Nederlandse Samenvatting

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Nederlandse Samenvatting"

Transcriptie

1

2

3 Introductie Hersenen sturen onze bewegingen aan. De aansturing van een spier tijdens een beweging verloopt via de motorische gebieden in onze hersenen (primaire motorcortex en secundaire motorgebieden) die via de piramidale baan in het ruggenmerg motorische zenuwcellen activeren die vervolgens de spieren aansturen. Een spier wordt in principe aangestuurd door de contralaterale motorcortex wat inhoudt dat de piramidale baan over kruist naar de andere zijde van het lichaam. Ook al worden alle spieren in de menselijke ledematen op deze wijze aangestuurd, toch heeft de mens over de ene spier meer controle dan over de andere. Zo hebben mensen een zeer goede controle over de spieren in hun handen. Dit komt doordat er een zeer groot gedeelte van de motorcortex betrokken is bij het maken van bewegingen met de vingers of handen (zie Fig. 4 in chapter 1) en dat de motorcortex de vingers bijna rechtstreeks kan aansturen. Mensen zijn niet alleen goed in het maken van bewegingen met één hand, maar ook met twee handen tegelijk. We noemen dit soort bewegingen ook wel bilaterale bewegingen. Een bilaterale beweging vraagt niet alleen om activiteit in beide motorcortices, maar ook om uitwisseling van informatie tussen de gebieden die de handen aansturen. Om ervoor te zorgen dat er geen ongecoördineerde beweging ontstaat, moet de ene hand immers weten wat de andere hand op dat moment doet. Deze uitwisseling van informatie wordt ook wel bilaterale interactie genoemd. Ook al is voor het verkrijgen van nauwkeurige bilaterale interacties veel oefening en training nodig (bijvoorbeeld veters leren te strikken), toch zijn sommige bilaterale interacties al aanwezig bij de geboorte. Mensen hebben bijvoorbeeld een aangeboren voorkeur voor symmetrische bewegingen ten opzichte van asymmetrische bewegingen. Ook al is de aanwezigheid van deze aangeboren bilaterale interacties al vaak beschreven, toch is er nog weinig bekend over de onderliggende neurofysiologische mechanismen en neuronale paden. Hoewel de aanwezigheid van bilaterale interacties functioneel kan zijn tijdens sommige bilaterale bewegingen, toch kunnen de interacties zich ook manifesteren tijdens bewegingen waarbij deze interacties niet nodig zijn. Zo kan tijdens een sterke of vermoeiende beweging met één hand, een zogenaamde unilaterale beweging, ongewilde spieractiviteit ontstaan aan de andere kant van het lichaam. Deze zogenoemde geassocieerde contracties worden waarschijnlijk veroorzaakt door 149

4 exciterende (stimulerende) bilaterale interacties en kunnen onbedoelde bijeffecten hebben. Zo zijn er meerdere verhalen bekend van politieagenten die per ongeluk hun pistool afschoten doordat ze met hun andere hand een plotselinge krachtige beweging maakten. Een ander voorbeeld van ongewilde bilaterale interacties is te zien tijdens een maximale bilaterale contractie. Tijdens een dergelijke contractie is de kracht lager dan wanneer elk van de handen apart een maximale contractie zou maken. Dit wordt het bilaterale deficit genoemd en wordt waarschijnlijk veroorzaakt door inhiberende (remmende) bilaterale interacties. Dit bilaterale deficit kan ongewenst zijn bij sporten waar veel kracht met twee handen tegelijk moet worden geleverd, zoals roeien of gewichtheffen. In dit proefschrift hebben we geassocieerde contracties en het bilaterale deficit gebruikt om meer te weten te komen over de neurofysiologische mechanismen en neuronale paden die ten grondslag liggen aan bilaterale interacties. Op dit moment zijn er twee theorieën op het gebied van de neuronale netwerken die betrokken zouden kunnen zijn bij geassocieerde activiteit: de motor overflow theorie en de default symmetrical motor programme theorie. Volgens de eerste theorie zal het motorische commando naar de spier die je wilt aanspannen overvloeien naar de spier aan de andere kant van het lichaam. Dit kan op verschillende plaatsen in het zenuwstelsel plaatsvinden (bijvoorbeeld in de hersenen tussen de motorcortices of in het ruggenmerg). De tweede theorie stelt dat tijdens een beweging een motorisch commando altijd naar de motor aan beide zijden gaat en dat tijdens een unilaterale beweging het commando naar de niet-actieve hand wordt geremd. In het verleden zijn er verschillende paden genoemd via welk bovenstaande zou kunnen gebeuren. Er is een mogelijkheid dat het commando uit de motorcortex niet alleen naar de doelspier gaat, maar ook naar de tegenoverliggende spier via aftakkingen van de piramidale baan (chapter 7, Fig. 1A) of via een motorische baan die niet kruist (chapter 7, Fig. 1B). Het is ook mogelijk dat de motorcortex in de nietactieve hersenhelft een kopie ontvangt van de commando s via structuren die de hersenhelften met elkaar verbinden (chapter 7, Fig. 1C) of direct via secundaire motorgebieden die een commando sturen naar beide motorcortices tegelijkertijd (chapter 7, Fig. 1D). Verder is er nog een theorie die stelt dat het commando naar de doelspier overvloeit naar de andere spier via aftakkingen in het ruggenmerg (chapter 7,Fig. 1E). 150

5 Mechanismen die geassocieerde activiteit laten toenemen tijdens motorische vermoeidheid Tijdens een vermoeidheidstaak zal na verloop van tijd de hoeveelheid geassocieerde activiteit in de contralaterale spier toenemen (zie voor voorbeeld Fig. 2 in chapter 5). De reden voor de toename is niet bekend, maar de toename zou veroorzaakt kunnen worden door vermoeidheidsgerelateerde veranderingen in de balans tussen exciterende en inhiberende commando s naar de motorcortex in de tegenoverliggende hersenhelft, de contralaterale motorcortex. In onze eerste vermoeidheidsstudie hebben we onderzoek gedaan naar vermoeidheidsgerelateerde veranderingen in het centrale zenuwstelsel tijdens een maximale contractie van twee minuten. Hierbij hebben we kracht-, spieractiviteit- (EMG) en hersenactiviteitmetingen (fmri) gecombineerd met de klassieke twitch interpolation techniek (chapter 2). Met deze laatste techniek stimuleer je de spier elektrisch tijdens een maximale contractie. Als de spier door de elektrische stimulatie nog extra kracht kan leveren (piekje op de maximale kracht) betekent dit, dat er niet werkelijk maximaal werd aangespannen en dat de spier dus eigenlijk meer kon doen. Met deze techniek kan dus inefficiënte aansturing van de hersenen gedetecteerd worden en de mate van vrijwillige activatie worden gemeten. Verder hebben we in deze eerste vermoeidheidsstudie onderzocht welke hersengebieden activiteit laten zien gerelateerd aan de toename in geassocieerde activiteit (chapter 3). De resultaten van de eerste studie (chapter 2) lieten zien dat vermoeidheid de input/output-relatie van motorische hersencellen (corticale motorneuronen) kan veranderen. Tijdens een maximale contractie gedurende twee minuten nam de input naar de belangrijkste motorische gebieden toe, terwijl de hersenen steeds minder goed in staat waren de spieren maximaal aan te sturen (output). Verder lieten we in chapter 2 zien dat niet alleen de input naar de contralaterale motorcortex die de doelhand aanstuurt toenam, maar ook die naar de ipsilaterale motorcortex. In chapter 3 lieten we zien dat de toename in input naar de ipsilaterale motorcortex waarschijnlijk de toename in geassocieerde activiteit tijdens een maximale contractie van twee minuten vertegenwoordigt. Dit resultaat komt overeen met data van Zijdewind en collega s (2006). Zoals eerder gemeld, is het mogelijk dat de ipsilaterale motorcortex wordt gecoactiveerd tijdens een contractie doordat de secundaire motorgebieden een 151

6 commando sturen naar beide motorcortices. De data in chapter 2 lieten zien dat er in de secundaire motorgebieden inderdaad ook een toename in hersenactiviteit was. Verder lieten we in chapter 3 zien dat activiteit in de secundaire motorgebieden gerelateerd is aan de toename in geassocieerde activiteit. Dus, de fmri data ondersteunen de default symmetrical motor programme theorie. Onze resultaten suggereren dus dat de toename in geassocieerde activiteit tijdens vermoeidheid tenminste ten dele wordt veroorzaakt door een toename in aansturing vanuit secundaire motorgebieden naar de doelmotorcortex en dat deze commando s worden gekopieerd naar de ipsilaterale motorcortex. Als de activatie van de ipsilaterale motorcortex sterk genoeg is om over de remming heen te komen, resulteert de gekopieerde activiteit uiteindelijk in spieractiviteit (EMG) en zichtbare bewegingen. Geassocieerde activiteit spiegelt de bewegingsrichting van de doelspier In de eerste twee hoofdstukken hebben we laten zien dat geassocieerde activiteit in elk geval ten dele wordt veroorzaakt door een toename in exciterende input naar beide primaire motorcortices. Het is bekend dat mensen een aangeboren neiging hebben hun handen symmetrisch te bewegen, zoals tijdens klappen (zie Fig. 1 in chapter 1). Vaak zijn bij symmetrische bewegingen dezelfde spieren aan beide zijden van het lichaam betrokken. Er wordt algemeen gedacht dat deze bewegingen meer stabiel zijn, omdat tijdens een dergelijke beweging dezelfde gebieden in de motorcortices worden geactiveerd. Niet alleen de geactiveerde spieren zijn hierbij belangrijk, maar ook de richting van een beweging is dat. Er is aangetoond dat bewegingen stabieler zijn als de ledematen in eenzelfde richting in de ruimte worden bewogen, dan wanneer ze in verschillende richtingen worden bewogen (bijvoorbeeld twee handen tegelijk naar voren bewegen, versus de handen tegelijkertijd naar de zijkant bewegen). Dit lijkt er op te wijzen dat bij exciterende bilaterale interacties niet alleen de geactiveerde spier(groep)en belangrijk zijn, maar dat ook de bewegingsrichting dat is. Geassocieerde contracties ontstaan ongewild en worden vaak niet opgemerkt door de proefpersonen. Ze zijn daarom interessant bij het bestuderen van bilaterale interacties. Het is bijvoorbeeld niet bekend of de exciterende interacties die ten grondslag liggen aan de geassocieerde contracties de spieren die geactiveerd 152

7 worden in of de bewegingsrichting van de doelhand representeert. In chapter 4 hebben we deze vraag onderzocht door te kijken of geassocieerde contracties tijdens een unilaterale maximale contractie van de wijsvinger worden beïnvloed door de actieve spieren of door de bewegingsrichting van de wijsvinger. Proefpersonen hebben de maximale contractie twee keer uitgevoerd. In het eerste experiment werden de handen in een symmetrische positie gehouden en in het tweede experiment werden ze in een asymmetrische positie gehouden. In beide experimenten lieten de data een toename in geassocieerde kracht zien in een opwaartse richting. Deze richting kwam in beide handposities overeen met de richting van de doelbeweging. We hebben dus laten zien dat de geassocieerde activiteit de bewegingsrichting van de doelhand spiegelt. Dit suggereert dat bij bilaterale interacties ook de bewegingsrichting belangrijk is en het sluit aan op eerdere studies die lieten zien dat neuronale activiteit niet gerelateerd is aan één simpele representatie, maar dat het meerdere dingen zoals bewegingsrichting, motorisch gedrag en krachtproductie vertegenwoordigt. Mechanismen die ten grondslag liggen aan de afname in geassocieerde activiteit in een vermoeide spier In een vermoeide spier is de hoeveelheid geassocieerde activiteit lager vergeleken met de prevermoeide situatie. Omdat er nog steeds een afname in geassocieerde activiteit te zien is na een correctie voor de vermoeidheidsgerelateerde afname in maximale kracht, wordt de afname waarschijnlijk veroorzaakt door vermoeidheidsgerelateerde veranderingen in het centraal zenuwstelsel (CZS). Het is echter nog niet bekend hoe vermoeidheid de hoeveelheid geassocieerde activiteit beïnvloedt. We hebben daarom onderzocht wat de relatie is tussen de afname in geassocieerde activiteit en de veranderingen die vermoeidheid veroorzaken in het CZS (chapter 5). Hiervoor hebben we het herstel van geassocieerde activiteit na een vermoeiende contractie vergeleken met het herstel in exciteerbaarheid (hoe gemakkelijk kan het CZS geactiveerd worden) van de neuronale paden die betrokken zijn bij het maken van vrijwillige contracties met de eerste dorsale interosseus spieren (FDIs) van de wijsvingers. Proefpersonen maakten korte vrijwillige maximale contracties (MVC s) voor en na een vermoeidheidsprotocol. We maten CZSexciteerbaarheid door het genereren van motor evoked potentials (MEPs) in de 153

8 spier met transcraniele magnetische stimulatie (TMS) op de motorcortex en vrijwillige activatie door elektrische stimulatie van de spier. Verder maten we vermoeidheidsgerelateerde veranderingen in de spier door het genereren van M- waves met behulp van elektrische stimulatie van de nervus ulnaris (de zenuw die de wijsvingerspier aanstuurt). Omdat de hoeveelheid CZS-vermoeidheid is gerelateerd aan de duur van de taak hebben we twee vermoeidheidsprotocollen gebruikt: een relatief korte maximale contractie van twee minuten en een langer durende serie van submaximale contracties. We hebben laten zien dat na een vermoeiende contractie zowel de geassocieerde contractie (5-10 min) als de CZS-exciteerbaarheid was afgenomen. De afname in CZS-exciteerbaarheid was zichtbaar aan een afname in spieractiviteit, MEPs en vrijwillige activatie, Een afname in CZS-exciteerbaarheid kan worden veroorzaakt door een vermoeidheidsgerelateerde verandering in de input/outputrelatie van de corticale motorneuronen in de hersenen, zoals we hebben laten zien in chapter 2. Dit maakt dat de corticale motorneuronen minder gevoelig worden voor motorische input. We hebben in chapter 3 laten zien dat de geassocieerde activiteit ontstaat in de motorcortex contralateraal van de spier die de geassocieerde activiteit laat zien. Omdat de geassocieerde activiteit in deze motorcortex ontstaat, zou de input/output-verandering de hoeveelheid geassocieerde activiteit kunnen hebben beïnvloed. We hebben echter ook laten zien dat de afname in CZS-exciteerbaarheid langer duurt dan de afname in geassocieerde activiteit. Dit suggereert dat de afname in geassocieerde activiteit niet alleen wordt veroorzaakt door veranderingen in neuronale paden betrokken bij vrijwillige contracties, maar dat ook andere veranderingen, die vooral paden beïnvloeden die betrokken zijn bij geassocieerde contracties, een rol kunnen spelen. Mechanismen die betrokken zijn bij het controleren van ongewilde activiteit De default symmetrical motor programme theorie suggereert dat tijdens een unilaterale of asymmetrische beweging activiteit in de contralaterale motorische paden moet worden onderdrukt. In chapter 3 en chapter 6 hebben we onderzocht wat de neurofysiologische basis van deze onderdrukkende interacties is. 154

9 De hoeveelheid geassocieerde activiteit tijdens een contractie verschilt tussen personen. Dit lijkt er op te wijzen dat de ene persoon beter is in het onderdrukken van de ongewilde activiteit dan de andere persoon. Het verschil in de hoeveelheid geassocieerde activiteit zou veroorzaakt kunnen worden door verschillen in exciterende en inhiberende bilaterale interacties (chapter 2 en chapter 3). In chapter 3 hebben we deze variatie in geassocieerde activiteit tussen personen gebruikt om te onderzoeken welke hersengebieden betrokken zijn bij de controle van geassocieerde activiteit tijdens een twee minuten durende maximale contractie. We hebben onderzocht welke hersengebieden activiteit laten zien die gecorreleerd is aan de gemiddelde hoeveelheid geassocieerde activiteit tijdens de maximale contractie. Met deze techniek hebben we aangetoond dat de linker dorsale premotorcortex (PMd), het corpus callosum (CC; hersenbalk) en het linkerdeel van het cerebellum (kleine hersenen) activiteit laten zien die gecorreleerd is aan de hoeveelheid geassocieerde activiteit per proefpersoon. De interpretatie van onze resultaten is echter lastig omdat fmri-data geen verschil kunnen laten zien tussen inhiberende of exciterende effecten. Omdat gesuggereerd wordt dat de PMd vooral betrokken is bij het onderdrukken van geassocieerde contracties, zouden verschillen in activiteit tussen proefpersonen in dit gebied verschillen in inhiberende functies kunnen vertegenwoordigen. Verder zouden de verschillen in CC-activiteit tussen proefpersonen de verschillen in interacties tussen de motorcortices in de hersenhelften kunnen vertegenwoordigen. De cerebellaire activiteit zou de consequentie kunnen zijn van verschillen in sensorische input. In chapter 6, hebben we de neuronale basis van het bilaterale deficit onderzocht, een fenomeen dat waarschijnlijk gerelateerd is aan inhiberende mechanismen die betrokken zijn bij het voorkomen van spiegelbewegingen. Tot op heden is er nog geen duidelijkheid op het gebied van de mechanismen die ten grondslag liggen aan het bilaterale deficit. Zowel de hersenen als het ruggenmerg worden genoemd als mogelijke bron. Wij hebben het bilateraal deficit op verschillende motorische lagen onderzocht door tijdens een simpele bilaterale maximale wijsvingerabductie, zowel kracht, spieractiviteit (EMG), als hersenactiviteit (fmri) tegelijkertijd te meten. Onze data lieten zien dat het deficit in kracht werd vergezeld door een afname in spieractiviteit van de eerste dorsale interosseusspieren en een afname in input naar de motorcortices. Deze bevindingen suggereren dat de primaire bron van het bilateraal deficit zich in een hersengebied 155

10 bevindt boven de motorcortex, oftewel in een hersengebied dat input levert aan de motorcortex. Een mogelijkheid is dat het bilateraal deficit de consequentie is van een actieve inhiberende baan tussen de hersenhelften (bijvoorbeeld via het CC). Onze resultaten laten echter ook zien dat de input naar de rechter ventrale premotorcortex (PMv) en de supplementaire motorcortex (SMA) lager was geworden tijdens bilaterale contracties. De premotorcortex en de SMA hebben veel connecties met de primaire motorische cortex. Dus een verlaging in input naar de PMv en SMA zou hebben kunnen resulteren in een afname in output naar de motorische cortex wat een afname in activiteit in dit gebied kan hebben veroorzaakt. De combinatie van resultaten in chapter 3 en chapter 6 verifiëren de belangrijke rol van secundaire motorgebieden in het controleren van de hoeveelheid bilaterale activiteit in de motorcortices. Conclusies Vanuit de gepresenteerde data in dit proefschrift kunnen we concluderen dat de ipsilateral motorcortex tijdens een beweging een kopie ontvangt van de neuronale input naar de contralaterale motorcortex. Deze kopie komt waarschijnlijk rechtstreeks van secundaire motorische gebieden en niet als motor overflow van de contralaterale motorcortex. De bilaterale activiteit lijkt aangeboren omdat mensen sterk de neiging hebben hun beide handen te bewegen tijdens een unilaterale beweging en symmetrisch te bewegen tijdens een bilaterale beweging. De neiging kan echter worden voorkomen door secundaire motorgebieden die de hoeveelheid bilaterale activiteit in de motorcortices controleren. Verder hebben we laten zien dat de bilaterale neuronale input naar de motorcortices niet alleen informatie bevat over de geactiveerde spieren, maar ook informatie bevat over de richting van de doelbeweging. De data die we hebben verzameld in de herstelperiode na de vermoeidheidstaak lieten verder zien dat de neuronale paden betrokken bij geassocieerde activiteit niet per se overlappen met de neuronale paden die gebruikt worden bij vrijwillige contracties. De onvrijwillige aard van geassocieerde activiteit biedt een interessant uitgangspunt voor het bestuderen van bilaterale interacties. Ook bieden de specifieke vermoeidheidsgerelateerde veranderingen in geassocieerde activiteit tijdens en na een vermoeidheidstaak interessante mogelijkheden voor het bestuderen van vermoeidheidsgerelateerde veranderingen in het CZS. 156

NEUROMUSCULAIRE ADAPTATIES TIJDENS LANGDURIGE BEDRUST

NEUROMUSCULAIRE ADAPTATIES TIJDENS LANGDURIGE BEDRUST SAMENVATTING Samenvatting 123 NEUROMUSCULAIRE ADAPTATIES TIJDENS LANGDURIGE BEDRUST Gewichtloosheid tijdens bemande ruimtevluchten elimineert vrijwel alle mechanische belasting op het menselijk lichaam.

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Samenvatting Nederlandse samenvatting Oorsuizen zit tussen de oren Tussen de oren Behalve fysiek tastbaar weefsel zoals bot, vloeistof en hersenen zit er veel meer tussen de oren, althans zo leert een

Nadere informatie

hoofdstuk 4 & 7 hoofdstuk 3 & 6 hoofdstuk 2 hoofdstuk 5 Hoofdstuk 2 tot en met 5 hoofdstuk 6 en 7 hoofdstuk 2 hoofdstuk 3 hoofdstuk

hoofdstuk 4 & 7 hoofdstuk 3 & 6 hoofdstuk 2 hoofdstuk 5 Hoofdstuk 2 tot en met 5 hoofdstuk 6 en 7 hoofdstuk 2 hoofdstuk 3 hoofdstuk Samenvatting De Lokomat is een apparaat dat bestaat uit een tredmolen, een harnas voor lichaamsgewichtondersteuning en twee robot armen die de benen van neurologische patiënten kunnen begeleiden tijdens

Nadere informatie

Methoden hersenonderzoek

Methoden hersenonderzoek Methoden hersenonderzoek Beschadigingen Meting van individuele neuronen Elektrische stimulatie Imaging technieken (Pet, fmri) EEG Psychofarmaca/drugs TMS Localisatie Voorbeeld: Het brein van Broca s patient

Nadere informatie

Neurocognitive Processes and the Prediction of Addictive Behaviors in Late Adolescence O. Korucuoğlu

Neurocognitive Processes and the Prediction of Addictive Behaviors in Late Adolescence O. Korucuoğlu Neurocognitive Processes and the Prediction of Addictive Behaviors in Late Adolescence O. Korucuoğlu Nederlandse Samenvatting De adolescentie is levensfase waarin de neiging om nieuwe ervaringen op te

Nadere informatie

Neurale synchronisatie binnen en tussen gebieden van het motorische systeem

Neurale synchronisatie binnen en tussen gebieden van het motorische systeem Samenvatting Neurale synchronisatie binnen en tussen gebieden van het motorische systeem Het brein is het meest complexe orgaan van ons lichaam. Met ontelbare neuronen (zenuwcellen) en hun verbindingen

Nadere informatie

De ziekte van Parkinson is een neurologische ziekte waarbij zenuwcellen in een specifiek deel van de

De ziekte van Parkinson is een neurologische ziekte waarbij zenuwcellen in een specifiek deel van de Rick Helmich Cerebral Reorganization in Parkinson s disease (proefschrift) Nederlandse Samenvatting De ziekte van Parkinson is een neurologische ziekte waarbij zenuwcellen in een specifiek deel van de

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting INTRODUCTION Kinderen en jongeren met cerebrale parese (CP) kunnen vaak niet zo goed lopen, rennen of traplopen. Dat kan komen door spierzwakte. Spierzwakte wordt vaak gemeten als de kracht die kinderen

Nadere informatie

Chapter 13. Nederlandse samenvatting. A.R.E. Potgieser

Chapter 13. Nederlandse samenvatting. A.R.E. Potgieser Chapter 13 Nederlandse samenvatting A.R.E. Potgieser Chapter 13 Nederlandse samenvatting Hoofdstuk 1 is een algemene introductie over de premotor cortex met een focus op betrokkenheid van deze gebieden

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Wat verandert er in het zenuwstelsel als een dier iets leert? Hoe worden herinneringen opgeslagen in de hersenen? Hieraan ten grondslag ligt het vermogen van het zenuwstelsel om

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/31633 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Kant, Anne Marie van der Title: Neural correlates of vocal learning in songbirds

Nadere informatie

Serotonergic Control of the Developing Cerebellum M. Oostland

Serotonergic Control of the Developing Cerebellum M. Oostland Serotonergic Control of the Developing Cerebellum M. Oostland Nederlandse samenvatting De ontwikkeling van de hersenen is een proces dat nauwgezet gereguleerd wordt, zowel voor als na de geboorte, en is

Nadere informatie

HOOFDSTUK 2 Intermanuele transfereffecten in volwassenen

HOOFDSTUK 2 Intermanuele transfereffecten in volwassenen Samenvatting 166 HOOFDSTUK 1 Introductie Na een armamputatie wordt vaak, om functionaliteit te behouden, een prothese voorgeschreven. Echter, 30% van de voorgeschreven protheses wordt niet gebruikt. 1-4

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 203 Nederlandse samenvatting Wittere grijstinten Klinische relevantie van afwijkingen in de grijze stof in multipele sclerose, zoals afgebeeld met MRI Multipele sclerose (MS) is

Nadere informatie

Het begrijpen van heterogeniteit binnen de ziekte van Alzheimer: een neurofysiologisch

Het begrijpen van heterogeniteit binnen de ziekte van Alzheimer: een neurofysiologisch Het begrijpen van heterogeniteit binnen de ziekte van Alzheimer: een neurofysiologisch perspectief Inleiding De ziekte van Alzheimer wordt gezien als een typische ziekte van de oudere leeftijd, echter

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting. Nederlandse samenvatting Lateralisatie en schizofrenie

Nederlandse Samenvatting. Nederlandse samenvatting Lateralisatie en schizofrenie Nederlandse samenvatting Lateralisatie en schizofrenie 255 256 De twee hersenhelften, de hemisferen, van het menselijke brein verschillen zowel in vorm als in functie. In sommige hersenfuncties, zoals

Nadere informatie

Growing into a different brain

Growing into a different brain 221 Nederlandse samenvatting 221 Nederlandse samenvatting Groeiend in een ander brein: de uitkomsten van vroeggeboorte op schoolleeftijd De doelen van dit proefschrift waren om 1) het inzicht te vergroten

Nadere informatie

Cervical dystonia Vries, Paulien Maria de

Cervical dystonia Vries, Paulien Maria de Cervical dystonia Vries, Paulien Maria de IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it. Please check the document version below. Document

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING 188 Type 1 Diabetes and the Brain Het is bekend dat diabetes mellitus type 1 als gevolg van hyperglykemie (hoge bloedsuikers) kan leiden tot microangiopathie (schade aan de kleine

Nadere informatie

Optimale loopvaardigheid met een prothese Balanceren tussen capaciteit en belasting. Samenvatting

Optimale loopvaardigheid met een prothese Balanceren tussen capaciteit en belasting. Samenvatting Optimale loopvaardigheid met een prothese Balanceren tussen capaciteit en belasting amenvatting ummary Introductie Het ondergaan van een beenamputatie is een drastische chirurgische ingreep, die grote

Nadere informatie

COMPLEXITEIT EN PLASTICITEIT VAN DE HERSENEN

COMPLEXITEIT EN PLASTICITEIT VAN DE HERSENEN COMPLEXITEIT EN PLASTICITEIT VAN DE HERSENEN Naam: Klas: Datum: INLEIDING De hersenen kun je zien als het besturingssysteem van je lichaam. Ze ontvangen en verwerken informatie en sturen signalen uit naar

Nadere informatie

Het zenuwstelsel. Het zenuwstelsel bestaat uit het centrale zenuwstelsel (hersenen en ruggenmerg) en het perifere zenuwstelsel. Figuur 3.7 boek p. 68.

Het zenuwstelsel. Het zenuwstelsel bestaat uit het centrale zenuwstelsel (hersenen en ruggenmerg) en het perifere zenuwstelsel. Figuur 3.7 boek p. 68. 1 Elke gedachte/ gevoel/ actie komt op de één of andere manier door het zenuwstelsel. Ze kunnen niet voorkomen zonder het zenuwstelsel. is een complexe combinatie van cellen (functie: zorgen dat organismen

Nadere informatie

De Hersenen. Historisch Overzicht. Inhoud college de Hersenen WAT IS DE BIJDRAGE VAN 'ONDERWERP X' AAN KUNSTMATIGE INTELLIGENTIE?

De Hersenen. Historisch Overzicht. Inhoud college de Hersenen WAT IS DE BIJDRAGE VAN 'ONDERWERP X' AAN KUNSTMATIGE INTELLIGENTIE? De Hersenen Oriëntatie, september 2002 Esther Wiersinga-Post Inhoud college de Hersenen historisch overzicht (ideeën vanaf 1800) van de video PAUZE neurofysiologie - opbouw van neuronen - actie potentialen

Nadere informatie

Bij epilepsiechirurgie streeft men naar complete verwijdering of disconnectie van de epileptogene zone met behoud van eloquente hersengebieden. Het do

Bij epilepsiechirurgie streeft men naar complete verwijdering of disconnectie van de epileptogene zone met behoud van eloquente hersengebieden. Het do Samenvatting Bij epilepsiechirurgie streeft men naar complete verwijdering of disconnectie van de epileptogene zone met behoud van eloquente hersengebieden. Het doel is immers om de aanvallen te stoppen

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting GENETISCHE EN RADIOLOGISCHE MARKERS VOOR DE PROGNOSE EN DIAGNOSE VAN MULTIPLE SCLEROSE Multiple Sclerose (MS) is een aandoening van het centrale zenuwstelsel (hersenen en ruggenmerg)

Nadere informatie

Beide helften van de hersenen zijn met elkaar verbonden door de hersenbalk. De hersenstam en de kleine hersenen omvatten de rest.

Beide helften van de hersenen zijn met elkaar verbonden door de hersenbalk. De hersenstam en de kleine hersenen omvatten de rest. Biologie SE4 Hoofdstuk 14 Paragraaf 1 Het zenuwstelsel kent twee delen: 1. Het centraal zenuwstelsel bevindt zich in het centrum van het lichaam en bestaat uit de neuronen van de hersenen en het ruggenmerg

Nadere informatie

Amyotrofische laterale sclerose (ALS) is een progressieve neuromusculaire ziekte

Amyotrofische laterale sclerose (ALS) is een progressieve neuromusculaire ziekte ALS IMPRINTS ON THE BRAIN LINKED TO THE CONNECTOME Proefschrift Ruben Schmidt UMC Utrecht Hersencentrum Nederlandse samenvatting ALS afdrukken op het brein gelinkt aan het connectoom Amyotrofische laterale

Nadere informatie

A Rewarding View on the Mouse Visual Cortex. Effects of Associative Learning and Cortical State on Early Visual Processing in the Brain P.M.

A Rewarding View on the Mouse Visual Cortex. Effects of Associative Learning and Cortical State on Early Visual Processing in the Brain P.M. A Rewarding View on the Mouse Visual Cortex. Effects of Associative Learning and Cortical State on Early Visual Processing in the Brain P.M. Goltstein Proefschrift samenvatting in het Nederlands. Geschreven

Nadere informatie

Integratie van functionele en moleculaire beeldvorming bij de ziekte van Alzheimer

Integratie van functionele en moleculaire beeldvorming bij de ziekte van Alzheimer Integratie van functionele en moleculaire beeldvorming bij de ziekte van Alzheimer Achtergrond De ziekte van Alzheimer De ziekte van Alzheimer (Alzheimer s disease - AD) is een neurodegeneratieve ziekte

Nadere informatie

Samenvatting. Waarom bewegen we op de manier waarop we bewegen?

Samenvatting. Waarom bewegen we op de manier waarop we bewegen? amenvatting 112 Dit proefschrift gaat over bewegingen en de manier waarop deze gecodeerd zijn in het brein. De bewegingen die we bekeken hebben zijn natuurlijke armbewegingen naar specifieke doelen. Ondanks

Nadere informatie

(NEDERLANDSE SAMENVATTING)

(NEDERLANDSE SAMENVATTING) (NEDERLANDSE SAMENVATTING) 171 Introductie van een nieuwe techniek, zoals 3-dimensionale echografie, om de fysiologie van de maag en de rol van de maag in het opwekken van bovenbuiksklachten te bestuderen,

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/22544 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/22544 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/22544 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Speksnijder, Niels Title: Determinants of psychosis vulnerability : focus on MEF2

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting 9 Nederlandse Samenvatting F.S. de Man 1,2, N. Westerhof 1,2, A. Vonk-Noordegraaf 1 Departments of 1 Pulmonology and 2 Physiology, VU University Medical Center / Institute for Cardiovascular Research,

Nadere informatie

Verwerking van echte en geïmpliceerde beweging

Verwerking van echte en geïmpliceerde beweging Verwerking van echte en geïmpliceerde beweging (Nederlandse samenvatting) Wanneer we een foto van een persoon zien, herkennen de meeste van ons of de persoon op de foto rende terwijl de foto gemaakt werd

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting List of publications Curriculum Vitae Dankwoord. Chapter 7

Nederlandse samenvatting List of publications Curriculum Vitae Dankwoord. Chapter 7 Nederlandse samenvatting List of publications Curriculum Vitae Dankwoord Cognitieve dysfunctie bij glioompatiënten Onderliggende mechanismen en consequenties Jaarlijks wordt bij 800 mensen in Nederland

Nadere informatie

Je gaat het pas zien als je het doorhebt. (Johan Cruijff)

Je gaat het pas zien als je het doorhebt. (Johan Cruijff) Je gaat het pas zien als je het doorhebt. (Johan Cruijff) Chapter 6 NEDERLANDSE SAMENVATTING Nederlandse Samenvatting 6 Nederlandse samenvatting Multiple sclerose (MS) is een neuro-inflammatoire en neurodegeneratieve

Nadere informatie

Chapter 10. Nederlandse samenvatting

Chapter 10. Nederlandse samenvatting Chapter 10 Nederlandse samenvatting Samenvatting Dunnevezelneuropathie (DVN) is een aandoening waarbij selectief of overwegend de dunne zenuwvezels (Aδ en C) zijn aangedaan. Het klinisch beeld wordt gekenmerkt

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting. Inleiding

Nederlandse samenvatting. Inleiding Nederlandse samenvatting 157 Inleiding Het immuunsysteem (afweersysteem) is een systeem in het lichaam dat werkt om infecties en ziekten af te weren. Het Latijnse woord immunis betekent vrijgesteld, een

Nadere informatie

Samenvatting. Over het gebruik van visuele informatie in het reiken bij baby s

Samenvatting. Over het gebruik van visuele informatie in het reiken bij baby s Samenvatting Over het gebruik van visuele informatie in het reiken bij baby s 166 Het doel van dit proefschrift was inzicht te krijgen in de vroege ontwikkeling van het gebruik van visuele informatie voor

Nadere informatie

Samenvatting (Dutch summary) Efficiëntie in cyclische sporten: de onderliggende aannames onderzocht

Samenvatting (Dutch summary) Efficiëntie in cyclische sporten: de onderliggende aannames onderzocht Samenvatting (Dutch summary) Efficiëntie in cyclische sporten: de onderliggende aannames onderzocht Gross efficiency in cyclic sports Samenvatting Om betere prestaties te kunnen leveren, moet het mechanische

Nadere informatie

Typische en atypische ontwikkeling van functionele hersennetwerken

Typische en atypische ontwikkeling van functionele hersennetwerken Nederlandse samenvatting Typische en atypische ontwikkeling van functionele hersennetwerken Hoe ontwikkelt het brein zich als complex netwerk? Tijdens gezonde, onverstoorde ontwikkeling, groeit er een

Nadere informatie

Chapter 9. Samenvatting

Chapter 9. Samenvatting Chapter 9 Samenvatting Samenvatting Voor de meeste mensen is zien een van de meest vanzelfsprekende zaken die er bestaan. Om goed te kunnen zien hebben we behalve goede ogen en voldoende licht ook een

Nadere informatie

Cognitieve functiestoornissen bij schizofrenie

Cognitieve functiestoornissen bij schizofrenie Hallucinaties zijn een merkwaardig psychologisch verschijnsel. Het betreft een vorm van sensorisch bedrog, die bij patiënten met schizofrenie het dagelijks functioneren belemmert en de kwaliteit van leven

Nadere informatie

SAMENVATTING. Schouder pijn na een beroerte.

SAMENVATTING. Schouder pijn na een beroerte. SAMENVATTING Schouder pijn na een beroerte. Schouderpijn na een beroerte is een veelvoorkomend bijverschijnsel bij patiënten met een hemiplegie (halfzijdige verlamming) en het voorkomen ervan wordt geschat

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Bij de ontwikkeling van metabole ziekten zoals overgewicht, type 2 diabetes en Anorexia Nervosa spelen omgevingsfactoren zoals dieet en fysieke activiteit een belangrijke rol. Er zijn echter grote individuele

Nadere informatie

Nederlandse samenva ng

Nederlandse samenva ng Nederlandse samenva ng Vast In Een Cirkel: hersenscanonderzoek naar cognitieve controle in de obsessievecompulsieve stoornis. De obsessieve-compulsieve stoornis (OCD) is een invaliderend psychiatrisch

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Nederlandse samenvatting Wereldwijd zijn er miljoenen mensen met diabetes mellitus, hetgeen resulteert in aanzienlijke morbiditeit en mortaliteit. Bekende oogheelkundige complicaties

Nadere informatie

Samenvatting (Dutch summary)

Samenvatting (Dutch summary) Samenvatting 179 Samenvatting (Dutch summary) Aanpassing van het evenwichtssysteem aan een ander zwaartekrachtsniveau: Consequenties voor ruimtelijke oriëntatie D e alomtegenwoordige zwaartekracht vormt

Nadere informatie

Networks of Action Control S. Jahfari

Networks of Action Control S. Jahfari Networks of Action Control S. Jahfari . Networks of Action Control Sara Jahfari NEDERLANDSE SAMENVATTING Dagelijks stappen velen van ons op de fiets of in de auto, om in de drukke ochtendspits op weg te

Nadere informatie

Samenvatting. Veranderingen in functionele spiereigenschappen als gevolg van een beroerte en inactiviteit

Samenvatting. Veranderingen in functionele spiereigenschappen als gevolg van een beroerte en inactiviteit Veranderingen in functionele spiereigenschappen als gevolg van een beroerte en inactiviteit In dit proefschrift is allereerst beschreven welke spierveranderingen plaats hebben gevonden als gevolg van een

Nadere informatie

Summary in dutch / Nederlandse samenvatting

Summary in dutch / Nederlandse samenvatting Summary in dutch / Nederlandse samenvatting 115 Van diagnose tot prognose Multiple sclerose (MS) is een chronische progressieve auto-immuum ziekte met onbekende origine die word gekarakteriseerd door laesies

Nadere informatie

Iedereen ervaart wel eens lichamelijke klachten. Soms is hiervoor een duidelijke oorzaak, zoals een beschadiging of een ontsteking, maar vaak is er ge

Iedereen ervaart wel eens lichamelijke klachten. Soms is hiervoor een duidelijke oorzaak, zoals een beschadiging of een ontsteking, maar vaak is er ge LEKENSAMENVATTING Iedereen ervaart wel eens lichamelijke klachten. Soms is hiervoor een duidelijke oorzaak, zoals een beschadiging of een ontsteking, maar vaak is er geen duidelijke medische verklaring

Nadere informatie

Waarom kijkt iedereen boos? Vergelijkend onderzoek van de hersenen van mensen met een depressie

Waarom kijkt iedereen boos? Vergelijkend onderzoek van de hersenen van mensen met een depressie Waarom kijkt iedereen boos? Vergelijkend onderzoek van de hersenen van mensen met een depressie Jojanneke is een studente van 24 jaar en kampt al een tijdje met depressieve klachten. Het valt haar huis-

Nadere informatie

te krijgen in dynamica van de CZS processen. Figuur 1 laat de algemene onderzoeksopzet van de experimenten uit Hoofdstuken 2 tot en met 7 zien.

te krijgen in dynamica van de CZS processen. Figuur 1 laat de algemene onderzoeksopzet van de experimenten uit Hoofdstuken 2 tot en met 7 zien. amenvatting 141 amenvatting Onze zintuigen zijn fascinerende systemen die ons in staat stellen om de wereld om ons heen waar te nemen en onze bewegingen te controleren. Meestal komt de informatie van de

Nadere informatie

Neuronal control of micturition Kuipers, Rutger

Neuronal control of micturition Kuipers, Rutger Neuronal control of micturition Kuipers, Rutger IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it. Please check the document version below.

Nadere informatie

Aandacht, controle & motoriek Tentamen 2012

Aandacht, controle & motoriek Tentamen 2012 Aandacht, controle & motoriek Tentamen 2012 Door psychobio.nl SAMENVATTING 27 meerkeuzevragen, 3 open vragen en 1 bonusvraag Vraag 1. Welke uitspraak over EEG/MEG is waar? a. De neurale bron van EEG-signalen

Nadere informatie

Hoofdstuk 3 hoofdstuk 4

Hoofdstuk 3 hoofdstuk 4 9Samenvatting Chapter 9 156 Samenvatting De ziekte van Parkinson is een veel voorkomende neurodegeneratieve aandoening, die vooral de oudere bevolking treft. Behandeling bestaat tot nu toe uit symptomatische

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting. Genetische & omgevingsrisicofactoren. Compulsieve symptomen: Beïnvloeden zij het brein op dezelfde manier?

Nederlandse samenvatting. Genetische & omgevingsrisicofactoren. Compulsieve symptomen: Beïnvloeden zij het brein op dezelfde manier? Genetische & omgevingsrisicofactoren voor Obsessieve- Compulsieve symptomen: Beïnvloeden zij het brein op dezelfde manier? 181 182 Obsessieve-compulsieve (OC) symptomen worden gekenmerkt door terugkerende,

Nadere informatie

Cannabinoid Receptor Function in the Medial Prefrontal Cortex F.S. den Boon

Cannabinoid Receptor Function in the Medial Prefrontal Cortex F.S. den Boon Cannabinoid Receptor Function in the Medial Prefrontal Cortex F.S. den Boon Nederlandse samenvatting Het lichaamseigen cannabis-systeem, oftewel het endocannabinoïde systeem, is vernoemd naar de cannabis

Nadere informatie

Taal in context. Autisme. Autisme. Overzicht Neurobiological insights into language comprehension in autism: Context matters

Taal in context. Autisme. Autisme. Overzicht Neurobiological insights into language comprehension in autism: Context matters Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding Aandeelhouder

Nadere informatie

Risk factors for renal function abnormalities

Risk factors for renal function abnormalities Risk factors for renal function abnormalities Nederlandse samenvatting Dit proefschrift probeert mogelijke risicofactoren voor progressief nierfunctieverlies te identificeren in een niet-diabetische populatie.

Nadere informatie

CHAPTER 11 SAMENVATTING

CHAPTER 11 SAMENVATTING CHAPTER 11 SAMENVATTING Chapter 11 Drugsverslaving Drugsverslaving is een wereldwijd gezondheidsprobleem dat gekarakteriseerd wordt door dwangmatig drugsgebruik en een hoge mate van terugval na afkicken.

Nadere informatie

Axonale schade in multiple sclerose De invloed van auto-immuniteit tegen neurofilament light

Axonale schade in multiple sclerose De invloed van auto-immuniteit tegen neurofilament light Axonale schade in multiple sclerose De invloed van auto-immuniteit tegen neurofilament light Multiple sclerose (MS) is een ziekte van het centrale zenuwstelsel (CZS). Het CZS bestaat uit onze hersenen,

Nadere informatie

Dutch Summary DUTCH SUMMARY

Dutch Summary DUTCH SUMMARY DUTCH SUMMARY Ieder organisme is uitgerust met een aangeboren systeem dat adaptief om moet kunnen gaan met situaties die onze fysieke en psychologische gesteldheid bedreigen. Zulke situaties worden ook

Nadere informatie

HERSENATROFIE GEMETEN MET BEHULP VAN MRI BIJ MULTIPELE SCLEROSE

HERSENATROFIE GEMETEN MET BEHULP VAN MRI BIJ MULTIPELE SCLEROSE HERSENATROFIE GEMETEN MET BEHULP VAN MRI BIJ MULTIPELE SCLEROSE Samenvatting 193 Het doel van dit proefschrift was het onderzoeken van de waarde van hersenatrofie gemeten met behulp van MRI voor het vervolgen

Nadere informatie

Tracing tremor: Neural correlates of essential tremor and its treatment Buijink, A.W.G.

Tracing tremor: Neural correlates of essential tremor and its treatment Buijink, A.W.G. UvA-DARE (Digital Academic Repository) Tracing tremor: Neural correlates of essential tremor and its treatment Buijink, A.W.G. Link to publication Citation for published version (APA): Buijink, A. W. G.

Nadere informatie

Citation for published version (APA): Wassenberg, W. J. G. V. D. (2008). Multichannel EEG: towards applications in clinical neurology. s.n.

Citation for published version (APA): Wassenberg, W. J. G. V. D. (2008). Multichannel EEG: towards applications in clinical neurology. s.n. University of Groningen Multichannel EEG Wassenberg, Wilhelmina Johanna Gerarda van de IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it.

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting 11 Chapter 11 Traumatisch hersenletsel is de meest voorkomende oorzaak van hersenletsel in onze samenleving. Naar schatting komt traumatisch hersenletsel jaarlijks voor in 235

Nadere informatie

Samenvatting. Chapter12

Samenvatting. Chapter12 Samenvatting Chapter12 Coinfectie met Mycobacterium Tuberculose tijdens HIV-infectie is een groot probleem in de derde wereld, daar dit leidt tot een grotere sterfte. (hoofdstuk I) In de studies beschreven

Nadere informatie

Het brein maakt deel uit van een groter geheel, het zenuwstelsel. Schematisch kan het zenuwstelsel als volgt in kaart worden gebracht:

Het brein maakt deel uit van een groter geheel, het zenuwstelsel. Schematisch kan het zenuwstelsel als volgt in kaart worden gebracht: Ons brein Het brein maakt deel uit van een groter geheel, het zenuwstelsel. Schematisch kan het zenuwstelsel als volgt in kaart worden gebracht: De hersenen zijn onderdeel van het zogenoemde centrale zenuwstelsel.

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting 5 Nederlandse samenvatting FUNCTIONELE EN PERFUSIE MRI BIJ DEMENTIE Dementie kan worden veroorzaakt door een groot aantal verschillende ziekten. De ziekte van Alzheimer is de meest voorkomende neurodegeneratieve

Nadere informatie

H2 Bouw en functie. Alle neuronen hebben net als gewone cellen een gewone cellichaam.

H2 Bouw en functie. Alle neuronen hebben net als gewone cellen een gewone cellichaam. Soorten zenuw cellen Neuronen H2 Bouw en functie Alle neuronen hebben net als gewone cellen een gewone cellichaam. De informatie stroom kan maar in een richting vloeien, van dendriet naar het axon. Dendrieten

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Slaap & Geheugen: gedragsmatige en moleculaire consequenties van slaapdeprivatie Mensen slapen gemiddeld zo n 6 tot 8 uur per dag. Dit komt neer op een kwart tot een derde van

Nadere informatie

Het (talen)lerende brein Een inleiding op neuroplasticiteit, tweetaligheid en cognitieve controle

Het (talen)lerende brein Een inleiding op neuroplasticiteit, tweetaligheid en cognitieve controle Een inleiding op neuroplasticiteit, tweetaligheid en cognitieve controle Esli Struys, Piet Van de Craen, Eva Migom, MURE, CLIN, Vrije Universiteit Brussel 11 mei 2010, Wetenschapskaravaan 31-5-2010 1 Enkele

Nadere informatie

Controle van de romp bij lagerugpijnpatiënten

Controle van de romp bij lagerugpijnpatiënten Controle van de romp bij lagerugpijnpatiënten In hoofdstuk 1 worden de achtergrond en de doelen van mijn onderzoek beschreven. Lage rugpijn is een belangrijk maatschappelijk probleem, zowel op het gebied

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/30209 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/30209 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/30209 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Witteman, Jurriaan Title: Towards a cognitive neuroscience of prosody perception

Nadere informatie

Afdeling KNF. Evoked Potential-onderzoeken (EP)

Afdeling KNF. Evoked Potential-onderzoeken (EP) Afdeling KNF Evoked Potential-onderzoeken (EP) Evoked Potentials zijn kleine elektrische spanningen - signalen - van de hersenen, die door bepaalde prikkels van buitenaf kunnen worden opgewekt. Om de

Nadere informatie

Fetal Origins of Socioeconomic Inequalities. in Early Childhood Health. The Generation R Study. Lindsay Marisia Silva SAMENVATTING

Fetal Origins of Socioeconomic Inequalities. in Early Childhood Health. The Generation R Study. Lindsay Marisia Silva SAMENVATTING Fetal Origins of Socioeconomic Inequalities in Early Childhood Health The Generation R Study Lindsay Marisia Silva SAMENVATTING Sociaal-economische gezondheidsverschillen vormen een groot maatschappelijk

Nadere informatie

De ziekte van Parkinson (ZvP) is een progressieve aandoening van de hersenen

De ziekte van Parkinson (ZvP) is een progressieve aandoening van de hersenen Samenvatting 125 126 SAMENVATTING De ziekte van Parkinson (ZvP) is een progressieve aandoening van de hersenen waarbij zenuwcellen in de middenhersenen, die de neurotransmitter dopamine produceren, afsterven.

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting Neuroplasticiteit ten grondslag aan heroïne verslaving

Nederlandse samenvatting Neuroplasticiteit ten grondslag aan heroïne verslaving Nederlandse samenvatting Neuroplasticiteit ten grondslag aan heroïne verslaving Foto: Tycho Jonker Drugsverslaving is een psychiatrische stoornis met grote gezondheidsrisico s voor de verslaafde en heeft

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING 10 TOLL-LIKE RECEPTOREN IN HET CENTRALE ZENUWSTELSEL: REGELAARS VAN ONTSTEKINGEN, BESCHERMING, ONTWIKKELING EN HERSTEL NEDERLANDSE SAMENVATTING Chapter 10 Multipele sclerose (MS) is een chronische ontstekingsziekte

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting NEDERL ANDSE SAMENVAT TING HET OOG ALS WEERSPIEGELING VAN HET BREIN Optische coherentie tomografie in MS Meer dan een eeuw geleden schreef een van de eerste neurologen die gebruik maakte van de oogspiegel,

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting 135

Samenvatting. Samenvatting 135 Samenvatting 135 Samenvatting Dit proefschrift beschrijft een zoektocht naar de ecologische validiteit (de waarde van onderzoeksresultaten bij toepassing in het dagelijks leven) van executieve functie

Nadere informatie

Doelstelling: nagaan in hoeverre er verschillen optreden in de hersenactiviteit door het gebruik van de ChromaGen filters van de Xlens.

Doelstelling: nagaan in hoeverre er verschillen optreden in de hersenactiviteit door het gebruik van de ChromaGen filters van de Xlens. Antwerpen, juni 2011 Kwantitatieve EEG analyses lezen met/zonder Xlens. Doelstelling: nagaan in hoeverre er verschillen optreden in de hersenactiviteit door het gebruik van de ChromaGen filters van de

Nadere informatie

Samenvatting SAMENVATTING

Samenvatting SAMENVATTING SAMENVATTING Introductie Dit proefschrift geeft het theoretische en experimentele werk weer rondom de auditieve en cognitieve mechanismen van het top-down herstel van gedegradeerde spraak. In het dagelijks

Nadere informatie

Dutch summary (Nederlandse samenvatting)

Dutch summary (Nederlandse samenvatting) Dutch summary (Nederlandse samenvatting) 127 Mechanische relevantie van verbindingen tussen skeletspieren Om je door de wereld te kunnen verplaatsen moeten de botten in je lichaam in beweging gebracht

Nadere informatie

INTRODUCTIE STRESSHORMONEN

INTRODUCTIE STRESSHORMONEN 8 Samenvatting INTRODUCTIE Cocaïne behoort tot de stimulerende middelen; stoffen die energie en alertheid verhogen en een kortstondig goed gevoel of zelfs euforie geven. Herhaaldelijk gebruik van cocaïne

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting 165 Neuromusculaire gevolgen van epimusculaire myofasciale krachttransmissie Ter vergroting van het begrip over de neurale aansturing van lichaamsbewegingen is gedetailleerde kennis

Nadere informatie

When we move together Kokal, Idil

When we move together Kokal, Idil When we move together Kokal, Idil IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it. Please check the document version below. Document Version

Nadere informatie

Citation for published version (APA): Rigter, L. A. (2010). The role of the serotonin 5-HT3 receptor in cortical development

Citation for published version (APA): Rigter, L. A. (2010). The role of the serotonin 5-HT3 receptor in cortical development UvA-DARE (Digital Academic Repository) The role of the serotonin 5-HT3 receptor in cortical development Smit-Rigter, L.A. Link to publication Citation for published version (APA): Rigter, L. A. (2010).

Nadere informatie

Samenvatting. Chapter 8

Samenvatting. Chapter 8 Samenvatting Chapter 8 154 Het dopaminerge systeem is betrokken bij de controle over een heel scala aan fysiologische functies, variërend van motorische activiteit tot de productie van hormonen en het

Nadere informatie

Citation for published version (APA): Contarino, M. F. (2013). Improving surgical treatment for movement disorders

Citation for published version (APA): Contarino, M. F. (2013). Improving surgical treatment for movement disorders UvA-DARE (Digital Academic Repository) Improving surgical treatment for movement disorders Contarino, M.F. Link to publication Citation for published version (APA): Contarino, M. F. (2013). Improving surgical

Nadere informatie

CogniTrain. CogniTrain. nieuwe oefenvormen. MTF CONGRES FYSIOTHERAPIE Stabiliteit en Balans 13 oktober 2007 UTRECHT

CogniTrain. CogniTrain. nieuwe oefenvormen. MTF CONGRES FYSIOTHERAPIE Stabiliteit en Balans 13 oktober 2007 UTRECHT Jules Alberga MTF CONGRES FYSIOTERAPIE Stabiliteit en Balans 13 oktober 2007 UTRECT nieuwe trend in actieve fysiotherapie! Revalideren met cognitieve afleiding Progamma: filosofie mogelijkheden voorbeelden

Nadere informatie

SAMENVATTING 183 SAMENVATTING

SAMENVATTING 183 SAMENVATTING SAMENVATTING 183 SAMENVATTING Vermoeidheid is een alledaagse ervaring. Wanneer vermoeidheid een lange tijd aanhoudt kan dit voor problemen zorgen. Geneeskundestudenten zien we als relatief kwetsbaar als

Nadere informatie

Meten van ziekteprogressie in MS: komen de perspectieven van

Meten van ziekteprogressie in MS: komen de perspectieven van Samenvatting proefschrift Jolijn Kragt Meten van ziekteprogressie in MS: komen de perspectieven van patiënten en dokters met elkaar overeen? Multipele sclerose (MS) is een chronische progressieve neurologische

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting 207 Hoe handhaaf je jezelf in een sociale omgeving? Welke psychologische processen liggen hieraan ten grondslag? Welke delen van de hersenen zijn hierbij betrokken? En is zijn deze processen en/of hersengebieden

Nadere informatie

Samenvatting. Mensen creëren hun eigen, soms illusionaire, visie over henzelf en de wereld

Samenvatting. Mensen creëren hun eigen, soms illusionaire, visie over henzelf en de wereld Samenvatting Mensen creëren hun eigen, soms illusionaire, visie over henzelf en de wereld om hen heen. Zo hebben vele mensen een natuurlijke neiging om zichzelf als bijzonder positief te beschouwen (bijv,

Nadere informatie

Samenvatting. Kunnen hoge precisie-eisen in het werk leiden tot RSI? ... ...

Samenvatting. Kunnen hoge precisie-eisen in het werk leiden tot RSI? ... ... ... Kunnen hoge precisie-eisen in het werk leiden tot RSI?... S Kunnen hoge precisie-eisen in het werk leiden tot RSI? Samenvatting Er zijn aanwijzingen dat het uitvoeren van fijn-motorische hand-arm taken,

Nadere informatie

SAMEN ME VAT A T T I T N I G

SAMEN ME VAT A T T I T N I G SAMENVATTING 186 Inleiding Het renine-angiotensine-aldosteron-systeem (RAAS) is een hormonaal systeem dat in belangrijke mate betrokken is bij de regulatie van bloeddruk en nierfunctie. Het RAAS is een

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/32213 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Schel, Margot Antoinette Title: Free won't : neurobiological bases of the development

Nadere informatie