Wegenzout. Magazine. Magazine van AkzoNobel Wegenzout. Jaargang 2 Juli 2013 Nummer 2

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Wegenzout. Magazine. Magazine van AkzoNobel Wegenzout. Jaargang 2 Juli 2013 Nummer 2"

Transcriptie

1 Wegenzout Magazine Magazine van AkzoNobel Wegenzout Jaargang 2 Juli 2013 Nummer 2 De kunst van het aanbesteden Partnerschap en best practices onder de loep 4 Zout winnen in Denemarken Op weg naar 100 procent CO 2 -neutrale productie 8 Zout en onderzoek De ontdekking van een milieuvriendelijk antiklontermiddel 12

2 2 3 Inhoudsopgave Yes, and beyond! Partnerschap Resultaat van succesvol aanbesteden 4 Kort en goed Collectief zout inkopen & column 7 4 De relatie van AkzoNobel Wegenzout met haar klanten staat centraal in deze editie van dit magazine. dat alleen (and beyond!). Een voorbeeld: wenst u leveringzekerheid om een vol zoutdepot te hebben, of om een veilige weg te kunnen garanderen? AkzoNobel Wegenzout zoekt, samen met u, naar het antwoord op de vraag achter uw vraag. Superzuiver De bijzondere zoutfabriek in Mariager 8 Strooi-efficiency Kleine korrel, lage kosten 11 Zout op de korrel De wereld van zoutresearch 12 Strategische voorraad Win/win situatie 14 8 AkzoNobel Wegenzout is uw door en door betrouwbare leverancier van duurzaam wegenzout dat zich kenmerkt door een hoge strooi-efficiency. Deze zin vat bondig samen wat wij voor u willen en kunnen betekenen. Maar wat wij nog apart willen benadrukken: wij bieden partnerschap. De relatie met onze klanten eindigt niet met het leveren van wegenzout, daar begint het pas voor ons! Samen zoeken Wij vatten dat samen met ons mantra Yes and beyond! Wij produceren en leveren wegenzout (Yes), maar gaan veel verder dan Nieuw additief Dat doen wij op vele manieren. Onder meer door ons als partner op te stellen (zie pagina 4-6), door nieuwe concepten te ontwikkelen (zie pagina 14) en door duurzame en innovatieve producten te ontwikkelen (zie pagina 12-13). We werken aan de ontwikkeling van een nieuw additief dat zal bijdragen aan het beperken van vorstschade aan asfalt. As we speak worden de laatste testen gedaan. Dat bedoelen we nou met: Yes and beyond! Rolf Breslau, Segment Manager Road Salt Zout testen Zelfde proef eindeloos herhalen miljoen ton zout Colofon Dit magazine is een uitgave van AkzoNobel Wegenzout. Abonnementen kunnen per worden aangevraagd via: Overname uit dit magazine van beeld en/of tekst, in welke vorm dan ook, is alleen toegestaan na uitdrukkelijke toestemming vooraf door AkzoNobel Wegenzout. Wilt u reageren, mail dan naar: AkzoNobel Wegenzout Postbus 247, 3800 AE Amersfoort Redactie & productie TTF Marketing & Communicatie, Amersfoort Fotografie Rob Melchior Coverfoto: Laadpier zoutfabriek Mariager in Denemarken. Tendensen in zout aanbesteden Onlangs ging de vlag uit toen Rijkswaterstaat het grootste perceel van haar aanbesteding voor wegenzout gunde aan AkzoNobel Wegenzout: ton. Deze aanbesteding is exemplarisch voor het nieuwe inkoopbeleid van Rijkswaterstaat. Niet langer is de prijs van het zout allesbepalend, kwaliteit speelt voortaan ook een belangrijke rol. Rijkswaterstaat wenst zekerheid over de beschikbaarheid van wegenzout. Daarom legt Rijkswaterstaat vóór de winter een wegenzoutvoorraad aan die de meest extreme situaties het hoofd kan bieden. Die wordt in de zomer aangevuld met de totale hoeveelheid zout die afgelopen winter is gebruikt: ton. Dit volume was opgeknipt in drie percelen: , en ton. Daarbij gold dat partijen op alle percelen konden inschrijven, maar de winnaar van het grootste perceel viel automatisch af voor de kleinere en andersom. Hiermee werd een spreiding van leveranciers bereikt. EMVI De balans was 60/40, vertelt Rolf Breslau, van AkzoNobel Wegenzout. Dat wil zeggen: 60 van de 100 EMVI-punten waren voor de prijs van het zout en 40 punten voor het kwaliteitsplan. In dat laatste werden aan de hand van zeven EMVI-criteria eisen gesteld aan onder meer de zuiverheid van het zout, kwaliteits- borging en voor een belangrijk deel ook aan de logistiek. Lees: leveringsbetrouwbaarheid. Wat deze punten betreft hebben wij een sterke case: wij produceren het zout zelf, voeren regelmatige kwaliteitscontroles uit in eigen laboratoria, we hebben betrouwbare partners voor opslag en beheer van ons wegenzout en voor het transport per schip of per truck. Contrast Met deze nieuwe tendens - aanbesteden op kwaliteit (waarbij duurzaamheid en strooiefficiency overigens nog buiten schot bleven) - contrasteert de inkooppraktijk in Denemarken. Rolf Breslau: De Deense Vejdirektoratet eiste altijd leveringzekerheid voor 175% van het langjarig gemiddeld afgenomen volume. Nu is dat 175% van een korter-jarig gemiddelde, wat onder invloed van de recente strenge winters een stuk hoger uitkomt. De leverancier in kwestie moet dus een veel groter wintervolume op voorraad houden. Waar je in Nederland een tendens ziet richting evenwichtiger verdeling van risico s tussen klant en leverancier - Rijkswaterstaat neemt die ton gegarandeerd af - vindt in Denemarken het tegengestelde plaats: men dekt zich nog eens extra in qua volume en vervolgens is de laagste prijs per ton het enige gunningcriterium. Dat baart ons zorgen. Zij zouden kunnen leren van de aanpak van Rijkswaterstaat. Het contract met Rijkswaterstaat heeft een looptijd van één jaar. In 1918 begon bij het Twentse plaatsje Boekelo de zoutwinning door een van de voorgangers van AkzoNobel. In latere jaren breidde het winningsgebied zich uit naar de omgeving van Hengelo en Enschede. Inmiddels is AkzoNobel de mijlpaal van 100 miljoen ton zoutwinning gepasseerd. Dat is een enorme hoeveelheid zout die het voorstellingsvermogen te boven gaat. En toch is het maar een fractie van de totale zoutschat die diep in bodem verborgen ligt. Hoewel verborgen De geologen van AkzoNobel weten - bij wijze van spreken - heel precies waar elke zoutkorrel ligt, en dat stelt de mijnbouwkundig experts in staat om het zout volledig beheerst en veilig te laten winnen. Om u toch even een idee te geven: 100 miljoen ton zout is het equivalent van volle kruiwagens. En het gewicht van al dat zout is gelijk aan het gezamenlijke gewicht van Eiffeltorens! Werken aan klanttevredenheid AkzoNobel houdt de vinger aan de pols. Elke twee jaar wordt onder zoutklanten een tevredenheidsonderzoek gehouden. Ook dit jaar weer. Speciale aandacht was er voor wegenzoutklanten in Nederland en Denemarken. Vergeleken met het voorgaande onderzoek is de klanttevredenheid sterk toegenomen. In totaal 90% van de respondenten vindt dat AkzoNobel Wegenzout volgens verwachting presteert of zelfs nog beter (28%). Adrienne d Aulnis, die het onderzoek heeft begeleid, zegt: Hiermee zijn we terug op de goede weg. Het vorige onderzoek vond plaats in 2010, net na de beruchte winter waarin het wegenzout zo goed als op was. Dit had toen een tijdelijke dip in de klanttevredenheid tot gevolg. Met 90% klanttevredenheid zijn we weer op het niveau van Rolf Breslau, Segment Manager Road Salt zegt: Natuurlijk zijn we tevreden over deze score. Maar we blijven scherp: 90% tevreden klanten betekent ook dat 10% niet of niet helemaal tevreden is. Daar ligt voor ons een nieuwe uitdaging. Waar mogelijk (men kon anoniem meedoen aan het onderzoek) gaan we graag in gesprek met klanten om te leren waar we ons nog zouden kunnen verbeteren. Want het ideaal blijft natuurlijk: 100 procent klanttevredenheid.

3 Het zout van Zeeland Samenwerken zit bij de Zeeuwen in het DNA. Het eeuwige gevecht tegen het water heeft de Zeeuw geleerd dat het loont om de handen ineen te slaan en dat je gezamenlijk de dingen slimmer en sneller kunt doen. Op bestuurlijk niveau wordt het streven om samen te werken geholpen door een aantal externe factoren, vertelt Kees van Beveren, gedeputeerde van de provincie Zeeland met onder meer verkeersveiligheid en dus ook gladheidbestrijding in zijn portefeuille. De grenzen van de provincie en het waterschap Scheldestromen zijn identiek en in diverse gremia kom je vaak dezelfde mensen tegen; dat maakt het vaak eenvoudiger om de neuzen dezelfde kant op te krijgen. Inzake gladheidbestrijding stáán in Zeeland bijna alle neuzen dezelfde kant op, vult provinciaal beleidsmedewerker Arthur Siereveld aan. In 2011 zijn het Waterschap Scheldestromen, Rijkswaterstaat Zeeland, de N.V. Westerscheldetunnel, N.V. Zeeland Seaports de provincie Zeeland en de gemeenten Goes, Hulst, Kapelle, Middelburg, Schouwen-Duiveland, Sluis, Terneuzen, Tholen en Veere een samenwerkingsverband aangegaan voor de gladheidbestrijding op de wegen die zij beheren. Het gaat daarbij om een enorm areaal, opgedeeld in een kleine tachtig strooiroutes. De samenwerking betreft de uitvoering van de gladheidbestrijding, vertelt Kees van Beveren. Er zijn duidelijke en concrete werkafspraken gemaakt en dat loopt goed. Over het waarom van deze samenwerking kan ik kort zijn: het werkt efficiënter, het bespaart alle partijen kosten, maar eerst en vooral: het bevordert de veiligheid op de Zeeuwse wegen en fietspaden. Het zal in Zeeland niet meer voorkomen dat een automobilist van een gestrooid weggedeelte opeens op een niet-gestrooid deel terechtkomt, omdat beide delen onder de verantwoordelijkheid van verschillende overheden vallen. We hebben één integrale aanpak. Bandbreedte In het verlengde hiervan besloten de samenwerkende partijen ook de inkoop van dooimiddelen gezamenlijk aan te pakken. Met één uitzondering, zegt Kees van Beveren. Rijkswaterstaat Zeeland doet hier niet aan mee. Rijkswaterstaat bundelt de inkoop van wegenzout namelijk op landelijke schaal. In 2012 kwam de Europese aanbesteding van de samenwerkende partijen op de markt voor een contract van één jaar. De doelstelling van die aanbesteding was deze, vertelt Kees van Beveren: Op zo efficiënt mogelijke wijze zekerheid creëren wat betreft de beschikbaarheid van dooimiddelen, zonder daarbij over al te grote opslagcapaciteit te moeten beschikken of te grote voorraden te moeten aanhouden. Dé manier om deze doelstellingen te verwezenlijken, bleek een contractvorm waarbij binnen een bepaalde bandbreedte een gefixeerde prijs voor het wegenzout werd vastgesteld. Uitgaande van het totaal overeengekomen volume bedraagt de bandbreedte 85 tot 115 procent. Het totale volume was hierbij opgedeeld in zeven percelen, die zich onder meer van elkaar onderscheidden wat betreft de periode van levering (zomer of winter) en het al dan niet spoedeisende karakter. Zou de afname van de Zeeuwse gladheidbestrijders de bandbreedte onder- of overschrijden, dan zouden partijen voor de nieuwe situatie nadere prijsafspraken maken. Als concept zijn we bijzonder tevreden over deze invulling van de aanbesteding en het contract, besluit Arthur Siereveld. Inmiddels hebben we de aanbesteding voor de periode in de markt gezet. Gebaseerd op hetzelfde principe, maar met iets ruimere marges: de bandbreedte is nu 70 tot 130 procent. En daarnaast hebben wij verscherpte eisen geformuleerd wat betreft maximale korrelgrootte en het vochtgehalte. Dit contract krijgt een looptijd van twee jaar, met tweemaal de mogelijkheid van verlenging met één jaar. Kees van Beveren: De samenwerkende partijen hebben zich niet laten leiden door voorbeelden van andere samenwerkingsverbanden, maar wie van ónze ervaringen wil leren, is van harte welkom! Meer informatie: mail naar Arthur Siereveld: 5 De kunst van het aanbesteden Bij de inkoop van wegenzout is de prijs vaak hét bepalende gunningcriterium. Ten onrechte. Strooizout heeft nog altijd het imago van onbeperkte beschikbaarheid, maar de werkelijkheid is anders. Ons feitelijke product is dan ook leveringzekerheid, zegt Sander Bouman van AkzoNobel Wegenzout. Dit artikel beschrijft hoe leverancier en afnemer van wegenzout samen kunnen werken aan die leveringzekerheid. Ons product is wegenzout, zegt Sander Bouman, Verkoopmanager bij AkzoNobel Wegenzout. Dat is wat onze klanten vragen en dat is wat wij produceren en verkopen. Maar waar het de klant feitelijk om gaat is leveringzekerheid. De klant wil en moet er volledig op kunnen vertrouwen dat het wegenzout beschikbaar is op het moment dat hij het nodig heeft. Daarom zeg ik dat ons eigenlijke product, op een wat abstracter niveau geformuleerd, het bieden van leveringzekerheid is. En het middel daartoe is een partnerschap aangaan met onze klant. De aanleiding tot deze overpeinzing is een gesprek met Sander Bouman over de kunst van het aanbesteden. Ik gebruik met opzet het woord kunst. Een goede aanbesteding legt namelijk de basis voor een contract dat klant én leverancier het meeste profijt oplevert. Ik noem dat ook wel flexibel dichttimmeren. Als een klant een aanbesteding opzet met als doel om tot een partnerschap te komen met zijn leverancier, dan is flexibiliteit over en weer geen enkel probleem. Het tegenovergestelde: een contract zo gedetailleerd mogelijk formuleren in termen van rechten en plichten zet niet alleen de leverancier muurvast, maar net zo goed de klant zelf. Er is dan geen speelruimte meer om flexibel om te gaan met bijzondere situaties. Juiste balans vinden De kunst van het aanbesteden vergt heel wat meer creativiteit dan het vergelijken van de prijzen per ton wegenzout die verschillende leveranciers offreren. Een goede aanbesteding biedt voldoende ruimte aan kwaliteit, bij voorbeeld dus de zekerheid van levering van wegenzout. Het gaat om de juiste balans, zegt Sander Bouman. Iedereen begrijpt dat AkzoNobel Wegenzout, of welke leverancier dan ook, nooit onbeperkte zekerheid kan bieden, ongeacht de omstandigheden, en dan ook nog tegen de scherpste prijs. Dat zou noodgedwongen leiden tot een enorme overproductie en hoge extra kosten voor de opslag van al dat wegenzout. Dat kan niet. Het is dus geven en nemen. Een duidelijk gedefinieerd en contractueel vastgelegd tonnage geeft over en weer wél voldoende houvast. Daarom zijn goede afspraken over het te leveren volume zo Kees van Beveren (links) en Athur Siereveld

4 6 7 belangrijk. Een aanbesteding in 2012, van de provincie Zeeland, laat goed zien hoe een juiste balans gevonden kan worden. De provincie vroeg een bepaald volume, laten we zeggen ton, en eist leveringzekerheid tot 115% van dat volume. Zeeland creëert vervolgens een bandbreedte van plus of min 15% rond die ton. Neemt de provincie minder af dan 85% of wenst zij juist meer wegenzout dan 115%, dan biedt het contract ruimte voor prijsonderhandelingen. Op die manier heeft de klant, in relatie tot de prijs, optimale leveringzekerheid. Een leverancier kan die zekerheid dan bieden binnen deze bandbreedte in de wetenschap dat men in bijzondere omstandigheden flexibel kan optreden. Aanbestedingswet De nieuwe Aanbestedingswet die op 1 april van dit jaar van kracht is geworden, geeft MKB-partijen aanmerkelijk meer ruimte op de aanbestedingsmarkt. Voor prijsvechters biedt dat kansen. Een prima zaak als het bijvoorbeeld om niet-kritische bulkgoederen gaat, vindt Sander Bouman. Maar voor wegenzout ligt de zaak anders. Juist omdat die leveringzekerheid zo enorm belangrijk is. Je zult als provincie of gemeente maar eens midden in de winter zonder zout komen te zitten omdat jouw leverancier - met zijn scherpe prijs - niet meer aan zijn verplichtingen kan voldoen. Daarom is het belangrijk dat klanten goed (blijven) kijken naar het belang van het contract, de juiste selectiecriteria hanteren en dus de juiste aanbieders overhouden om een bod uit te brengen. Een goed voorbeeld hoe dit in de praktijk vorm gegeven kan worden, is de meest recente aanbesteding van de provincie Noord-Brabant. Ruim voordat deze aanbesteding op de markt kwam, heeft de provincie de markt grondig verkend. Noord-Brabant heeft dat onderzoek laten uitvoeren door Het NIC. Kernvraag van die marktverkenning was: hoe organiseer je jezelf als leverancier? Beschrijf hoe zaken als aanvoer, kwaliteitsbeheersing, logistiek, orderafhandeling en communicatie geborgd zijn. De klant vraagt hiermee feitelijk aan óns: hoe organiseert AkzoNobel Wegenzout haar leveringsbetrouwbaarheid. Zo n aanpak stimuleert beide partijen om open te zijn en duidelijkheid te krijgen over de verwachtingen over en weer. Op basis daarvan konden wij hoog inzetten op de vraag van de provincie welke boete wij onszelf geven als AkzoNobel Wegenzout niet aan haar contractuele verplichting kan voldoen. Wij zijn in onze aanbieding volledig transparant geweest over wat wij wel en niet kunnen realiseren. Daarom hebben wij onszelf een vrij hoog boetebedrag kunnen opleggen; wij zijn er namelijk van overtuigd dat we niet in omstandigheden zullen komen dat we die boete ook echt moeten betalen. En dát geeft provincie Noord-Brabant natuurlijk een bijzonder zeker gevoel. Partnerschap De basis voor een goed partnerschap van leverancier en afnemer van wegenzout is een goede aanbesteding. Natuurlijk moet er voldoende prijsdruk zijn, zegt Sander Bouman. En wanneer de gunning voor 60 à 70 procent afhankelijk is van de prijs, dan is dat prima. Mits voor het resterende gedeelte de juiste kwaliteitscriteria worden benoemd. Om dat zo veel Ontwikkel een lange termijn visie Freek Gielen is consultant bij Het NIC, de organisatie die onder meer overheden adviseert en ondersteunt bij hun inkoopbeleid en -activiteiten. Freek Gielen heeft de provincie Noord- Brabant begeleid bij de recente aanbesteding voor wegenzout. Bij de voorbereiding van deze aanbesteding heb ik gekeken naar voorgaande aanbestedingen van diverse overheden. Soms kunnen voorbeelden van hoe ik het niet zou doen ook heel waardevol zijn. De perceptie bij overheden lijkt soms niet juist: men ziet wegenzout als een routineproduct en er wordt een raamovereenkomst gesloten, waarbij het leveringsrisico vooral bij de leverancier wordt belegd. Echter, in een strenge winter kan zout opééns een strategisch product worden. Er is schaarste en je hebt het nakijken met je raamovereenkomst, want ook een leverancier kan niet oneindig zout blijven opslaan. Daarom pleit ik voor een andere inkoopstrategie: niet uitsluitend prijsgedreven en vooral ook op een lange termijn visie gebaseerd. Het begint ermee dat je moet vaststellen wat de reële zoutbehoefte is. Hiervoor is betrouwbare data over meerdere jaren noodzakelijk. Als deze informatie niet beschikbaar zou zijn, vraag die gegevens dan op bij je huidige en voorgaande zoutleverancier(s). Neem ten tweede de beslissing of je het zout zelf gaat opslaan in een bestaande opslag of nieuw te bouwen loodsen of dat je het zout laat opslaan bij derden of bij de leverancier. Hier komt die lange termijn visie te pas. Zorg dat je weet hoe de kosten van bijvoorbeeld een nieuwbouw loods zich verhouden tot opslag bij de leverancier, of vergelijk tarieven van zoutopslag bij de diverse leveranciers. Zo kun je een op feiten gebaseerde keuze maken. Derde punt: voorkom onrealistische eisen over en weer. Hiervoor is enige contractdeskundigheid aan mogelijk te waarborgen, is het altijd goed om een marktverkenning te (laten) doen, waarbij enerzijds de eigen eisen en wensen worden geïnventariseerd en anderzijds de mogelijkheden van de leveranciers. Een goede marktverkenning draait volgens mij om drie aspecten. Ten eerste logistieke zaken, zoals duidelijke formulering van het gewenste tonnage, levertermijnen, orderafhandeling en -bevestiging en dat alles uiteraard SMART beschreven. Daarnaast gaat het om juridische zaken: sowieso om alles wat met aansprakelijkheid te maken heeft, maar bijvoorbeeld ook het regime voor boeteclausules. Wat kun je in redelijkheid verwachten van een leverancier en welk risico is nog aanvaardbaar voor diezelfde leverancier? Is er eenmaal duidelijkheid over deze twee aspecten, dan is het laatste punt: kies de juiste opzet voor de aanbesteding. Zorg ervoor dat het belang van het contract - de verantwoordelijkheden inzake gladheidbestrijding - matcht met de mogelijke en uiteindelijke leverancier. Je zou het als volgt kunnen samenvatten: de kunst van aanbesteden is een basis leggen voor evenwichtig partnerschap. te bevelen. Een aanbestedende dienst kan torenhoge boetes opnemen, maar dit bedrag uiteindelijk zelf betalen, omdat de leverancier vanwege onzekerheid de boete incalculeert in eigen tarieven. Andersom: een leverancier die een minimumafname bedingt van vijftig procent. Als deze aanbestedende dienst geen zout kan opslaan en niet weet wat de winter gaat brengen, is het dan reëel om aan deze eis vast te houden? Kortom, wees concreet en realistisch naar elkaar, dat zorgt voor transparantie. In het geval van Noord-Brabant is de leveringsverplichting gekoppeld aan het volume dat nodig is voor een extreme winter: ton. Voor die verplichting heeft de provincie als gunningcriterium leveranciers gevraagd een boete te bepalen. Op deze manier legt een leverancier zichzelf een boeteregime op. De inschrijver met de hoogste boete werd beloond met het hoogste aantal kwaliteitspunten. De hoogte van de boete werd als maatstaf gezien voor de mate waarin de leverancier vertrouwt op eigen voorraadbeheer. Hoewel dit gunningcriterium bij een zoutaanbesteding niet vaak voorkomt, werd er door leveranciers positief op gereageerd! Samen zout inkopen lóónt Op 1 april 2013 traden de laatste drie van in totaal zestien Gelderse gemeenten toe tot een gezamenlijk contract met AkzoNobel Wegenzout voor de levering van wegenzout. De gemeenten Arnhem, Duiven en Lingewaard hadden nog lopende verplichtingen tot 1 april. De samenwerking van deze drie met de andere 13 gemeenten (Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Doetinchem, Druten, Montferland, Oost Gelre, Oude-IJsselstreek, Rijnwaarden, Westervoort, Wijchen, Zevenaar en Zutphen) geldt voor de periode tot 1 april Het contract kan daarna nog met één jaar worden verlengd. Prijsvoordeel Dit samenwerkingsproject is geleid door een inkoopadviseur van het Regional ICT en Inkoop Dienstencentrum de Liemers. Het is een voorbeeld van een breder ingezette trend: gemeenten zoeken elkaar op om synergieën en schaalvoordeel te bereiken. De gezamenlijke inkoop bezorgt de gemeenten naast een prijsvoordeel ook het voordeel van de leveringsbetrouwbaarheid van AkzoNobel Wegenzout. VVN blij met donatie wegenzout Veilig Verkeer Nederland (VVN) hield op 19 april een benefietgala. Inzet: geld ophalen voor een verkeersveiligheids project voor fietsende senioren. AkzoNobel Wegenzout ondersteunde de actie door 30 ton zout in te brengen voor een veiling. Het gala werd bezocht door ruim 200 genodigden die namens 15 bedrijven boden op de ingebrachte zaken. Het wegenzout van AkzoNobel werd voor euro eigendom van Q-Park Nederland. In totaal bracht de veiling ruim euro op. Het geld wordt gebruikt voor een project dat fietsende ouderen beter weerbaar moet maken in het verkeer. Uiteraard is de organisatie tevreden over het resultaat. Rob Stomphorst (VVN): Wij zijn in toenemende mate afhankelijk van fundraising om dit soort projecten te kunnen organiseren. De bereidheid van bedrijven om te sponsoren én van de deelnemers om flink te bieden, zorgden voor een uitstekende gala-avond. Ludiek Ook Q-Park is blij met het wegenzout. Alhoewel we wel even hebben moeten nadenken over waar wij het wegenzout geleverd willen hebben. Het gaat namelijk om 30 ton los gestort wegenzout. Dat kunnen we niet zomaar kwijt, en het is wat veel voor een enkele parkeerplaats, aldus Joris Huijbregts van Q-Park. Maar dat was juist het ludieke aan de inbreng van AkzoNobel. Penny wise, pekel foolish De winters van een paar jaar terug, waarin Europa in de ban was van zouttekorten, staan gladheidbestrijders in het geheugen gegrift. De nijpende situatie dwong iedereen te kijken naar de totale aanpak om tot oplossingen te komen. Zo werd pekel opeens hot. Natuurlijk werd pekel al langer gebruikt als natte component voor natstrooiers. Maar het werd hooguit gezien als een aanvullend product naast het wegenzout. Niet als alternatief voor strooizout dan wel als mogelijke vervanger ervan. De genoemde winters openden bij velen de ogen voor de potentie van pekel. Plots werd duidelijk dat pekel wel een goede aanvulling is op het gebruik van wegenzout, en - binnen zekere bandbreedte - zelfs een excellente vervanger! Na die winters zijn overheden, in meer of mindere mate, doorgegaan met het gebruiken van pekel. Tot hun grote tevredenheid. Pekelsproeien kent een wegbedekking van 100 procent en dus is inrijden van het dooimiddel door het verkeer niet nodig. Pekel werkt direct. En dat is precies wat nodig is op fietspaden en op stille wegen. Viermaal beter Daarom is het zo teleurstellend om te merken dat investeringen voor pekel sproeien worden uitgesteld tot nader order. De reden voor dat uitstel behoeft nauwelijks uitleg: de economische tegenwind dwingt tot bezuinigen. Maar het klimaat en het weer trekken zich niks aan van de conjunctuur. Juist nu zou de professionele gladheidbestrijding moeten onderzoeken, innoveren en investeren. Juist in pekel sproeien, omdat het beter werkt in bepaalde situaties (zie hierboven), omdat het volop leverbaar is en omdat het goedkoper is dan wegenzout. En had ik al gezegd dat pekel sproeien ook beter is voor het milieu? Kortom, niet investeren in pekel sproeien mag in de huidige omstandigheden misschien penny wise zijn, op den duur is het zonder meer pekel foolish! Sander Bouman, Verkoopmanager Column Sander Bouman

5 8 9 Karen de Lathouder: Bijzondere fabriek voor superzuiver zout Immense berg zout Voordat het zout zijn reis door de vijf verdampers beëindigt, is het al een lange weg gegaan. We winnen het zout, opgelost in water, op 26 kilometer afstand van de fabriek in Mariager, vertelt Rob Selles, Manager Mining Technology and Business Development bij AkzoNobel. Bij het plaatsje Hvornum, ten westen van Mariager, bevindt zich een enorme zoutkoepel in de ondergrond. Die heeft een cilindrische vorm met een diameter van circa drie kilometer. De bovenkant van de koepel ligt zo n 300 meter onder de grond en hij is bijna vier kilometer hoog. Een immense berg zout dus, die al sinds 1963 wordt geëxploiteerd (de zoutfabriek van Mariager viert in september van dit jaar haar vijftigjarig bestaan). Om het zout te winnen, moet er een gat worden geboord tot in de zoutkoepel. Daar wordt water in gebracht, zodat het zout oplost en pekelwater vormt dat naar de zoutfabriek wordt verpompt. De ondergrondse holte - caverne - waarin het zout wordt gewonnen, dijt gedurende de exploitatie steeds verder uit. De bovenkant van de cavernes - er zijn er momenteel zes in gebruik - is ongeveer 500 meter onder de grond en de diepste cavernes reiken tot zo n meter onder het aardoppervlak. De cavernes blijven lang in productie, soms wel tientallen jaren, en slechts eens in de tien, twintig jaar wordt er een nieuwe boring gedaan. De zes cavernes bij elkaar produceren ruim twee miljoen kubieke meter pekelwater per jaar. Nieuwe cavernes zijn pas na een jaar of drie volledig in productie; daarom zorgen we ervoor dat we altijd voldoende reservecapaciteit hebben, voor het geval een caverne plotseling uit productie genomen zou moeten worden. In principe kunnen we er met vier cavernes voor zorgen dat de zoutfabriek volledig in productie is. Vacuümzout We hebben best veel buren vertelt Karen de Lathouder. Wij vinden het belangrijk om een goede relatie met hen te hebben en daarom investeren wij veel in omgevingscommunicatie. De zoutfabriek ligt verder in een landelijk, agrarisch gebied en de plaatselijke bevolking merkt nauwelijks iets van onze activiteiten. De omwonenden hebben de fabriek gestaag zien groeien in de afgelopen vijftig jaar. De eerste uitbreiding vond plaats in Toen werd de tweede lijn verdampers in gebruik genomen, waarmee de productie flink werd opgevoerd. Sinds 2003 produceren wij ook zout voor de farmaceutische industrie. Extra zuiver zout dat, zoals gezegd, gemaakt kan worden doordat de productielijnen beide over een vijfde verdamper beschikken. Het pekelwater wordt verhit met behulp van stoom. Dat gebeurt onder gedeeltelijk vacuüm - daarom heet het zout van AkzoNobel ook vacuümzout - in vijf opeenvolgende fasen. Het zout wordt daarbij steeds droger en na de laatste bewerking in de zoutcentrifuge bestaat het eindproduct voor 97,2 procent uit natriumchloride, de chemische benaming voor zout. Ambitie: CO 2 -neutraal Ons productieproces is naast het feit van de extra verdampers ook om nog een heel andere reden bijzonder, vervolgt Karen de Lathouder. De energie die nodig is om de stoom te produceren, wordt opgewekt met behulp van houtsnippers. Dat betekent dat wij nu al voor vijftig procent CO 2 -neutraal produceren. De ambitie is om volledig CO 2 - neutraal te gaan werken. Die mijlpaal hopen we in 2015, uiterlijk 2017 te hebben bereikt. Daarmee zijn we dan de eerste fabriek in Denemarken die volledig CO 2 -neutraal produceert. En er valt nog meer goed nieuws te melden als het gaat om milieuaspecten. We zijn momenteel volop aan het onderzoeken hoe we cavernes die niet meer in productie zijn, kunnen gebruiken voor de opslag van energiedragers. Dat kan olie of gas zijn, maar ook andere middelen zijn denkbaar. Maar dat deze veilige en milieuvriendelijke manier van ondergrondse opslag technisch mogelijk is, staat buiten kijf. In Nederland is overigens al een aantal succesvolle projecten met ondergrondse opslag in cavernes in uitvoering. Fjord Akzo Nobel Salt A/S, zoals de Deense zoutfabriek officieel heet, produceert jaarlijks zo n ton zout. Ongeveer eenderde van al dat zout is bestemd voor de chemische industrie, waar uit zout chloor wordt gewonnen, dat vervolgens weer als grondstof dient voor talloze producten, zoals kunststoffen. Dit zout wordt in bulk verscheept van Mariager naar de afnemers. De schepen meren aan bij de laadpier achter de zoutfabriek die schitterend gelegen is in het Mariager Fjord, dat via de Ajstrup Bugt uitmondt in het Kattegat. Ongeveer twintig procent van de jaarproductie is bestemd om gebruikt te worden als wegenzout. Dit zout vindt z n bestemming naar de eindgebruiker via de weg of via het water, al naar gelang de locatie van de klant. Zusterbedrijven De rest van het zout, zo n 45 procent van de Mariager Mariager AkzoNobel beschikt over drie zoutfabrieken in Europa. Twee in Nederland en één in Denemarken. Alle drie de fabrieken staan vlakbij de locaties waar het zout uit de bodem wordt gehaald. In eerdere edities van AkzoNobel Wegenzout Magazine werden de fabrieken in Hengelo en Delfzijl in beeld gebracht. Ditmaal is de zoutfabriek in Mariager aan de beurt. AkzoNobel produceert bijna zes miljoen ton zout per jaar. In Nederland vindt het leeuwendeel van de productie plaats, ruim vijf miljoen ton. De fabriek in Mariager produceert op jaarbasis ruim ton zout. De chemische industrie is met afstand de grootste afnemer van AkzoNobel zout. Circa vijf procent van de totale zoutproductie is bestemd voor gladheidbestrijding in Denemarken en Nederland en in diverse andere landen in Noord- en West-Europa. De fabriek in Mariager neemt een bijzondere positie in binnen AkzoNobel, vertelt Karen de Lathouder, de Nederlandse Site en Plant Manager van de Deense zoutfabriek. Deze plant is namelijk de enige zoutfabriek binnen AkzoNobel waar ook zout wordt geproduceerd voor de farmaceutische industrie. Het laat zich raden dat voor dit type zout bijzonder hoge kwaliteitseisen worden gesteld wat betreft zuiverheid. Wij zijn daartoe in staat, omdat onze productielijn één verdamper extra heeft ten opzichte van de fabrieken in Hengelo en Delfzijl. Op laatstgenoemde locaties vormen vier verdampers op rij samen de productielijn, de fabriek in Mariager beschikt over twee productielijnen die elk uit vijf verdampers bestaan, met daarnaast nog een extra hoge druk verdamper die beide lijnen bedient.

6 10 11 Onafhankelijk onderzoek bewijst: Kleinere korrel, lagere kosten Gotte Mortensen totale productie, gaat via de transportband naar de buren. Letterlijk, want op de locatie in Mariager is niet alleen de zoutfabriek te vinden (van de Business Unit Industrial Chemicals), maar ook het bedrijf dat het zout dat bestemd is voor de voedings- en farmaceutische industrie verpakt en verkoopt. Dat is Salt Specialties, dat deel uitmaakt van de Business Unit Functional Chemicals. Formeel twee strikt gescheiden business units, bedrijven zelfs, maar in werkelijkheid werken de twee nauw samen. Dat is niet op de laatste plaats te danken aan het feit dat de managers van beide business units, Karen de Lathouder en Gitte Mortensen, het uitstekend met elkaar kunnen vinden en op alle mogelijke fronten de samenwerking zoeken en vinden. Dit is nóg een punt dat Mariager bijzonder maakt binnen de AkzoNobel familie, zegt Karen de Lathouder. Het feit dat beide business units worden geleid door vrouwen is toevallig, maar dat onze samenwerking zo positief uitpakt is beslist géén toeval. Gitte en ik zoeken de overeenkomsten op, dingen die we gezamenlijk kunnen aanpakken, in plaats van de verschillen. Dat heeft bijvoorbeeld al geleid tot gemeenschappelijk beleid voor en uitvoering van kwaliteitsmanagement, veiligheid, gezondheid en omgevingsmanagement. Diversiteit De vraag zou eigenlijk overbodig moeten zijn, maar de praktijk wijst toch vaak anders uit: maakt het nou verschil uit, is het bijzonder dat deze twee zusterbedrijven worden geleid door vrouwen? Karen de Lathouder: Het wordt gesignaleerd en inmiddels ook volledig geaccepteerd. Persoonlijk vind ik dat het goed zou zijn voor AkzoNobel, en voor ieder ander bedrijf, als er meer vrouwen (en daarnaast ook meer vertegenwoordigers van meer verschillende culturen) op topposities komen. Diversiteit is één van de pijlers van succesvol ondernemen. Collega Gitte Mortensen zit ook wat dit betreft op één lijn met Karen de Lathouder, die overigens eindverantwoordelijk is voor de locatie Mariager: zij is ook site manager. En net als haar collega zijn Gitte Mortensen en haar staf volop bezig met komende uitbreidingen van de fabriek. Momenteel verwerken wij ton farmazout per jaar. Door optimalisering van de bestaande productiecapaciteit stijgt dit naar ton per jaar en mogelijk op termijn zelfs naar ton per jaar. Grazende koeien Ondanks alle uitbreidingen en dagelijkse bezigheden verloopt de gehele zoutoperatie in betrekkelijke rust. De koeien in het uitgestrekte weidelandschap grazen op hun dooie gemak en de omwonenden merken weinig of niets van alle ondergrondse en bovengrondse activiteiten. Behalve s winters misschien als tankwagens van en naar de zoutfabriek rijden om pekel te laden. In Denemarken wordt er relatief veel pekel gebruikt in het winterseizoen, besluit Karen de Lathouder. En met een productie van twee miljard liter per jaar hoeven onze klanten er niet bang voor te zijn dat de pekel snel op is. Begin dit jaar publiceerde de provincie Gelderland haar onderzoek naar de prestaties van wegenzout. Deze worden voor een belangrijk deel bepaald door de korrelgrootte. In een eigen publicatie laat AkzoNobel Wegenzout zien hoe de geringere korrelgrootte van vacuümzout leidt tot efficiëntere gladheidbestrijding. Praktijkproeven wezen uit dat de zoutverdeling op de weg minder gelijkmatig wordt naarmate de korrelgrootte toeneemt. Van grover zout komt er tijdens de strooiactie ook meer direct in de bermen terecht. Daarnaast wordt er door het verkeer ook meer zout van de weg af gereden naarmate de korrel groter is. Het totale verlies aan zout - ten opzichte van de hoeveelheid die wordt gestrooid - bedraagt bij fijn zout (zoals vacuümzout) 19% en bij grof zout (zoals steenzout) 42%. De provincie Gelderland bundelde de resultaten van haar onafhankelijk onderzoek in een artikel dat onder meer is gepubliceerd in de vorige editie van AkzoNobel Wegenzout Magazine 1. De auteurs (Peter Arts en Jan van der Beek) lieten het aan de lezer over om conclusies te verbinden aan de onderzoeksresultaten. AkzoNobel Wegenzout heeft dit gedaan in een onlangs verschenen white paper met de titel De korrelgrootte bepaalt de efficiency van wegenzout 2. Lagere kosten Het effect van de korrelgrootte op de strooiefficiency is groot. In het white paper wordt aan de hand van sprekende voorbeelden duidelijk gemaakt hoe groot de impact is op onder meer de kosten voor gladheidbestrijding, zowel direct als indirect. Het verschil in verlies bij het strooien en na de inwerking van het wegverkeer tussen fijn zout en grof zout bedraagt bijna 40%. Om met nat zout hetzelfde effect te bereiken (bijvoorbeeld 10 g/m²) moeten de volgende strooierinstellingen worden gehanteerd: 13,1 g/m² voor de optimale situatie (een fictieve situatie waarin geen enkel verlies optreedt), 16,1 g/m² voor strooien met fijn zout en 22,5 g/m² voor strooien met grof steenzout. Een enorm verschil in de benodigde hoeveelheid zout dus. Waarbij het niet alleen vanwege het kostenaspect veel aantrekkelijker is om met vacuümzout te strooien, maar natuurlijk ook omwille van het 1 AkzoNobel Wegenzout Magazine maart 2013, pagina Het magazine staat in pdf-vorm op wegenzout in de rubriek Wegenzout Magazine. 2 Het white paper vindt u op in de rubriek Wegenzout Update. milieu. Strooien met fijn zout voorkomt dat er een nodeloos grote hoeveelheid zout in het milieu terecht komt. Dit zijn alleen nog maar de directe consequenties van het verschil in strooi-efficiency. Er is echter meer aan de hand. Indirecte effecten De kleinere korrelgrootte en de gelijkmatiger korrelgrootteverdeling van vacuümzout (ten opzichte van grof steenzout) hebben een verschil in stortgewicht tot gevolg. Voor vacuümzout bedraagt dit kg/m³, voor grof zout varieert het stortgewicht tussen en kg/m³. Anders gezegd: in vrachtwagens met een gelijk laadvolume gaan veel meer kilo s fijn zout dan grof zout. Wordt de combinatie van deze twee feiten doorgerekend voor een areaal en gerelateerd aan de prijs voor het wegenzout, dan leidt dat tot een aantal opmerkelijke conclusies. Ten eerste is de actieradius van een strooiwagen vol fijn zout groter dan een dezelfde strooiwagen met steenzout. Dat scheelt tijd (minder vaak op een neer rijden naar het depot), dat scheelt kosten (minder manuren, lagere brandstofkosten) en wellicht leidt het zelfs tot ingrijpende rationalisatie van de gehele operatie (minder routes, minder materieel, dan wel effectievere inzet van het materieel). Welke van de genoemde effecten ook optreden en in welke mate, duidelijk is in elk geval dat strooien met vacuümzout de totaalkosten voor gladheidbestrijding verlagen. De tweede conclusie is dan ook dat een kostenvergelijking op basis van de prijs per ton wegenzout niets zegt over de uiteindelijke kosten voor gladheidbestrijding. De hiervoor genoemde effecten maken het zeer wel mogelijk dat bij een eventueel hogere prijs per ton voor vacuümzout de totale kosten nog steeds (significant) lager uitvallen dan bij strooien met grof steenzout. De aanbeveling is dan ook: kijk niet (alleen) naar de prijs van het wegenzout per ton, maar vergelijk wat gladheidbestrijding kost per m² wegdek en bepaal daarop uw inkoopbeleid. Discussie AkzoNobel Wegezout wil graag met u de discussie aangaan over dit onderwerp en ook graag uw argumenten horen om tóch met grof zout te blijven werken. Daarom nodigen wij u uit om het genoemde white paper te lezen en uw reactie daar op te geven. U kunt deze mailen naar White paper

7 12 13 De zoektocht naar het nieuwe wondermiddel Zout op de korrel Zout. Wegenzout. Wat valt daar in s hemelsnaam aan te onderzoeken. Vraag het Jan Meijer en er gaat een wereld voor je open. Hij doet al tientallen jaren onderzoek naar zout. Ooit begonnen als researcher en inmiddels staat hij al vele jaren aan het hoofd van het laboratorium van AkzoNobel Salt in Deventer. Een interview op moleculair niveau met Group Head Salt & Crystallization Jan Meijer. Wij hebben hier verschillende onderzoeksprogramma s lopen, vertelt Jan Meijer. Sommige lopen al jaren. Het onderzoek naar ons nieuwe antiklontermiddel mta bijvoorbeeld. antiklontermiddel? mta? De wetenschapper pur sang trakteert op een minicollege chemie. Zout is een hygroscopische stof. Dat betekent dat zout water aantrekt. De ons omringende lucht bevat altijd vocht en zout trekt dat vocht dus aan. Dat wil zeggen: bij een relatieve luchtvochtigheid boven 75% neemt zout water op en blijft de luchtvochtigheid onder de 75% dan staat het zout juist water af aan de omgeving. Als zout water opneemt, dan lost het zout een beetje op. Verdampt dat vocht weer, dan moet dat opgeloste zout uitkristalliseren. Door dit proces gaan de zoutkristallen aan elkaar plakken en dat heeft allerlei vervelende gevolgen. eenvallen van de ijzercyanide-moleculen hechten de ijzerdeeltjes zich aan de elektroden die nodig zijn in het proces. Met als gevolg dat er meer energie wordt gebruikt. Om die redenen zijn wij midden jaren negentig op zoek gegaan naar een goede vervanger voor ijzercyanide. Op zoek dus naar een nieuw antiklontermiddel dat met behoud van alle positieve eigenschappen niet deze bijwerkingen heeft. Wondermiddel Onderzoek in de chemie, research, is een boeiende en spannende onderneming vertelt Jan Meijer. Je staat als het ware aan de rand van een onbekend gebied waarin je je weg moet zien te vinden. Dat gaat met vallen en opstaan, trial and error. Een vakgenoot zei ooit eens tegen me: Als je tien onderzoeksprojecten start en één ervan haalt de finish, dan heb je het goed gedaan. En zo is het ook. Je begint met een literatuurstudie en vervolgens ga je zoeken. Het woord zegt het al: onderzoek, research. Al zoekend dienen zich diverse kandidaten aan. De één lijkt veelbelovend, een ander zakt meteen door het ijs. Dat is ook niet zo vreemd, zegt Jan Meijer. Zo n nieuw antiklontermiddel moet aan een grote set vereisten voldoen wil het uiteindelijk in de praktijk toegepast kunnen worden. Ga maar na: het moet werken in heel kleine doseringen, het mag niet stinken, het mag geen kleur hebben, het mag niet verdampen, het moet uiteen vallen in nietschadelijke verbindingen bij toepassing in de chloorindustrie, het middel moet patenteerbaar zijn en last but not least: het mag niet te duur zijn. Dat laatste is erg belangrijk, want bij een relatief goedkoop product als zout past geen duur antiklontermiddel. Het wondermiddel werd gevonden in de wijnindustrie en dat bleek het zout van wijnsteenzuur te zijn. Een stofje dat volkomen onschadelijk is voor mens, plant en dier, dat biologisch afbreekbaar is en ook nog eens aan alle genoemde criteria voldoet. Jan Meijer: Wij hebben hier de receptuur voor mta ontwikkeld, uitgebreide testen gedaan en op zeker moment de zaak overgedragen aan collega s die de productie van mta zijn gaan organiseren. Geheim Het nieuwe antiklontermiddel werd ontwikkeld ten behoeve van de chloorindustrie. Gebruik ervan leidt tot een energiebesparing van circa vijf procent en op een dergelijke industriële schaal is dat een gigantische slok op een borrel. Vervolgens zijn we gaan onderzoeken of mta ook toepasbaar zou zijn in gladheidbestrijding om het wegenzout stromend te houden. Wederom met succes. Inmiddels is het antiklontermiddel onder de handelsnaam Ecosel BioCare beschikbaar. Het onderzoek gaat intussen gewoon verder. Want de dag dat een chemicus zegt: Zo, en nu weet ik alles, is nog ver weg. Uiteraard starten we ook steeds nieuwe onderzoeksprojecten. Momenteel kijken wij bijvoorbeeld naar een nieuw additief voor wegenzout dat ervoor kan zorgen dat het zout ook goed blijft werken bij temperaturen van tien graden of meer onder nul. En we zijn nog met meer dingen bezig, besluit Jan Meijer. Ook op het gebied van gladheidbestrijding, maar daar ga ik nog niets over vertellen. Waarom niet? Omdat dit additief patenteerbaar moet zijn als het goed blijkt te werken. Daarvoor moet het in ieder geval aan twee eisen voldoen. Het nieuwe product moet verrassend zijn - en dat is het zeker - maar het moet ook écht nieuw zijn. Dat wil zeggen: nog helemaal nergens genoemd of beschreven zijn. De lezers zullen dus nog even geduld moeten hebben. Wordt dus vervolgd! Membranen Om te beginnen voor de chloorindustrie, waarin verreweg het grootste deel van het door AkzoNobel geproduceerde vacuümzout wordt gebruikt. Om het zout goed te kunnen verwerken, moet het stromend blijven. De korreltjes mogen niet aan elkaar vastplakken, waardoor zich brokken vormen die het zout onhandelbaar maken. Daarom wordt een antiklontermiddel toegevoegd. Zo n antiklontermiddel neemt het vocht veel makkelijker op dan zout dat doet, vervolgt Jan Meijer het minicollege. En daarmee is het probleem verholpen. In de jaren vijftig van de vorige eeuw hebben onze voorgangers in dit lab het antiklontermiddel ontwikkeld dat de wereldstandaard is geworden: ijzercyanide. Dat wordt in heel kleine hoeveelheden aan zout toegevoegd met alle plezierige effecten van dien. Maar er zijn ook nadelen. In de chloorindustrie verstopt dit stofje de membranen in de installaties. En bij het uit-

8 14 15 Zout en zekerheid Twee jaar geleden introduceerde AkzoNobel Wegenzout de strategische zoutvoorraad. Inmiddels maken veel klanten gebruik van dit concept. Sander Bouman legt uit wat de voordelen zijn van een strategische zoutvoorraad. Bij gladheidbestrijding speelt altijd één grote onzekerheid: vooraf is nooit te bepalen hoeveel wegenzout er gebruikt zal worden in de komende winter. Die onzekerheid laat zich lastig rijmen met de begrijpelijke behoefte van wegbeheerders om zo klein mogelijke voorraden aan te houden. Hoe doe je dat, zonder het risico te lopen om opeens, als het er midden in de winter om spant, zonder zout te komen zitten of gedwongen te zijn om dan extra zout in te kopen? Als dat laatste überhaupt nog mogelijk is. De recente strenge winters hebben iedereen met de neus op de feiten gedrukt. AkzoNobel Wegenzout bedacht hiervoor het concept strategische zoutvoorraad. We zijn twee jaar geleden begonnen met het aanbieden van deze mogelijkheid, vertelt Verkoopmanager Sander Bouman. Onze klanten zijn er bijzonder tevreden over. Piekvraag Met de strategische voorraad wil AkzoNobel Wegenzout haar relaties de zekerheid bieden altijd over extra zout te beschikken, terwijl de risico s daarbij evenwichtig worden gedeeld door leverancier en afnemer. Iedereen begrijpt dat wij geen blanco zoutcheque kunnen geven, zegt Sander Bouman. Het is gewoon niet realistisch om te veronderstellen dat wij zó veel zout in reserve kunnen houden om altijd elke piekvraag aan te kunnen en daarvoor geen kosten te berekenen. Daar moet balans in zitten. De strategische voorraad biedt die balans. Het werkt als volgt: een deel van het benodigde zout wordt op basis van een standaard leveringscontract ingekocht. Het zout wordt gedeeltelijk in de zomer geleverd om de loods te vullen, de rest blijft in opslag bij AkzoNobel. Pas na levering volgt de facturering. Het andere deel, het strategische deel, wordt besteld, betaald en door AkzoNobel Wegenzout in depot gehouden. De klant is en blijft eigenaar van dit zout, dat op afroep wordt uitgeleverd. De klant bepaalt zelf of hij gedurende het seizoen eerst de normale hoeveelheid zout gebruikt en dan pas zijn strategische voorraad aanspreekt, of juist andersom, of kiest voor een combinatie hiervan. Zomerprijzen Het grote voordeel voor de klant is dat hij in tijden van krapte altijd over zijn eigen extra wegenzout kan beschikken, zegt Sander Bouman. Mits natuurlijk het totale volume toereikend is. Wij adviseren om voor het standaard contract het benodigde volume als volgt te bepalen: neem het gemiddelde van het verbruik van de laatste tien winters als uitgangspunt en tel daar vijftig procent bij op. Met deze 150% heeft een klant voldoende voor een bovengemiddelde winter. Mocht het een extreme winter worden, dan zal het standaard contract in sommige gevallen niet toereikend zijn. Last minute inkoop van zout in extreme winters is vaak niet mogelijk en anders tegen hoge kosten. De kwaliteit van het zout nog daar gelaten. Een strategische voorraad biedt dan uitkomst. Voor de opslag en het beheer van het strategisch zout vraagt AkzoNobel Wegenzout een opslagvergoeding. Na de winter wordt de strategische voorraad weer aangevuld tot het overeengekomen volume. Dat gebeurt tegen het einde van de zomer en wij berekenen daarvoor de dan geldende prijzen voor het wegenzout. Dit gaat allemaal automatisch, de klant hoeft er zelf geen actie voor te ondernemen. Er zijn dus kosten aan verbonden, dat klopt, maar die vallen in het niet als je ze afzet tegen de kosten die de klant moet maken als er midden in de winter opeens extra zout moet worden gekocht. Of tegen het risico van zonder zout te komen zitten. Een zorg minder Afgezien van de kosten, het grote goed dat wordt bereikt met het aanhouden van een strategische zoutvoorraad is de zekerheid voor de wegbeheerder in kwestie dat er extra zout beschikbaar is. Verrassingen zoals in de beruchte twee strenge winters zijn in principe uitgesloten en dat is een hele zorg minder. Wilt u uitgebreide informatie over de mogelijkheden voor een eigen strategische zoutvoorraad, neem dan contact op met Sander Bouman: of Geen omkijken meer naar zout Het Hoogheemraadraadschap Hollands Noorderkwartier is verantwoordelijk voor een enorm areaal aan dijkwegen en fietspaden. Alles bij elkaar dik kilometer, zegt een lachende Jörgen van Westrop, Werkvoorbereider Bedrijfsbureau van het Hoogheemraadschap. Hij is verantwoordelijk voor de uitvoering van de gladheidbestrijding in zijn gebied. Ons areaal is onderverdeeld in 42 strooiroutes waarvoor 82 gladheidbestrijders klaarstaan gedurende de winter. Het gros van deze mensen zijn medewerkers van het Hoogheemraadschap. We werken niet zo veel met aannemers. De organisatie is in meer opzichten uitzonderlijk. Wij zijn de enige gladheidsbestrijdingsorganisatie in Nederland die Kiwa-gecertificeerd is. Dat betekent in elk geval dat wij onze zaken goed voor elkaar hebben. In de strenge winters aan het begin van dit decennium kampte het Hoogheemraadschap met dezelfde problemen als heel Nederland: het zout was nagenoeg op en in het staartje van de gladde dagen was er nog maar zo n tien ton zout per strooiactie beschikbaar, terwijl daar normaal gesproken 92 ton voor nodig is. Dat was eens, maar nooit weer, zegt Jörgen van Westrop. Deze penibele situatie wilden we voor geen prijs nog een keer meemaken. Daarom besloot mijn voorganger - ik ben sinds een jaar in deze functie werkzaam - onmiddellijk gebruik te maken van de mogelijkheid van een strategische zoutvoorraad waar AkzoNobel toen mee kwam. We zijn in één keer geswitcht. Ik bedoel daarmee dat wij onze volledige zoutbehoefte nu als strategische voorraad bij AkzoNobel inkopen. We hebben het volume inmiddels opgehoogd naar ton. AkzoNobel Wegenzout houdt het zout voor ons op voorraad en we hoeven maar één telefoontje te plegen en binnen 48 uur worden we geleverd. Verder hebben we totaal geen omkijken meer naar het wegenzout en we zijn er zeker van dat we voortaan elke winter aankunnen. Ideaal! Recept voor antiklontermiddel Men neme: een bepaalde hoeveelheid zout (nauwkeurig wegen alstublieft!), een zekere hoeveelheid water (zorgvuldig noteren graag!) en een dosis antiklontermiddel. Meng het geheel zorgvuldig en vul daarna de bakjes met het zoutmengsel. Plaats een gewicht op het zout en zet het geheel in de conditioneringkast. Eric Berghuis, werkzaam in het laboratorium van AkzoNobel in Deventer, is bezig met het voorbereiden van een antiklontertest. Hij bereidt zoutrecepten op de hierboven omschreven manier. Zo test hij diverse antiklontermiddelen, in verschillende concentraties toegevoegd aan het zout en aangevuld met verschillende hoeveelheden water. De bakjes zout worden in de conditioneringkast gezet waarin geëxperimenteerd kan worden met verschillende temperaturen en de mate van luchtvochtigheid. Na verloop van tijd worden de bakjes uit de kast gehaald. Het zout dat inmiddels is samengeklonterd tot één geheel wordt onder een pers geplaatst. Vervolgens wordt de druk opgevoerd en bepaald bij welke druk de steen verbrijzelt. Hoe eerder dat gebeurt - hoe lager dus de druk is - hoe beter het antiklontermiddel werkt. Op deze manier worden antiklontermiddelen getest en met elkaar vergeleken wat betreft effectiviteit.

9 AkzoNobel is een internationaal vooraanstaande verf- en coatings onderneming en een belangrijk producent van specialistische chemicaliën. Wij voorzien industrie en consumenten wereldwijd van innovatieve producten en werken met passie aan de ontwikkeling van duurzame oplossingen voor onze klanten. Tot onze merken behoren bekende namen als Dulux, Sikkens, International en Eka. Ons hoofdkantoor staat in Amsterdam en we hebben een leiderschapspositie op het gebied van duurzaamheid. Met activiteiten in meer dan 80 landen zetten onze circa medewerkers zich in voor topkwaliteit en het realiseren van Tomorrow s Answers Today Akzo Nobel. Alle rechten voorbehouden _120713

Wegenzout aanbesteden op kwaliteit: het kán

Wegenzout aanbesteden op kwaliteit: het kán E-mail nieuwsbrief van AkzoNobel Wegenzout Wegenzout aanbesteden op kwaliteit: het kán De professionele gladheidbestrijding in Nederland staat op een zeer hoog niveau. Dat is de conclusie na het Nationaal

Nadere informatie

Ecosel AsphaltProtection reduceert vorstschade

Ecosel AsphaltProtection reduceert vorstschade E-mail nieuwsbrief van AkzoNobel Wegenzout Ecosel AsphaltProtection reduceert vorstschade Een nieuw product komt soms uit onverwachte hoek. En niet zelden komt er een eureka moment aan te pas. In dit geval

Nadere informatie

BAMM/U201101915 Lbr. 11/070

BAMM/U201101915 Lbr. 11/070 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. (070) 373 8020 betreft Gladheidbestrijding uw kenmerk ons kenmerk BAMM/U201101915 Lbr. 11/070 bijlage(n) 2 datum 11 november 2011

Nadere informatie

npt Zout Excursie Hengelo

npt Zout Excursie Hengelo npt NEDERLANDSE PROCESTECHNOLOGEN Zout Excursie Hengelo Van zout naar chemische producten: de bijna 100 jaar oude (voor)geschiedenis van de Koninklijke Nederlandsche Zoutindustrie (KNZ) en Akzo Zout Chemie

Nadere informatie

Wij maken uw houten verpakking op maat van uw bedrijf en op tijd voor uw klant.

Wij maken uw houten verpakking op maat van uw bedrijf en op tijd voor uw klant. Wij maken uw houten verpakking op maat van uw bedrijf en op tijd voor uw klant. MISSIE Rodanar is een Belgisch familiebedrijf dat sinds 1982 houten pallets produceert. Wij zijn echter meer dan een producent,

Nadere informatie

Colbond kiest opnieuw voor eigen DC en activeert WMS

Colbond kiest opnieuw voor eigen DC en activeert WMS artikel 16 sep 2008 Colbond kiest opnieuw voor eigen DC en activeert WMS LABEL: WAREHOUSING De locatie van Colbond s nieuwe distributiecentrum is bijzonder. Het is hier op het voormalige Akzo-terrein in

Nadere informatie

Zuiver Voer. voor de biologische veehouderij

Zuiver Voer. voor de biologische veehouderij Zuiver Voer voor de biologische veehouderij Gezonde dieren, optimale prestaties Optimale prestaties behalen en tegelijkertijd het welzijn van uw dieren managen. Dat is uw uitdaging. Iedere dag weer. Darmgezondheid

Nadere informatie

Wegenzout. Magazine. Magazine van AkzoNobel Wegenzout. Jaargang 1 September 2012 Nummer 2

Wegenzout. Magazine. Magazine van AkzoNobel Wegenzout. Jaargang 1 September 2012 Nummer 2 Wegenzout Magazine Magazine van AkzoNobel Wegenzout Jaargang 1 September 2012 Nummer 2 Nieuwe contracten bieden flexibiliteit Optioneel: uw strategische zoutvoorraad 4 Duurzaamheid op diepte Strategische

Nadere informatie

WERKPLAN GLADHEIDBESTRIJDING PLAN VAN AANPAK GLADHEIDBESTRIJDING GEMEENTE BEEK 2012-2013

WERKPLAN GLADHEIDBESTRIJDING PLAN VAN AANPAK GLADHEIDBESTRIJDING GEMEENTE BEEK 2012-2013 1 WERKPLAN GLADHEIDBESTRIJDING PLAN VAN AANPAK GLADHEIDBESTRIJDING GEMEENTE BEEK 2012-2013 2 ALGEMEEN: Het plan van aanpak heeft betrekking op de gladheidbestrijding binnen de grenzen van de gemeente Beek

Nadere informatie

Waarom is de methode van ANWB Groene Energieveiling effectief en eenvoudig?

Waarom is de methode van ANWB Groene Energieveiling effectief en eenvoudig? Veelgestelde vragen De veilingmethode Waarom is de methode van ANWB Groene Energieveiling effectief en eenvoudig? Het is voor u heel erg weinig moeite om tot een besparing op uw kosten te komen. 1. U schrijft

Nadere informatie

Wegenzout. Magazine. Magazine van AkzoNobel Wegenzout. Jaargang 1 Juni 2012 Nummer 1

Wegenzout. Magazine. Magazine van AkzoNobel Wegenzout. Jaargang 1 Juni 2012 Nummer 1 Wegenzout Magazine Magazine van AkzoNobel Wegenzout Jaargang 1 Juni 2012 Nummer 1 Hans Schouten, gemeente Heerhugowaard: Pekel sproeien halveert ons zoutverbruik 4 Van ondergrondse caverne tot winters

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 2515 XP Den Haag www.rijksoverheid.nl Uw kenmerk

Nadere informatie

Duurzaamheid. De voordelen van blikverpakkingen

Duurzaamheid. De voordelen van blikverpakkingen Duurzaamheid De voordelen van blikverpakkingen Duurzaamheid Duurzaamheid is één van de belangrijke aandachtspunten van het bedrijfsleven. Deze brochure is een initiatief van EMPAC, de organisatie van de

Nadere informatie

Klimaatverandering & schadelast. April 2015

Klimaatverandering & schadelast. April 2015 Klimaatverandering & schadelast April 2015 Samenvatting Het Centrum voor Verzekeringsstatistiek, onderdeel van het Verbond, heeft berekend in hoeverre de klimaatscenario s van het KNMI (2014) voor klimaatverandering

Nadere informatie

Spookfiles A58 is één van de projecten binnen het programma Beter Benutten van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu.

Spookfiles A58 is één van de projecten binnen het programma Beter Benutten van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu. Factsheet Algemene informatie Wat is het project Spookfiles A58? In de hele wereld wordt gewerkt aan manieren om het verkeer sneller, veiliger, comfortabeler en duurzamer maken. Nederland loopt voorop

Nadere informatie

6.1 De Net Promoter Score voor de Publieke Sector

6.1 De Net Promoter Score voor de Publieke Sector 6.1 De Net Promoter Score voor de Publieke Sector Hoe kun je dienstverleners het beste betrekken bij klantonderzoek? Ik ben de afgelopen jaren onder de indruk geraakt van een specifieke vorm van 3 e generatie

Nadere informatie

Duurzame systemen. Comfortabel genieten, maximale energiebesparing. Het goede gevoel, het juiste te doen. 01-10 - 2015

Duurzame systemen. Comfortabel genieten, maximale energiebesparing. Het goede gevoel, het juiste te doen. 01-10 - 2015 Duurzame systemen Comfortabel genieten, maximale energiebesparing 01-10 - 2015 Het goede gevoel, het juiste te doen. Onbezorgde luxe, duurzaam leven! Energiezuinig dankzij bodem-, lucht- en zonnewarmte

Nadere informatie

3 november 2014. Inleiding

3 november 2014. Inleiding 3 november 2014 Inleiding In 2006 publiceerde het KNMI vier mogelijke scenario s voor toekomstige veranderingen in het klimaat. Het Verbond van Verzekeraars heeft vervolgens doorgerekend wat de verwachte

Nadere informatie

Veelgestelde vragen ACN Energy in samenwerking met energie:direct

Veelgestelde vragen ACN Energy in samenwerking met energie:direct Veelgestelde vragen ACN Energy in samenwerking met energie:direct Algemeen 1. Zijn er voorwaarden aan verbonden als ik klant wil worden van energie:direct? Ja, u dient: - uw eigen aansluiting te hebben

Nadere informatie

Het succes van de A12

Het succes van de A12 Het succes van de A12 Meer markt én meer samenwerking!! Carel van Belois (RWS) Jan Willem Bruining (BAM) Oktober 2014 1 Inhoud presentatie Het project A12 Luve: wat behelsde het? Wat was het Samenwerkingsmodel?

Nadere informatie

Inkoop en contractmanagement

Inkoop en contractmanagement Syllabus Inkoop en contractmanagement Een inspirerende bundeling van theorie en praktijk, tips en ervaringen, kansen en bedreigingen. Inclusief best practices bij onder meer Universiteit Twente, ING, provincie

Nadere informatie

ENERGIE & KLIMAATBESCHERMING

ENERGIE & KLIMAATBESCHERMING Om bij te dragen aan de bescherming van het klimaat, beperken we de CO2-voetafdruk in onze gehele waardeketen. Daarbij kijken we verder dan alleen onze eigen activiteiten. Ook door nauw samen te werken

Nadere informatie

Statenfractie D66 Gelderland

Statenfractie D66 Gelderland Verzoek tot debat HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH Een nieuwe vorm van risicomanagement HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH Beknopte samenvatting van

Nadere informatie

onderneemt maatschappelijk verantwoord

onderneemt maatschappelijk verantwoord onderneemt maatschappelijk verantwoord www.coffeefresh.nl Coffee Fresh investeert in MVO Koffie is tegenwoordig meer dan zomaar een kopje koffie. Het is een beleving waarbij wij u nét dat beetje meer bieden.

Nadere informatie

Contractmanagement onder de loep. Gemeente Zaanstad 5 juni 2014

Contractmanagement onder de loep. Gemeente Zaanstad 5 juni 2014 Contractmanagement onder de loep Sanne van Kamp / Justine Schlatmann NEVI-PIANOo congres Gemeente Zaanstad 5 juni 2014 Wie zijn wij? Gemeente Zaanstad Bevolking: circa 150.000 inwoners Organisatie: bijna

Nadere informatie

Bark Verpakkingen. Outsourcing Concept

Bark Verpakkingen. Outsourcing Concept Bark Verpakkingen Outsourcing Concept Outsourcing Bark Verpakkingen BV als uw partner in strategisch verpakkingsmanagement. De win-win relatie tussen 'outsourcing' en uw 'core business efficiency'. Met

Nadere informatie

ECONOMISCHE STIMULANS

ECONOMISCHE STIMULANS DE ZZP ER CENTRAAL Arnhem is een ondernemende stad. Met name het aantal ZZP ers is de afgelopen jaren spectaculair toegenomen. Bij elkaar opgeteld zijn het meer mensen dan het grootste bedrijf in Arnhem

Nadere informatie

U heeft een idee en wij maken het tastbaar!

U heeft een idee en wij maken het tastbaar! Dunia Coatings ontwikkelt en produceert high performance industriële coatings, markeerinkten en hoogwaardige gebruiksklare verf. Door onze jarenlange laboratorium ervaring staat innovatie en flexibiliteit

Nadere informatie

Process Solutions Process Installations. The smart way forward in food and beverage. Find your optimum

Process Solutions Process Installations. The smart way forward in food and beverage. Find your optimum Process Solutions Process Installations The smart way forward in food and beverage Find your optimum Find your optimum The smart way forward in food and beverage. In de food & beverage-industrie bent u

Nadere informatie

WERKBLAD - GROEP 7/8 DIJKEN DIJKEN IN FRYSLÂN

WERKBLAD - GROEP 7/8 DIJKEN DIJKEN IN FRYSLÂN WERKBLAD - GROEP 7/8 DIJKEN Je woont veilig in Nederland. Dat lijkt heel normaal. Maar zo gewoon is dat niet. Een groot deel van Nederland ligt namelijk onder zeeniveau. Het gevaar van een overstroming

Nadere informatie

Bedrijfsprofiel. Constant Jurgens

Bedrijfsprofiel. Constant Jurgens Bedrijfsprofiel Het succes van een bedrijf wordt gecreëerd door de mensen die er werken. Hun ideeën, motivatie en vaardigheden, hun normen en waarden, maar ook hun persoonlijkheden zijn de belangrijkste

Nadere informatie

Grootschalige energie-opslag

Grootschalige energie-opslag Er komt steeds meer duurzame energie uit wind Dit stelt extra eisen aan flexibiliteit van het systeem Grootschalige opslag is één van de opties om in die flexibiliteit te voorzien Uitgebreid onderzoek

Nadere informatie

Grootschalige energie-opslag

Grootschalige energie-opslag Er komt steeds meer duurzame energie uit wind Dit stelt extra eisen aan flexibiliteit van het systeem Grootschalige opslag is één van de opties om in die flexibiliteit te voorzien TenneT participeert in

Nadere informatie

novacollege.nl/logistiek Havenoperaties Logistiek Logistiek 2016/2017

novacollege.nl/logistiek Havenoperaties Logistiek Logistiek 2016/2017 novacollege.nl/logistiek Havenoperaties Logistiek Logistiek 2016/2017 Ik wil werken in aviations, de wereld van Schiphol fascineert me. Het werken met al die vrachtdocumenten en hoe dat allemaal wordt

Nadere informatie

Visie op gladheidbestrijding

Visie op gladheidbestrijding Akzo Nobel Industrial Chemicals B.V. Visie op gladheidbestrijding AkzoNobel Industrial Chemicals sbu Salt 1 Algemene opmerking: In veel documentatie over gladheidbestrijding worden vaak ervaringen en/of

Nadere informatie

Projectgestuurd. Noodzaak van organiseren

Projectgestuurd. Noodzaak van organiseren Projectgestuurd Noodzaak van organiseren Waar gaat het om? Projectgestuurd werken betekent vaak dynamiek en vraagt dus om organisatie. Inzicht is daarbij het sleutelwoord. Om te beginnen is het belangrijk

Nadere informatie

Raadsmededeling. De volgende stukken zijn voor u bijgevoegd: Globale evaluatie van het project De Achterhoek Bespaart 2009

Raadsmededeling. De volgende stukken zijn voor u bijgevoegd: Globale evaluatie van het project De Achterhoek Bespaart 2009 Raadsmededeling Nummer : 82/2009 Datum : 9 december 2009 B&W datum : - Portefeuillehouder : J. Teeuwsen Onderwerp : Tussentijdse evaluatie subsidieverordening 'Achterhoek Bespaart 2009' Aanleiding Brief

Nadere informatie

Slim verduurzamen gemeente gebouwen Eindhoven

Slim verduurzamen gemeente gebouwen Eindhoven Slim verduurzamen gemeente gebouwen Eindhoven Duurzaamheid loont! De vraag naar duurzaamheid in de bouwwereld én in het eigen huis is voor uw opdrachtgevers van steeds grotere betekenis. Met duurzame producten

Nadere informatie

Polyplastic BV. Professionele teamspeler bij het selecteren van strategische partners. Mariëtte Hermens, Lotte Terwel. Profielschets Inkoopmanager

Polyplastic BV. Professionele teamspeler bij het selecteren van strategische partners. Mariëtte Hermens, Lotte Terwel. Profielschets Inkoopmanager Profielschets Inkoopmanager Polyplastic BV Professionele teamspeler bij het selecteren van strategische partners Mariëtte Hermens, Lotte Terwel 30 maart 2010 Profielschets Inkoopmanager Profielschets Inkoopmanager

Nadere informatie

Compact Plus biogasinstallatie, Lierop, 600 kw

Compact Plus biogasinstallatie, Lierop, 600 kw Hoe maak je biogas? Inhoud presentatie Wie en wat is Biogas Plus? Hoe werkt een biogasinstallatie? Voor wie is een biogasinstallatie interessant? Is een biogasinstallatie duurzaam? Zijn subsidies nodig?

Nadere informatie

Energie van DELTA voordelig en dichtbij. Leveringsprijzen per 1 januari 2011. www.delta.nl

Energie van DELTA voordelig en dichtbij. Leveringsprijzen per 1 januari 2011. www.delta.nl Energie van DELTA voordelig en dichtbij Leveringsprijzen per 1 januari 2011 www.delta.nl Zoals u van DELTA gewend bent, doen wij er alles aan om de energieprijzen zo laag mogelijk te houden. Per 1 januari

Nadere informatie

Checklist voor een betrouwbare automatisering Bent u de MKB-er die 10 vinkjes kan zetten?

Checklist voor een betrouwbare automatisering Bent u de MKB-er die 10 vinkjes kan zetten? Bent u de MKB-er die 10 vinkjes kan zetten? 2009 J-Ware Stuurt u dit whitepaper vooral door, zodat meer mensen ervan kunnen profiteren. De inhoud hiervan elders publiceren mag ook, mits u J-ware als bron

Nadere informatie

Van pot naar pan. Groen gas uit Tilburg

Van pot naar pan. Groen gas uit Tilburg Van pot naar pan Groen gas uit Tilburg Even ten noorden van de stad Tilburg ligt de gelijknamige locatie van Attero. De locatie bestaat uit een stortplaats, een overslagstation en een grondbank. Er zijn

Nadere informatie

Batching. Een beter begrip van uw batchingsysteem

Batching. Een beter begrip van uw batchingsysteem Een beter begrip van uw batchingsysteem Voor het ontwerp van een standalone batchingsysteem moeten de onderdelen zorgvuldig worden geselecteerd, op basis van de unieke procesvereisten. Batchingsystemen

Nadere informatie

Betreft Beantwoording vragen van het lid Spies (CDA) over energieprijzen en - contractsvoorwaarden voor consumenten

Betreft Beantwoording vragen van het lid Spies (CDA) over energieprijzen en - contractsvoorwaarden voor consumenten > Retouradres Postbus 20101 2500 EC Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA 's-gravenhage Directoraat-generaal voor Bezuidenhoutseweg 30 Postbus 20101 2500 EC

Nadere informatie

Partnerselectie ketensamenwerking: succesfactoren en leerpunten

Partnerselectie ketensamenwerking: succesfactoren en leerpunten Partnerselectie ketensamenwerking: succesfactoren en leerpunten vertrouwen, transparantie & Verbondenheid 2 Voor het Volledige rapport: www.regieraadbouwzuid.nl Een nieuwe marktbenadering Bij Wonen Limburg

Nadere informatie

SAP Customer Success Story Productie BTL Plastics. SAP in combinatie met PPS One bleek het meest geschikte ERPpakket

SAP Customer Success Story Productie BTL Plastics. SAP in combinatie met PPS One bleek het meest geschikte ERPpakket SAP in combinatie met PPS One bleek het meest geschikte ERPpakket Bedrijf BTL Plastics Sector Productie Producten en diensten Kunststofonderdelen voor industriële voertuigen en machines Website www.btlplastics.com

Nadere informatie

Wateropnamecapaciteit

Wateropnamecapaciteit Wateropnamecapaciteit Bob Mats is sinds 1989 actief in de verkoop, ontwikkeling en productie van binnen en buitenmatten met en zonder logo. Door het ontwikkelen van producten hebben wij veel kennis opgedaan

Nadere informatie

2012 H1. Het eerste half jaar EMVI H1 2012. Jaargang 2 NR. 4 08-10-12

2012 H1. Het eerste half jaar EMVI H1 2012. Jaargang 2 NR. 4 08-10-12 Het eerste half jaar 2012 H1 EMVI H1 2012 Jaargang 2 NR. 4 08-10-12 Het eerste half jaar Op 23 januari van dit jaar heeft Baggerbedrijf de Boer B.V. haar CO₂-certificaat behaald. Inmiddels zijn we alweer

Nadere informatie

Aanbesteding van Toerit Someren

Aanbesteding van Toerit Someren Aanbesteding van Toerit Someren Rijkswaterstaat, Nederland De nieuwe aanbestedingsmethode gericht op vermindering van milieueffecten en CO2 uitstoot werd succesvol toegepast bij een aanbesteding voor een

Nadere informatie

Les Koolstofkringloop en broeikaseffect

Les Koolstofkringloop en broeikaseffect LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Basisles Koolstofkringloop en broeikaseffect Werkblad Les Koolstofkringloop en broeikaseffect Werkblad Zonlicht dat de aarde bereikt, zorgt ervoor dat het aardoppervlak warm

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

Energy Services heeft nieuws voor u!

Energy Services heeft nieuws voor u! Energy Services heeft nieuws voor u! Mobiele App voor uw Energiezaken Energiebesparende technieken en duurzame energie Nieuwe website, met nog meer informatie Energiebesparing in kantoren, bedrijfshallen

Nadere informatie

WISKUNDE B -DAG 2002 1+ 1 = 2. maar en hoe nu verder? 29 november 2002

WISKUNDE B -DAG 2002 1+ 1 = 2. maar en hoe nu verder? 29 november 2002 - 0 - WISKUNDE B -DAG 2002 1+ 1 = 2 maar en hoe nu verder? 29 november 2002 De Wiskunde B-dag wordt gesponsord door Texas Instruments - 1 - Inleiding Snel machtverheffen Stel je voor dat je 7 25 moet uitrekenen.

Nadere informatie

De basis. VanMeijel 3.0: Kwaliteit door productontwikkeling vanuit lange termijn visie. Waardegedreven

De basis. VanMeijel 3.0: Kwaliteit door productontwikkeling vanuit lange termijn visie. Waardegedreven VanMeijel 3.0: De basis Wij zijn er van overtuigd dat bouwondernemingen een betere kwaliteit en een hoger rendement kunnen realiseren door meer grip op de complexiteit en dynamiek van het bouwproces te

Nadere informatie

Minder faillissementen in 2016

Minder faillissementen in 2016 Vooruitzicht faillissementen Minder faillissementen in 2016 Faillissementen nog altijd boven pre-crisis niveau In 2016 voor derde jaar op rij minder faillissementen.maar nog altijd niet terug op pre-crisis

Nadere informatie

1. Vraag aan 3 aanwezigen: wat is een beoordelingsmethode en. 2. Workshop. Doel: aanwezigen (beter) beeld geven bij het

1. Vraag aan 3 aanwezigen: wat is een beoordelingsmethode en. 2. Workshop. Doel: aanwezigen (beter) beeld geven bij het Workshop beoordelingsmethodieken Workshop 11 12 februari 2015 Freek Gielen 1 Opzet workshop 1. Vraag aan 3 aanwezigen: wat is een beoordelingsmethode en welke beoordelingsmethode gebruik je nu? 2. Workshop.

Nadere informatie

Check je Kamer 2010/2011 Landelijke Studenten Vakbond (LSVb) Check je kamer 2010/2011 Kwantitatieve analyse van de studentenwoningmarkt

Check je Kamer 2010/2011 Landelijke Studenten Vakbond (LSVb) Check je kamer 2010/2011 Kwantitatieve analyse van de studentenwoningmarkt Check je kamer Kwantitatieve analyse van de studentenwoningmarkt 1 Dit is een uitgave van het Onderzoeksbureau van de Landelijke Studenten Vakbond (LSVb). Voor vragen of extra informatie kan gemaild worden

Nadere informatie

we work for your success

we work for your success we work for your success Hebels Staalservice Hebels Staalservice concentreert zich op de verkoop van staal, aluminium en rvs. Wij beschikken over een modern Staal Service Center waardoor wij klantspecifieke

Nadere informatie

Aanbestedingen winnen en klanten behouden

Aanbestedingen winnen en klanten behouden Aanbestedingen winnen en klanten behouden Duurzaamheid als onderscheidend vermogen Scherpenzeel, 12 december 2014 Alexander Reuvers Agenda Opening & introductie Aanbesteden (30 minuten) Eerste workshop

Nadere informatie

Op ontdekkingstocht naar aardolie

Op ontdekkingstocht naar aardolie O p o n t d e k k i n g s t o c h t n a a r a a r d o l i e Op ontdekkingstocht naar aardolie Miljoenen jaren geleden De mens heeft in de loop van de tijd vele vormen van energie gebruikt: spierkracht,

Nadere informatie

Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen?

Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen? Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen? Visie tafelleider: Met minder geld hetzelfde of misschien zelfs meer doen. Dat is de grote uitdaging

Nadere informatie

Klanttevredenheidsonderzoek Warmtenet (2015)

Klanttevredenheidsonderzoek Warmtenet (2015) Klanttevredenheidsonderzoek Warmtenet (2015) In het voorjaar van 2015 is een tevredenheidsonderzoek onder de particuliere klanten van Warmtenet Hengelo gehouden. Aan alle particuliere klanten van Warmtenet

Nadere informatie

Aanbestedingen. 1. Aanbestedingen van opdrachten

Aanbestedingen. 1. Aanbestedingen van opdrachten Aanbestedingen 1. Aanbestedingen van opdrachten 1.1 Algemeen Steeds vaker worden vervoeropdrachten aanbesteed. Het gaat dan vooral om grote opdrachten, zoals langdurige contracten voor bedrijfsvervoer

Nadere informatie

Best Practices in Best Value Procurement

Best Practices in Best Value Procurement Best Practices in Best Value Procurement Noordwijkerhout, 4 februari 2011 Jeroen van de Rijt Wie ben ik? Jeroen van de Rijt Bedrijfseconomie, Tilburg Senior Consultant bij Scenter Tevens Gastdocent Nyenrode

Nadere informatie

Voorwoord 7 Inleiding 11

Voorwoord 7 Inleiding 11 Inhoud Voorwoord 7 Inleiding 11 1. Klanttevredenheid volstaat niet 13 2. De verkoper centraal 23 3. Wat is klantknuffelen? 31 4. Het knuffelhormoon 41 5. Praktische knuffeltips 49 6. Het knuffelonderzoek

Nadere informatie

INFORMATIEPAKKET. voor dienstverleners met betrekking tot de marktverkenning van de gemeente Leeuwarden binnen het Sociaal Domein

INFORMATIEPAKKET. voor dienstverleners met betrekking tot de marktverkenning van de gemeente Leeuwarden binnen het Sociaal Domein INFORMATIEPAKKET voor dienstverleners met betrekking tot de marktverkenning van de gemeente Leeuwarden binnen het Sociaal Domein Gemeente Leeuwarden Maart 2014 Blad 2 Blad 3 Algemene informatie Deze informatie

Nadere informatie

ESED. ESED direct marketing ESED

ESED. ESED direct marketing ESED logistics druk direct en marketing print design logistics direct marketing LOGISTIEK UITBESTEDEN LOGISCH TOCH? design logistics direct marketing LogiStiEK UitBEStEDEN, LogiScH toch? Heeft u te weinig opslagruimte?

Nadere informatie

Van inspanningsverplichting naar prestatiecontract nieuwbouw MFG Kaatsheuvel

Van inspanningsverplichting naar prestatiecontract nieuwbouw MFG Kaatsheuvel Bijlage 1 Van inspanningsverplichting naar prestatiecontract nieuwbouw MFG Kaatsheuvel Door Sunburst B.V. Ing. Joost de Roij en Ing. Joost Vermeer januari 2014 Inhoudsopgave Blz Inleiding 3 1. Van inspanningsverplichting

Nadere informatie

VOORSTEL OPSCHRIFT AANHEF MOTIVERING. Vergadering van 23 februari 2016. Onderwerp: Gunning aanbesteding Straatreiniging - Besluitvormend

VOORSTEL OPSCHRIFT AANHEF MOTIVERING. Vergadering van 23 februari 2016. Onderwerp: Gunning aanbesteding Straatreiniging - Besluitvormend VOORSTEL OPSCHRIFT Vergadering van 23 februari 2016 Besluit nummer: 2016_BW_00157 Onderwerp: Gunning aanbesteding Straatreiniging - Besluitvormend Beknopte samenvatting: De huidige contracten voor de veegwerkzaamheden

Nadere informatie

Wegenzout Magazine. Magazine van AkzoNobel Wegenzout. Jaargang 2 November 2013 Nummer 3

Wegenzout Magazine. Magazine van AkzoNobel Wegenzout. Jaargang 2 November 2013 Nummer 3 Wegenzout Magazine Magazine van AkzoNobel Wegenzout Jaargang 2 November 2013 Nummer 3 2 3 Inhoudsopgave Ecosel AsphaltProtection? 50 procent minder vorstschade 4 Onafhankelijk onderzoek Ecosel AsphaltProtection

Nadere informatie

Ontslaggolf op komst. Resultaten december 2008

Ontslaggolf op komst. Resultaten december 2008 Resultaten december 2008 Ontslaggolf op komst Foto Carel Richel De Nederlandse autodealers maken zich op voor een uitzonderlijk zwaar jaar. De verkopen nieuw blijven achter, de occasionmarkt is ingestort

Nadere informatie

Bedrijfsruimtemarkt oost-nederland Overijssel en Gelderland

Bedrijfsruimtemarkt oost-nederland Overijssel en Gelderland Landelijke marktontwikkelingen Na een korte opleving in 2011 viel de opname van bedrijfsruimte in 2012 opnieuw terug. Tegen de verwachting in bleef het aanbod echter redelijk stabiel. Wel wordt een steeds

Nadere informatie

De kansen van online samenwerken

De kansen van online samenwerken De kansen van online samenwerken Independent Insurances Whitepaper 10/10 10-2015 De kansen van online samenwerken Independent Insurances Whitepaper 10/10 10-2015 INDEPENDENT INSURANCES Introductie De

Nadere informatie

De 17 principes van lean working

De 17 principes van lean working De 17 principes van lean working Lean working kan samengevat worden in 17 basis principes. De totale aanpak is hieruit opgebouwd. Het kennen en beheersen van de principes is belangrijk voor de continu

Nadere informatie

Samen maken we goede zorg beter betaalbaar. Intrakoop, voor kostenbesparing in de zorg

Samen maken we goede zorg beter betaalbaar. Intrakoop, voor kostenbesparing in de zorg Samen maken we goede zorg beter betaalbaar Intrakoop, voor kostenbesparing in de zorg We hebben voor de zorg nog een wereld te winnen Bij uw zorgorganisatie telt elke euro, meer dan ooit. Er is u dan ook

Nadere informatie

Aanbesteden voor dummies. 24 november 2011 Seth van der Wielen Adviesburo De Meent b.v

Aanbesteden voor dummies. 24 november 2011 Seth van der Wielen Adviesburo De Meent b.v Aanbesteden voor dummies 24 november 2011 Seth van der Wielen Adviesburo De Meent b.v 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Aanbestedingsvormen 3. Contractvormen 4. Zorg voor een goede opdrachtnemer 5. Vraag

Nadere informatie

Aankondiging van een opdracht. Diensten

Aankondiging van een opdracht. Diensten Aankondiging van een opdracht Diensten Richtlijn 2004/18/EG Afdeling I: Aanbestedende dienst I.1) Naam, adressen en contactpunt(en) Gemeente Bergen op Zoom Jacob Obrechtlaan 4 Contactpunt(en): Gemeente

Nadere informatie

Verslag inspiratiemeeting 19 mei 2015

Verslag inspiratiemeeting 19 mei 2015 Verslag inspiratiemeeting 19 mei 2015 Verandering. De transitie waarin de bouw terecht is gekomen is een zeer actueel onderwerp. De laatste 15 tot 20 jaar heeft er een grote verandering plaatsgevonden

Nadere informatie

GEZOND KOKEN & MILIEUVRIENDELIJK DENKEN

GEZOND KOKEN & MILIEUVRIENDELIJK DENKEN GEZOND KOKEN & MILIEUVRIENDELIJK DENKEN Respect voor het milieu Een TEFAL pan kan worden gerecycled. Waar De TEFAL koekenpannen zijn gemaakt van roestvrijstaal of aluminium. Deze materialen zijn recyclebaar.

Nadere informatie

FACTO SUCCES MET AANBESTEDEN! PROF.DR. JAN TELGEN BREUKELEN, 20 MAART 2013

FACTO SUCCES MET AANBESTEDEN! PROF.DR. JAN TELGEN BREUKELEN, 20 MAART 2013 FACTO SUCCES MET AANBESTEDEN! PROF.DR. JAN TELGEN BREUKELEN, 20 MAART 2013 AGENDA Nieuwe aanbestedingswet EU voorstellen 10 fouten in aanbestedingen 20/3/2013 2 NIEUWE AANBESTEDINGSWET 20/3/2013 3 1. NIEUWE

Nadere informatie

Alphega apotheek. Voor meer zorg, meer gemak en meer rendement. In partnership with

Alphega apotheek. Voor meer zorg, meer gemak en meer rendement. In partnership with Alphega apotheek Voor meer zorg, meer gemak en meer rendement In partnership with De kracht van een internationaal netwerk voor vernieuwende zorg Alphega apotheek is het internationale leidende netwerk

Nadere informatie

BANDEN, VELGEN EN AUTOSERVICE. Winterbandenanalyse Profile Tyrecenter

BANDEN, VELGEN EN AUTOSERVICE. Winterbandenanalyse Profile Tyrecenter Winterbandenanalyse Profile Tyrecenter Winterbandenanalyse Profile Tyrecenter De belangrijkste oorzaak van auto-ongelukken in de winter, is een slechte voorbereiding op de weersomstandigheden. Hierbij

Nadere informatie

LNG IS MEER DAN EEN NIEUWE BRANDSTOF... HET IS PURE CONCURRENTIEKRACHT DE LNG SPECIALIST LNG LNG, DE BRANDSTOF VAN DE TOEKOMST SOLUTIONS

LNG IS MEER DAN EEN NIEUWE BRANDSTOF... HET IS PURE CONCURRENTIEKRACHT DE LNG SPECIALIST LNG LNG, DE BRANDSTOF VAN DE TOEKOMST SOLUTIONS DE LNG SPECIALIST LNG IS MEER DAN EEN NIEUWE BRANDSTOF... HET IS PURE CONCURRENTIEKRACHT LNG, DE BRANDSTOF VAN DE TOEKOMST LNG SOLUTIONS DE TRANSPORTSECTOR STAPT OVER OP LNG... DE BRANDSTOF VAN DE TOEKOMST

Nadere informatie

Didactisch partnerschap

Didactisch partnerschap Didactisch partnerschap Vijf routekaarten om lastige situaties in het samenwerken met ouders te hanteren Het klinkt zo mooi: didactisch partnerschap. Zie daar als leraar maar eens een goede invulling aan

Nadere informatie

De opslag van zout. Wat is de meest geschikte locatie voor de opslag van 25.000 ton zout? AkzoNobel 2011

De opslag van zout. Wat is de meest geschikte locatie voor de opslag van 25.000 ton zout? AkzoNobel 2011 De opslag van zout Wat is de meest geschikte locatie voor de opslag van 25.000 ton zout? AkzoNobel 2011 Bachelor Opdracht: Peter Reiche AkzoNobel Hengelo B.V. april - juli 2011 1 Dit verslag is vertrouwelijk

Nadere informatie

Innovation Concepts B.V. Nieuwsbrief 2012-01 Versie NL

Innovation Concepts B.V. Nieuwsbrief 2012-01 Versie NL Algemeen Innovation Concepts B.V. is bijna twee jaar geleden opgezet door Pol Knops en Keesjan Rijnsburger. We zijn al ruim twee jaar bezig met het onderzoeken van diverse toepassingen van CO 2 binding

Nadere informatie

Agrarische grondprijzen in soorten en maten

Agrarische grondprijzen in soorten en maten Agrarische grondprijzen in soorten en maten Oktober 2015 Wietse Dol, Paul Peter Kuiper 1 en Martien Voskuilen De gemiddelde grondprijs geeft een goed beeld van de grondprijsontwikkeling, mits rekening

Nadere informatie

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is.

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Energieverbruik binnen de voedingen drankensector. Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Deze whitepaper licht toe waarom het voor organisaties binnen de belangrijk is om inzicht te hebben

Nadere informatie

2-daagse BITSING. Masterclass. door Frans de Groot

2-daagse BITSING. Masterclass. door Frans de Groot 2-daagse BITSING Masterclass door Frans de Groot Maak onder leiding van auteur, grondlegger en business coach Frans de Groot jouw basisplan op maat en waarborg daarmee de groei en continuïteit voor uw

Nadere informatie

SCHÖNOX Q9 / Q9 W.»U wilt een tegellijm, die alles kan?wij ook.«

SCHÖNOX Q9 / Q9 W.»U wilt een tegellijm, die alles kan?wij ook.« SCHÖNOX Q9 / Q9 W»U wilt een tegellijm, die alles kan?wij ook.«1 De allrounder onder de tegellijmen: SCHÖNOX Q9 / Q9 W Stelt u zich eens voor: U kunt uw klanten al tijdens de advisering enthousiast maken

Nadere informatie

Energie inkopen in de zorg: keuzes maken

Energie inkopen in de zorg: keuzes maken Energie inkopen in de zorg: keuzes maken Het inkopen van energie is complex. Sinds de liberalisering van de energiemarkt is niets doen eigenlijk geen optie; afnemers moeten zelf actief zijn op de energiemarkt

Nadere informatie

Hoe directe ketelvoedingoplossingen geld besparen

Hoe directe ketelvoedingoplossingen geld besparen Hoe directe ketelvoedingoplossingen geld besparen Grundfos ketelvoedingsystemen: Doe het regelventiel weg! Standaard ketelvoedingsystemen zijn voorzien van een regelventiel, bypasse en overgedimensioneerde

Nadere informatie

Productmarktplan Snijhortensia 2015-2016 Meer waarde toevoegen? floraholland.com

Productmarktplan Snijhortensia 2015-2016 Meer waarde toevoegen? floraholland.com Productmarktplan Snijhortensia 2015-2016 Meer waarde toevoegen? floraholland.com Inhoudsopgave Samenwerken aan initiatieven 3 Wat kan FloraHolland voor u betekenen 5 Van producttafel naar productmarktplan

Nadere informatie

Onderhoud kan productieprocessen LEAN-er maken. LEAN en onderhoud in de voedingsmiddelen industrie 16 september 2011. Inhoud

Onderhoud kan productieprocessen LEAN-er maken. LEAN en onderhoud in de voedingsmiddelen industrie 16 september 2011. Inhoud Onderhoud kan productieprocessen LEAN-er maken LEAN en onderhoud in de voedingsmiddelen industrie 16 september 2011 Rob Brager 1 Inhoud 1. Inleiding 2. Waarom productieprocessen? 3. Traditioneel productieproces

Nadere informatie

Ondergrondse opslag van aardgas. Locaties Grijpskerk en Langelo

Ondergrondse opslag van aardgas. Locaties Grijpskerk en Langelo Ondergrondse opslag van aardgas Locaties Grijpskerk en Langelo Ondergrondse opslag van aardgas Elke dag voldoende aardgas voor iedereen. Het lijkt de normaalste zaak van de wereld, maar dat is het niet.

Nadere informatie

SCOPE 3 analyse van GHG genererende (keten) activiteiten

SCOPE 3 analyse van GHG genererende (keten) activiteiten SCOPE 3 analyse van GHG genererende (keten) Inhoud 1. Inleiding... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. 2. Bedrijf... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. 3. Energieverbruik en energieverbruikers... Fout!

Nadere informatie