speelde hij een centrale rol in het veranderproces Beter worden in het Radboud!. Edwin is daarmee medegrondlegger van ons huidige besturingsmodel. In 2009 benoemde de Raad van Bestuur hem tot stafdirecteur Financiën in de Concernstaf. In die rol adviseert Edwin de Raad van Bestuur en vertegenwoordigt hij het UMC richting banken, zorgverzekeraars en andere externe stakeholders. Ook buiten ons UMC viel Edwin op. Hij werd door vakbladen en externe collega s tweemaal genomineerd als financial van het jaar. In 2010 voor de non-profit sector en in 2011 specifiek voor de ziekenhuisbranche. Edwin weet mensen te motiveren, te enthousiasmeren en te verbinden en bracht op sympathieke en vakkundige wijze transparantie in de huishoudboekjes van afdelingen. De onder zijn regie ontwikkelde interne financieringsmodellen zijn nog steeds uniek. Edwin is van plan zijn bakens te gaan verzetten en wil graag een nieuwe ambitie stellen. Hij neemt de komende periode de tijd om wat gas terug te nemen en zich te oriënteren op een volgende stap in zijn loopbaan. De Raad van Bestuur is Edwin dankbaar voor zijn inzet en energie voor onze organisatie. U bent van harte uitgenodigd voor de afscheidsreceptie op 21 augustus a.s. vanaf uur in Huize Heyendael. Raad van Bestuur Prof. dr. Melvin Samsom, voorzitter Bernadette Spierings Op 1 juli was het veertig jaar geleden dat Bernadette Spierings in dienst trad. In 1972 begon zij haar loopbaan als leerling-verpleegkundige. In 1975, na het behalen van het verpleegkundig A Inservice diploma, startte Bernadette op Algemene Chirurgie. Al die jaren is zij de afdeling Heelkunde trouw gebleven en heeft zij diverse functies bekleed. In 1983 voltooide zij de Kaderopleiding en in 1992 de Lerarenopleiding. Haar carrière kende vele ups en Maret Kloek-Wielenga Na een dienstverband van bijna 19 jaar heeft Maret Kloek-Wielenga per 1 juli afscheid genomen van het Radboud. Zij gaat een nieuwe uitdaging aan als beleidsmedewerker personeelsontwikkeling bij een organisatie voor mensen met niet-aangeboren hersenletsel. Maret begon haar loopbaan in het UMC als personeelsadviseur. Vanaf 2002 was zij coördinator arbeidsmarktcommunicatie. In die periode trad het UMC voor het eerst naar buiten met de bekende portretten van medewerkers op posters, advertenties en zelfs op stadsbussen. Maret was de drijvende kracht achter de nieuwe medewerkersmap en het introductieprogramma. Ook de bedrijfsfilm is op haar initiatief en onder haar leiding tot stand gekomen. Vanaf 2009 is Maret als bureaumanager gedetacheerd naar Salus Gelria, een werkgeversvereniging in gezondheidszorg en welzijn. Zij heeft daar programma s opgezet voor strategische personeelsplanning, arbeidsmarktcommunicatie, talentmanagement en afstemming met het onderwijs. Voor de aangesloten ziekenhuizen leidde zij een onderzoek naar het verbeteren van de werving- en selectieprocedure voor leerling operatieassistenten en anesthesiemedewerkers. We wensen Maret veel succes en plezier in haar nieuwe baan. Drs. Valérie Héraud-Lagro, Manager Mijn Ontwikkeling, Hoofd Organisatie- en Personeelsontwikkeling Antoon Janssen Op 1 juli verliet Antoon Janssen het Laboratorium voor Genetische, Endocriene en Metabole ziekten, afdeling Laboratoriumgeneeskunde van het UMC St Radboud, vanwege het bereiken van de FPU-gerechtigde leeftijd. Hij was ruim 41 jaar in dienst en werkte vrijwel zijn gehele carrière op het terrein van de laboratoriumdiagnostiek van mitochondriële ziekten. Begin jaren zeventig leverde hij als analist een belangrijke bijdrage aan het opzetten van een laboratoriumfaciliteit voor de diagnostiek van deze groep ziekten en ontwikkelde hij diverse technieken, waarvan de principes nog altijd worden toegepast. Dit heeft het Radboud mede op de kaart gezet als een internationaal erkend centrum voor mitochondriële ziekten. Een hoogtepunt in zijn carrière was het behalen van de graad van doctor in de Medische Wetenschappen in In een overvolle aula mocht Antoon de bul in ontvangst nemen van zijn promotor, prof. Trijbels. Antoon is altijd een aanspreekpunt geweest voor collega s uit binnen- en buitenland met vragen over de biochemie van mitochondriële ziekten. Wij bedanken Antoon voor zijn jarenlange inzet en wensen hem veel geluk en gezondheid toe. Ing. Wilmien Heijs, hoofdanaliste Dr. Richard Rodenburg, klinisch biochemisch geneticus Prof. dr. Ron Wevers, hoofd LGEM Chel Coenen Deze maand is drs. Chel Coenen 25 jaar in dienst. Hij begon zijn carrière als verpleegkundige op de afdeling Hematologie. Naast zijn werk studeerde hij Gezondheidswetenschappen in Maastricht. Na deze studie deed hij onderzoek aan de Boston University en in het Massachusetts General Hospital bij professor 10 Marjory Gordon. Terug uit de VS was de implementatie van het methodisch handelen zijn belangrijkste aandachtsgebied in zijn functie als beleidsadviseur en projectleider op Staf Zorg. Daarnaast hield hij zich bezig met ontwikkelingen omtrent het EPD hier in het ziekenhuis en in de verpleeghuissector. De meesten onder ons kennen Chel in zijn huidig functie van ambtelijk secretaris van de VAR. Hier is hij de onmisbare spin in het web en ondersteunt hij het bestuur in haar adviesfunctie door zijn feilloze kennis van de organisatie en zijn enorme dossierkennis. Wij hopen nog lange tijd van deze kennis gebruik te kunnen maken. Dr. Erik de Laat, voorzitter VAR Mw. Marjo van der Doelen, vice voorzitter VAR Ria van den Ing Op 1 augustus is het 25 jaar geleden dat Ria van den Ing in dienst trad als huishoudhulp bij de afdeling Civiele Dienst. Al snel maakte zij een doorstart naar restauratief medewerker waar zij ruim twintig jaar werkzaam was binnen de koffiegroep. In augustus 2009 heeft zij de overstap gemaakt naar de Apotheek waar zij met veel plezier werkzaam is als administratief medewerker. Als collega hebben wij aan haar een enthousiaste, hard werkende en zeer integere collega die voor iedereen belangstelling heeft. Ria heeft ervoor gekozen het jubileum samen met haar collega s te vieren. Wij hopen nog vele jaren met haar te mogen samenwerken. Janneke Strik, Operationeel Manager Dienstverlening en Logistiek Annemarie Groot Na bijna 27 jaar gaat Annemarie Groot de afdeling Radiotherapie en dus het UMC St Radboud verlaten. Bescheiden zoals ze is, wil ze daar weinig tot geen aandacht aan besteden. Ze zal met een kleine groep directe collega s uit eten gaan en daarmee is haar laatste werkdag in ons midden een feit. Langs deze weg willen we Annemarie heel veel dank zeggen. Ze was er als je haar nodig had. Deed haar werk met 100 procent inzet en was altijd bereid om de handen uit de mouwen te steken. Ze deed heel veel meer dan direct merkbaar voor de meesten van ons. Juist daarom zal ze voor het secretariaat onvervangbaar zijn. We zullen vaak aan je denken Annemarie als we jouw klusjes straks zelf gaan doen. Alle goeds voor de toekomst. Geniet van je welverdiende pensioen! Namens de afdeling Radiotherapie Prof. dr. J.W.H. Leer, afdelingshoofd Mw. drs. L. van den Broeke, bedrijfsleider Collega s Secretariaat Radiotherapie

11 het moment Hoe maken we de zorg In deze rubriek vertellen medewerkers over een bijzondere ervaring tijdens hun werk op het UMC St Radboud. Dit keer een verhaal van medisch maatschappelijk werkende Gabriël van Munster. gezond? Schamel Een aantal jaren geleden lag hier een allochtone patiënt met een zwaar letsel. Al heel snel was duidelijk dat hij het niet zou halen. Hij werkte al jaren in Nederland, maar zijn vrouw en kinderen woonden nog in hun thuisland. De patiënt had maar één familielid hier. Hij moest deze onheilstijding aan zijn vrouw in het buitenland brengen. De vrouw was in paniek en wilde graag naar Nederland komen om haar man nog te zien voordat hij zou sterven. Er was al toegezegd, dat mocht de patiënt voor haar aankomst sterven, dan mocht hij langer kosteloos in het mortuarium van het Radboud blijven. De vrouw ging meerdere malen naar de ambassade voor een visum, maar de aanvraag zou zeker een maand op zich laten wachten. Ook mijn veelvuldig contact met de ambassade mocht niet baten. Een visum kwam er niet. De pas voor echtgenote en kinderen naar Nederland was afgesneden. Ze konden slechts lijdzaam wachten op zijn dood. En dan wel in de hoop dat hij in hun land begraven kon worden, zoals veel allochtonen graag willen. Hij ging snel dood. Je gunt deze mensen een menswaardig afscheid Het bleek dat de man geen begrafenisverzekering had in zijn thuisland. Een ramp. De neef die de wens van de familie graag wilde vervullen om zijn oom in het land van herkomst te laten begraven deed zijn uiterste best, maar in zijn eentje kreeg hij bij instanties niets voor elkaar. Ook ik kreeg nul op het rekest. Regelingen die er vroeger waren zijn door de economische recessie totaal weggevaagd. Als medisch maatschappelijk werkende heb je zelf geen middelen en moet je het doen met de goodwill van externen. Je voelt je onmachtig. Je gunt deze mensen een menswaardig afscheid. Je respecteert hun cultuur, hun geloof, maar je staat met lege handen. We hebben nog gezocht naar fondsen, maar ook die waren er niet. De neef heeft samen met mij de echtgenote moeten bellen om te zeggen dat een terugreis onmogelijk was. Een emotioneel gesprek. Die jongen ving niet alleen de klappen op, maar voelde zich ook heel schuldig: hij had gefaald en ging er zwaar onder gebukt. Hoe leg je een echtgenote en kinderen uit dat ze haar man/vader nooit meer zullen zien. Een man die hier een keurig leven heeft opgebouwd. Een harde werker. Op verzoek van de Gemeente heeft een begrafenisondernemer de overledene opgehaald. Zijn neef heeft hem als enige naar het graf kunnen begeleiden. De man kreeg op een kerkhof een plekje achteraf voor onverzekerden met een schamel kruisje. Dagelijks voel je het verschil met vroeger, toen er meer ruimte was voor medemenselijkheid. Alles draait om geld. Ogenschijnlijk wordt de wereld steeds groter, maar in werkelijkheid wordt die meer en meer bekrompen. Nelleke Dinnissen Anno 2012 staat de gezondheidszorg stevig in de belangstelling, positief en negatief. Positief omdat Nederlanders behoorlijk tevreden zijn over de Nederlandse zorg. Bovendien is gezondheid het hoogste goed; blijkt telkens weer uit peilingen. Negatief, vooral omdat de kosten de pan uit rijzen en de doelmatigheid ter discussie staat. Kortom, onze gezondheidszorg lijkt zelf patiënt te zijn geworden. HET BETOOG De Zorgbalans van het RIVM (www.gezondheidszorgbalans.nl) geeft een krachtige samenvatting. De toegankelijkheid van de zorg in Nederland is (te) goed. De kwaliteit over het algemeen adequaat, maar er is sprake van aanzienlijke verschillen tussen zorgverleners. Op Gert Westert: 'De centrale weeffout is dat het gaat om volume driven en niet om value driven.' foto: Hans Oostrum onderdelen scoren ons omringende landen beter. De zorgkosten stijgen te snel. Dit is ondoelmatig en onbetaalbaar op termijn. Nu al betaalt een gemiddeld gezin (twee ouders, twee kinderen) ruim euro per jaar aan zorg. Centrale weeffout Dat de zorg onbetaalbaar dreigt te worden op (korte) termijn is terug te voeren op een centrale weeffout in het systeem; het systeem is volume driven en niet value driven. Het huidige zorgsysteem heeft primair zorgproductie als focus en niet gezondheidswinst voor patiënten. We betalen voor zorg en niet voor resultaat van zorg. Kwantiteit domineert de kwaliteit. De patiënt heeft wettelijk gezien op veel recht, de verzekeraar 11 wil haar klanten veel bieden en de zorgverlener wil vooral veel (declarabele) zorg verlenen. Gevolg is dat de Nederlandse gezondheidszorg nauwelijks wachtlijsten kent, productief is en in de laatste jaren in alle sectoren volumestijging laat zien. Tegelijkertijd zijn er systeemtechnische problemen met de inzet van capaciteit in de nabije toekomst (epidemiologische verschuivingen, arbeidsmarktkrapte, autonome ontwikkeling van technologie). Weinig aandacht voor doelmatigheid Het grootste probleem is dat de doelmatigheid zo weinig aandacht krijgt in een volumegedreven systeem. De relatie tussen input (geld) en output (resultaat) is onbekend. De toegevoegde waarde van diagnostiek en behandelingen zou de drijvende kracht in het systeem moeten zijn. Realiteit is dat we dat nu niet goed weten en meten. De resultaten van zorg voor individuele patiënten worden niet systematisch vastgelegd. Gevolg hiervan is dat dit leidt tot praktijkvariatie en grote verschillen in behandeling en kwaliteit tussen zorgverleners. In het ene deel van het land is de kans op bijvoorbeeld een rugherniaoperatie vele malen groter dan in een ander deel. Niet omdat mensen er zieker zijn, maar omdat het behandelbeleid verschilt. Patiënten, zorgverleners en verzekeraars zijn over praktijkvariatie slecht op de hoogte. De omvang van praktijkvariatie is onzichtbaar en dat moet anders. Gezondheidszorgatlas Ik sprak recent Sir Muir Gray uit het Verenigd Koninkrijk hierover. Gray realiseerde met zijn team voor Engeland een gezondheidszorgatlas, waarin de volgens hem drie belangrijke parameters transparant getoond moeten worden. Hoeveel kost een patiëntengroep? Welke activiteiten en medisch interventies worden er gedaan? En wat is het resultaat (de uitkomsten) van de geleverde zorg voor de patiënt? Als - en dat is Gray s stelling - deze drie ingrediënten in een geografisch perspectief worden geplaatst; met andere woorden op de kaart gezet, dan neemt de zichtbaarheid van verschillen in kosten en kwaliteit sterk toe; voor het publiek, voor de zorgverleners en voor de verzekeraars. Dit is de eerste stap naar verbetering. In de VS is hiermee al decennialang veel ervaring opgedaan. IQ healthcare gaat om die reden intensief samenwerken met het Dartmouth Institute, waar de eerste atlas is ontwikkeld. Op 7 september komen drie medewerkers van dit instituut spreken op ons congres in de Vereeniging. Verbeteren begint met zichtbaar maken. Of om in Radboud termen te spreken: aantoonbaar onderscheidend presteren. Prof. dr. Gert Westert Afdelingshoofd IQ healthcare IQ-congres Op 7 september organiseert IQ healthcare van het UMC St Radboud voor de derde maal een groot congres over het functioneren van de Nederlandse gezondheidszorg. De titel van het congres is: Hoe maken we de zorg gezond? Het congres is voor medewerkers van het UMC St Radboud 145 euro en voor studenten 25 euro. De conferentie wordt afgesloten met de uitdagende en confronterende muziektheatervoorstelling De Limonadefabriek, over de rol van de patiënt in het ziekenhuis van de toekomst.

12 actueel Enthousiasme communities groot Een half jaar geleden konden afdelingen zich inschrijven voor begeleiding bij het opzetten van een community, een onlineplatform voor patiënten, hulpverleners en mantelzorgers. Het liep storm. Inmiddels kennen de communitybeheerders alle tips en tricks. Sinds 1 juli zijn maar liefst 53 communities actief. Nelleke Dinnissen Afdelingen mochten onder begeleiding maximaal twee communities inrichten en implementeren. Voorwaarde was tevens dat een staflid trekker was, benadrukt projectleider Jean-Pierre van Beers. Want een site voor patiënten moet goede medische informatie bevatten. Daarnaast heb je gedreven mensen nodig die het nut inzien van zo n community en het in de lucht houden ervan met enthousiasme omarmen. Daar was dus geen gebrek aan. Van Beers denkt dat de grote belangstelling direct te maken heeft met de visie van de Raad van Bestuur. Belangrijk strategisch kernpunt is namelijk patiëntenparticipatie. Het UMC St Radboud wil patiënten zien als partners die (vaak) veel kennis hebben over hun ziekte waarvan artsen gebruik kunnen maken. En nog belangrijker: de patiënt moet een deel van de regie over zijn eigen behandelproces kunnen hebben. Communities zijn daar een mooie opmaat voor. Hier kunnen patiënten vrijelijk communiceren met hulpverleners en lotgenoten. Ze kunnen vragen stellen aan een forum, zelf een blog schrijven en uiteraard ook privéberichten sturen. Deelnemers kregen drie workshops om met een community voor hun afdeling aan de slag te gaan. De begeleiding en het brein achter de workshops waren MijnzorgNet, Radboud REshape & Innovation Center en de afdeling Procesverbetering en Innovatie. Nu moeten afdelingen zelfstandig verder. Ze gaan patiënten uitnodigen. Uiteindelijk moeten zowel patiënten als hulpverleners de vruchten van de communities plukken. Heel spannend voor afdelingen, aldus Van Beers. Geriatrie Physician Assistant William van Aalst van Geriatrie is de trekker van de community voor alzheimerpatiënten. Wij hebben nu het zogenoemde Alzheimercafé, een ontmoetingsplaats voor alzheimerpatiënten met hun mantelzorgers. Je merkt dat mensen daar van Vlnr: William van Aalst, Trudy Jacobs en Jurgen Claassen. Zij nodigden mantelzorgers uit om mee te denken over een community. terugschrikken. Met name jongere alzheimerpatiënten denken: dat is iets voor ouderen. Een community is bij uitstek geschikt om ook deze mensen te betrekken en ervaringen mee te delen. Van Aalst ging samen met klinisch geriater Jurgen Claassen en sociaal psychiatrisch verpleegkundige Trudy Jacobs voortvarend aan de slag. Zij nodigden mantelzorgers uit om mee te denken over hoe zo n community eruit moet zien. Heel zinvol om patiënten en mantelzorgers te betrekken. Van Aalst ziet het als een echte innovatie binnen de geriatrie die nodig is. Door de vergrijzing rijzen er steeds nieuwe vragen op. Met een community die up to date is, kun je mensen verzekeren van de juiste informatie en je patiëntenbereik is heel groot. Geriatrie startte tevens een tweede community die meer gericht is op kennis uitdragen in de hele keten. Van Aalst noemt in dit verband de casemanagers die mensen begeleiden in de thuissituatie. Neurochirurgie Neurochirurg Jeroen Boogaarts startte, samen met physician Assistant Willemijn van Nuenen-Platvoet en nurse practitioner Harriëtte Petersen-Baltussen, een community voor patiënten met een aneurysma (subarachnoidale) bloeding in het hoofd (MijnSAB). Boogaarts: Zo n bloeding heeft een enorme impact op het leven van (meestal relatief jonge) patiënten. Die Foto: Frank Muller zitten met heel veel vragen, vooral in het nazorgtraject. Dan is zo n community een geweldige uitkomst. Naast medisch inhoudelijk informatie, hebben we ook antwoorden op vragen als: mag ik autorijden en hoe krijg ik een officiële goedkeuring? Uit informatie op internet worden patiënten niet wijzer. Op onze site staat precies wat ze moeten doen. Leuk is dat andere communities het item Mag ik van ons hebben overgenomen. Een mooie kruisbestuiving. Vragen van patiënten zijn heel divers. Zo willen mensen weten of naaste familieleden van een patiënt zich moeten laten screenen op een aneurysma. Die vragen komen vaak in een later stadium, als wij de patiënten nog maar weinig zien. Voor dat soort voorlichting is zo n community een prachtig instrument. Op de community van Neurochirurgie is ook te zien welk traject de patiënt doorloopt. Boogaarts: Onze patiënten hebben met heel veel disciplines te maken. Zij kunnen zelf zien wie wie is, maar ook professionals krijgen meer kijk op de keten. De vragen die patiënten stellen zullen hoofdzakelijk gaan over de nazorg, die in veel gevallen worden beantwoord door de physician assistant en een nurse practitioner, de medische vragen door de arts. De eerste patiënten hebben zich al aangemeld. Vorige week ging een brief uit naar patiënten. Boogaarts verwacht een grote toestroom. n ethiek Dat zijn uw woorden Dat zijn uw woorden. Onlangs hoorde ik een voetballer deze uitspraak nog doen tegen een journalist. Hij deelde diens conclusie blijkbaar niet, maar wist ook geen andere te bedenken. Daarom gaf hij aan dat hij zich niet zo zou uitdrukken. Politici kiezen vaak dezelfde uitweg wanneer zij iets niet helemaal kunnen ontkennen, maar ook niet voor hun rekening willen nemen. Zij vergeten dan dat woorden bijna nooit van iemand zijn. Wij kiezen woorden om ons betekenisvol uit te drukken, maar die woorden zijn niet van ons, zij behoren tot de taal of ruimer nog, tot onze cultuur. De woorden gaan daarin aan ons vooraf en bepalen ons bestaan als gebruiker evenzeer als wij hen kiezen om ons uit te drukken. Seit ein Gespräch wir sind zei de Duitse 19e eeuwse dichter Hölderlin al. Nederland, oranjegevoel, economische crisis, stijging van de zorgkosten, het zijn allemaal woorden die ons lot bestempelen en waarmee wij omgekeerd onze leefsituatie karakteriseren en onze handelingsstrategieën vastleggen. In de verkiezingsstrijd zal weer blijken hoe belangrijk woorden zijn om keuzen te bepalen. Niet de feiten of gegevens, maar hoe zij worden verwoord. Denk maar eens aan de stijging van de zorgkosten in de afgelopen zes jaar. Wie of wat is daarvoor verantwoordelijk? Is het de vergrijzing, is het de toegenomen vraag, is het de verwendheid van de Nederlandse burger die te vroeg om hulp roept? Of zijn het de marktwerking, de invoering van de DBC en de Dot die scheppen met geld kosten en steeds meer mensen aan de zorg laten verdienen zonder dat zij hulp bieden? Feiten en gegevens daarover zijn er wel, maar in het woordenspel niet van doorslaggevend belang. Zo spreekt men van de stijgende kosten aan het levenseinde waarbij nog allerlei ingrepen zouden worden gedaan die nauwelijks of niets toevoegen aan de levenskwaliteit of levensduur. Burgers en hulpverleners zouden daar gezamenlijk en in overleg vanaf moeten zien. Dat streven is mooi verwoord, maar het kan tot allerlei maatregelen aanleiding geven die in het nadeel zijn van oudere mensen en die wel hun levenskwaliteit of levensduur bekorten. De bepaling van de grens tussen noodzakelijke en niet noodzakelijke zorg wordt namelijk met opzet vermeden. Stel nu dat u een politicus het volgende voorlegt: welke zorg vindt u dat u uw ouders moet onthouden om Nederland uit de crisis te halen? U weet het antwoord dan waarschijnlijk al wel. Zo moet u de zaak niet voorstellen, dat zijn uw... Evert van Leeuwen 12

Masterclass Patiëntveiligheid III: Kwetsbare ouderen en preventie van risico s

Masterclass Patiëntveiligheid III: Kwetsbare ouderen en preventie van risico s Masterclass Patiëntveiligheid III: Kwetsbare ouderen en preventie van risico s Onderdeel van 4 sessies om Iedere patiënt altijd veilig op uw afdeling waar te maken 17 april 2012 19 juni 2012 25 september

Nadere informatie

LICHTE COGNITIEVE STOORNISSEN

LICHTE COGNITIEVE STOORNISSEN LICHTE COGNITIEVE STOORNISSEN Wel of geen diagnostiek? Wel of geen diagnose? BrainAgingMonitor Hoe oud is jouw brein? Donderdag 26 april 2012 www.brainagingmonitor.nl Toelichting PAO Heyendael organiseert

Nadere informatie

Short Stay Unit Radboud universitair medisch centrum

Short Stay Unit Radboud universitair medisch centrum Short Stay Unit Binnenkort wordt u opgenomen op de Short Stay Unit (SSU) van het Radboudumc. In deze folder vindt u informatie over de dagelijkse gang van zaken op de unit, de bezoekregeling en andere

Nadere informatie

Zorg voor de hivseropositieve

Zorg voor de hivseropositieve Zorg voor de hivseropositieve patiënt Het Radboudumc is één van de 27 hiv-behandelcentra in Nederland. Hier werkt een team van zorgverleners dat gespecialiseerd is in de behandeling en begeleiding van

Nadere informatie

Longgeneeskunde. Pneumonie. www.catharinaziekenhuis.nl

Longgeneeskunde. Pneumonie. www.catharinaziekenhuis.nl Longgeneeskunde Pneumonie www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud De opnamedag... 4 Opname via de Spoedeisende Hulp... 4 Opname via de polikliniek... 4 Op de verpleegafdeling... 4 Wat gebeurt elke ochtend...

Nadere informatie

9.1 Chemotherapie na een operatie bij borstkanker

9.1 Chemotherapie na een operatie bij borstkanker 9.1 Chemotherapie na een operatie bij borstkanker Uw behandelend chirurg heeft in overleg met u en de internist-oncoloog (internist gespecialiseerd in de behandeling van kanker), besloten om na uw operatie

Nadere informatie

INFORMATIEBRIEF HOSPITAL-ADL STUDIE

INFORMATIEBRIEF HOSPITAL-ADL STUDIE INFORMATIEBRIEF HOSPITAL-ADL STUDIE Titel van het onderzoek: Ontrafelen van het mechanisme achter ziekenhuis-gerelateerd functieverlies (Hospital-ADL studie). Geachte heer/mevrouw, Wij vragen u vriendelijk

Nadere informatie

Discussiebijeenkomst WAT KOM JE TEGEN BIJ EEN COPD PATIËNT MET ERNSTIGE ZIEKTELAST

Discussiebijeenkomst WAT KOM JE TEGEN BIJ EEN COPD PATIËNT MET ERNSTIGE ZIEKTELAST Discussiebijeenkomst WAT KOM JE TEGEN BIJ EEN COPD PATIËNT MET ERNSTIGE ZIEKTELAST Vrijdag 23 september 2016 Toelichting PAO Heyendael organiseert in samenwerking met Universitair Centrum Chronische Ziekten

Nadere informatie

Onderzoek naar de nazorg bij dikke darmkanker door de huisarts of de chirurg en het gebruik van een persoonlijke interactieve website (I CARE studie).

Onderzoek naar de nazorg bij dikke darmkanker door de huisarts of de chirurg en het gebruik van een persoonlijke interactieve website (I CARE studie). Onderzoek naar de nazorg bij dikke darmkanker door de huisarts of de chirurg en het gebruik van een persoonlijke interactieve website (I CARE studie). Verbetert de zorg na de behandeling van dikke darmkanker

Nadere informatie

Mediastinitis Radboud universitair medisch centrum

Mediastinitis Radboud universitair medisch centrum Mediastinitis U hebt enige tijd geleden een openhart operatie ondergaan. Helaas is bij u een complicatie opgetreden genaamd mediastinitis. Een mediastinitis is een ontsteking van het borstbeen en de daarachterliggende

Nadere informatie

Plenaire opening. Themamiddag Wil ik het weten? En dan? 28 september 2013

Plenaire opening. Themamiddag Wil ik het weten? En dan? 28 september 2013 Plenaire opening Themamiddag Wil ik het weten? En dan? 28 september 2013 Opening door Anke Leibbrandt Iedereen wordt van harte welkom geheten namens de BVN en de programmacommissie erfelijkheid (betrokken

Nadere informatie

9.1 Chemotherapie voorafgaand aan de operatie bij borstkanker

9.1 Chemotherapie voorafgaand aan de operatie bij borstkanker 9.1 Chemotherapie voorafgaand aan de operatie bij borstkanker Uw behandelend chirurg heeft na overleg met de internist-oncoloog (internist gespecialiseerd in de behandeling van kanker) en in overleg met

Nadere informatie

Klinisch onderzoek bij kinderen en jongeren met kanker. wat is het en hoe werkt het?

Klinisch onderzoek bij kinderen en jongeren met kanker. wat is het en hoe werkt het? Klinisch onderzoek bij kinderen en jongeren met kanker wat is het en hoe werkt het? De behandeling van kinderen en jongeren met kanker vindt meestal plaats in combinatie met een klinisch onderzoek. We

Nadere informatie

MRSA positief: wat betekent dat?

MRSA positief: wat betekent dat? MRSA positief: wat betekent dat? Onder ouders verstaan wij ook verzorger(s), pleeg- of adoptieouder(s) U kunt wijzigingen of aanvullingen op deze informatie door geven per e-mail: patienteninformatiewkz@umcutrecht.nl

Nadere informatie

COPD. Uw opname van dag tot dag. Uw Opname

COPD. Uw opname van dag tot dag. Uw Opname COPD Uw opname van dag tot dag U bent via de Spoedeisende Hulp of via de polikliniek Longziekten opgenomen in het ziekenhuis in verband met hevige benauwdheidsklachten. De toename van benauwdheidsklachten

Nadere informatie

Uw verblijf op de PCU

Uw verblijf op de PCU Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Uw verblijf op de PCU z Welkom op de Psychiatrische Comorbiditeitsunit (PCU). De PCU vormt samen met de interne verpleegafdeling

Nadere informatie

afdeling Intensive Care (IC) algemene informatie

afdeling Intensive Care (IC) algemene informatie patiënteninformatie afdeling Intensive Care (IC) algemene informatie U of uw naaste is opgenomen op de afdeling Intensive Care (IC). Wat kunt op deze afdeling verwachten? Wie werken er op deze afdeling?

Nadere informatie

Opname bij COPD. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Opname bij COPD. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Opname bij COPD U bent opgenomen op de Verpleegafdeling Longziekten van Rijnstate Arnhem, omdat u last heeft van COPD. In deze folder leest u wat u van de opname kunt verwachten. Neem altijd uw verzekeringsgegevens

Nadere informatie

Verpleegafdeling Urologie & Gynaecologie

Verpleegafdeling Urologie & Gynaecologie Verpleegafdeling Urologie & Gynaecologie In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten tot een opname in het Radboudumc. Algemene informatie over het ziekenhuis vindt u in het boekje Wegwijzer bij

Nadere informatie

Screening voorafgaand aan longrevalidatie

Screening voorafgaand aan longrevalidatie Screening voorafgaand aan longrevalidatie In deze folder leest u meer over de inhoud van het screeningsprogramma voorafgaand aan longrevalidatie. Wat is longrevalidatie? Longrevalidatie richt zich op

Nadere informatie

Valpreventie kwetsbare ouderen

Valpreventie kwetsbare ouderen Valpreventie kwetsbare ouderen 2 Vallen komt veel voor. Eén op de drie thuiswonende ouderen van 65 jaar en ouder valt minstens één keer per jaar. Een dergelijke val kan nare gevolgen hebben. Het is dan

Nadere informatie

Maatregelen bij mogelijke dragers

Maatregelen bij mogelijke dragers Maatregelen bij mogelijke dragers van MRSA Omdat u mogelijk drager bent van een bijzondere bacterie (MRSA-bacterie), gelden voor u isolatiemaatregelen. In deze brochure kunt u meer lezen over deze bacterie

Nadere informatie

Huizen. Moderne badkamer en keuken. Sfeervolle eindwoning. Instapklaar! Royale woonkamer. Centrale ligging. Cederstraat 60, 5213 EL s-hertogenbosch

Huizen. Moderne badkamer en keuken. Sfeervolle eindwoning. Instapklaar! Royale woonkamer. Centrale ligging. Cederstraat 60, 5213 EL s-hertogenbosch Huizen vanhendriks Cederstraat 60, 5213 EL s-hertogenbosch Sfeervolle eindwoning Instapklaar! Royale woonkamer Moderne badkamer en keuken Centrale ligging H58 Kenmerken Soort Type Kamers Woonoppervlakte

Nadere informatie

MRSA. Maatregelen bij (mogelijke) dragers van Meticilline-resistente Staphylococcus aureus. Afdeling Infectiepreventie

MRSA. Maatregelen bij (mogelijke) dragers van Meticilline-resistente Staphylococcus aureus. Afdeling Infectiepreventie MRSA Maatregelen bij (mogelijke) dragers van Meticilline-resistente Staphylococcus aureus Afdeling Infectiepreventie Inleiding U bezoekt de polikliniek van het Amphia Ziekenhuis of u bent in ons ziekenhuis

Nadere informatie

Proefpersoneninformatie. Bestralings-geinduceerde hartschade meten d.m.v. het bepalen van bloedwaarden

Proefpersoneninformatie. Bestralings-geinduceerde hartschade meten d.m.v. het bepalen van bloedwaarden Proefpersoneninformatie Bestralings-geinduceerde hartschade meten d.m.v. het bepalen van bloedwaarden Geachte mevrouw, meneer, In aansluiting op het gesprek met uw behandelend arts, ontvangt u hierbij

Nadere informatie

UMC St Radboud. Dubbeltaakonderzoek. Parkinson

UMC St Radboud. Dubbeltaakonderzoek. Parkinson UMC St Radboud Dubbeltaakonderzoek bij Parkinson Patiënteninformatie U ontvangt deze folder omdat u de polikliniek Neurologie van het UMC St Radboud te Nijmegen bezocht in verband met de ziekte van Parkinson.

Nadere informatie

Het verwijderen van een nier

Het verwijderen van een nier Het verwijderen van een nier Albert Schweitzer ziekenhuis februari 2015 pavo 0127 Inleiding Binnenkort wordt u in het ziekenhuis opgenomen voor het verwijderen van een nier. In deze folder leest u over

Nadere informatie

REGELGEVING EN ETHIEK IN DE MEDISCHE PRAKTIJK

REGELGEVING EN ETHIEK IN DE MEDISCHE PRAKTIJK REGELGEVING EN ETHIEK IN DE MEDISCHE PRAKTIJK Medische fouten, incidenten en meldingsplicht voor specialisten en AIOS Vrijdag 8 juni 2012 Toelichting PAO Heyendael organiseert op 8 juni 2012 de cursus

Nadere informatie

Verpleegafdeling Hematologie

Verpleegafdeling Hematologie Verpleegafdeling Hematologie Inhoud Verschillende disciplines 5 Verpleegkundigen 5 Artsen 5 Psychosociale en levensbeschouwelijke zorg 6 Geestelijk verzorger 6 Maatschappelijk werk 6 Psycholoog 6 Psychiater

Nadere informatie

Roken en een orthopedische ingreep

Roken en een orthopedische ingreep Roken en een orthopedische ingreep 2 In Nederland roken 4 miljoen mensen, 80 procent zou willen stoppen met roken. Veel mensen denken bij stoppen met roken vooral aan iets dat ze zullen missen: hun nicotineshotje,

Nadere informatie

MedPsych Center (MPC) Voor klinische patiënten

MedPsych Center (MPC) Voor klinische patiënten MedPsych Center (MPC) Voor klinische patiënten Brengt medische en psychische kennis samen MedPsych Center (MPC) voor klinische patiënten 1. Welkom 3 2. Voor welke patiënten is de MPU bedoeld? 3 3. Wachtlijst

Nadere informatie

Afdeling L Centrum voor Obesitas Nederland Centrum Inwendige Geneeskunde

Afdeling L Centrum voor Obesitas Nederland Centrum Inwendige Geneeskunde U bent opgenomen op afdeling L van het Medisch Centrum Leeuwarden. Op afdeling L bevindt zich een deel van het Centrum Inwendige Geneeskunde en een deel van het Centrum voor Obesitas Nederland. Deze folder

Nadere informatie

Uitstekend onderhouden Instapklaar

Uitstekend onderhouden Instapklaar Huizen vanhendriks de Koppele 147, 5632 LH Eindhoven Uitstekend onderhouden Royaal 3-kamer appartement Royaal balkon op het westen Instapklaar Fraai uitzicht H51 H51 Kenmerken Soort Kamers Woonoppervlakte

Nadere informatie

Geriatrie. Patiënteninformatie. Preoperatief onderzoek geriatrie. Slingeland Ziekenhuis

Geriatrie. Patiënteninformatie. Preoperatief onderzoek geriatrie. Slingeland Ziekenhuis Geriatrie Preoperatief onderzoek geriatrie i Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Algemeen Binnenkort wordt u (mogelijk) geopereerd. Om een totaaloverzicht van uw gezondheidsproblemen te krijgen,

Nadere informatie

Factsheet Hospital Elderly Life Program (HELP) Kwetsbare. ouderen

Factsheet Hospital Elderly Life Program (HELP) Kwetsbare. ouderen Factsheet Hospital Elderly Life Program (HELP) Kwetsbare ouderen Inhoudsopgave Factsheet Hospital Elderly Life Program (HELP) Gevolgen van een delier 3 Preventieve maatregelen 4 Inzet van geschoolde vrijwilligers

Nadere informatie

9 e Post-O.N.S. Meeting

9 e Post-O.N.S. Meeting 9 e Post-O.N.S. Meeting Neutropenie & Antibiotica resistentie Heleen Klein Wolterink Research verpleegkundige Medische Oncologie UMC Utrecht Schiphol introductie Neutropenie: Definitie Symptomen MASSC

Nadere informatie

Polikliniek Keel- Neus- en Oorheelkunde

Polikliniek Keel- Neus- en Oorheelkunde Polikliniek Keel- Neus- en Oorheelkunde In overleg met uw behandelend arts heeft u een afspraak gemaakt op de polikliniek Keel- Neus- Oorheelkunde (KNO) van het Radboudumc. In deze folder informeren wij

Nadere informatie

Wat is tuberculose (ofwel TBC)?

Wat is tuberculose (ofwel TBC)? LONGGENEESKUNDE Wat is tuberculose (ofwel TBC)? BEHANDELING Wat is tuberculose (ofwel TBC)? Wat is tuberculose ofwel TBC? Tuberculose is een besmettelijke ziekte die veroorzaakt wordt door een bacterie

Nadere informatie

De invloed van de Monitor Fertiliteitszorg op de kiezende zorgconsument

De invloed van de Monitor Fertiliteitszorg op de kiezende zorgconsument De invloed van de Monitor Fertiliteitszorg op de kiezende zorgconsument Jolien van Heek : Marjan Faber : Jan Kremer : Hanneke Nusselder : Annique van de Lindeloof: IQ healthcare, UMC St. Radboud, Nijmegen

Nadere informatie

Verpleegafdeling G2, Intensive Care

Verpleegafdeling G2, Intensive Care Verpleegafdeling G2, Intensive Care Locatie Dordwijk Informatie voor bezoekers Albert Schweitzer ziekenhuis afdeling Intensive Care februari 2015 pavo 0032 Inleiding Uw familielid is opgenomen op de verpleegafdeling

Nadere informatie

Erfelijkheidsonderzoek: de procedure

Erfelijkheidsonderzoek: de procedure Erfelijkheidsonderzoek: de procedure Divisie Biomedische Genetica, afdeling Genetica Erfelijkheidsonderzoek: de procedure Wanneer erfelijkheidsonderzoek? Er is reden voor een erfelijkheidsonderzoek als:

Nadere informatie

Polikliniek voor volwassenen met metabole ziekten Onderdeel van het Centrum voor Lysosomale en Metabole Ziekten in het Erasmus MC

Polikliniek voor volwassenen met metabole ziekten Onderdeel van het Centrum voor Lysosomale en Metabole Ziekten in het Erasmus MC Deze folder is gericht aan alle nieuwe patiënten van de polikliniek voor metabole ziekten in het Erasmus MC, patiënten die voor het eerst deze polikliniek in het Erasmus MC bezoeken, maar ook aan jongeren

Nadere informatie

Máxima Medisch Centrum (g)een gewoon bedrijf. 11 april 2013 Welkom VOC

Máxima Medisch Centrum (g)een gewoon bedrijf. 11 april 2013 Welkom VOC Máxima Medisch Centrum (g)een gewoon bedrijf 11 april 2013 Welkom VOC Hoogwaardige en persoonlijke patiëntenzorg Máxima Medisch Centrum: het grootste ziekenhuis in Zuidoost-Brabant Ruim 3.300 medewerkers,

Nadere informatie

Studeren in Nijmegen Biomedische wetenschappen

Studeren in Nijmegen Biomedische wetenschappen Studeren in Nijmegen Biomedische wetenschappen Is biomedische wetenschappen studeren in Nijmegen misschien iets voor jou? Ik wil relevant zijn: bijdragen aan de gezondheid van mensen Gezondheidszorg heeft

Nadere informatie

Prednison of Prednisolon

Prednison of Prednisolon Prednison of Prednisolon Prednison of Prednisolon Uw maag, darm- en leverarts heeft in overleg met u besloten u te gaan behandelen met Prednison. Dit geneesmiddel dient ter behandeling van de ziekte van

Nadere informatie

Fysieke training tijdens en/of na kankerbehandeling

Fysieke training tijdens en/of na kankerbehandeling FYSIOTHERAPIE Fysieke training tijdens en/of na kankerbehandeling BEHANDELING Fysieke training tijdens en/of na kankerbehandeling Als u te maken krijgt met kanker is dit zeer ingrijpend. Tijdens en na

Nadere informatie

Dagbehandeling bij kinderen

Dagbehandeling bij kinderen Dagbehandeling bij kinderen November 2008 B61905(w) 2 Dagbehandeling bij kinderen Dagbehandeling bij kinderen Binnenkort komt uw kind voor een dagbehandeling naar het ziekenhuis. Dagbehandeling houdt in

Nadere informatie

Afdeling oncologie 361

Afdeling oncologie 361 Afdeling oncologie 361 Wat u moet weten mca.nl Inhoudsopgave Belangrijke telefoonnummers 3 Welkom op de afdeling oncologie 3 Hoe bereikt u de afdeling? 3 Het specialisme oncologie 3 De medewerkers van

Nadere informatie

Het aanleggen van een poortkatheter

Het aanleggen van een poortkatheter Het aanleggen van een poortkatheter mca.nl Inhoudsopgave Wat is een poortkatheter? 3 Uw voorbereiding 3 Opname 4 Tijdens de operatie 4 Na de operatie 4 Hoe wordt een poortkatheter gebruikt? 5 Hoe verzorgt

Nadere informatie

Belangen spreker. Kwaliteitsregistratie: het werkt! 1-11-2013. Marc van Tilburg chirurg 30 oktober 2013

Belangen spreker. Kwaliteitsregistratie: het werkt! 1-11-2013. Marc van Tilburg chirurg 30 oktober 2013 --23 Kwaliteitsregistratie: het werkt! Marc van Tilburg chirurg 3 oktober 23 Belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Geen Voor bijeenkomst

Nadere informatie

Bezoekersinformatie. Intensive Care. Algemene informatie

Bezoekersinformatie. Intensive Care. Algemene informatie Intensive Care Bezoekersinformatie Algemene informatie Inleiding Uw familielid of naaste is zojuist opgenomen op de afdeling Intensive Care ook wel afgekort als IC. Letterlijk betekent Intensive Care intensieve

Nadere informatie

Verpleegafdeling Maag-, Darm en Leverziekten

Verpleegafdeling Maag-, Darm en Leverziekten Verpleegafdeling Maag-, Darm en Leverziekten In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten tot opname op verpleegafdeling Maag-, Darm- en Leverziekten. In deze folder staat informatie over de gang

Nadere informatie

Webversie Afmelden nieuwsbrief

Webversie Afmelden nieuwsbrief Page 1 of 5 Webversie Afmelden nieuwsbrief Inhoud: Meting april 2016 Vernieuwde website Eindrapport 2015 Aan het woord: Anouk Roberts en Martijn Tijburg van Flycatcher Meting april 2016 Op dinsdag 12 april

Nadere informatie

De juiste zorg, prettig bij u thuis

De juiste zorg, prettig bij u thuis De juiste zorg, prettig bij u thuis Veelzijdig in zorg Care: Persoonlijke Verzorging en Verpleging Vérian, veelzijdig in zorg Vérian biedt u een breed aanbod aan zorgdiensten, 24 uur per dag, 7 dagen in

Nadere informatie

Welkom op verpleegafdeling B3 Interne geneeskunde, oncologie en haematologie, locatie Dordwijk

Welkom op verpleegafdeling B3 Interne geneeskunde, oncologie en haematologie, locatie Dordwijk Welkom op verpleegafdeling B3 Interne geneeskunde, oncologie en haematologie, locatie Dordwijk Albert Schweitzer ziekenhuis augustus 2014 pavo 0220 Welkom op verpleegafdeling B3 U bent opgenomen in het

Nadere informatie

P Doe de risicotest P Laat uw bloedsuikerwaarde meten P Lees wat u zelf kunt doen

P Doe de risicotest P Laat uw bloedsuikerwaarde meten P Lees wat u zelf kunt doen Diabetes en uw apotheek Als bij u diabetes is vastgesteld, dan kunt u natuurlijk terecht bij uw apotheek. Het apotheekteam zorgt ervoor dat u: Op tijd het juiste medicijn krijgt. Medicijnen krijgt die

Nadere informatie

We kunnen heel veel in de kinderoncologie... Meer dan 75% van de kinderen geneest van kinderkanker.

We kunnen heel veel in de kinderoncologie... Meer dan 75% van de kinderen geneest van kinderkanker. Leontien Kremer LATER voor LATER We kunnen heel veel in de kinderoncologie... Meer dan 75% van de kinderen geneest van kinderkanker. In 1990 begon ik als net afgestuurde arts op de afdeling kinderoncologie.

Nadere informatie

Afdeling Special Care. Informatie voor patiënt en familie

Afdeling Special Care. Informatie voor patiënt en familie 00 Afdeling Special Care Informatie voor patiënt en familie Verpleegafdeling Special Care De afdeling Special Care bevindt zich op de vijfde etage en is een verpleegafdeling voor intensieve verpleging,

Nadere informatie

Adalimumab (Humira ) bij reumatische aandoeningen

Adalimumab (Humira ) bij reumatische aandoeningen Adalimumab (Humira ) bij reumatische aandoeningen Uw behandelend arts heeft aangegeven u met het geneesmiddel adalimumab te willen gaan behandelen. Deze folder geeft informatie over dit geneesmiddel.

Nadere informatie

Intercostaal blokkade met alcohol 96% Behandeling van pijn bij kanker bij het Pijnbehandelcentrum

Intercostaal blokkade met alcohol 96% Behandeling van pijn bij kanker bij het Pijnbehandelcentrum Intercostaal blokkade met alcohol 96% Behandeling van pijn bij kanker bij het Pijnbehandelcentrum Albert Schweitzer ziekenhuis oktober 2012 pavo 0807 Inleiding Uw behandelend arts heeft met u besproken

Nadere informatie

Yes, we scan. Jaardocument 2011 intermezzo 1

Yes, we scan. Jaardocument 2011 intermezzo 1 intermezzo 1 Yes, we scan Op 16 maart opent premier Mark Rutte het Prostate MR Center of Excellence. In dit centrum wordt met de nieuwste MRI-apparatuur prostaatkanker opgespoord. Het centrum combineert

Nadere informatie

Hart voor de Zorg Programma. Hartcoherentie training voor zorgverleners

Hart voor de Zorg Programma. Hartcoherentie training voor zorgverleners Hart voor de Zorg Programma Hartcoherentie training voor zorgverleners HeartMath Hart voor de Zorg Programma De hedendaagse hectische, steeds veranderende en veeleisende zorgomgeving vraagt veel energie

Nadere informatie

Huizen. Extra bergzolder. Perfect afgewerkt. Dakterras op het zuiden. Drie Slaapkamers. Ligging nabij snelwegen. Leenderweg 292 A, 5644 AE Eindhoven

Huizen. Extra bergzolder. Perfect afgewerkt. Dakterras op het zuiden. Drie Slaapkamers. Ligging nabij snelwegen. Leenderweg 292 A, 5644 AE Eindhoven Huizen vanhendriks Leenderweg 292 A, 5644 AE Eindhoven Perfect afgewerkt Dakterras op het zuiden Drie Slaapkamers Extra bergzolder Ligging nabij snelwegen H51 H51 Kenmerken Soort Kamers Woonoppervlakte

Nadere informatie

Stop-Roken-Poli. De tweede afspraak is op de afgesproken

Stop-Roken-Poli. De tweede afspraak is op de afgesproken Stoppen met roken Als u wilt stoppen met roken heeft u binnen het ULC Dekkerswald en UMC St Radboud twee mogelijkheden: Als patiënt bestaat de mogelijkheid doorverwezen te worden door uw longarts of longverpleegkundige

Nadere informatie

Medische verantwoordelijkheid en werkwijze van een AOA. 25 maart 2010 Marko Wentzel, zorgmanager AOA Erik Kapteijns, longarts en medisch manager AOA

Medische verantwoordelijkheid en werkwijze van een AOA. 25 maart 2010 Marko Wentzel, zorgmanager AOA Erik Kapteijns, longarts en medisch manager AOA Medische verantwoordelijkheid en werkwijze van een AOA 25 maart 2010 Marko Wentzel, zorgmanager AOA Erik Kapteijns, longarts en medisch manager AOA Rode Kruis Ziekenhuis Middelgroot perifeer ziekenhuis

Nadere informatie

Groep B streptokokken en zwangerschap

Groep B streptokokken en zwangerschap Groep B streptokokken en zwangerschap In deze folder leest u meer over de bacterie groep B streptokok. Zwangere vrouwen hebben deze bacterie soms in de vagina (schede). Dat kan meestal geen kwaad, maar

Nadere informatie

Samen komen we verder. Draag bij aan onderzoek naar kanker, steun stichting VUmc CCA

Samen komen we verder. Draag bij aan onderzoek naar kanker, steun stichting VUmc CCA Samen komen we verder Draag bij aan onderzoek naar kanker, steun stichting VUmc CCA Uw bijdrage zorgt voor vooruitgang Juan Garcia, onderzoeker bij VUmc CCA: Ik studeerde geneeskunde omdat ik mensen wilde

Nadere informatie

Correctie van de grote teen Hallux valgus

Correctie van de grote teen Hallux valgus Correctie van de grote teen Hallux valgus Albert Schweitzer ziekenhuis februari 2015 pavo 1123 Inleiding U wordt binnenkort in het Albert Schweitzer Ziekenhuis opgenomen voor een operatie aan uw grote

Nadere informatie

Informatiefolder. ParC Dagcentrum

Informatiefolder. ParC Dagcentrum Informatiefolder ParC Dagcentrum Achtergrond Het Parkinson Centrum Nijmegen (ParC) is een onderdeel van het Radboud Universitair Medisch Centrum te Nijmegen. Het ParC wil de kwaliteit van leven voor de

Nadere informatie

Anderhalvelijns zorg Hoe maak je het succesvol?

Anderhalvelijns zorg Hoe maak je het succesvol? Anderhalvelijns zorg Hoe maak je het succesvol? Anderhalvelijnszorg Combinatie generieke eerstelijnszorg en specialistische tweedelijnszorg - Generalistische invalshoek : uitbreiding geïntegreerde eerstelijns

Nadere informatie

COPD: uw opname van dag tot dag

COPD: uw opname van dag tot dag Longgeneeskunde COPD: uw opname van dag tot dag www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud De opnamedag (dag 0)... 4 Wat gebeurt elke ochtend... 5 Dag 1... 6 Dag 2... 7 Dag 3... 7 Dag 4... 7 Dag 5... 8 Dag 6...

Nadere informatie

Deze informatie is bestemd voor patiënten met een mogelijke of aangetoonde MRSA besmetting.

Deze informatie is bestemd voor patiënten met een mogelijke of aangetoonde MRSA besmetting. Deze informatie is bestemd voor patiënten met een mogelijke of aangetoonde MRSA besmetting. Wat is MRSA? Staphylococcus aureus, is een bacterie die bij 20-60% van gezonde personen voorkomt op de huid.

Nadere informatie

Non Hodgkin lymfoom. Albert Schweitzer ziekenhuis februari 2014 pavo 1113

Non Hodgkin lymfoom. Albert Schweitzer ziekenhuis februari 2014 pavo 1113 Non Hodgkin lymfoom Albert Schweitzer ziekenhuis februari 2014 pavo 1113 Uw hoofdbehandelaar is: hematoloog dr. Uw specialist is op werkdagen tussen 08.30 17.00 uur bereikbaar via de polikliniek Interne

Nadere informatie

The Symphony triple A study

The Symphony triple A study Patiënten informatie en toestemmingsverklaring The Symphony triple A study USING SYMPHONY AS AN ADJUNCT TO HISTOPATHOLOGIC PARAMETERS WHEN THE DOCTOR IS AMBIVALENT ABOUT THE ADMINISTRATION AND TYPE OF

Nadere informatie

Welkom op de dagbehandeling Interne geneeskunde. www.nwz.nl

Welkom op de dagbehandeling Interne geneeskunde. www.nwz.nl Welkom op de dagbehandeling Interne geneeskunde www.nwz.nl Inhoud Wat kunt u verwachten op de dagbehandeling interne geneeskunde? 3 Uw afspraak 4 Uw voorbereiding 4 Dag van het onderzoek of de behandeling

Nadere informatie

Straalmanstraat 24 Nijmegen

Straalmanstraat 24 Nijmegen Straalmanstraat 24 Nijmegen Vraagprijs 445.000,= k.k. Royale bovenwoning te koop aan de Straalmanstraat 24 te Nijmegen Kolmeijer ERA Makelaars Nijmegen 6522 AC Nijmegen 024-3609552 wonen@kolmeijernijmegen.nl

Nadere informatie

Longontsteking Behandeling via het zorgpad

Longontsteking Behandeling via het zorgpad Longontsteking Behandeling via het zorgpad Albert Schweitzer ziekenhuis februari 2014 pavo 1043 Inleiding U bent in het ziekenhuis opgenomen met een longontsteking. Dit wordt ook wel een pneumonie genoemd.

Nadere informatie

Samenvatting voor niet-ingewijden

Samenvatting voor niet-ingewijden voor niet-ingewijden Type 2 diabetes Diabetes is een ernstige chronische ziekte, die wordt gekenmerkt door te hoge glucosespiegels (de suikers ) in het bloed. Er zijn verschillende typen diabetes, waarvan

Nadere informatie

Verwijderen van de lymfeklieren in het kleine bekken

Verwijderen van de lymfeklieren in het kleine bekken Patiënteninformatie Verwijderen van de lymfeklieren in het kleine bekken (Pelviene lymfeklierdissectie) Verwijderen van de lymfeklieren van de prostaat 1 Verwijderen van de lymfeklieren in het kleine

Nadere informatie

3 e Up-to-date in erfelijke kanker. 14 maart 2013. Is het erfelijk? Oncologische themadag

3 e Up-to-date in erfelijke kanker. 14 maart 2013. Is het erfelijk? Oncologische themadag Oncologische themadag Is het erfelijk? Ewout Boesaard student 3 e Up-to-date in erfelijke kanker 14 maart 2013 Aanvang: 13.30 uur Locatie: Auditorium (route 296) UMC St Radboud Nijmegen De tijd staat niet

Nadere informatie

Botscintigrafie (botscan)

Botscintigrafie (botscan) Botscintigrafie (botscan) In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten een botscintigrafie (botscan) te laten verrichten op de afdeling Nucleaire Geneeskunde van het Radboudumc te Nijmegen. In deze

Nadere informatie

Wat is M RSA? Wat zijn de ziekteverschijnselen van M RSA? Hoe kun je M RSA krijgen en hoe kun je anderen besmetten?

Wat is M RSA? Wat zijn de ziekteverschijnselen van M RSA? Hoe kun je M RSA krijgen en hoe kun je anderen besmetten? MRSA In deze folder leest u wat MRSA is, welke gevolgen dit kan hebben voor uw opname en behandeling en welke maatregelen er genomen worden om de verspreiding van MRSA te voorkomen. U wordt behandeld

Nadere informatie

Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Prednison (corticosteroïden)

Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Prednison (corticosteroïden) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Prednison (corticosteroïden) Maag-, Darm- en Leverziekten IJsselland Ziekenhuis Uw MDL-arts (maag-, darm- en leverarts) heeft u Prednison voorgeschreven

Nadere informatie

Stichting Veteranenziekte. Ik heb legionella. Wat nu? Informatie over de veteranenziekte en de gevolgen daarvan

Stichting Veteranenziekte. Ik heb legionella. Wat nu? Informatie over de veteranenziekte en de gevolgen daarvan Stichting Veteranenziekte Ik heb legionella. Wat nu? Informatie over de veteranenziekte en de gevolgen daarvan Ik heb Legionella. Wat nu? Wat kan Legionella doen met lichaam en geest? Een longontsteking

Nadere informatie

Medium Care kinderen. Het strand / De Zee De Vuurtoren / Short Stay

Medium Care kinderen. Het strand / De Zee De Vuurtoren / Short Stay Medium Care kinderen Het strand / De Zee De Vuurtoren / Short Stay In deze folder vindt u informatie over de Medium Care voor kinderen van het Universitair Kinderziekenhuis St Radboud. Algemene informatie

Nadere informatie

Chirurgie. Algemene informatie over de operatie. Afdeling: Onderwerp:

Chirurgie. Algemene informatie over de operatie. Afdeling: Onderwerp: Afdeling: Onderwerp: Chirurgie Inleiding Deze folder geeft u algemene informatie wanneer u een operatie moet ondergaan. Het is goed u te realiseren dat voor u persoonlijk de situatie anders kan zijn dan

Nadere informatie

MRI onderzoek. Voor wie? Waarom een MRI-onderzoek?

MRI onderzoek. Voor wie? Waarom een MRI-onderzoek? Gerichte MRI De intake Als u besluit zich te laten onderzoeken krijgt u allereerst een intakegesprek met één van de verpleegkundige onderzoekscoördinatoren van Prescan. Hij of zij neemt, namens de artsen

Nadere informatie

The Symphony triple A study

The Symphony triple A study Patiënten informatie en toestemmingsverklaring The Symphony triple A study USING SYMPHONY AS AN ADJUNCT TO HISTOPATHOLOGIC PARAMETERS WHEN THE DOCTOR IS AMBIVALENT ABOUT THE ADMINISTRATION AND TYPE OF

Nadere informatie

Dagopname vanwege een chirurgische ingreep

Dagopname vanwege een chirurgische ingreep Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Dagopname vanwege een chirurgische ingreep z Dagopname vanwege een chirurgische ingreep 1 Binnenkort komt u voor een dagopname

Nadere informatie

Inhoud versus Management Waarmee kom je in de klinische fysica het verst?

Inhoud versus Management Waarmee kom je in de klinische fysica het verst? Inhoud versus Management Waarmee kom je in de klinische fysica het verst? Wim van Asten 4 oktober 2013 Management Volgens Henry Mintzberg beoefent een manager drie typen activiteiten: Interpersoonlijke

Nadere informatie

HOUVAST, VOOR ELKAAR EEN ONLINE ZELFHULPCURSUS VOOR PARTNERS VAN KANKERPATIËNTEN. Nadine Köhle, MSc.

HOUVAST, VOOR ELKAAR EEN ONLINE ZELFHULPCURSUS VOOR PARTNERS VAN KANKERPATIËNTEN. Nadine Köhle, MSc. HOUVAST, VOOR ELKAAR EEN ONLINE ZELFHULPCURSUS VOOR PARTNERS VAN KANKERPATIËNTEN Nadine Köhle, MSc. Contactdag Leven met blaas- en nierkanker 11-04-2015 Amersfoort ACHTERGROND Kanker heb je niet alleen!

Nadere informatie

adviezen RAPID RECOVERY na een hernia-operatie heup ZorgSaam

adviezen RAPID RECOVERY na een hernia-operatie heup ZorgSaam adviezen RAPID RECOVERY na een hernia-operatie heup ZorgSaam 1 2 Beste heer, mevrouw, Samen met uw behandelend orthopedisch chirurg bent u tot het besluit gekomen dat een heupprothese een oplossing is

Nadere informatie

NVOG Voorlichtingsbrochure GROEP B STREPTOKOKKEN EN ZWANGERSCHAP

NVOG Voorlichtingsbrochure GROEP B STREPTOKOKKEN EN ZWANGERSCHAP NVOG Voorlichtingsbrochure GROEP B STREPTOKOKKEN EN ZWANGERSCHAP GROEP B STREPTOKOKKEN EN ZWANGERSCHAP 1. Inleiding 2. Wat zijn groep B streptokokken (GBS)? 3. Hoe vaak komen GBS voor bij zwangeren? 4.

Nadere informatie

Prinses Wilhelminalaan 5 Berg en Dal

Prinses Wilhelminalaan 5 Berg en Dal Prinses Wilhelminalaan 5 Berg en Dal Vraagprijs 225.000,= k.k. Huurprijs 1.000,= p.m. Op zeer rustige locatie in kindvriendelijke omgeving nabij bosgebied en uitvalsweg gelegen nette hoekwoning met vrijstaande

Nadere informatie

Gelukkig ondanks pijn: een online behandelprogramma voor mensen die lijden aan fibromyalgie of andere vormen van chronische pijn

Gelukkig ondanks pijn: een online behandelprogramma voor mensen die lijden aan fibromyalgie of andere vormen van chronische pijn Gelukkig ondanks pijn: een online behandelprogramma voor mensen die lijden aan fibromyalgie of andere vormen van chronische pijn Algemene informatie Dag in dag uit geconfronteerd worden met aanhoudende

Nadere informatie

Vragen en antwoorden m.b.t. de VRE-bacterie

Vragen en antwoorden m.b.t. de VRE-bacterie Infectiepreventie Vragen en antwoorden Vragen en antwoorden m.b.t. de VRE-bacterie Juli 2015 Algemene vragen en antwoorden 1. Wat is een VRE-bacterie? VRE staat voor Vancomycine Resistente Enterokok. De

Nadere informatie

Huizen. Basisschool in de buurt. Ruime woonkamer. Nabij park gelegen. Op loopafstand van winkelcentrum. Geheel voorzien van kunststof kozijnen

Huizen. Basisschool in de buurt. Ruime woonkamer. Nabij park gelegen. Op loopafstand van winkelcentrum. Geheel voorzien van kunststof kozijnen Huizen vanhendriks Angoulemehof 8, 5627 LH Eindhoven Ruime woonkamer Nabij park gelegen Op loopafstand van winkelcentrum Basisschool in de buurt Geheel voorzien van kunststof kozijnen H51 H51 Kenmerken

Nadere informatie

Verpleegafdeling Nierziekten en Maag-, Darm- en Leverziekten

Verpleegafdeling Nierziekten en Maag-, Darm- en Leverziekten Verpleegafdeling Nierziekten en Maag-, Darm- en Leverziekten In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten tot opname op verpleegafdeling Nierziekten en Maag-, Darm- en Leverziekten. In deze folder

Nadere informatie

Borstkanker? meander medisch centrum. Snel duidelijkheid door gespecialiseerd onderzoek van borstafwijkingen. www.meandermedischcentrum.

Borstkanker? meander medisch centrum. Snel duidelijkheid door gespecialiseerd onderzoek van borstafwijkingen. www.meandermedischcentrum. Borstkanker? Snel duidelijkheid door gespecialiseerd onderzoek van borstafwijkingen meander medisch centrum www.meandermedischcentrum.nl Inleiding Uw huisarts heeft u doorverwezen naar de mammapoli van

Nadere informatie