LANDSCHAPSKRANT HERFST - WINTER Foto: Pierre Kestemont

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "LANDSCHAPSKRANT HERFST - WINTER 2009. Foto: Pierre Kestemont"

Transcriptie

1 HERFST - WINTER 2009 LANDSCHAPSKRANT Foto: Pierre Kestemont Uitgave van Regionaal Landschap West-Vlaamse Heuvels vzw (RLWH), Vaartstraat 7, 8902 Zillebeke, T , Verantw. uitgever: Jan Durnez

2 In dit nummer Bomen met een verhaal p. 2-6 Week van het bos p. 7 Zaadoogst van bomen en struiken van hier p.8 Kleine landschapselementen zoeken beheerder p. 8 UITNEEMBAAR Landschapsdoedag p t Boerenlandschap blijft investeren p. 13 Hé Watt-je p. 14 Veldkapellen p. 15 Activiteitenkalender p Dag van de Natuur p.20 Regionaal Landschap West-Vlaamse Heuvels is een aantrekkelijke streek met een eigen karakter en een duidelijk grote concentratie aan natuur- en landschapswaarden. is een vzw die zich engageert om de natuurlijke troeven van onze streek te beschermen. Dat doen we door overheid, verenigingen, bewoners en bezoekers van de streek te betrekken in concrete projecten. valt min of meer samen met de zuidelijke helft van de Westhoek. is een samenwerking tussen het Vlaams Gewest (Agentschap voor Natuur en Bos, Agentschap R-O Onroerend Erfgoed, de Provincie West-Vlaanderen, de steden en gemeenten Heuvelland, Ieper, Mesen, Poperinge, Vleteren en Zonnebeke, de natuur - en milieuverenigingen, de landbouwverenigingen, de toeristische verenigingen en de wildbeheereenheden. heeft tot doel via samenwerking de kwaliteit van het landschap en het streekeigen karakter van het Regionaal Landschap West-Vlaamse Heuvels te bevorderen en te promoten. Werkten mee: redactie: Regine Schollaert, Lieven Stubbe, Sonja Hauspie, Wally Dequidt, Ann Vansteenhuyse, Isabel Wittevrongel, Korneel Clarysse, Pierre Hubau, Wim Chielens, Paco Gouwy, Pat Vanderschueren, Dirk Cuvelier, Christine Warlop Foto s: Lieven Stubbe, Pierre Hubau, Ingrid Feys, Paco Gouwy, Marc Cordenier, RLWH, Geert Vercamer (www. rondomons.be), Pierre Kestemont, Regine Schollaert, Pat Vanderschueren, Isabel Wittevrongel Vormgeving en druk: - industrial printing Ieper Beste lezer, De vakantie zit erop, de zomer loopt op zijn einde. De herfst tovert straks opnieuw de mooiste kleuren in de natuur. En de herfst, dat is ook De Week van het Bos! Dit jaar speciale aandacht voor autochtoon plantgoed: wat dit precies is lees je verder in deze krant! Bomen en mensen het levert soms mooie verhalen op! We bundelden enkele van deze vertellingen, geniet ervan! Verder geven we je een voorproefje van onze eerste landschapsdoedag, op 11 oktober verwelkomen we je graag in Westouter. Geen gebrek aan activiteiten dit najaar: de kalender geeft je een overzicht van alle mogelijkheden, er is zeker iets wat je zal kunnen bekoren! Neem regelmatig een kijkje op onze webstek: zo hoef je niet op de volgende landschapskrant te wachten om meer te weten te komen over onze werking! De volgende landschapskrant mag je verwachten in het voorjaar, hou je brievenbus goed in de gaten want de krant zal er wat anders uitzien. We wensen je een mooie nazomer toe en zien je graag op de activiteiten! Inleiding Boom met een verhaal Regionaal Landschap West-Vlaamse Heuvels vzw Tel Bij het ter perse gaan van deze landschapskrant had ook Man bijt hond een reportage over speciale & waardevolle bomen. Welke periode is er beter dan de herfst -het seizoen van de bomen- om bomen meer aandacht te geven? We doen een warme oproep om jouw boomverhaal in te sturen. Heb jij ook zo n speciale boom? Alle merkwaardige bomen zullen worden opgenomen in een inventaris die we opmaken binnen het Interreg IV-project Landschap in Verandering. Mail uw schrijfsels door naar en misschien krijgt jouw artikel een plaats in onze volgende krant! We geven je alvast een voorzet met de volgende artikels van boswachter Pierre Hubau, Paco (10 jaar), Lieven Stubbe, Wim Chielens, Sonja Hauspie en Wally Dequidt. oproep speciale boomverhalen Met de steun van de Vlaamse overheid MESEN VLETEREN POPERINGE

3 Bomen met een verhaal in ons RLWH De eik van Wim Chielens (Reningelst) Er staat nog één boom uit mijn kindertijd in de tuin. Mijn vader plantte hem toen ze verhuisden naar hun nieuwe huis, in Acht jaar later werd ik geboren en de arme eik zou het gauw weten. Mijn broer, die vier jaar ouder is, verslond Karl May en dus speelden we bijna dagelijks cowboy en indiaan. Piet was Old Shatterhand en ik was Winnetou, al was het eigenlijk pas spannend als er ook slechteriken waren. Dus speelde ik ook wel eens een Sioux of een boze Mohikaan. En toen kwam de eik in beeld want daar werden de slechteriken aan vast gebonden. Ik herinner me nog een uitval van mijn vader omdat we enkele nagels in de stam hadden gedreven om er ons touw aan vast te maken. Veertig jaar later slaap ik elke avond onder die gigantische eik. Laat in de herfst word ik wel eens wakker als de eikels op het dak kletteren. Hij is immens. In een storm heeft hij al eens een kabel van de distributie meegesleurd, en hij duwt het muurtje omver, met het kapelletje waar mijn vader hem vlak achter plantte. En je blijft maar bladeren vegen in november. Enfin, een hoop miserie. Soms verwens ik hem. Maar het is de boom van mijn vader en vooral de boom van een verloren jeugd, van de wonderjaren toen ik nog niet alleen achterbleef op zondagavond omdat alle broers en zussen naar t internaat of de univ trokken. Een boom die mijn weemoed achter zijn schors bergt. Zolang het muurtje overeind blijft, mag hij ook blijven... Wim Chielens De kasteeleiken van Elverdinge (Ieper) De oudste en meest monumentale bomen van Groot-Ieper pronken in het kasteelpark van Elverdinge. Het gaat om een 30-tal prachtige eiken, beuken en linden van 150 tot 250 jaar oud. Ze werden ongetwijfeld reeds aangeplant vóór de bouw van het nieuwe kasteel rond Het kasteelpark ontsnapte ternauwernood aan het vernietigende oorlogsgeweld van de Eerste Wereldoorlog. Het dak van het kasteel was totaal vernietigd maar kon hersteld worden. De oorlog liet ook sporen na in de oude bomen: ze kregen allerlei schroot en kogels in hun lijf. Wellicht werden ze precies daardoor nooit geveld. Hun wonden zijn echter dichtgegroeid en daar de bomen geen handelswaarde meer hebben, mochten ze blijven staan en uitgroeien. Na de velling van een in 1993 gestorven eik werd een boomschijf uit de stam gezaagd. De doorsnede toont duidelijk de sporen (donkere vlekken) van ingeslagen kogels of granaatscherven vanaf de jaarringen van 1915/1918. Zorgvuldige telling van de jaarringen levert een ouderdom van ongeveer 250 jaar op. Deze boom werd dus geplant rond In die periode werd ook het vroegere kasteel nabij de dorpskerk van Elverdinge gebouwd (nu dorpszaal, ontmoetingscentrum). Nabij het kasteel zelf groeien twee monumentale zomereiken, ongetwijfeld ook 250 jaar oud. In 1996 dreigde één van de twee reuzeneiken bij het kasteel weg te kwijnen. Men vroeg toelating om deze te vellen. De slechte conditie was wellicht het gevolg van bodemverdichting onder de boom, waar een parkeerplaats was ingericht. Na een reddingsoperatie, op advies van de Ieperse Groendienst, kon de boom zich herstellen. De bodem onder de eik werd met ondergrondse luchtdrukontploffingen weer los gemaakt, zodat lucht en water de wortels beter konden bereiken. De aangetaste takken werden weggesnoeid en de wortels kregen een stimulerende voedselbehandeling. Momenteel zien beide reuzeneiken er gezond en vitaal uit: levende monumenten! Lieven Stubbe 3

4 De scheidingslinde op de Keiberg (Zonnebeke) Vroeger stond op het hoogste punt van de Keiberg die de grens tussen Beselare, Passendale en Moorslede uitmaakt, een zogenaamde scheidingslinde. Nu staat daar een Kalvariekruis. De gemeente Zonnebeke zal dit najaar opnieuw een linde aanplanten op de Keiberg. Hiermee wordt een oud gebruik in ere hersteld waarbij een boom de scheiding tussen gemeenten aanduidde. Maar Beselare zou zijn naam als toveressenparochie niet verdienen, mocht er geen verhaal verbonden zijn aan de Keiberg, de scheidingslinde en het Keibergkruis. En dat verhaal gaat als volgt. Al wie met de duivel wilde onderhandelen, moest om klokslag middernacht bij de linde op de Keiberg gaan staan met een zwart geitenlam als offer. Zo gebeurde het dat op een zekere nacht een boerenknecht daar op het gestelde uur stond en uitriep: Als satan mij goud genoeg wil geven, zou ik mijn ziel aan hem verkopen. Op dat moment begon de wind te waaien. Onverschrokken vervolgde de jongeman: ja, kwam satan mij maar een schone prijs aanbieden. Opeens uit het niets stond daar een zwarte heer op geitenpoten. De boerenknecht schrok, deinsde wat achteruit en vroeg: Wat wilt gij? Gij hebt me toch geroepen, zei de heer. Wie zijt gij? De heer, die de duivel in eigen persoon was, haalde een op voorhand gemaakt contract te voorschijn en zei: Wilt gij dit met uw bloed ondertekenen, dan hebt gij twintig jaar lang zoveel geld als gij maar wilt. Akkoord, zei de boerenknecht en hij verkocht zijn ziel met een verbintenis van twintig jaar. Hij moest alleen maar zijn hand in de vermolmde linde steken om er telkens opnieuw een gouden muntstuk uit te halen. Maar, zoals dat gaat, kreeg de boerenknecht na enige tijd schrik en berouw. Hij ging biechten bij de pastoor. Als boete moest hij de linde met gewijd stro laten opbranden. Daarna moest hij op dezelfde plaats waar zijn verbond met de duivel bekrachtigd was, op zijn eigen kosten een hoogverheven kruis oprichten. Toen de pastoor in aanwezigheid van een menigte volk, het kruisbeeld wilde inwijden, hoorde men een ijselijke godslastering, gerammel van kettingen en het geblaat van een geit. Op datzelfde moment viel het duivelscontract met zijn handtekening voor de voeten van de bekeerde boerenknecht neer. Binnenkort zullen we dus bij het Keibergkruis weer een linde zien groeien. Of hier ook weer zaken met de duivel te doen zullen zijn? Tja, in Beselare weet men natuurlijk nooit. Sonja Hauspie Bron: Oswald Maes: Tooveresse wie syde gy? Heruitgave van de Heksen-en Toveressenverhalen verschenen in de Beselaarse Gedenkboeken en geschreven door Jozef Maes - De Zonnebeekse Heemvrienden De haagbeuken van de site John McCrae Op de verhoogde berm langs de linkeroever van het Kanaal Ieper-IJzer, halfweg tussen Ieper en Boezinge, ligt de oorlogssite John McCrae, naast de belangrijke begraafplaats Essex Farm. De site omvat goed bewaarde oorlogs- 4

5 bunkers, monumenten, infoborden en wandelpaden. Op het steile talud langs het kasseiwegje doorheen de verhoogde berm ontdek je, nabij de kanaaloever, een groepje fraaie haagbeuken. Hun stammen zijn flink uitgegroeid, maar vooral de stamvoet of wortelaanzet toont duidelijk dat het om bijzonder oude exemplaren gaat. Vergelijkend onderzoek met fotomateriaal uit het begin van de oorlog en recente opnames toont met zekerheid aan dat deze haagbeuken er tijdens de oorlogsjaren reeds stonden als een stevige houtkant. Haagbeuken werden traditioneel vaak aangeplant op hellingen en taluds om de hellende bodem vast te leggen en om het vee schaduw te geven. Dank zij de beschutting die deze houtkant (intussen tot flinke bomen uitgegroeid) genoot in dit stukje holle weg, wisten de boomwortels het oorlogsgeweld te overleven, ofschoon de eerste frontlijnen amper 500 m verderop lagen! Dit groepje haagbeuken vormt dan ook een uniek én levend relicten van een landschap dat tussen in 1915 en 1917 morsdood werd gebombardeerd. Lieven Stubbe Knotwilgen in de Douvevallei (Heuvelland) Eén der merkwaardigste bomen in het Regionaal Landschap Westvlaamse Heuvels is een knotwilg (Salix alba) in het ANB-domein Doevevallei te Westouter-Heuvelland. Tijdens de inventarisatie naar autochtone genenbronnen in 1998 zagen wetenschappers Bert Maes en Chris Rövekamp uit Nederland enkele fors uit de kluiten gewassen knotwilgen. Eén exemplaar heeft een stamomtrek van 7,70 m. (cirkel van 10 volwassenen die mekaar de handgeven) en wordt beschouwd als één van de dikste knotwilgen voor Vlaanderen. Natuurlijk bevat deze formidabele stamomtrek geen zuiver hout maar door zijn ouderdom -ruim 200 jaar- is er een gigantisch gat ontstaan waardoor er ruim 25 kinderen in kunnen postvatten. Om velen te laten kennismaken met deze boom is er onlangs een wandelpad geopend die zal opgenomen in de knooppuntenwandelkaart Heuvelland. ANB geeft jaarlijks de toelating om stekmateriaal te oogsten, die opgekweekt worden als toekomstige knotbomen in het Regionaal Landschap. Trouwens, wie op zoek is naar allerlei knotsoorten is in de Doevevallei op de juiste plaats. Onze voorouders hebben hier allerlei boomsoorten gebruikt als knotboom en naast de alledaagse knotwilgen hebben we ook exemplaren van haagbeuk, zomereik, es, olm, linde, tamme kastanje, populier, hulst, Spaanse aak, meidoorn, hazelaar en zelfs lijsterbes. Pierre Hubau, boswachter ANB De platanen bij de Mariakapel langs de Ieperse vestingen De oudste en mooiste bomen binnen het Ieperse vestinglandschap werden aangeplant na de Eerste Wereldoorlog. Na de gedeeltelijke sloping en demping van het uitgebreide vestingcomplex (1853/1855) ontwierp de Brusselse tuinarchitect Fuchs in een parklandschap naar Engelse stijl met dreven, grasvelden en verspreide boomgroepen. Het oorlogsgeweld van vernietigde echter het originele parklandschap. De Ieperse hofbouwer Hector Casiers realiseerde rond 1923 de heraanleg naar de plannen van Fuchs. Helaas ging ook tijdens de Tweede Wereldoorlog een groot deel van dit bomenbestand verloren omdat de bevolking nood had aan brandhout. Slechts een dertigtal exemplaren overleefden, vooral monumentale platanen, enkele zomereiken en beuken. Tot de meest monumentale bomen behoren twee platanen aan weerszijden van de Mariakapel langs de Kasteelgracht, ter hoogte van het Hoornwerkpark. Toen 5

6 vele hoogstammige bomen tijdens WOII sneuvelden als brandhout, plaatsten enkele plaatselijke bewoners een bord bij deze platanen, met de oproep om de bomen uit respect voor de Mariakapel te laten staan. En zo geschiedde. Deze platanen bezitten intussen een stamomtrek van meer dan 2,50 m. De Lintjesboom (Poperinge) Een remedie voor kleine pijntjes kopen we tegenwoordig gewoon bij de apotheek. Maar ooit, zelfs niet eens zo lang geleden was dat nog anders! Toen zochten mensen hun heil in middeltjes zoals geneeskrachtige kruidenmengsels en vaak ook in het (bij)geloof. In Poperinge vinden we nog een stukje van deze folklore terug. Hoewel folklore? Tot op vandaag vinden nog veel mensen het kleine weggetje tot bij ons Heerenboompje. Getuige hiervan zijn de vele kledingstukken in de voddenboom en de weggesneden stukjes schors van de populier naast het kapelletje. Volgens de legende was op deze plaats ooit een uitgestrekt bos, het hout van een oude boom zou hebben gediend om een Christusbeeld te maken voor de Onze-Lieve-Vrouwekerk. Maar op een dag stond het beeld gewoon in het bos. Een boer bracht het beeld tot 3 keer naar de kerk terug, en uiteindelijk vertelde hij aan de pastoor wat er gebeurde. De pastoor besloot hieruit dat het beeld op die plaats een eigen kapelletje wou. Bedevaarders snijden nu een stukje van de schors om die als een soort amulet met zich mee te dragen. Vroeger trok men zelfs thee van de schors om die ter genezing te geven aan de zieke. De meidoornhaag rond het kappelletje wordt eveneens gebruikt om allerlei ziektes te bezweren: In de haag hangen kledingstukken, slabbetjes, juwelen en jawel tandenborstels in de hoop dat de eigenaar van deze spullen van zijn of haar kwaaltje verlost zal worden. De Meidoorn geniet al eeuwenlang een geneeskrachtige status: zelfs de Kelten en de Germanen vereerden de struik al. In oude rituelen stond de meidoorn symbool voor vernieuwing van de natuur en de hoop. Of een bedevaart naar ons Heerenboompje je er weer bovenop helpt, valt uit te proberen. Je wandelt er immers tussen de velden en hebt een mooie uitkijk op de stad. Met dank aan Wally Dequidt De notelaars langs de Wieltjesgracht Een aantal dreven langs de Ieperse vestinggrachten werden na de Tweede Wereldoorlog opnieuw aangeplant met okkernoten, naar het 19de eeuwse voorbeeld. Notelaars werden trouwens traditioneel vaak aangeplant op bermen en dijken langs kanalen of grachten. De notelaars aan weerszijden van de Wieltjesgrachten werden erg populair bij de bevolking. Elk jaar werden de bomen (eigendom van en beheerd door de stad) verhuurd aan omwonenden en geïnteresseerden om er de okkernoten uit te oogsten. Elke waardevolle boom kreeg een nummer, men kon zich vanaf 15 september meldden bij de Groendienst om een boom te kiezen. Af en toe was er wel eens discussie over wie precies welke boom gehuurd had, en of je de okkernoten van de naburige boom niet mee afsloeg. Deze traditie doofde langzaam uit in de jaren 90. Omwille van hun bijzondere, erg aantrekkelijke karakter als bomendreef langs de Wieltjesgracht (een relict van de vestingen) én de traditie van de publieke notenslag, werd deze okkernotendreef recent door het Agentschap RO West-Vlaanderen Onroerend Erfgoed ( Monumenten & Landschappen) voorgedragen om beschermd te worden als stadszicht. De toekomst van deze prachtige notelaarsdreef is dus gegarandeerd. Lieven Stubbe Ons Heeren Boompje 6

7 De Week van het Bos is uitgegroeid tot de grootste boshappening in Vlaanderen. Deze campagne van ANB en VBV wil zo veel mogelijk mensen in contact brengen met de schoonheid van de Vlaamse bossen. De Week van het Bos-campagne informeert elk jaar tienduizenden mensen op een speelse manier over de rol van bossen voor onze maatschappij en de impact van de bossen op ons leefmilieu. De herfst is de ideale periode om het bos te beleven: een frisse neus halen, genieten van de kleurenpracht, stiekem snoepen van de vele vruchten, je laten verwonderen door de honderden paddenstoelen, voor elk wat wils! Dit jaar gaat de week van het bos over autochtoon plantgoed: van de bomen die zich na de laatste ijstijd in onze regio hebben gevestigd, hebben alleen de exemplaren overleefd die zich het best aan onze bodem en klimaat konden aanpassen. Die succesvolle overlevers en hun nakomelingen noemen we autochtone bomen en struiken. Het aantal groeiplaatsen van autochtone bomen en struiken is de jongste decennia sterk achteruit- gegaan, en dat is heel jammer want autochtone bomen vormen de ruggengraat van de voedselketen. Het in blad komen, de bloei en het verliezen van hun bladeren is immers afgestemd op de levenscyclus van onze insecten, dieren en vogels! Bovendien zijn deze bomen goed aangepast aan onze milieuomstandigheden en ons klimaat waardoor zij grotere overlevingskansen hebben. Het gebruik van autochtoon materiaal betekent bovendien extra tewerkstelling bij lokale boeren, kwekers en verkopers van plantmateriaal. Tijdens de week van het bos worden heel wat activiteiten georganiseerd in onze streek, neem alvast een kijkje bij de kalender achterin deze krant, of kijk regelmatig voor een update op de kalender van www. rlwh.be, je vindt er zeker en vast je gading! Ook op www. weekvanhetbos.be krijg je nog heel wat extra informatie. 18 oktober 2009 WEEK van het BOS in de Sixtusbossen 11 OKTOBER 2009 Herfstknutsels op de Kemmelberg We maken er een dolle boel van en leren knopen leggen, maken kunstwerken met natuurlijke materialen en een picknick met vruchten en noten. We picknicken samen in de Lork. Toegang: gratis (picknick inbegrepen) Afspraak: Dries, Kemmel Wanneer: van 9u30 tot 13u00 Organisatie: Gezinsbond afdeling Kemmel, Gemeente Heuvelland, RLWH, Provincie West-Vlaanderen PROGRAMMA 14u. Geleide wandeling (8 km) in en rond de Sixtusbossen 14u30 Geleide wandeling (4 km) met focus op de geschiedenis van de Sixtusbossen en autochtone bomen en struiken 14u30. Themafietstocht Zaad met pit! langsheen autochtone bomen en struiken en de zaadboomgaard in de Sixtusbossen (13 km, geasfalteerde wegen worden soms verlaten. Max 60 deelnemers, beperkte fietsverhuur voorzien) 15.u30 17u30. Optreden van de Poldercowboys Ter afsluiting van de Week van het Bos - Vrije wandeling (4 km) met (kindvriendelijke) stops: geschiedenis van de Sixtusbossen, zoeken naar sporen, autochtone bomen en struiken, leven in de poel én bos, de zot van de Sixtusbossen, paard in het bos, - Speelzone voor kinderen tot 10 jaar - Animatie rondom de tent met kruidendrankjes maken en proeven, bloemstukken met materiaal uit het bos, houtsnijkunst, vlechten met berkentakken en kinderanimatie met Renata - Standendorp Landschapsdoedag met een parcours doorheen het Hellegat neem de middenkatern er maar bij! Tent aan de Krombeekseweg, Poperinge Vleteren. Agentschap voor Natuur en Bos (ANB), Regionaal Landschap West-Vlaamse Heuvels, Vleteren, Poperinge en hun milieuraden, Vereniging voor Bos in Vlaanderen (VBV) en Natuurpunt De Vlonder. meer info bel

8 Zaadoogst van bomen en struiken van hier Het Regionaal Landschap West- Vlaamse Heuvels is reeds jaren vertrouwd met het werken met autochtoon materiaal. Aan de hand van ondermeer oude Ferrarriskaarten kan worden nagegaan waar eeuwen geleden bossen en hagen voorkwamen. De inventaris van Chalon (1910) levert waardevolle informatie op over merkwaardige bomen in onze streek: sommige bomen werden geplant als topografische aanduiding of speelden een rol in legende s. Reeds begin deze eeuw (voor 1931) werden waardevolle bomen in kaart gebracht door de Commissie voor Monumenten en Landschappen. Door het samenbrengen van verschillende kaarten en aantekeningen uit vroegere tijden weten we op welke locaties autochtoon materiaal te vinden is. De zaden van deze oude bomen worden geoogst en in een boomkwekerij gedurende een 3 tal jaar opgekweekt tot volwaardig plantmateriaal. Het eerste jaar worden de zaden gewoon bewaard zodat ze kiemrijp worden, de volgende 2 jaar groeien de plantjes verder tot een hoogte van 40 a 60 cm. Deze jonge boompjes of struikjes worden dan gebruikt voor onze aanplantingen. Het oogsten van deze zaden en het aanplanten van de nieuwe bomen gebeurt in samenwerking met de landschapswacht. Wil je ook zo n autochtone boom of struik in je tuin, dan kom je misschien in aanmerking voor een subsidie. Wie woont binnen een ankerplaats of relictzone kan beroep op financiele steun van Agentschap Ruimtelijke Ordening en Onroerend Erfgoed Vlaanderen. Wegens grote belangstelling wordt dit project ook in 2010 voortgezet. Neem hiervoor vrijblijvend contact op met de landschapsanimator, Marc Cordenier op nummer 057/ of Kleine landschapselementen zoeken beheerder! In het Regionaal Landschap werken we aan het onderhoud van houtige landschapselementen. Er zijn tal van oude en waardevolle knotbomen en houtkanten die onderhoud nodig hebben. Vaak hebben eigenaars niet de tijd om zelf het beheer uit te voeren en geraken deze kostbare landschapselementen in verval. Anderzijds zijn er tal van mensen op zoek naar brandhout. Woon je in het Regionaal Landschap en heb jij knotbomen of houtkanten die dringend een onderhoudsbeurt nodig hebben, maar heb je zelf geen tijd? Geef jouw aanbod aan ons door en wij zoeken voor u iemand die het beheer kan uitvoeren. Ben je op zoek naar brandhout en ga je graag aan de slag met de kettingzaag? Neem dan contact op met of tel: 057/ Gelieve volgende gegevens te vermelden - Het adres waar de bomen of houtkanten staan. - Het aantal bomen of aantal meter houtkant - Een korte beschrijving van de plaats waar de bomen staan en hun bereikbaarheid : nat of droog, weiland, akker, dicht bij gebouwen, langs een weg of wandelpad

9 UITNEEMBAAR voor 11 oktober LANDSCHAPSDOEDAG 9

10 Haagvlechten Ons landschap zag er zo n honderd jaar geleden nog helemaal anders uit: de meeste hagen en bomen van toen zijn verdwenen door schaalverruiming, uitbreiding van de bewoning enz Met het verdwijnen van die hagen raakte ook de stiel haagvlechten in onbruik. Het leiden van een haag gebeurde voor de eerste keer een 3-tal jaar na het aanplanten. Ook bij oudere hagen werd deze techniek toegepast maar dan om de haag opnieuw te dichten. Het leiden van de haag gebeurt om deze te kunnen gebruiken als veekering én om de haag te laten verjongen. In de Westhoek en in het aanpalende Frans-Vlaanderen werd de gekruiste haag (twee varianten: plak- en kruishaag) vaak gezien. De doornstruiken (meidoorn, sleedoorn) werden af en toe verjongd door alleen de hoofdloten over te houden, ze in te kappen, zijdelings te buigen en te verbinden. Uit de hoofdloten schoten dan weer zijloten op zodat de haag voor een tijd weer ondoordringbaar was. Vaak deden boeren hiervoor beroep op hageleders, lokale specialisten die rondtrokken om de hagen in de streek te leden. Met de opkomst van de prikkeldraad verdween deze techniek. Plakhaag - België, Frankrijk. Deze stijl wordt aangeleerd op de workshop Kruishaag België, Frankrijk Maasheggenvlechten Nederland. Jaarlijks wordt er in Nederland een kampioenschap Maasheggenvelchten georganiseerd, waaraan diverse professionals en vrijwilligers deelnemen. Midland-Style Engeland Een gelijkaardige vlechtstijl wordt gedemonstreerd op de landschapsdoedag. Knip mij uit! LANDSCHAPSDOEDAG Ruil deze ingevulde bon in op de Landschapsdoedag en ontvang een leuke attentie naam:... adres:... 10

11 Ezeldorp Wij, ezels van Heuvelland en ruime omgeving heten jullie welkom op ons groot feest op zondag 11 oktober. Voor één dag toveren we de weide van Rik om tot een heus ezeldorp! Probeer een ritje op onze rug of in een wagentje dat we met plezier voor jou voorttrekken. Je mag ons strelen, borstelen en knuffelen: vandaag zijn we er helemaal voor jou! Kom er kennismaken met diverse rassen, groot en klein. Ook over ons bewogen verleden kom je iets te weten: unieke foto s, teksten en voorwerpen zijn duidelijk: we werken graag voor onze baasjes! Maar als het te lastig wordt of niet naar onze zin dan rusten we wel even Voor elk wat wils in ons ezeldorp, loop dus zeker even langs! in de weide renden de ezels naar het verste uiteinde van de weide. Daar aangekomen zag de vrouw dat het paard van de buurman een veulen geworpen had. Het veulen was echter in de greppel beland en was de uitputting nabij. Met de hulp van de buurman hebben ze het veulen kunnen redden maar vooral dankzij de ezels! Lijst met weetjes Wist je dat ezels kuddedieren zijn? Ze houden van gezelschap en staan niet graag alleen. Wanneer je 1 ezel ziet, zijn de anderen vlakbij. Ze gaan nooit ver uit elkaar. Er is geen hiërarchie: elke ezel, hoe klein ook, voelt zich verantwoordelijk voor de andere ezels rondom hem. Oorspronkelijk komt de ezel van droge regio s: hij heeft eigenlijk weinig gras nodig. Hij is specialist in het overleven met weinig en noemt in de Pyreneeën niet voor niets le nettoyeux. Hij kuist de weide: hij eet distels, brandnetels en doornstruiken. Wist je dat een ezel heel voorzichtig is: als hij verstrengeld zit, gaat hij gewoon wachten tot je hem komt bevrijden. Hij is curieus en aandachtig. Hij gaat kijken, hij vlucht niet. Een ezel is niet koppig maar juist heel intelligent. Als hij iets onbekends ziet neemt hij de tijd om het te analyseren. En eens hij besloten heeft dat het geen gevaar betekent, dan gaat hij ervoor of eronder om het nooit meer te vergeten Wist je dat een ezel geen dieptezicht hebben, je krijgt ze moeilijk over een plas water of een goot in de grond. Ook leuk om te weten is dat een ezel niet graag alleen achterblijft. Hij heeft nood aan gezelschap en zal altijd volgen. Zelf al treuzelt hij.. als hij je bijna niet meer ziet, zal hij uit schrik om alleen achter te blijven, toch volgen. Wees gerust: hij houdt je altijd in zijn vizier. Opvallend is dat wanneer 1 ezel in de kudde een ongeval heeft, de anderen bij hem blijven of ons proberen te doen inzien dat er iets niet in orde is. Zo gaat het verhaal over een vrouw die kwam thuis kwam van haar werk op een regen- en stormachtige dag. Haar kudde ezels was opgewonden, bleef balken en heen en weer lopen zodat de vrouw besloot om in de weide te gaan kijken. Eenmaal

12 doorlopend & gratis voor iedereen Zondag 11 oktober - Landschapsdoedag Onze eerste Landschapsdoedag in Westouter met een waaier aan activiteiten! PROGRAMMA > De doedag start om 13u30 > Start en aankomst: Bellestraat 21, Westouter Verschillende (educatieve) kinderactiviteiten Haagvlechten Bussels binden Ezeldorp Ezelmarkt Verkiezing van de grootste ezel Paardentaal en coaching met paarden Basisbeginselen paardrijden Moderne paardentractie Vervaardigen van hekken- en vlechtwerkafsluitingen, kleine meubels en bezems > Wandeltocht Kemmel - Westouter Afspraak: Den Dries Kemmel om 13u30 Voor wie: Geoefende stappers, vooraf inschrijven niet nodig Begeleider: Geert Dujardin > Werkwinkels/activiteiten waarvoor vooraf dient ingeschreven te worden: Haagvlechten: de plakhaag: vlechtstijl waarbij alle geplooide stammen dezelfde richting uitgaan. Afspraak: Hoeve Broekelzenhoek, Bellestraat 21, Westouter van 9u-12u Begeleiders: Lex Roeleveld (Stichting Heg- en Landschap, Nederland) Christophe Delbecque (Pays des Moulins de Flandre, Frankrijk) Dirk Cuvelier en Korneel Clarysse (RLWH) Prijs: e10/pers. De inschrijving is definitief na overschrijving op rek.nr. RLWH met vermelding haagvlechten. Max. 25 deeln. Meebrengen: werkhandschoenen en kapmes. Boomslepen Mobiele zagerij Demonstratie haagscheren Composteren Druivenpluk bij de wijnbouwer Tentoonstelling kunst met natuurlijke materialen Haagpreken Informatiestanden Koken met vruchten Wandelen en fietsen Zondag 11 oktober Werkwinkels, wandel- & fietstocht verband. De vooraf inschrijving is pas definitief na overschrijving op rek.nr RLWH met vermelding teamcoaching. Prijs: e10/pers. Druivenpluk bij de wijnboer Afspraak: Aan het kapelletje op het kruispunt van de Rodebergstraat en de Schomminkelstraat te Westouter Wanneer: groep I: van 14u00 tot 15u00 groep II: van 15u00 tot 16u00 groep III: van 16u00 tot 17u00 Begeleider: Martin Bacquaert Gratis deelname, maximum 50 deelnemers per groep. Fietstocht Kemmel - Westouter Afspraak: Den Dries Kemmel om 14u Begeleider: Pierre Hubau Gratis deelname, max. 50 deelnemers, fietsen beschikbaar, ook mogelijkheid tot meefietsen met eigen fiets. Koken met vruchten Afspraak: Koefee, Bellestraat 21, Westouter Wanneer: groep I: van 13u30 tot 15u00 groep II: van 15u00 tot 16u30 Begeleider: Renata Bruggeman Prijs: e3/pers. Te vereffenen aan de begeleider bij aanvang van de werkwinkel. Max. 20 deelnemers per groep. EquiSense stelt voor: Paardentaal en coaching met paarden Afspraak: Hoeve Broekelzenhoek, Bellestraat 21, Westouter Wanneer: groep I: van 13u30 tot 15u00 groep II: van 15u00 tot 16u30 Begeleiders: EquiSensors Isabel en Marianne Voor wie: Teams, individuen, afdelingen, management teams Info en inschrijven: min. 6 à 8 pers/ per coaching in team- Info en inschrijven tot 6 oktober: T Organisatie: RLWH vzw, t Boerenlandschap vzw, Pays des Moulins de Flandre asbl, Pays Cœur de Flandre asbl, Yser Houck asbl, ism Natuurpunt vzw, ANB, de Bron vzw, provincie West-Vlaanderen, Velt. Met dank aan: alle medewerkers Regionaal Landschap West-Vlaamse Heuvels vzw, t Boerenlandschap vzw, Pays des Moulins de Flandre asbl, Pays coeur de Flandre asbl, Yser Houck asbl, Agentschap voor Natuur en Bos, Provincie West-Vlaanderen, Gemeente Heuvelland, De Bron vzw, Natuurpunt vzw, Bosgroep IJzer en Leie vzw, Vlaamse Landmaatschappij, Lex Roeleveld (Stichting Heg- en Landschap),Boergondie,V akantiehoeve Rodeberg, Te Rikke en Ju, VVV Heuvelland, Rik Delhaye, Paul Merlevede, Pierre Hubau, Geert Dujardin, Renata Bruggeman, Hans Renders, Joël Devisschere, EquiSensors Isabel en Marianne, Karl Boudry, Pat Vanderscheuren, Bruno Osson, Kim Reekmans, Bram Reekmans, Marc Decorte, Condor Safety bvba, New Forest Paardenmelkerij, Frank Verdru, Zuster Godelieve, Stef Dehollander, Martin Bacquaert, Patrick Lebbe, Luc Verdonck, Koen Willekens, Walter Cambie, Greta Frans, Pierre Vandebuerie, Gérard Bauden, Dirk Deridder, Paardenkoets Pick. Deze dag wordt mogelijk gemaakt met de steun van de Europese Unie Europees Fonds regionale ontwikkeling (EFRO) 12

13 vzw t Boerenlandschap blijft investeren in kwaliteit! Sinds 2001 scheert t Boerenlandschap hagen in de streek. Onze zaagbladmachine heeft al heel wat kilometers haag onder handen genomen en jaarlijks komen er bij. Op vraag van onze leden naar een machine die het snoeiafval terzelfder tijd versnippert, heeft de vzw, met de steun van de Provincie West-Vlaanderen, geïnvesteerd in een nieuwe klepelmaaier. Deze machine is uitgerust met een rotor en speciale klepels, geschikt voor het snoeien van hagen. t Boerenlandschap streeft ernaar om kwalitatief mooi snoeiwerk af te leveren. De klepelmaaier is uitermate geschikt voor het snoeien van eenjarige hergroei. Voor het snoeien van oudere hagen is het aan te raden de zaagbladmachine te blijven gebruiken. Aarzel dus niet om een beroep te doen op t Boerenlandschap voor het onderhoud van uw haag of heg. Wij staan steeds tot uw dienst! Afspraken om uw haag te laten scheren: U bent eigenaar van een haag of heg in het buitengebied U doet uw aanvraag bij het secretariaat T U betaalt een éénmalig lidmaatschap van 11 euro (excl. BTW), dit wordt in rekening gebracht bij de eerste facturatie. Eén van de chauffeurs van de vzw komt het onderhoud (tegen vergoeding) bij u uitvoeren: - met een zaagbladmachine aan de tractor (voor het snoeien van meerjarige hergroei) of - met een klepelmaaier aan de tractor (voor jaarlijks onderhoud) Landbouwers en particulieren kunnen in veel gevallen een vergoeding verkrijgen voor het onderhoud van de haag via een beheerovereenkomst met de Vlaamse Landmaatschappij. Ook sommige gemeenten voorzien vergoedingen. Naast het scheren van hagen verhuurt de vzw ook een compostkeerder en een draadmachine (voor het afspannen van de weide of tuin). Alle info: Régine Schollaert; T , 13

14 Hé Watt-je!! Interactieve tentoonstelling over energie Wat komt er uit mijn stopcontact? Hoeveel stroom maakt een windmolen? Waarom is bio-energie duurzaam? Wat is het broeikaseffect? Kom naar de expositie en het wordt allemaal duidelijk! Hé Watt-je is vooral een belevingsexpositie waar je zelf kan ervaren wat duurzame energie nu precies is. Je betreedt de expositie via een woning, waarin allerlei vormen van duurzame energie toegepast worden. Met een zwengel kan je zelf energie opwekken of experimenteren met zonnepanelen of zonnecollectoren. Of voel aan een dak om te ondervinden welke delen wel en niet geïsoleerd zijn. De zintuigen worden bij Hé Wattje in ieder geval op de proef gesteld. Behalve kijken, moet je regelmatig voelen of ruiken. Door de opzet en inrichting van de expositie vol attributen en sfeerbepalende decordoeken, zal je hoe dan ook een idee krijgen van bijvoorbeeld de gevolgen van het broeikaseffect, maar ook van de kansen die duurzame energie ons te bieden heeft. Er is mogelijkheid voor organisaties om een rondleiding aan te vragen. Tijdens het weekend van de ecobeurs in ieper kan je kennismaken met de tentoonstelling. Meer info: of 057/ Inschrijven kan vanaf de herfstvakantie bij de milieueducatieve dienst van Stad Ieper op het nummer 057/ Organisatie: Stad Ieper, Milieuraad Ieper en Regionaal Landschap West-Vlaamse Heuvels, Provincie West- Vlaanderen Hé Watt-je vindt plaats van 1 december 2009 t.e.m. 14 februari 2010 in de Lakenhallen in Ieper. Voor 3 graad basisscholen en secundair onderwijs zijn specifieke rondleidingen voorzien. Een zoektocht in de tentoonstelling wordt aangevuld met een spel en experimenten. 14

15 Waarom een veldkapel onderhouden als een goed huisvader? Veldkapellen zijn een beeldbepalend element in het landschap, in uw dorpsgezicht of straatbeeld, niet alleen door hun constructie, maar heel vaak ook door hun groene en schaduwrijke omgeving. Door hun soms dichte concentratie, vormen ze het tastbare bewijs van de vroegere volksdevotie en zijn dus cultuurhistorisch belangrijk. Veldkapelletjes werden vaakopgericht uit dankbaarheid of als gelofte. Met een bijzondere geschiedenis van een familie of een buurt: met gebeurtenissen die vroegen, om niet vergeten te worden, maar om herinnerd te blijven. Vele van die particuliere geschiedenissen van de veldkapellen hadden te maken met de twee wereldoorlogen. De meeste veldkapellen situeren zich bij een hofstede, naast een toegangsdreef, bij een woning of in een wijk. Uitzondering hierop vormen de kapelletjes in de nissen van de huisgevels of stallingen - de aanleiding hier is de bouw zelf van de woning of stal, uit zuivere devotie of om bescherming (voor de bewoners en/of het vee) ervoor te vragen. (Triverius, jg. XIX n 1, jan.1989). Ze zijn doorgaans particuliere eigendom en liggen vaak langs de weg zodat ze gemakkelijk kunnen worden bezocht. Enkele veldkapelletjes zijn recent door hun eigenaars mooi gerestaureerd. Andere zijn door de tand des tijd niet meer in optimale conditie, waardoor het gevaar bestaat dat ze verdwijnen. (bvb. de kapelletjes uit Langemark-Poelkapelle door Georges Vandromme) Sommigen van deze monumentjes zijn trouwens nog steeds in gebruik. Gezien slechts weinig veldkapellen de status van beschermd monument genieten, ligt het voor de hand dat een aantal eigenaars het niet de moeite vinden om deze dikwijls specifiek bouwsels te blijven onderhouden. Bevloering. Bewaar zoveel als mogelijk de oorspronkelijke vloeren. Omgevingsaanleg. Hierbij wordt het best gebruik gemaakt van streekeigen groen. Lood en Zinkwerken. Alle aansluitingen zijn nodig voor een perfecte dichting van het dak. Gemeentelijke premie in Zonnebeke en Poperinge. De subsidie bedraagt 50% van de voorgelegde facturen met een maximum van 500 euro. Voor onderhouds- en herstelwerken die meer dan 500 euro bedragen, financiert het Agentschap R O Vlaanderen Onroerend Erfgoed binnen het Regionaal Landschap (Heuvelland, Ieper, Mesen, Poperinge, Vleteren, Zonnebeke)70% en de eigenaar 30% van de kosten.(uitvoering gebeurt door een geregistreerd aannemer via gunning) en dit op basis van een selectie op erfgoedwaarde. Enkele eenvoudige richtlijnen Problematiek opstijgend vocht. Het is aangewezen om een barrière te voorzien tegen het opstijgend vocht. Daartoe lijkt injectie de meest aangewezen methode. Metsel- en voegwerk. De meeste kapellen zijn opgetrokken met kalkmortel. Aangeraden is om alle voegwerk dat technisch niet meer voldoet te hernemen met een mortel op basis van zuivere natuurlijke hydraulische kalk. Bedaking. De oorspronkelijke dakbedekking wordt best gerecupereerd. Het is aangewezen om de pannendaken te voorzien van een onderdak. Schrijnwerk. Het oorspronkelijk glas wordt best bewaard. Het schrijnwerk beter herstellen dan vervangen. Bijzondere aandacht is nodig voor het hang- en sluitwerk. 15

16

17

18

19 ±

20 Dag van de Natuur - 21 & 22 november 2009 Taditiegetrouw trekt het provinciebestuur West-Vlaanderen samen met Natuurpunt, de Regionale Landschappen en de Gezinsbond dit najaar weer mee aan de kar voor een nieuwe editie van de Dag van de Natuur. Tijdens deze werk-dag steken honderden vrijwilligers de handen uit de mouwen om in hun stad, dorp of streek, wilgen te knotten, hagen aan te planten, poelen uit te diepen, heide te plaggen,... NEEM de (WERK)handschoen op en doe mee! Zonnebeke Wat: Aanleggen geboortedreef in de Frezenbergstraat Wanneer & waar: Zaterdag 21 november in Zonnebeke (tussen Briekestraat en Ieperstraat) Wie & info: Gemeente Zonnebeke, 051/ , Heuvelland Westouter Wat: Aanplanten bosrand in het natuurgebied De Sulferberg Wanneer & waar: Zaterdag 21 november van 9-12u & van 13u30 16u30 in Westouter; afspraak om 9u & om 13u30 aan de kerk in Westouter. Wie: SMY i.s.m. Natuurpunt Westland Info: Piet Hardeman, 057/ , Nuttige tip: Spade, werkhandschoenen en laarzen meebrengen. Poperinge Wat: Kappen van wilgen in de Bommelaer Wanneer & waar: Zaterdag 21 november van 9u30 11u30 in de Provenstraat in Poperinge Wie: Stad Poperinge i.s.m. De Lovie, Natuurpunt Poperinge- Vleteren en het Agentschap voor Natuur en Bos Info: Wally Dequidt, 057/ , Nuttige tip: Laarzen meebrengen. Wat: Verder aanplanten geboortebos Wanneer & waar: Zondag 22 november van 14u30-16u (hoek Barlebuizestraat en de Reningestraat in Poperinge) Wie: Stad Poperinge i.s.m. Agentschap voor Natuur en Bos, Mina-raad en de Gezinsbond Info: Wally Dequidt, 057/ , Nuttige tip: Laarzen meebrengen. Haringe Wat: Maaien van gracht en vrijzetten van talud en haag in het Kerkebeekproject Wanneer & waar: Zaterdag 21 november van 14-17u in de Heybrugstraat in Haringe; verzamelen aan de kerk van Haringe Wie: Natuurpunt Poperinge Vleteren Info: Guido Quaghebeur, 057/ , Nuttige tip: Hooivork, evt. zeis meebrengen. Vleteren Woesten Wat: Aanplanten van een speelbos Wanneer & waar: Zaterdag 21 november van 13u30 16u30 aan de insteekweg van de Burgweg t.h.v. huisnummer 35, grondgebied Woesten; bewegwijzering vanaf Woesten Dorp Wie: Milieuraad Vleteren i.s.m. Vlaamse Landmaatschappij, Agentschap voor Natuur & Bos, Milieudienst & Technische Dienst Vleteren, Volkstuinen Woesten, De Lovie, MOS team Onze Ark & het Regionaal Landschap West-Vlaamse Heuvels Info: Lien Vlamynck, 057/ , Nuttige tip: Spade of schop & laarzen meebrengen. Ieper Hollebeke Wat: Snoeien van braam en elzenopslag om de poel vrij te maken zodat amfibieën hier hun eitjes kunnen afzetten in het natuurgebied De Katteputten Wanneer & waar: Zondag 22 november van 14-16u in Hollebeke Wie: Natuurpunt Westland i.s.m. De Bron vzw, Milieueducatieve dienst Stad Ieper & Regionaal Landschap West- Vlaamse Heuvels Info: Rudy Claeys, 057/ , telenet.be Nuttige tip: Snoeischaar, greep, takkenschaar, werkkledij en stevig schoeisel meebrengen.

Vrome bomen in het landschap

Vrome bomen in het landschap Vrome bomen in het landschap Zoek mee naar kapel bomen! Gekandelaarde linde met boomkapel Linde met boomkapel gewijd aan Twee lindes bij kapel (1870) te gewijd aan Onze Lieve Vrouw te Geel Onze Lieve Vrouw

Nadere informatie

Maand van het Bos. 24 september 26 oktober 2007

Maand van het Bos. 24 september 26 oktober 2007 Maand van het Bos Ieper Heuvelland Poperinge Zonnebeke Mesen - Vleteren 24 september 26 oktober 2007 Speciaal voor de lagere scholen van Ieper wordt in de herfstperiode een Maand van het Bos PROGRAMMA

Nadere informatie

Aanbod Maand van het bos 2009

Aanbod Maand van het bos 2009 Aanbod Maand van het bos 2009 van 21 september tot 30 oktober voor het lager onderwijs IN DE KIJKER Bos vol geheimen. 4 tot 7 jaar van september t.e.m. december Hé Watt-je! 3 graad van december 2009 t.e.m.

Nadere informatie

Plant Goed aanbevelingslijst

Plant Goed aanbevelingslijst Plant Goed aanbevelingslijst Lijst streekeigen groen voor houtelementen De soorten in onderstaande tabellen die rood gemarkeerd staan mogen enkel gebruikt worden als gecertificeerd autochtoon plantmateriaal.

Nadere informatie

Themawandeling Herfst

Themawandeling Herfst Themawandeling Herfst Leerdoelen: De leerlingen tonen respect voor de natuur De leerlingen kunnen enkele typische herfstverschijnselen uit het bos verklaren De leerlingen kunnen op een aangepaste manier

Nadere informatie

De landbouwer als landschapsbouwer. 4. De landbouwer als landschapsbouwer ICT-opdracht ehorizon

De landbouwer als landschapsbouwer. 4. De landbouwer als landschapsbouwer ICT-opdracht ehorizon 4. De landbouwer als ICT-opdracht ehorizon Bedrijf: Steven Vanhecke - Oude Burkelslag 10-9990 Maldegem 4.1 Richtlijnen voor de begeleidende leerkracht Een belangrijk doel in de derde graad van het secundair

Nadere informatie

Planten voor de Prins Werkmap Tweede graad Basisonderwijs

Planten voor de Prins Werkmap Tweede graad Basisonderwijs Planten voor de Prins Werkmap Tweede graad Basisonderwijs Tekeningen: Jowan De Saedeleer Inleiding Wil jij Prins Baldewijn helpen om terug in zijn kasteel te gaan wonen? Dan moet je op zoek gaan naar nuttige

Nadere informatie

REPORTAGE: HOPPER JEUGDVERBLIJF MERKENVELD, LOPPEM (ZEDELGEM)

REPORTAGE: HOPPER JEUGDVERBLIJF MERKENVELD, LOPPEM (ZEDELGEM) NOTA REPORTAGE: HOPPER JEUGDVERBLIJF MERKENVELD, LOPPEM (ZEDELGEM) Datum: 1 augustus 2007 REPORTAGE: HOPPER JEUGDVERBLIJF MERKENVELD, LOPPEM (ZEDELGEM) 1 augustus 2007 pagina 1 > 6 1 Hopper Jeugdverblijf

Nadere informatie

Bloeiend plantje Spoor van een dier

Bloeiend plantje Spoor van een dier Volwassen boom Jonge boom Dode boom Hoge struik Lage struik Varen Mos Klimmende plant Bloeiend plantje Spoor van een dier Paddenstoel (op de grond) Bodemdiertje Paddenstoel (op een boom) Activiteit 3 :

Nadere informatie

Loof-en naaldbomen. Naam :

Loof-en naaldbomen. Naam : Loof-en naaldbomen Naam : Veel bomen maken een bos In een boomgaard staan soms honderden bomen, en toch is een boomgaard geen bos. Ook in een park kun je veel bomen zien, maar een park is beslist geen

Nadere informatie

Behaag...Natuurlijkactie 2013.

Behaag...Natuurlijkactie 2013. Behaag...Natuurlijkactie 2013. Een actie van Natuurpunt, de Milieuraad en het Gemeentebestuur. Gemengde hagen en houtkanten in landelijke gebieden en privétuinen kunnen samen groene linten vormen, vaak

Nadere informatie

Een enthousiaste bedrijfsvoering

Een enthousiaste bedrijfsvoering Maatwerk voor akkervogels EEN INTEGRAAL VERHAAL Vandaag zijn er veel minder akkervogels dan vroeger. Daarom gaan we samen aan de slag. Iedereen draagt zijn steentje bij: landbouwers, jagers, de Vlaamse

Nadere informatie

Puyenbroeck familial

Puyenbroeck familial Puyenbroeck familial Sfeervol familie evenement zondag 17 april van 10 18 uur Gratis gebruik van de uitbatingen: fietsen minigolf roeiboten/waterfietsen treintje en verkeerspark Optredens van de Ketnetband

Nadere informatie

Waterlanders : op weg met Sam de salamander. Poelenproject Herzele ter uitbreiding van de amfibieënpopulatie met als kernsoort de kamsalamander.

Waterlanders : op weg met Sam de salamander. Poelenproject Herzele ter uitbreiding van de amfibieënpopulatie met als kernsoort de kamsalamander. Waterlanders : op weg met Sam de salamander Poelenproject Herzele ter uitbreiding van de amfibieënpopulatie met als kernsoort de kamsalamander. 1 De kamsalamander... Hallo, Ik ben Sam, de salamander met

Nadere informatie

WERKBLAD OPDRACHTEN. Locatie: De Drie Linden Giersbergen 8 Drunen. 2008 Nationaal Park De Loonse en Drunense Duinen

WERKBLAD OPDRACHTEN. Locatie: De Drie Linden Giersbergen 8 Drunen. 2008 Nationaal Park De Loonse en Drunense Duinen Dassenwerk WERKBLAD OPDRACHTEN Locatie: De Drie Linden Giersbergen 8 Drunen 2008 Nationaal Park De Loonse en Drunense Duinen 1. Waar ben je? Je gaat een onderzoek doen in een klein gebied van Nationaal

Nadere informatie

Verkort Jaarverslag Buurtmoestuin Castellum 2011

Verkort Jaarverslag Buurtmoestuin Castellum 2011 Verkort Jaarverslag Buurtmoestuin Castellum 2011 Maart 2012 1. Voorwoord Op 20 april 2011 was het zover: de officiële oprichting van de Vereniging Buurtmoestuin Castellum! Het was het tastbare resultaat

Nadere informatie

BOOM de kampioen. vertelt over de plek die alle bomen over de hele wereld in ons. Er zijn ontelbaar veel boomsoorten en soms heeft een boom

BOOM de kampioen. vertelt over de plek die alle bomen over de hele wereld in ons. Er zijn ontelbaar veel boomsoorten en soms heeft een boom BOOM de kampioen vertelt over de plek die alle bomen over de hele wereld in ons leven innemen. En in het leven van de dieren. Er zijn ontelbaar veel boomsoorten en soms heeft een boom ook nog eens familieleden

Nadere informatie

de (on?)zin van het werken met streekeigen plantgoed

de (on?)zin van het werken met streekeigen plantgoed baron ruzettelaan 35 8310 brugge tel (050) 36 71 71 fax (050) 35 68 49 www.wvi.be de (on?)zin van het werken met streekeigen plantgoed boompjes planten: een pleidooi voor streekeigen, autochtoon en biodiversiteit

Nadere informatie

Gemeentelijk subsidiereglement voor de aanleg en het onderhoud van kleine landschapselementen

Gemeentelijk subsidiereglement voor de aanleg en het onderhoud van kleine landschapselementen Gemeentelijk subsidiereglement voor de aanleg en het onderhoud van kleine landschapselementen Vanaf 1 juni 2007 Artikel 1 Binnen de perken van de jaarlijks op de begroting goedgekeurde kredieten, verleent

Nadere informatie

1.Inleiding De beheerder van een productiebos wil voordat de bomen gekapt worden

1.Inleiding De beheerder van een productiebos wil voordat de bomen gekapt worden BO 6 Tijdsinvestering: Bomen meten Tijdstip: lente, zomer of herfst 1.Inleiding De beheerder van een productiebos wil voordat de bomen gekapt worden Nodig: Materiaal hoogtemeter Meetlint werkbladen potloden

Nadere informatie

De schaapskudde Een educatief programma voor groep 5 en 6 Handleiding Deel 3 Locatie Hoog-Buurlo

De schaapskudde Een educatief programma voor groep 5 en 6 Handleiding Deel 3 Locatie Hoog-Buurlo De schaapskudde Een educatief programma voor groep 5 en 6 Handleiding Deel 3 Locatie Hoog-Buurlo Inhoudsopgave Deel 3: De schaapskudde van Hoog-Buurlo 1. Aanmeldgegevens 2. Achtergrondinformatie Hoog-Buurlo

Nadere informatie

WERKBLAD mijn landschap

WERKBLAD mijn landschap WERKBLAD mijn landschap Hoe zie jij het landschap? Wat vind je mooi of belangrijk? Ga alleen of in groepjes aan de slag en maak - een presentatie op papier of digitaal - een gedicht, een verhaal of een

Nadere informatie

ALLES WAT JE WILT WETEN OVER BOMEN

ALLES WAT JE WILT WETEN OVER BOMEN 3 8 6 10 ALLES WAT JE WILT WETEN OVER BOMEN Een boom is...... een vaste plant met een houten stam en een kruin, alleen noemen de onderdelen anders dan bij een plant. Delen van de boom Laat de kinderen

Nadere informatie

Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Concept

Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Concept Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Concept a Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Colofon Deze samenvatting is een uitgave van de

Nadere informatie

H utnieuws 4 2014-2015

H utnieuws 4 2014-2015 OBS de Boomhut 31 oktober 2014 H utnieuws 4 2014-2015 Locatie Bernhardlaan 10 6824 LE Arnhem 026-4433102 Locatie Julianalaan 1 6824 KG Arnhem 026-3701183 In dit nummer: Tussenschoolseopvang Tussenschoolseopvang

Nadere informatie

Groen&Doen. Cursus heggenvlechten. Cursusseizoen 2015-2016. Heggenvlechten oud ambacht, helemaal van nú

Groen&Doen. Cursus heggenvlechten. Cursusseizoen 2015-2016. Heggenvlechten oud ambacht, helemaal van nú Groen&Doen Cursusseizoen 2015-2016 Cursus heggenvlechten Heggenvlechten oud ambacht, helemaal van nú Heggenvlechten is een eeuwenoude techniek die boeren gebruikten om heggen ondoordringbaar te maken.

Nadere informatie

De Staart in kaart. 4 jaar bosontwikkeling op voormalige akkers

De Staart in kaart. 4 jaar bosontwikkeling op voormalige akkers De Staart in kaart 4 jaar bosontwikkeling op voormalige akkers Esther Linnartz Juli 2008 Inleiding De Staart is een natuurgebied van 24 hectare aan noordoost kant van Oud-Beijerland en ligt aan de oevers

Nadere informatie

De Leemvallei, ga je mee op onderzoek?

De Leemvallei, ga je mee op onderzoek? De Leemvallei, ga je mee op onderzoek? Hallo allemaal, welkom in dit waanzinnige park voor jong en oud! Vandaag krijgen jullie de kans om dit park in het echt te openen met elkaar. Dit gaan we doen op

Nadere informatie

Een boom voor Sophie Donderdag 17 november 2011

Een boom voor Sophie Donderdag 17 november 2011 Een boom voor Sophie Donderdag 17 november 2011 we doen dat als teken van herinnering We planten een boom vandaag We planten een boom vandaag tijdens de novembermaand, maand van het herdenken. We planten

Nadere informatie

KERMIS EN JAARMARKT BELSELE

KERMIS EN JAARMARKT BELSELE KERMIS EN JAARMARKT BELSELE PROGRAMMA november 2013 Beste Belselenaar, Beste lezer, Elf november, 11.11.11 en de winterjaarmarkt, drie begrippen in Belsele, onlosmakelijk met elkaar verbonden. Elf november

Nadere informatie

Aan de Wijmeneir te Impe, deelgemeente van het Oost-Vlaamse Lede.

Aan de Wijmeneir te Impe, deelgemeente van het Oost-Vlaamse Lede. Vanuit de Wijmenier kan je tal van prachtige wandelingen maken. Eén ervan beschrijven we in onderstaande tekst Wandelpad : Beschermde landschappen langs de Molenbeken Praktische gegevens LENGTE: 15 km

Nadere informatie

weetje weetje weetje weetje weetje weetje weetje

weetje weetje weetje weetje weetje weetje weetje Een processie is een godsdienstige plechtigheid in de vorm van een optocht van geestelijken en gelovigen. Een processie zorgt voor een gevoel van samen horen omdat ze mensen verenigt. 1 4 Rond Sint-Macharius

Nadere informatie

DAG VAN DE NATUUR 16 & 17 NOVEMBER

DAG VAN DE NATUUR 16 & 17 NOVEMBER DAG VAN DE NATUUR 16 & 17 NOVEMBER 2013 Voor maar liefst de 35ste keer gaat op 16 en 17 november 2013 de Dag van de natuur door in WestVlaanderen. Iedereen wordt opgeroepen om een handje te komen toesteken

Nadere informatie

Productiebos maakt plaats voor oorspronkelijk heidelandschap.

Productiebos maakt plaats voor oorspronkelijk heidelandschap. NATUURVERBINDING HOORNEBOEG GOOIS NATUURRESERVAAT Productiebos maakt plaats voor oorspronkelijk heidelandschap. PRODUCTIEBOS MAAKT PLAATS VOOR OORSPRONKELIJK HEIDELANDSCHAP TEN ZUIDEN VAN HILVERSUM LIGGEN

Nadere informatie

De "sprookjesboom" van Beveren

De sprookjesboom van Beveren Bomen in Beveren De dikste boom van Beveren is ongetwijfeld de geklasseerde meer dan 200 jaar oude rode beuk in Hof Ter Saksen, met een stamomtrek van meer dan 6 meter gemeten op 1 meter hoogte. Tot voor

Nadere informatie

ALLES WAT JE WILT WETEN OVER BOMEN

ALLES WAT JE WILT WETEN OVER BOMEN ALLES WAT JE WILT WETEN OVER BOMEN Een boom is... Een boom is een plant, alleen noemen de onderdelen anders. Een boom is namelijk een vaste plant met een houten stam en een kruin. Delen van de boom Laat

Nadere informatie

Subsidiedossier KLE. Gemeente Sint-Amands Milieudienst Kristin Moens Livien Van der Looystraat 10 2890 Sint-Amands Tel 052 39 98 78 Fax 052 34 06 65

Subsidiedossier KLE. Gemeente Sint-Amands Milieudienst Kristin Moens Livien Van der Looystraat 10 2890 Sint-Amands Tel 052 39 98 78 Fax 052 34 06 65 Gemeente Sint-Amands Milieudienst Kristin Moens Livien Van der Looystraat 10 2890 Sint-Amands Tel 052 39 98 78 Fax 052 34 06 65 Subsidiedossier KLE Aanvraagformulier vind je op het einde van dit document

Nadere informatie

Groen Duffel informeert.

Groen Duffel informeert. Groen Duffel informeert. Beste leden en sympathisanten, Graag brengen we jullie op de hoogte van nieuws uit (Groen-)Duffel. In dit nummer: * Verkiezingen zondag 25 mei * Zin in een (gegidst) bezoek aan

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Natuurtentoonstelling

Natuurtentoonstelling Natuurtentoonstelling We gaan schilderijlijstjes maken. Knip elk een rechthoekige lijst uit een vel A4-papier. Daarna mag je jouw lijst versieren met kleurpotloden, verf, wascokrijt of ander materiaal.

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF 37 September 2010. Beste,

NIEUWSBRIEF 37 September 2010. Beste, NIEUWSBRIEF 37 September 2010 Beste, Je hebt via www.atelierartisjok.be ingetekend op de nieuwsbrief. De nieuwsbrief zal je wat meer wegwijs maken in diverse thema's rond planten en tuinarchitectuur. Suggesties

Nadere informatie

Atelier Artisjok planten&zo

Atelier Artisjok planten&zo Atelier Artisjok planten&zo Nieuwsbrief n 16 - december 2008 Beste, Je hebt via www.atelierartisjok.be ingetekend op de nieuwsbrief. De nieuwsbrief zal je wat meer wegwijs maken in diverse thema's rond

Nadere informatie

bosplantsoen Dunnen van

bosplantsoen Dunnen van De gemeente Ede streeft naar een natuurlijk beheer van het openbaar groen. Deze manier van beheren is vooral geschikt voor de grotere groenobjecten, bijvoorbeeld bosplantsoen. Bij het juiste beheer kan

Nadere informatie

Doos der wijzen: opdracht één

Doos der wijzen: opdracht één Doos der wijzen: opdracht één Zet de schoenendoos voor je voet, en bekijk alle kanten goed. De bodem zie je nu helemaal niet, heb daarover geen verdriet. Neem het deksel er eens van, hoeveel kanten zie

Nadere informatie

Outback Australië. Je kunt een auto huren of kopen. Dat kan op veel plaatsen.

Outback Australië. Je kunt een auto huren of kopen. Dat kan op veel plaatsen. Outback Australië Voor mij is Australië een heel bijzondere plek. Waarom? Dat zal ik uitleggen. Het begon al toen ik voor het eerst in Australië kwam. Ik stapte uit het vliegtuig. Meteen merkte ik dat

Nadere informatie

NOACH EN DE ZONDVLOED

NOACH EN DE ZONDVLOED Bijbel voor Kinderen presenteert NOACH EN DE ZONDVLOED Geschreven door: E. Duncan Hughes Illustraties door: Byron Unger en Lazarus Aangepast door: M. Maillot en Tammy S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd

Nadere informatie

Rivierenhof. Handleiding. Opgesteld door de domeinwachters. >> Ontdekkingstocht voor het 4, 5 en 6 leerjaar. Tjakkie de specht Ontdekt de Herfst

Rivierenhof. Handleiding. Opgesteld door de domeinwachters. >> Ontdekkingstocht voor het 4, 5 en 6 leerjaar. Tjakkie de specht Ontdekt de Herfst Rivierenhof Handleiding Opgesteld door de domeinwachters >> Ontdekkingstocht voor het 4, 5 en 6 leerjaar Tjakkie de specht Ontdekt de Herfst INLEIDING Het zelf -doe pakket bestaat uit een bewegwijzerde

Nadere informatie

NOACH EN DE ZONDVLOED

NOACH EN DE ZONDVLOED Bijbel voor Kinderen presenteert NOACH EN DE ZONDVLOED Geschreven door: E. Duncan Hughes Illustraties door: Byron Unger en Lazarus Aangepast door: M. Maillot en Tammy S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd

Nadere informatie

OPDRACHTEN bij de FIETSEXCURSIE van het project MOOI HOOGLAND-WEST!

OPDRACHTEN bij de FIETSEXCURSIE van het project MOOI HOOGLAND-WEST! ietsroute Hoogland West OPDRACHTEN bij de FIETSEXCURSIE van het project MOOI HOOGLAND-WEST! 5 4 6 3 2 1 Let op het verkeer en zet je fiets goed aan de kant! Mooi Hoogland-West! 1 Bolle akker locatie 1

Nadere informatie

Natuurpad De Mient. Wandelen. In het Nationaal Park Duinen van Texel

Natuurpad De Mient. Wandelen. In het Nationaal Park Duinen van Texel Staatsbosbeheer Duinen van Texel Ruijslaan 92, 1796 AZ De Koog T 0222-312228 www.staatsbosbeheer.nl Wandelen Natuurpad De Mient In het Nationaal Park Duinen van Texel Natuurpad De Mient De Mient was een

Nadere informatie

BULSKAMPVELD 2012. de leden van de smedersgilde stellen tentoon PROJECT BALUSTRADE TENTOONSTELLING

BULSKAMPVELD 2012. de leden van de smedersgilde stellen tentoon PROJECT BALUSTRADE TENTOONSTELLING BULSKAMPVELD 2012 de leden van de smedersgilde stellen tentoon Zoals je waarschijnlijk al weet via het artikel in de Klinknagel is er in juli en augusus een tentoonstelling van onze smedersgilde te Bulskampveld,

Nadere informatie

NATUURPUNT MALDEGEM-KNESSELARE nominatie Groene Pluim 2014

NATUURPUNT MALDEGEM-KNESSELARE nominatie Groene Pluim 2014 NATUURPUNT MALDEGEM-KNESSELARE nominatie Groene Pluim 2014 NATUURPUNT vzw Een onafhankelijke organisatie gedragen door vrijwilligers grootste natuurbeschermingsorganisate in Vlaanderen eind 2001 opgericht

Nadere informatie

grazers helpen de natuur.

grazers helpen de natuur. grazers helpen de natuur. Begrazing vroeger en nu Lang geleden kwamen in Vlaanderen allerlei soorten grazers voor: mammoeten, wisenten, oerrunderen, elanden... Die grazers zorgden ervoor dat Vlaanderen

Nadere informatie

Werkstuk wizard Hulpvragen

Werkstuk wizard Hulpvragen Hulpvragen Hulpvragen dieren Waarnemen Hoe ziet het dier eruit? Hoe beweegt het dier? Welke geluiden maakt het dier? Hoe voelt het dier aan? Hoe reageert het dier op je? Hoe neemt het dier waar? Leven

Nadere informatie

HET MOTTE MYSTERIE LESMAP LOCATIE CONTACT. Bezoek aan de archeologische site Hoge Wal in Ertvelde. Voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar.

HET MOTTE MYSTERIE LESMAP LOCATIE CONTACT. Bezoek aan de archeologische site Hoge Wal in Ertvelde. Voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar. LESMAP HET MOTTE MYSTERIE Bezoek aan de archeologische site Hoge Wal in Ertvelde. Voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar. D e leerlingen van je klas bezoeken de archeologische site Hoge Wal op een

Nadere informatie

Derde kleuter en eerste graad la ger onderwijs

Derde kleuter en eerste graad la ger onderwijs Floepje en het Water De kleuters en kinderen van de eerste graad maken kennis met het wezentje Floepje dat zowel kan zwemmen als vliegen. Floepje komt op een dag in vervuild water terecht en wordt ziek.

Nadere informatie

De Dennen. Wandelen. Paardrijden. Fietsen. Onderedeel van Nationaal Park Duinen van Texel

De Dennen. Wandelen. Paardrijden. Fietsen. Onderedeel van Nationaal Park Duinen van Texel Staatsbosbeheer Nationaal Park Duinen van Texel Ruijslaan 92, 1796 AZ De Koog T 0222-317741 www.staatsbosbeheer.nl Wandelen Fietsen Paardrijden De Dennen Onderedeel van Nationaal Park Duinen van Texel

Nadere informatie

- - - - - - - heeft u een. Opmerkelijke. boom - - - - brussels hoofdstedelijk gewest

- - - - - - - heeft u een. Opmerkelijke. boom - - - - brussels hoofdstedelijk gewest heeft u een Opmerkelijke boom? brussels hoofdstedelijk gewest Inlichtingen Directie Monumenten en Landschappen CCN Vooruitgangsstraat 80 1035 Brussel tel. 02/204 28 93 of 91 fax 02/204 15 22 cleclercq@mbhg.irisnet.be

Nadere informatie

VLAANDEREN VAKANTIELAND Getest en goedgekeurd door wandelaars

VLAANDEREN VAKANTIELAND Getest en goedgekeurd door wandelaars PERSBERICHT 16 januari 2013 WANDELING LANGS DE BRONNEN VAN DE VOERSTREEK IS DE MOOISTE WANDELROUTE VAN VLAANDEREN VAKANTIELAND Getest en goedgekeurd door wandelaars De wandeling Ontdek de bronnen van de

Nadere informatie

2. Maak met de 4 buizen een vierkant op de grond. Dit is het zoekraam.

2. Maak met de 4 buizen een vierkant op de grond. Dit is het zoekraam. Opdracht 1. Gebruik je ogen goed. In het bos kun je van alles ontdekken! Komen er onder de bomen verschillende soorten insecten en of bodemdiertjes voor? Het beste bos 1. Materiaal tas 1: zoekraam, 1 schepje,

Nadere informatie

Het zal nog even duren maar ooit zullen de Albizia s zo gaan bloeien:

Het zal nog even duren maar ooit zullen de Albizia s zo gaan bloeien: De tijd vliegt De dagen zijn alweer een stuk korter. De nachten worden alweer koud. Begin september is het maar net 3 graden s nachts. Toch begint september met een aantal prachtige dagen. En de dag dat

Nadere informatie

Kemmelbergwandelroute - Kemmel 9,4 km Dranouter- Kemmel- Wulvergem

Kemmelbergwandelroute - Kemmel 9,4 km Dranouter- Kemmel- Wulvergem Wandelroutes Kemmelbergwandelroute - Kemmel 9,4 km Dranouter- Kemmel- Wulvergem 1 Tweebergenwandelroute - Westouter 7,1 km Westouter 2 Flankrijkwandelpad-Loker 8 km Loker- Westouter 3 Kraters en Mijnenwandelroute

Nadere informatie

- - - - - - - HEEFT U EEN OPMERKELIJKE BOOM - - - - BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST

- - - - - - - HEEFT U EEN OPMERKELIJKE BOOM - - - - BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST HEEFT U EEN OPMERKELIJKE BOOM? BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST INLICHTINGEN Directie Monumenten en Landschappen CCN Vooruitgangsstraat 80 1035 Brussel tel. 02/204 28 93 of 91 fax 02/204 15 22 cleclercq@mbhg.irisnet.be

Nadere informatie

Registratieformulier Particuliere Monumentale bomen Haarlem

Registratieformulier Particuliere Monumentale bomen Haarlem Registratieformulier Particuliere Monumentale bomen Haarlem Met behulp van dit formulier kunt u een of meer bomen aanmelden voor registratie als Particuliere Monumentale Boom. De boomspecialist van gemeente

Nadere informatie

Beplantingen Elzensingel Enkele rij, 3 stuks per meter. Minimale lengte 10 m. Planten bosplantsoen (60-100cm) 1 m 4,20

Beplantingen Elzensingel Enkele rij, 3 stuks per meter. Minimale lengte 10 m. Planten bosplantsoen (60-100cm) 1 m 4,20 Normbedragen Landschapselementen 201 Normbedragen voor herstel en aanleg De normbedragen zijn opgebouwd uit kosten voor arbeid inclusief kosten voor materialen. De bedragen zijn de werkelijke kosten. Afwijkingen

Nadere informatie

Zon. 19 april 2015: viering 25 jaar Vorte Bossen. Doomkerke (Ruiselede)

Zon. 19 april 2015: viering 25 jaar Vorte Bossen. Doomkerke (Ruiselede) Zon. 19 april 2015: viering 25 jaar Vorte Bossen Doomkerke (Ruiselede) Naar aanleiding van het 25 jaar bestaan van het natuurgebied Vorte Bossen in Ruiselede organiseerde Natuurpunt De Torenvalk een viering

Nadere informatie

Groene Detailhandel. Een- en tweejarigen antwoorden 1. Een- en tweejarige tuinplanten Antwoorden

Groene Detailhandel. Een- en tweejarigen antwoorden 1. Een- en tweejarige tuinplanten Antwoorden Een- en tweejarige tuinplanten Antwoorden 1 Omschrijf met eigen woorden wat eenjarige planten zijn. Aan het einde van het seizoen vormen ze zaad en sterven af. Met andere woorden de meeste eenjarige kun

Nadere informatie

Op het einde van de fotozoektocht moet je een klein stukje langs een vrij drukke straat stappen. Wees dus voorzichtig en hou uiterst links!

Op het einde van de fotozoektocht moet je een klein stukje langs een vrij drukke straat stappen. Wees dus voorzichtig en hou uiterst links! Startplaats We starten de fotozoektocht op de parking van de Hospicebossen te Nazareth. Deze parking bevindt zich aan de ingang vlakbij de brug over de autosnelweg. Wegbeschrijving: Vanaf de startplaats

Nadere informatie

Thema Zintuigen. BSO in 2 nature Bushraft activiteit. www.in2nature.eu info@in2nature.eu. stichting in2nature. www.in2nature.eu info@in2nature.

Thema Zintuigen. BSO in 2 nature Bushraft activiteit. www.in2nature.eu info@in2nature.eu. stichting in2nature. www.in2nature.eu info@in2nature. BSO in 2 nature Bushraft activiteit www..eu info@.eu Thema Zintuigen www..eu info@.eu Johan en Sandra Van der Wielen Verbindingsweg 22 3921DM Elst (ut) 0318-471974 Triodos: 390288675 KvK: 30264584 Inleiding

Nadere informatie

De patrijs, klant van de akkerrand. Achtergrondinformatie bij de lesbrief voor kinderen.

De patrijs, klant van de akkerrand. Achtergrondinformatie bij de lesbrief voor kinderen. De patrijs, klant van de akkerrand. Achtergrondinformatie bij de lesbrief voor kinderen. Tekeningen Ciel Broeckx, juni 2010. 1 De Europese Unie heeft in 2002 afgesproken om het verlies aan biodiversiteit

Nadere informatie

2. Normkostentabel aanleg, herstel en achterstallig onderhoud 2015 Herstel en aanleg

2. Normkostentabel aanleg, herstel en achterstallig onderhoud 2015 Herstel en aanleg 2. Normkostentabel aanleg, herstel en achterstallig onderhoud 2015 Herstel en aanleg De normbedragen zijn opgebouwd uit kosten voor arbeid inclusief kosten voor materialen. De bedragen zijn de werkelijke

Nadere informatie

EEN BOOM IS NIET ALLEEN een verhaal over het bos

EEN BOOM IS NIET ALLEEN een verhaal over het bos 1. Kennismaking met het bos 1.1. Verhaal EEN BOOM IS NIET ALLEEN een verhaal over het bos Op een dag in de herfst kwam er een vogel door het bos gevlogen. Het was een erg kleurrijke vogel: een meesje!

Nadere informatie

Project Planten ABC. Week 1ABC: Algemeen

Project Planten ABC. Week 1ABC: Algemeen Project Planten ABC Week 1ABC: Algemeen Info: Planten Planten eten, ademen en groeien. Sommige planten houden van natte grond. Anderen van droge grond. Sommige planten houden van veel zon en warmte. Anderen

Nadere informatie

Verhalen uit een ander rijk

Verhalen uit een ander rijk Verhalen uit een ander rijk Ana-Magdalena Zainea www.anderssamen.nl www.ana-magdalena.nl Titel: Verhalen uit een ander rijk Auteur: Ana-Magdalena Zainea Correctie: Bart Renaer en Dorien Ruben Illustraties

Nadere informatie

Autochtoon plantsoen in opmars

Autochtoon plantsoen in opmars Autochtoon plantsoen in opmars Colofon Een uitgave van Agentschap voor Natuur en Bos Centrale Diensten Koning Albert II-laan 20 bus 8, 1000 Brussel Tekst ANB (Tom Neels en Kristine Vander Mijnsbrugge)

Nadere informatie

Wandeling n 12 : Al basse Hé : Durbuy Bewegwijzering :

Wandeling n 12 : Al basse Hé : Durbuy Bewegwijzering : Wandeling n 12 : Al basse Hé : Durbuy Bewegwijzering : Deze wandeling te midden van het oude dorpsgedeelte van Heyd neemt je mee langs een netwerk van hagen. Deze hagen, waarvan we het nut vergeten zijn,

Nadere informatie

Gezinsaanbod. speciaal voor families met kinderen tot 12 jaar vlieg wijst je de weg!

Gezinsaanbod. speciaal voor families met kinderen tot 12 jaar vlieg wijst je de weg! gezinsactiviteiten Gezinsaanbod speciaal voor families met kinderen tot 12 jaar vlieg wijst je de weg! 29 UNIVERSITEITS- BIBLIOTHEEK Mgr. Ladeuzeplein 21 3000 Leuven Universiteitsbibliotheek bib.kuleuven.be

Nadere informatie

Klein Kontakt. Jarigen in april - A -

Klein Kontakt. Jarigen in april - A - - A - Klein Kontakt Hallo allemaal, vanaf de Brugslootweg komen deze keer de puzzels, verhalen en kleurplaten voor jullie. Margreet (de moeder van Jesse) heeft het estafettestokje aan mij doorgegeven en

Nadere informatie

OosterparkBOOM! Waar staat de OosterparkBOOM eind 2014?

OosterparkBOOM! Waar staat de OosterparkBOOM eind 2014? OosterparkBOOM! Waar staat de OosterparkBOOM eind 2014? Mark C Hoogenboom Deze tekst is eind 2013 geschreven alsof het eind 2014 is. De tekst is bedoeld om een beeld te schetsen waar de OosterparkBOOM

Nadere informatie

Vraag en antwoord - BVR compensatie milieutaken door doelgroepwerknemers van 28/3/2014 luik actoren

Vraag en antwoord - BVR compensatie milieutaken door doelgroepwerknemers van 28/3/2014 luik actoren Vraag en antwoord - BVR compensatie milieutaken door doelgroepwerknemers van 28/3/2014 luik actoren Wie wordt beschouwd als actor? Elke grondgebruiker, grondeigenaar, natuurvereniging, bosgroep, regionaal

Nadere informatie

Land Art. Samenvatting: Leerdoel: Uitgewerkte activiteit:

Land Art. Samenvatting: Leerdoel: Uitgewerkte activiteit: Land Art Meeste mogelijkheden met kleur, maar in principe mogelijk in elk seizoen. Afhankelijk van het ontwerp Themawandeling Herfst Samenvatting: Voor kunstenaars en knutselaars biedt het bos een schat

Nadere informatie

De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 15 december 2015. Beste natuurliefhebber/-ster,

De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 15 december 2015. Beste natuurliefhebber/-ster, De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 15 december 2015 Beste natuurliefhebber/-ster, De dag begon mistig en op meerdere plaatsen bleef de mist de hele dag hangen. Gelukkig scheen in Beijum de zon. Doordat

Nadere informatie

Liedjes Kerstmusical: Volg die ster

Liedjes Kerstmusical: Volg die ster 14-1: Waar ben je geboren Waar ben je geboren, waar kom je vandaan Waar is het begonnen, waar is het ontstaan Waar ken jij de weg zelfs met je ogen dicht Waar ben je geboren, waar zag jij het licht Iedereen

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Deltaplan voor het Landschap, Moerenburg-Heukelom-Koningshoeven

Nieuwsbrief. Deltaplan voor het Landschap, Moerenburg-Heukelom-Koningshoeven Moerenburg- Inhoud: Zichtbare resultaten Kavelruil Heukelom 6 Kavelruil belangrijk voor realisatie doelstellingen Toekomstige plannen Deelname aan de Nationale Natuurwerkdag Procesmanager Nellie Raedts

Nadere informatie

Vivarium 2015: Lucky #7

Vivarium 2015: Lucky #7 Nieuwsbrief nr.1 Maart 2015 Vivarium 2015: Lucky #7 Na de zeer succesvolle terugkeer van Vivarium in 2014, zijn de voorbereiding op de komende editie al weer in volle gang. Wie de gehele historie van Vivarium

Nadere informatie

GOED LEVEN MET ALLERGISCHE RINITIS

GOED LEVEN MET ALLERGISCHE RINITIS GOED LEVEN MET ALLERGISCHE RINITIS Tips kunnen op geen enkele manier professione(e)l(e) medisch(e) advies, zorgen of aandacht vervangen. Als u twijfelt of het advies op u van toepassing is, praat dan met

Nadere informatie

Maak je schoolplein vogelvriendelijk

Maak je schoolplein vogelvriendelijk Maak je schoolplein vogelvriendelijk Leerlijn: kinderen leren vanuit het perspectief van vogels nadenken over hun omgeving. Wat hebben vogels nodig om te overleven? Schuilmogelijkheden, nestmogelijkheid,

Nadere informatie

Het onderzoek van de burgemeester 5/6

Het onderzoek van de burgemeester 5/6 Het onderzoek van de burgemeester De burgemeester hoorde dat kinderen ongerust zijn. Nee, ze zijn niet bang voor onweer of harde geluiden. Ze maken zich zorgen over de natuur. Dieren krijgen steeds minder

Nadere informatie

Ruimte voor jezelf. Coaching met paarden op Château Montchoix 16 tot en met 23 juni 2014. Vakantie met aandacht voor persoonlijke ontwikkeling

Ruimte voor jezelf. Coaching met paarden op Château Montchoix 16 tot en met 23 juni 2014. Vakantie met aandacht voor persoonlijke ontwikkeling Château Montchoix & Caballo Consultancy Ruimte voor jezelf Vakantie met aandacht voor persoonlijke ontwikkeling Coaching in Frankrijk Een kasteel, bossen, paarden, zon. Ruimte en tijd voor jezelf, voor

Nadere informatie

Inhoud. Doelstelling. Vernieuwend door combinatie succesfactoren. Werkpakketten & activiteiten WP1: Projectmanagement 27/02/2015 2

Inhoud. Doelstelling. Vernieuwend door combinatie succesfactoren. Werkpakketten & activiteiten WP1: Projectmanagement 27/02/2015 2 2 (Be)Levende Landschappen Projectvoorstel aangemeld bij Interreg Vlaanderen-Nederland Inhoud Doelstelling en aanpak Pilootgebieden & Partnerschap Pilootgebied Bels Lijntje Financiële aspecten Projectaanvraag

Nadere informatie

Natuurburen. In samenwerking met Stichting Welzijn Zorgcentra Basisscholen NME Centrum. Doel Saamhorigheid in de wijk versterken Elkaar leren kennen

Natuurburen. In samenwerking met Stichting Welzijn Zorgcentra Basisscholen NME Centrum. Doel Saamhorigheid in de wijk versterken Elkaar leren kennen Natuurburen In samenwerking met Stichting Welzijn Zorgcentra Basisscholen NME Centrum Doel Saamhorigheid in de wijk versterken Elkaar leren kennen Projectbeschrijving Ouderen en jongeren voeren samen activiteiten

Nadere informatie

7-12 jaar Scharrelavontuur. 7-12 jaar Scharrelavontuur

7-12 jaar Scharrelavontuur. 7-12 jaar Scharrelavontuur Geluiden Wees 1 minuut helemaal stil. Luister naar de geluiden om je heen. Hoeveel geluiden heb je gehoord? Welke geluiden heb je herkend? Je eigen geur maken Verzamel verschillende soorten blaadjes, mos,

Nadere informatie

Stedelijk subsidiereglement op de aanleg en onderhoud van kleine landschapselementen

Stedelijk subsidiereglement op de aanleg en onderhoud van kleine landschapselementen Stedelijk subsidiereglement op de aanleg en onderhoud van kleine landschapselementen Hagen, houtwallen, houtsingels, bomenrijen, veedrinkpoelen zijn van oudsher belangrijke landschapselementen, welke bovendien

Nadere informatie

Winterslaap. groep 5/6

Winterslaap. groep 5/6 Winterslaap groep 5/6 inhoud blz. Inleiding 3 1. Wat is een winterslaap? 4 2. Lage hartslag 5 3. Lage temperatuur 6 4. Winterrust 7 5. Winterslapers 8 Werkblad winterslaap 15 Schrijf je eigen e-boek 16

Nadere informatie

REPORTAGE: DE APPELTUIN (LEUVEN)

REPORTAGE: DE APPELTUIN (LEUVEN) NOTA REPORTAGE: DE APPELTUIN (LEUVEN) Datum: 1 september 2010 REPORTAGE: DE APPELTUIN (LEUVEN) 1 september 2010 pagina 1 > 10 1 Freinetschool De Appeltuin 1.1 KORT Adres Weldadigheidsstraat 74 3000 Leuven

Nadere informatie

aan Rijkswaterstaat G. Koot (Gerard) B. Westeneng (Bernard) mw. M. Posthumus (Marijke) K.Abrahamse (Kees) M. Ruis (Martin)

aan Rijkswaterstaat G. Koot (Gerard) B. Westeneng (Bernard) mw. M. Posthumus (Marijke) K.Abrahamse (Kees) M. Ruis (Martin) notitie Witteveen+Bos Hoogoorddreef 15 Postbus 12205 1100 AE Amsterdam 020 312 55 55 www.witteveenbos.nl onderwerp project opdrachtgever projectcode referentie opgemaakt door aanvullende bomeninventarisatie

Nadere informatie