Coachen met een dubbel doel. Handleiding voor positieve coaching

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Coachen met een dubbel doel. Handleiding voor positieve coaching"

Transcriptie

1 Coachen met een dubbel doel Handleiding voor positieve coaching Hockey Club Houten 1

2 Voorwoord Hoe krijgen we onze jeugd 1 zover dat ze met plezier het beste uit zichzelf halen? Het belang van goede coaches Als coach vervul je een belangrijke rol in het leven van onze jeugdleden. Je bent in de positie dat je ze - naast het hockeyen - waardevolle levenservaring kunt bieden. Coaches onderschatten vaak hun invloed, want: het gedrag van de coach beïnvloedt behoorlijk het zelfbeeld van de jonge sporter, voor sommige kinderen kan de coach in een periode van hun leven minstens zo belangrijk zijn als hun ouders. De relatie die je als coach met de individuele teamleden opbouwt, kun je gebruiken om naast de hockey techniek en tactiek ook de persoonlijke en sociale ontwikkeling van je spelers te ontwikkelen. In deze handleiding vind je richtlijnen over het positief coachen. Deze richtlijnen zijn bedoeld om je te helpen jouw positieve invloed te vergroten. Door aandacht te hebben voor positief coachen schep je een omgeving waar jeugdige sporters plezier hebben in sporten en zin hebben om beter te worden. Dat is naast de wedstrijd willen winnen het andere doel van de coach. Door meer dan 25 jaar onderzoek zijn deze richtlijnen ontstaan. Onderzoek heeft ook uitgewezen dat kinderen die plezier hebben in sport: gemotiveerder zijn om te trainen en daardoor harder trainen, beter presteren en ook langer blijven sporten. In 2010 hebben Nico Weel en Jan Stevers het initiatief genomen om Positief Coachen bij HCHouten te introduceren na een inspirerende en herkenbare theatersessie van Ewald van Kouwen vanuit de Stichting Positief Coachen. De gemeente Houten maakte deze sessie mede mogelijke en ondersteunende het initiatief met drie vervolg workshops voor coaches van onze vereniging. Daarna volgde nog twee series van workshops wat werd ondersteund door het toenmalige bestuur vooral in de persoon van Hans Burghard. In de loop van 2011 werd vanuit de reeds actieve kerngroep Positief Coachen een beleidsplan voorgelegd aan het bestuur en de vereniging en aangenomen. Daarna is het gedachtegoed zich als een olievlek gaan verspreiden. Vanuit de behoefte aan zowel theoretische onderbouwing als praktisch te gebruiken hulpmiddelen is deze handleiding ontstaan. Te gebruiken door alle coaches, trainers, begeleiders, commissieleden ouders en alle vrijwilligers. De handleiding heeft niet de bedoeling uitputtend te zijn maar een basis van waaruit iedereen zijn/haar eigen invulling kan gaan geven met gebruikmaking van dezelfde uitgangspunten. Positief coachen zorgt ervoor dat jij en je spelers (los van de hoeveelheid overwinningen) er altijd beter van worden. Veel plezier namens de kerngroep Positief Coachen! Jan Stevers, Houten, juni Deze handleiding is opgesteld vanuit de begeleiding van jeugdspelers. Duidelijk is echter dat ook de begeleiding van senioren zeer goed werkt met deze aanpak. Inmiddels is positief coachen opgenomen in de beleidsplannen van breedtesport en prestatiesport van HCHouten. 2

3 Inhoudsopgave Deel 1: De positieve coach / theorie en achtergrond A. Sprookje of werkelijkheid B. DubbelDoel Coach (DDC) C. De betekenis van winnen D. Energie, Leren en Fouten maken (E.L.F.) E. Gedrag van de coach en de invloed op spelers F. Aangename sportomgeving door inzicht in communicatie Deel 2: Gereedschappen / praktijk 1. Maak je team bekend met E.L.F. en maak onderlinge teamafspraken aan het begin van het seizoen 2. Achterhaal de drijfveer van een speler 3. Waardeer niet-succesvolle pogingen en geef kritiek zorgvuldig 4. Stel reële en uitdagende doelen en praat taakgericht 5. Ontwikkel een teamritueel bij fouten 6. Vul de emotionele tank 7. Draag respect voor het hockeyspelletje uit 8. Informeer en betrek de ouders 9. Heb aandacht voor het groepsproces 10. Het verkrijgen van respect van je spelers en omgaan met wangedrag Voor deze handleiding is o.a.gebruik gemaakt van de brochure Coaches die nooit verliezen van Frank L. Smoll en Ronald E. Smith en van de inzichten vanuit de stichting Positief Coachen opgericht door Jaques van Rossum en Ewald van Kouwen De brochure is nog steeds te verkrijgen via U kunt ook een los exemplaar van deze brochure bestellen bij de stichting HQ&P (Human Quality & Performance), door 6,50 euro over te maken op postbankrekening van de stichting te Amsterdam (bedrag is inclusief btw en verzendkosten). Informatie over de stichting Positief Coachen is te vinden via De inzichten van waaruit de stichting Positief Coachen werkt, is gebaseerd op het onderzoek van Jacques van Rossum over talentontwikkeling in de sport en op het boek Mindset, the new psychology of succes van Carol Dweck. Daarnaast worden de ideeën gebruikt uit het boek Double Goal Coach van Jim Thompson 3

4 Deel 1: De positieve coach / theorie en achtergrond A. Sprookje of werkelijkheid Jij staat als coach bij de dug-out. Je ziet dat je spelers hun best doen. Je ziet dat ze plezier hebben. Ze spelen als een echt team. Ze troosten de keeper bij een onhandige actie waardoor er een tegendoelpunt komt. Ze geven elkaar aanwijzingen zoals afgesproken. Ze prijzen elkaar bij een mooie actie. De spelers op de bank ook. Ondanks de achterstand blijven ze hockeyen, blijven ze hun best doen. Ze schelden niet tegen de scheids die het af en toe niet helemaal goed ziet. Na het derde tegendoelpunt blijven ze hockeyen. Ze doen hun uiterste best. Af en toe lacht een speler naar jou. Jij knikt, kijkt tevreden terug en moedigt aan. Je klapt in je handen, prijst je spelers. Dan klinkt het eindsignaal. Jouw team juicht. Jij juicht met alle ouders mee. De tegenstander wordt gefeliciteerd. Ook hun ouders langs de kant door onze ouders. Zij hebben goed gespeeld en met 3-0 gewonnen! Ondanks de nederlaag zie je lachende ouders en lachende kinderen. Wat zijn jouw spelers trots! Wat ben jij trots. Voor jou zijn het allemaal winnaars. Wat is hier aan de hand? Hoe kan een team dat met 3-0 verliest toch nog lachen? Hoe kunnen coach en ouders zo tevreden zijn na een 3-0 nederlaag? Kent u het geheim? Het geheim is positief coachen. De coach kende de tegenstander (vorige wedstrijd tegen hen met 8-0 verloren). Hij sprak met de spelers enkele duidelijke doelen af. Spannende, niet makkelijke, maar wel haalbare doelen: 1. Laten we proberen met minder dan 5 doelpunten verschil te verliezen. 2. Blijf als team spelen. 3. Help elkaar en 4. Geef 100%. Hij heeft deze doelen ook aan alle ouders meegedeeld. Ook zij leefden mee tijdens de wedstrijd. Alle doelen hebben ze bereikt. Wat een overwinning! 4

5 B. DubbelDoel Coach Twee doelen. Bij jeugdsport draait het niet alleen om de sport. Het draait ook om het leven! Een effectieve positieve coach is met beide onderstaande doelen bezig. Doel 1. winnen Doel 2. leren van levenslessen door hockey Een belangrijk uitgangspunt daarbij is: Om te winnen moeten we het vooral niet steeds over winnen hebben! Maar dat doen we vaak wel vanuit de gedrevenheid die als coaches in ons zit. Onderzoek leert dat jeugdspelers die alleen zo begeleidt worden vaker onderstaande gedachten hebben: Jij leert me dat ik een loser ben als ik niet win. Jij leert me scheidrechters niet te respecteren. Jij leert me regels en onderlinge afspraken om te buigen. Jij leert me geen respect te hebben voor mijn tegenstanders. Jij leert me te winnen tegen elke prijs. Jij leert me dit spel niet leuk te vinden Dit is inderdaad niet wat wij als vereniging HC Houten willen! Maar denkt u eens aan: De manier waarop wij volwassenen en oudere jeugdspelers omgaan met de jeugd? Hoe is ons gedrag tijdens en na de wedstrijd? Wat zeggen we? Hoe is onze communicatie? Wat leren de kinderen werkelijk van ons? Teveel jeugdspelers stoppen met hockeyen (sporten in het algemeen). Een verontrustend signaal. Geschreeuw en ruzie aan de zijlijn. Coaches en ouders die hun kalmte en daarmee het respect van de spelers verliezen. Een coach die zich op beide doelen richt noemen we een DubbelDoel Coach. Deze visie vanuit de Positive Coaching Alliance (PCA) heeft in de VS een kentering teweeggebracht in de manier van coachen bij jeugdsporten. Wetenschappers en organisatiedeskundigen en steeds meer sportbonden, verenigingen en topcoaches hebben zich geschaard achter het gedachtegoed van de PCA. In Nederland heeft dr. Jaques van Rossum, bewegingswetenschapper aan de VU, het gedachtegoed geadopteerd. Hij was zelf al bezig met een onderzoek toen hij in aanraking kwam met dit gedachtegoed. In zijn eigen longitudinaal onderzoek (over een periode van negen jaar) wilde hij meer te weten komen over talentontwikkeling in de sport. Hij besteedde hierbij in het bijzonder aandacht aan toppers en drop-outs. Uitkomsten van het onderzoek van dr. Van Rossum Bij 80% van de sporters gaat het in de eerste plaats om de eigen prestatie. 60% vindt het winnen minder belangrijk dan het laten zien wat jezelf kan. Deze twee uitkomsten sluiten precies aan bij het gedachtegoed van PCA in de VS. Jaques van Rossum heeft daarom besloten deze opvatting over een positief jeugdsportklimaat in Nederland verder bekend te maken onder de titel Coaches die nooit verliezen. Inmiddels is er een webpagina met dezelfde naam (www.coachesdienooitverliezen.nl). Deze handleiding is voor een groot deel gebaseerd op zijn ideeën en zijn werk. Voor het andere deel komen de ideeën uit het boek Double Goal Coach van Jim Thompson. 5

6 C. De betekenis van winnen Jeugdspelers zijn geen professionals. Zij hebben dus andere doelen. Bij de jeugdsport gaat het om ontwikkeling. Het belangrijkste is niet winnen of geld, maar de kwaliteit van sportervaring. In die zin is deelname aan sport een vormingsproces waarbij jongeren leren om te gaan met allerlei aspecten waar ze later in hun leven mee te maken zullen krijgen. Hoewel er gestreefd wordt naar winst, is het in geen geval het hoofddoel. Helaas raken sommige coaches verstrikt in de winnen-is-alles-sfeer. Als gevolg hiervan verliezen ze uit het oog waar het werkelijk om gaat. Winnen komt vanzelf, binnen de grenzen van de talenten van de sporters. Een positieve relatie tussen de sporter en de coach is daarbij van groot belang. Jonge sporters kunnen zowel van winnen als van verliezen leren. Maar omdat te laten gebeuren moet het begrip winnen anders / breder ingevuld worden. Jonge sporters kunnen onmogelijk leren van winnen en verliezen als ze denken dat het enige doel is de tegenstander te verslaan. Als na afloop van een periode van samen optrekken met jonge spelers blijkt dat ze er plezier in hebben gehad om met jou als coach en hun teamgenoten om te gaan, zich beter te voelen over zichzelf, hun vaardigheden verbeterd hebben en ernaar uitzien in de toekomst weer aan sport te doen, dan heb je iets veel beters bereikt dan alleen maar gewonnen partijen en kampioenschappen. Winnen is dus niet alles zaligmakend. Verliezen is niet hetzelfde als falen. Het is belangrijk dat spelers verliezen niet zien als falen want verliezen is geen afspiegeling van de eigenwaarde van sporters. Succes is niet hetzelfde als winnen. Verliezen en winnen hebben te maken met de uitkomst van de wedstrijd. Succes en falen hebben te maken met inzet en inspanning en beter worden. Winnen heb je trouwens ook niet helemaal in de hand. Het is afhankelijk van de tegenstander, de oplettendheid van de scheidsrechter, geluk/pech, blessures, etc. Een Positieve Coach beschouwt winnen als een bijproduct van het streven naar excellent presteren. Respect van jonge sporters voor hun coach hangt veel meer af van hoe ze begeleidt worden dan van winnen of verliezen. 6

7 D. Energie, Leren en Fouten maken (E.L.F.) Wat verwachten we van onze spelers? Wanneer zijn ze winnaars? Drie trappen Energie (Inzet) > Deden we ons uiterste best? Hebben we alles gegeven wat we in ons hebben? Als iemand al zijn energie/inspanning erin heeft gelegd maar zonder wedstrijdresultaat, dan verdient hij toch een bekrachtiging of aanmoediging? Leren > Heb je ervan geleerd? Beter dan vergelijken met je tegenstander. Angst wordt minder. Je bent blij dat je in een training of wedstrijd wat hebt geleerd, ook al heb je verloren. Je wil daarom nog harder werken om nog meer te leren. Door je niet op het scorebord te focussen en je te richten op zelf leren heb je meer plezier. Fouten > Durfde je fouten te maken? Je kunt het complexe hockeyspel niet leren als je geen fouten maakt. Spelers die geen fouten durven te maken, spelen met de handrem erop. Een Positieve Coach legt dus de nadruk op 1. Energie (100% inspanning) - in plaats van op het resultaat, 2. Leren - in plaats van vergelijken met anderen. 3. Fouten durven maken in plaats van bang zijn voor straf Je gedragen als een winnaar houdt dus in: 1. Zet je altijd voor de volle 100% in. 2. Blijf leren en verbeteren. 3. Laat je niet afstoppen door gemaakte fouten. Een jeugdspeler moeten we leren zich te richten op E.L.F. Dan is hij immers zelfstandig in staat zich blijvend te ontwikkelen. Dit is een levensles die we bij HCHouten van groot belang vinden. De focus op E.L.F. zorgt voor het afnemen van angst en het toenemen van zelfvertrouwen. Als sporters minder angst hebben, ervaren ze meer plezier in sport. En als het zelfvertrouwen toeneemt, gebeuren er hele mooie dingen. De gedachte achter positief coachen is daarmee dat het winnen van de wedstrijd (doel 1) een veel grotere kans van slagen heeft als de benadering, de begeleiding uitgaat van bovenstaande uitgangspunten. Stel je voor: Als jouw team meer zelfvertrouwen krijgt, zullen je spelers harder en langer doortrainen en voor zichzelf gaan oefenen. Stel dat jouw team even goed getalenteerd is als die van één van je belangrijkste tegenstanders. De andere coach focust vooral op het scorebord, terwijl jij je spelers aanmoedigt zich te concentreren op verbeteren/leren. De spelers van het andere team ervaren steeds meer angst, terwijl jouw team steeds meer zelfvertrouwen krijgt. Jouw spelers gaan harder trainen en hebben zin om steeds moeilijkere dingen te leren. In de loop van het seizoen (niet direct) moet dit leiden tot meer overwinningen voor jouw team. 7

8 E. Gedrag van de coach en de invloed op spelers Er zijn drie benaderingen voor de beïnvloeding van sporters: 1. van een negatieve aanpak naar een positieve aanpak 2. van resultaatgericht naar taakgericht 3. van ieder met eigen verwachtingen naar duidelijke onderlinge afspraken De positieve aanpak: de gewenste inzet, beweging, pass, actie versterken door sporters aan te sporen en ze te belonen (compliment geven). Deze aanpak past bij de visie van de Dubbeldoel coach, E.L.F. en daarmee van Positief Coachen. De negatieve aanpak: fouten die sporters maken bekritiseren en bestraffen. Het gevolg van deze commandeerstijl is angst. Bestraffing creëert faalangst, afkeer en vijandigheid. De taakgerichte aanpak: focus op dat wat de sporter kan beïnvloeden. Afspraken over zijn eigen gedrag, acties zowel technisch als tactisch. De resultaat gerichte aanpak: Focus op het winnen van de wedstrijd ten koste van alles waarbij vooral aandacht gegeven wordt aan zaken die de speler niet kan beïnvloeden. Hoewel beide stijlen worden gebruikt bij het coachen, is er een aantal redenen waarom de positieve aanpak bij Hockeyclub Houten de voorkeur krijgt. 1. Het werkt beter! 2. Het schept een aangename sportomgeving. Coachen is de vaardigheid in het positief beïnvloeden van anderen. Er is eigenlijk niets mysterieus aan. Het is gewoonweg gebruik maken van je gezonde verstand. Deze handleiding is op dat gezonde verstand gebaseerd. Maar belangrijker nog: onderzoek heeft aangetoond dat positief coachen een effectieve manier is om de motivatie, het moreel, het plezier in sport en de prestatie te bevorderen. Mag je dan helemaal geen kritiek meer hebben bij een positieve aanpak? Zeker wel. Dat is zelfs essentieel, anders kan je niet leren. De manier waarop je dat als coach doet is allesbepalend voor de acceptatie ervan. Maar dat geldt net zo goed voor het geven van kritiek tussen de spelers onderling. Maken van onderlinge afspraken: In elk nieuw team is het belangrijk dat de uitgangspunten van E.L.F. opnieuw worden benoemd. Daarnaast is het heel belangrijk dat de er onderling afspraken gemaakt worden tussen de spelers. Het zijn hun eigen afspraken en als coach organiseer en faciliteer je dit proces. De afspraken kunnen heel divers zijn van op tijd komen tot materiaalgebruik en van omgaan met teleurstellingen tot afspraken over de trainingen. Afspraken over het proces zijn, net als taakgerichte doelen, te beïnvloeden en hebben erg veel invloed op de sfeer in een team. Maak je ze vooraf dan is duidelijk wat iedereen kan verwachten van elkaar en kan je er ook op aangesproken worden. Maak je ze niet dan is er een grote kans op verschillen in verwachtingen en de daarbij horende onderlinge spanningen of gedoe tussen spelers onderling en/of tussen speler(s) en coach. 8

9 F. Aangename sportomgeving door inzicht in communicatie De gedachte van een positieve benadering van onze jeugdspelers heeft zeker ook effect op iedereen die rondom het spelletje betrokken is bij de vereniging. Als de sfeer op de vereniging aangenaam is, werkt dat door. Je ziet het dan terug in hoe ouders, commissieleden, bestuur en alle andere vrijwilligers en betaalde krachten met elkaar omgaan. In die zin is er een breder belang dan alleen hoe coaches met spelers omgaan en hoe spelers onderling met elkaar omgaan. In workshops rondom positief coachen gebruiken we om die reden ook vaak een communicatiemodel waardoor inzicht ontstaat vanuit welke positie mensen met elkaar communiceren, Het is vrij gebruikelijk dat we denken dat we het over de inhoud hebben maar dat er feitelijk op een ander niveau iets speelt (boven tafel en onder tafel). Een reactie van een ouder over de beslissing van een scheidsrechter gaat niet alleen over die beslissing maar gaat ook over emotie omdat het als onrechtvaardig beleefd wordt. En niveau dieper gaat het als het idee ontstaat dat het met opzet gebeurt want dat doe je niet. Dan heb je het over wat je normaal vindt (normen/waarden). En als dat ook nog een effect gaat krijgen op de onderlinge verhoudingen tussen mensen dan heb je alle onderdelen van de onderstroom in de communicatie tussen mensen gehad. Dit model heeft in de praktijk al vaak zijn hulp bewezen omdat snel duidelijk wordt vanuit welk niveau je reageert. De kunst is om daar dan ook het gesprek met elkaar over te hebben. In de praktijk blijkt dan vaak dat mensen dezelfde behoefte aan een aangename sportomgeving en daarmee onderlinge relatie en verhoudingen hebben. Uitspreken wat je normaal gedrag vindt en wat je verwacht van anderen (afspraken maken over hoe we met elkaar omgaan) zijn we niet snel gewend te doen maar helpt veel onduidelijkheid te voorkomen en het gedrag van anderen te begrijpen. Tenslotte: Emotie is een vorm van betrokkenheid. Als we zo leren kijken naar elkaar zoek je ook elkaar op en ga je in gesprek waar die emotie vandaan komt. Ook dat helpt mee aan een aangenaam sportomgeving. Meer dan elkaar veroordelen en over iemand praten die zich niet zo aangenaam gedraagt. 9

10 Deel 2: Gereedschappen / praktijk 1. Maak je team bekend met E.L.F. en maak onderlinge teamafspraken aan het begin van het seizoen Om ervoor te zorgen dat jij de spelers begrijpt, de spelers jou begrijpen en de spelers onderling elkaar begrijpen organiseer je vóór het begin van het seizoen één of meerdere bijeenkomsten om met elkaar afspraken te maken. Belangrijk daarbij is dat je als een opsomming van onderwerpen hebt voorbereid waar je met de spelers over wilt praten. Vóór het begin van het seizoen wil zeggen tussen het moment dat de teamindeling bekend is gemaakt in juni en de start van de trainingen/wedstrijden in eind juli / begin augustus. Één van de onderwerpen waarover afspraken gemaakt worden gaat over de uitgangspunten van E.L.F. maar er zijn nog veel meer thema s met elkaar te bespreken. Zoals afspraken hoe je met elkaar omgaat op momenten dat het lekker loopt maar ook als het even tegenzit. Het gaat natuurlijk nog wel steeds over het hockeyspelletje en daarover is zeker ook het nodige te bespreken. Net als met alle andere voorbeelden die je in deze handleiding krijgt, geldt ook voor dit gereedschap dat je het natuurlijk niet woord voor woord over hoeft te nemen. Zet het over in je eigen taal en gebruik het verder op jouw manier. Een voorbeeld: Coach tegen zijn spelers Hockey is een mooie sport. Je kunt er een hoop plezier aan beleven en je kunt er ook andere dingen van leren. Dingen die je later in je leven ook nodig hebt. Van hockey heb ik zelf vroeger ( ) ook veel geleerd. Ik wil jullie vertellen over de doelen die ik voor dit seizoen heb vastgesteld. Doelen voor het team en doelen voor jullie apart. Ik wil dat we allemaal voor onszelf winnaars zijn. Er zijn twee soorten winnaars. Wat is volgens jullie een winnaar? Wat betekent winnen? (verschillende antwoorden mogelijk) De ene winnaar is degene die de meeste doelpunten heeft gemaakt aan het eind van de wedstrijd. Wij willen graag zo n winnaar zijn, nietwaar? Maar er is nog een soort winnaar. En die is even belangrijk. We willen ook leren hoe we een winnaar kunnen worden in wat we doen. Dus niet alleen als resultaat van de wedstrijd maar als je zelf het idee dat je beter bent geworden dan de vorige keer dan is dat eigenlijk nog belangrijker dan die wedstrijd. Als we winnaars willen zijn, moeten we beginnen met ons te gedragen als winnaars. En een winnaar is iemand die hard werkt om ergens heel erg goed in te worden. We noemen iemand die ergens goed in is een TOPPER. Een topper wil dus steeds beter worden. Hij is niet tevreden wanneer hij beter is dan een ander, nee. Hij is tevreden als het beter gaat dan de vorige keer. Hij wil altijd beter worden. Hij wil het beste uit zichzelf halen. Oké, als team willen wij een topteam worden. Een team met allemaal toppers. Wij willen dus zo goed als mogelijk worden door ons best te doen. We proberen een topper te zijn op allerlei gebied. Eigenlijk op elk gebied dat we zelf willen. 10

11 Om een TOPPER te worden moet je de volgende drie trappen beklimmen: (op een bord) 1. E = Energie We geven elke wedstrijd en training 100% van onze energie. Ik maak me meer druk over onze inzet dan over winst of verlies. Tegen een zwak team kunnen we misschien winnen zonder ons best te doen. Dat zegt dus niet zoveel. Aan de andere kant kunnen we tegen een team dat veel beter is onze uiterste best doen en toch verliezen. Ik zou trots op jullie zijn, omdat jullie je uiterste best hebben gedaan. Dus de E is van de energie die je erin steekt. Je inzet. 2. L = leren We willen elke wedstrijd en training weer meer leren. Als we dat willen en doen dan worden we steeds beter. Ik vind het belangrijk dat we leren van een wedstrijd. Van een wedstrijd tegen een zwak team leren we niet veel. Ik vind het daarom helemaal niet erg wanneer we verliezen van een betere tegenstander. Het is belangrijk dat we van zo n wedstrijd leren. Dus de L is van blijven leren. 3. F = Fouten maken De meeste mensen denken dat het slecht is om fouten te maken. Maar fouten horen bij leren. Je kunt moeilijke hockeytechnieken niet leren als je bang bent om fouten te maken. Iemand die bang is om fouten te maken, zal niet vaak wat proberen. Ik vind dat je fouten mag maken in dit team. We willen ervan leren. Pas op dat je niet bang wordt voor het maken van fouten. Het is dus oké om een fout te maken. Dus wanneer jij je gedraagt als een winnaar / als een TOPPER dan Zet jij je altijd voor de volle 100% in. Blijf je leren en verbeteren. Laat jij je niet afstoppen door gemaakte fouten. 2. Achterhaal de drijfveer van een speler Een goede gewoonte van coaches is om gedurende het seizoen zeker 3x een individueel gesprek met jou als coach te hebben. Tijdens deze gesprekken leer je de speler beter kennen en kun je achterhalen wat de speler belangrijk vindt. Daarnaast leer je wat de speler wil leren en meemaken. Is het techniek, tactiek, sfeer, leuke onderlinge verhoudingen? Om zo in gesprek te komen met een speler is een rustige omgeving en geen tijdsdruk van belang. Anders komt er geen echt goed gesprek tot stand. Als voorbereiding kan je de spelers een lijstje met vragen geven om zich voor te bereiden op het gesprek. Wordt meteen duidelijk waar jullie het over gaan hebben. De spelers zullen het serieus nemen als jij het zelf ook serieus neemt. Leer in deze gesprekken gebruik te maken van open vragen. Dat zijn vragen waarop een inhoudelijk antwoord verwacht wordt. Gebruik zo weinig mogelijk vragen waar een ja/nee antwoord op gegeven kan worden en gebruik ook geen suggestieve vragen omdat je dan nooit weet of het antwoord ook de mening van de speler is. 11

12 3. Waardeer niet-succesvolle pogingen en geef kritiek zorgvuldig Natuurlijk heb je de neiging je negatief te voelen, wanneer je spits in de laatste minuut naast schiet waardoor je verliest of wanneer je verdediger instapt en een tegendoelpunt niet kan voorkomen. Maar je schiet er niets mee op. Eerder nog creëer je een negatieve spiraal. Maximale inzet die niet succesvol is kan een unieke kans zijn de speler iets te leren. Je moet als coach klaar zijn om de fouten te gebruiken! Doen: belonen! Doe dat meteen. Laat je speler weten dat je hun inspanning op prijs stelt en waardeert. Beloon inspanning evenveel als resultaat. Let op dingen die goed gaan op basis van de afspraken en laat dat horen/zien. Je zult de dingen die je beloont, zien toenemen. Dit is wat spelers zich het meeste zullen herinneren! Niet doen: de inspanningen van je spelers als vanzelfsprekend beschouwen. Voorbeeld 1. : Buitenspelers moeten buiten blijven om de spits ruimte te geven. Dit doen ze goed zonder dat het echt succes oplevert voor de spits. Zie wel wat ze goed hebben gedaan en beloon ze. Voorbeeld 2. : Een linkerverdediger doet zijn uiterste best om er verdedigend uit te komen. Echter hij verspeelt de bal. Beloon zijn poging. En onthoud het leerpunt. Voorbeeld 3. : Na de wedstrijd juist ook de niet zo zichtbare speler laten merken dat je zijn inzet en bijdrage gezien hebt. Natuurlijk is het ook nodig om spelers mee te geven welke dingen te verbeteren zijn. Zonder kritiek geen les. De Sandwich Methode is daarvoor zeer geschikt: Begin met een positieve impuls door te benoemen wat er goed gaat (compliment: goed gelopen) Vervolg met een constructieve aanwijzing - binnen de mogelijkheid van de speler om zelf invloed op te hebben (Als je door de bal heenloopt, dan ben je sneller.). Sluit weer af met een positieve opmerking. (Goede tackle back!) Aanvullende tip: Gebruik dus de als-dan-redenatie zodat je eigenlijk gedwongen wordt om je kritiek constructief te brengen. Voorbeeld: Als je niet het duel opzoekt maar de vrije ruimte dan heb je meer tijd om je actie te maken. Het voordeel hiervan is dat je verteld wat het gevolg is zodat de acceptatie hoger is. Regels voor het geven van feedback. Als coach moet je zorgvuldig zijn met het geven van kritiek. Uit onderzoek is gebleken dat de verhouding 1 kritiekpunt ten opzichte van 5 complimenten ideaal is. Het geven van kritiek of feedback is daarmee iets om bij stil te staan. Achtergrond bij Feedback: Wat is feedback? Letterlijk vertaald is het terugvoeding Het is het proces waarin mensen elkaar informatie geven hoe ze elkaars gedrag waarnemen. Feedback is constructief commentaar. Het gaat over iemands gedrag of prestatie 12

13 Waarom is feedback geven zo lastig? Omdat het verschil gemaakt moet worden tussen commentaar geven over wat iemand doet en wie iemand is. Het gaat dus om gedrag daarmee niet over de persoon zelf. Redenen om feedback te willen geven: Een ander helpen beter te functioneren (blinde vlek leren kennen) Om de samenwerking te verbeteren Daarmee dus niet om: te kwetsen, jezelf beter te voelen of je kwaadheid er eens lekker uit te gooien. Hoe geeft je feedback? Vraag of het uitkomt Benoem wat je opmerkt (concreet waarneembaar gedrag) Geef aan wat het effect is (op jou of tav het spel) Zeg wat je daarvan vindt Check of je feedback is begrepen (kan goed via een open vraag) Maak eventueel afspraken Hoe ontvang je feedback? (vaak ook erg lastig!) Luisteren (niet verdedigen, wat is er te leren?) Eventueel samenvatten Vragen om verduidelijking, voorbeelden Bedanken (iemand heeft de moeite genomen) Maak eventueel afspraken 13

14 4. Stel reële en uitdagende doelen en praat taakgericht Resultaatdoelen zijn teveel afhankelijk van je tegenstander. Tegen een veel beter team kun je 100% geven en toch verliezen. Een inspanningsdoel (inzet) is voor een speler bereikbaar. Maar ook een taakgericht doel zoals: verdedigen voor je man, bal verleggen via de kom, uit het duel hockeyen, elkaar helpen door aan te geven open of gesloten aannemen, het uitvoeren van een bepaalde techniek etc. Een algemene regel is dat mensen hun best willen doen voor de dingen waarvoor ze beloond zullen worden. Als wij de inzet/inspanning van de spelers waarderen en belonen of de poging om een bepaalde taak uit te voeren, zullen ze zich de volgende keer weer inzetten. De link tussen inspanningsdoelen en resultaatdoelen Steeds weer aandacht op resultaatdoelen kunnen ervoor zorgen dat de inzet en het plezier afneemt. Men raakt ontmoedigd als het resultaat niet gehaald wordt. Het-lukt-toch-nietgevoel. De coach moet resultaatdoelen wel in het vizier houden. Tenslotte blijft het winnen van de wedstrijd wel belangrijk. Het is de kunst om het team laten focussen op inspanningsdoelen. Daarmee ligt de focus dus op het proces. Niet wat we willen bereiken maar hoe we iets willen bereiken. Als de inspanningsdoelen verbeteren komen de resultaatdoelen vanzelf. Daar komt de uitspraak vandaan: om te winnen moeten we het vooral niet steeds over winnen hebben. Hoe moet je inspanningsdoelen formuleren? Je moet rekening houden met twee criteria: het moet gaan over hoeveel inzet iemand moet plegen, het moet onder controle van de speler staan. In de kleedkamer voor een wedstrijd zeggen tegen de spits dat hij moet scoren voldoet hier dus niet aan. Formuleer het bijvoorbeeld zo: Zorg dat je als spits de verdedigers bezighoudt. Bind ze aan je. Beweeg veel en zoek de kaats. Maak je breed/sterk. Stretchdoelen Formuleer doelen die niet te dichtbij liggen. Voor een doel moeten de spelers hun uiterste best doen. De doelen liggen eigenlijk net iets verder dan dat wat de spelers denken te kunnen bereiken. Stel de doelen bij als ze echt te ver blijken te liggen. In het algemeen is het zo dat ambitieuze doelen voor verandering zorgen. Je kunt de doelen namelijk niet bereiken als je op de oude voet verder gaat. Tenslotte is het zinvol om na te denken over waar je je bij elke speler op richt. Vaak blijkt het beter te werken om dat wat iemand al goed kan nog beter te maken (van een 8 een 9) dan te blijven werken aan iets wat iemand niet zo goed kan (van een 5 een 6). Kortom benut en geef aandacht aan de kwaliteiten van spelers. Dat motiveert enorm en kost (iedereen) minder inspanning. Vaak blijkt het dan ook nog zo te zijn dat hierdoor het zelfvertrouwen zo groeit dat ook die 6 gehaald wordt! 14

15 5. Ontwikkel een teamritueel bij fouten Deze aanpak is zeer krachtig en zorgt werkelijk voor het presteren op een hoger niveau en meer plezier. Stretchdoelen zijn niet zomaar te bereiken. Spelers zullen dus fouten maken. Je moet met elkaar afspreken hoe je daar als team mee omgaat. Maakt een leerling op school een fout in zijn toets, dan is dat feitelijk alleen iets tussen hem en de leraar. Maakt een speler in de wedstrijd een fout dan lijkt het wel of de hele wereld kijkt. De gemaakte fout mag echter geen negatief effect hebben op de volgende poging of handeling. Na even een flink baalmoment (emoties moeten kunnen) moet je de fout dus loslaten. Als je als gevolg van de fout de volgende actie niet meer durft te maken, dan is er iets niet goed. Ritueel: Bedenk als team een manier om aan elkaar duidelijk te maken dat het maken van een fout oké is. 1. Ewald van Kouwen leerde als handbalcoach zijn spelers een wc-doortrek / doorspoelbeweging. 2. Een fout stinkt. Wat doen we met stinkende dingen? Die spoelen we door. Spelers voelen: het is oké. 3. Een Amerikaanse baseballcoach leerde zijn spelers na een fout even de pet af te nemen. De medespelers wisten dat het afnemen van de pet betekent dat de speler er vreselijk van baalt. Zo gauw de speler zijn pet weer opzet, geeft hij daarmee aan: Ik ga er weer voor (de fout is weg). Ook de coach deed aan de kant hetzelfde. 4. Een ander coach bedacht na een reeks verloren wedstrijden met z n allen - met kleren aan - onder de douche te stappen. Alle negativiteit wegspoelen en opnieuw beginnen. 5. Ook simpele rituelen als het opsteken van je arm na een mindere actie kan al werken als ritueel of als coach een bidon op de dug out zetten. Zolang de spelers het onderling maar met elkaar en met jou afspreken. De centrale gedachte bij een teamritueel moet zijn: Oké het was een foutje. Ik leer ervan en ga verder. Mijn teamgenoten hebben me nodig en verwijten me niets. Niet doen: Straffen als het mis gaat. Luidkeels laten horen dat een speler iets niet goed doet. Het is echter niet alleen schreeuwen. Het zijn de toon, je gedrag die wijzen op afkeuring (afwijzing). Voor de groep te kakken gezet worden in de nabespreking. Kleinerend praten over een speler naar anderen. Een speler minder speeltijd geven zonder uitleg. Doen: Toepassen van het ritueel. Geef ondersteuning direct na de gemaakte fout. Als je weet dat de speler weet hoe hij het beter kan doen dan is aanmoediging voldoende. Anders een speler even naar de kant halen (korte wissel) en de Sandwich Methode toepassen (als..dan..). 15

16 6. Vul de emotionele tank Alleen als de emotionele tank vol is mag je van een kind verwachten dat hij op zijn best is óf zijn best doet. Vergelijk het met benzine in de autotank. Als de tank bijna leeg is, hoe verdenk je dan te komen? Het niveau van de E-tank bepaalt 1. hoe je over jezelf denkt, 2. of je wil presteren, je best doen. Belangrijk is niet alleen hoe je als coach met je spelers praat maar ook hoe er onderling met elkaar omgegaan wordt. Als de spelers begrijpen dat ze elkaars emotionele tank erg kunnen beïnvloeden (positief en negatief) dan begrijpen ze ook dat het meer helpt als ze elkaars tank aanvullen door aan te moedigen dan elkaar kritiek te geven. Kinderen met een lege tank zijn moeilijk coachbaar. Hun probleemgedrag komt niet voort uit het willen frustreren van jou, maar omdat ze veelal een lege E-tank hebben. Dat kan komen door sfeer thuis, problemen ouders, ruzies, groepjesvorming, pestgedrag, etc. Het kan zelfs al ontstaan door simpele verschillen in een team doordat er 1 e en 2 e jaars in het team zitten waarbij de 2 e jaars denken belangrijker of beter te zijn. Door ons gedrag (communicatie) kunnen we heel gemakkelijk de inhoud van de E-tank nog verder af laten nemen. In het legen zijn we eigenlijk heel goed. Helaas. Maar hoe vullen we de tank? Techniek 1. Prijzen - oprecht en specifiek. Specifiek, zodat ze weten wat ze steeds moeten blijven doen. Vb. Je gaf een goede voorzet. Techniek 2. Waardering - Er is geen mens of team dat last heeft van teveel waardering! Vb. Bedankt, fijn dat je. Wat ging dat goed, zeg. Techniek 3. Zien - Zorg dat jouw spelers door jou gezien worden. Ook de minder opvallende! Vb. Mooi dat je er weer bent. En, heb je er zin in? Techniek 4. Luisteren Gesprekken in de teambespreking zijn soms beter dan alleen maar eenrichtingsverkeer van de coach Coaches die tijd nemen om te luisteren naar hun spelers vullen de E-tank! Dit kan heel goed bij de warming-up. Vraag gewoon maar eens hoe ze zich voelen. Techniek 5. Non-verbale communicatie Lachen, jaknikken. Ga als coach eens bij jezelf na. Wanneer je iets aan het uitleggen bent. Vind je het prettig - ook al is het er maar één - wanneer iemand je toeknikt en toelacht. Het vult je E-tank. Een mooie ontwikkeling in de hockeysport is het teamritueel na de wedstrijd waarbij bijvoorbeeld een speler van de dag gekozen wordt. Ook de doorgeefstick voor meest bijzonder actie tijdens de wedstrijd doet het goed. Vele varianten op dit thema zijn te bedenken! 16

17 7. Draag respect voor het hockeyspelletje uit Hockeyen is waar je van houdt. Het spel waar je zoveel plezier aan beleeft. Respecteer dan ook het spel. Dit respecteren zo zal in het vervolg duidelijk worden gaat verder dan alleen het respecteren van de regels. Het gaat ook verder dan het begrip sportiviteit. Sportiviteit en respecteren van regels zijn - zeg maar - een minimum! Het hockeyspel kan alleen bestaan wanneer de regels, maar óók de waarden, worden gerespecteerd. Het gaat verder dan alleen maar het nalaten van verkeerde of slechte dingen. Wij moeten - net als iemand die graag zijn goede reputatie hoog wil houden de reputatie van ons spelletje hockey hooghouden. Voorbeeld: Het is bijna het einde van de wedstrijd. De stand is 2-2. In de laatste minuut zou de scheidsrechter voor een overtreding moeten fluiten. Hij doet dit niet en de tegenstanders scoren en winnen. Geschreeuw van de kant. Ouders bemoeien zich ermee. Jouw spelers kijken vooral naar jou! Ze zijn ook boos. Ze schelden de scheidrechter uit. Wat doe jij als coach? Je moet elke keer beseffen dat je vijf pijlers nodig hebt om het hockeyspelletje te kunnen spelen. 1. Regels 2. Tegenstanders Een goede tegenstander is een cadeautje. Een uitdaging. 3. scheidsrechters In de betaalde sport probeert men scheidrechters te intimideren. Soms levert dat iets op. Het is niet wat in de sport thuishoort. 4. Teamgenoten Zorg dat je ook buiten het veld je teamgenoten niet afvalt. Dit beschadigt het team. 5. Jezelf Als ik mezelf respecteer, doe ik geen dingen die de andere vier beschadigen. De coach is de leider van het team. Het HELE team. Inclusief ouders! Als de ouders er ook werkelijk bij zijn, zal hij ze aan zijn kant moeten krijgen. Dit is nodig om datgene te bereiken wat je als coach wil bereiken. Voor elk van de vijf pijlers onder het hockeyspelletje moeten we respect hebben. We moeten ze ook waarderen. Hier kun je actief aandacht aan geven. Dus houdt het hockeyspelletje hoog. Mogelijke acties vanuit de coach om het hockeyspel in ere te houden: Onderwijs je spelers de vijf pijlers van het hockeyspel Deel de kennis ook met de ouders. Stel eventueel een cultuurbewaker aan onder de ouders die langs de lijn helpt om met de andere ouders de sfeer goed te houden. Deel een positieve puntenkaart uit aan de ouders en vraag ze daarop tijdens de wedstrijd van elke speler 3 dingen op te schrijven die goed waren. Jij bent als coach het rolmodel, geef het goede voorbeeld. Gebruik goede en verkeerde voorbeelden om erover te praten met je spelers. Voor alles wat we graag op hockeygebied willen leren, moeten we trainen. Dus ook dit onderdeel. Niet stil blijven staan bij een foute beslissing van de scheids, maar verder met de volgende actie. 17

18 8. Informeer en betrek de ouders Er zijn al veel ouders die betrokken zijn en een bijdrage leveren aan het team van zijn/haar dochter/zoon of aan de vereniging. Een goede sfeer in het team en rondom het team maakt dat ouders alleen maar meer bereid zijn zich in te zetten. Belangrijk is het om ouders te informeren over wie jij bent en hoe je als coach omgaat met de spelers. Wat je van hen verwacht en wat je van de ouders verwacht. En uiteraard hoe jullie daar verder over communiceren. Bijeenkomst met ouders Kinderen nemen hun ouders mee naar jouw team. Is het niet lijfelijk, dan toch eigenlijk altijd wel in hun hoofd. Jij wilt als coach dat jouw speler goed presteert. Jij wilt rekening houden met zijn emotionele tank. Jij wilt een positieve sfeer creëren rondom het veld. Als je dat allemaal wilt, heb je de medewerking van de ouders nodig. De sportieve driehoek coach, kind en ouder is een vanzelfsprekend onderdeel van jeugdsport. De ouders krijg je er gewoon bij, of je wilt of niet. Een bijeenkomst met de ouders vóór aanvang van het seizoen heeft voor veel coaches zeer goed gewerkt en is een goede gewoonte binnen onze vereniging. Ouders en coach beleven een dergelijke avond of middag gegarandeerd als zinvol. Hieronder staat een mogelijke invulling van zo n bijeenkomst uitgewerkt. Gebruik hem als een gelegenheid om je persoonlijke betrokkenheid en geloofwaardigheid als coach over te brengen. Voorbeeld: Ouderbijeenkomst Planning/voorbereiding: Plan de bijeenkomst zo vroeg mogelijk in het seizoen. Hoe eerder hoe beter. Ga uit van ongeveer één uur. Het belang van een goede voorbereiding en organisatie is voor deze bijeenkomst zéér groot. Om de kwaliteit hoog te houden, moet van tevoren een programma of agenda worden opgesteld. Zorg voor een schriftelijke uitnodiging met het doel van de bijeenkomst, het belang ervan en de datum, tijd en locatie. Invulling/agenda: 1. Opening (5 minuten): Vertel over jezelf en je eigen ervaring in de sport. 2. Welkom Bedank ze voor hun komst. Hun interesse en belangstelling zijn voor jou belangrijk. 3. Doelen van jeugdsport (15 minuten): Een groepsgesprek over de doelen van jeugdsport. Help de ouders het verschil te begrijpen tussen professioneel sporten en het ontwikkelingsmodel waar E.L.F. op gebaseerd is. Wat is werkelijk winnen? (zie hoofdstuk C) 4. Jouw sportprogramma (10 minuten): Wanneer zijn de trainingen? Wat train je? Wedstrijden. Doelen van dit seizoen Afspraken/regels (op tijd / kleding / douchen, etc.) Ook teamregels (zie H. 10) 5. De positie van de coach (5 minuten): Wat is jouw stijl? Positieve aanpak. Ouders aanmoedigen deze aanpak te ondersteunen. 6. Betrokkenheid ouders (15 minuten): Onderstaande vragen vormen de rode draad: 18

19 Kun je je zoon of dochter delen met de coach? De speler staat tijdelijk onder jouw verantwoordelijkheid. Dat betekent acceptatie van jouw autoriteit. Kun je de teleurstellingen van je kind accepteren? Als ouder de positieve kant van de teleurstellingen laten zien en niet meegaan in de teleurstelling. Kun je jouw kind zelfcontrole laten zien? Voorbeeldgedrag is erg belangrijk. Als ouders zichzelf niet in de hand hebben wordt het lastig om als coach sportiviteit en respect van de spelers te vragen. Soms schamen kinderen zich ook voor hun ouders. Heb je tijd voor je kinderen? Beloof als ouders nooit meer dan je echt waar kan maken. Vraag ze sowieso naar hun belevenissen en doe je best minstens een paar wedstrijden te komen kijken. Kun je jouw kind zijn/haar eigen beslissingen laten nemen? Sport kan ouders helpen in het belangrijke proces van loslaten. Kun je je eigen prestatiewens loslaten en niet op je kind projecteren? De kans op vereenzelviging met je kind is aanwezig en daarmee is jouw eigenwaarde afhankelijk van de prestatie van je kind. 7. Regels voor het gedrag van ouders (5 minuten) Ouders staan aan de andere kant van het veld dan de dug out staat. Ouders geven geen instructies of aanwijzingen. Ouders schreeuwen niet naar de kinderen anders dan aanmoedigen. Ouders maken geen negatieve opmerkingen naar het eigen team, de tegenstanders, de scheidsrechters, de ouders van de tegenstanders of andere betrokkenen. Ouders bemoeien zich niet met de coach maar geven de verantwoordelijkheid over. 8. De coach ouder relatie (5 minuten) Vertel de ouders dat je bereid bent om over ieder probleem wat zich aandient met de ouders te spreken. Ook wetenswaardigheden over een kind hoor je graag van hen of zaken die spelen en die invloed kunnen hebben op het gedrag van je speler. Benoem dat er sprake is van tweerichtingsverkeer. Laat daarbij ook weten op welke wijze en welk tijdstip contact voor jou het beste uitkomt. 9. De rol van de teammanager (5 minuten) Steeds vaker wordt naast de coach de rol van teammanager ingezet. Naast het regelen van praktische zaken zoals het rij-schema, het was-schema of andere organisatorische dingen (wedstrijdformulier) is de teammanager ook het maatje van de coach. Zij maken onderling afspraken over de rolverdeling en in welke mate de teammanager zich als assistent coach gaat opstellen. In ieder geval is het ook de rol van de teammanager om de coach feedback te geven over zijn/haar manier van coachen. Zeker in het geval van een jeugdige coach is de teammanager de aangewezen persoon voor deze begeleiding. Tenslotte heeft de jeugdige coach ook vaak veel behoefte om te leren. 10. Afsluiting Hiervoor kan heel goed een vraag en antwoord moment gebruikt worden 19

20 9. Heb aandacht voor het groepsproces en de verschillende leeftijdsfasen van kinderen Uit deze handleiding is duidelijk geworden dat we van je rol als coach meer verwachten dan het geven van aanwijzingen over het hockeyspelletje en het regelen van de wissels. Een belangrijke rol is weggelegd in het bewaken van het groepsproces. In die zin ben je de leider en heb je ook een pedagogische rol. Deze pagina leent zich niet voor een uitgebreide beschrijving. Daar zijn handboeken, opleidingen, cursussen etc etc voor beschikbaar. We willen je hier wel het belang voor aandacht van het groepsproces noemen. Elke situatie met elke groep of tussen 2 spelers / speelsters vraagt weer zijn eigen aanpak. Het herkennen van zo n situatie en er bewust soms wel en soms niet iets mee doen is belangrijk. Een goede relatie met de kinderen (en de ouders) is daarvoor nodig want anders ontgaat je wat er onder de tafel (communicatiemodel p.9) allemaal speelt. Onderstaand geven we een viertal onderwerpen die in de praktijk voorkomen: 1. Verschil tussen 1 e en 2 e jaars in een elftal. Elk jaar worden de teams opnieuw ingedeeld en ontstaat er een nieuw evenwicht tussen 1 e en 2 e jaars. De ervaring van de 2 e jaars zijn belangrijk en soms zijn ze inderdaad ook fysiek, technisch, tactisch, emotioneel een jaar verder. Dit betekent niet dat ze ook beter zijn of zich kunnen gedragen of ze belangrijker zijn (norm). Door te benoemen dat je de ervaring graag wil terugzien maar niet een houding van zich beter voelen zorg je voor een sfeer waarin de 1 e jaars zich niet minder voelen omdat ze minder ervaring hebben en de 2 jaars worden juist geprikkeld om hun ervaring over te brengen. 2. Kliekjesvorming en het effect op onderlinge sfeer van openheid en vertrouwen. Natuurlijk zijn er vrienden/vriendinnengroepjes. Waak er alleen voor dat er tijdens de teamactiviteiten iedereen voor iedereen openstaat. Bespreek dan ook met je team dat je dit van ze verwacht en dat je dus niet altijd met je vriend/vriendin die je buiten de hockey ziet de oefening samen doet. Dit onderwerp gaat natuurlijk veel verder en hoort soms ook bij de leeftijd. Maar als coach stel je de grens van wat je verwacht aan houding en gedrag naar elkaar. 3. Die ene minder populaire speler/speelster. Hockey is een teamsport en in elk team is er wel een speler die minder aansluiting heeft bij de rest van de groep. Hierbij spelen bovenstaande 2 punten soms een rol. Belangrijk is dat jouw aandacht en jouw betrokkenheid juist voor deze speler/speelster belangrijk is. Het is in de voorbeeldfunctie die je hebt ook soms gewoon nodig het voortouw te nemen zonder dat het overdreven vormen aanneemt. 4. Die zich heel populair gedragende speler/speelster. Ook hierbij geldt dat hockey een teamsport is dat het gedrag van een enkeling soms zo is dat anderen in het team of jij als coach er last van hebben. Last hebben betekend dat anderen geïrriteerd raken, bang worden of dat er een norm overschreden wordt van hoe met elkaar om te gaan. Zo gauw je dat merkt is het tijd om extra aandacht te geven en het 1 op 1 te bespreken bijvoorbeeld. 20

POSITIEF COACHEN. 3. POSITIEF COACHEN Door aandacht te hebben voor positief coachen schep je een omgeving waar

POSITIEF COACHEN. 3. POSITIEF COACHEN Door aandacht te hebben voor positief coachen schep je een omgeving waar POSITIEF COACHEN 1. INLEIDING "Wel winnen hè!". Het is een van de meest gehoorde uitspraken langs het sportveld. Logisch, want het draait in de sport natuurlijk om winnen. Maar is het ook effectief? Trainers,

Nadere informatie

Coaching met een dubbel doel

Coaching met een dubbel doel Coaching met een dubbel doel HANDLEIDING VOOR POSITIEVE COACHING Voorwoord Het belang van goede coaches Als coach vervul je een belangrijke rol in het leven van jonge sporters. Je bent in de positie dat

Nadere informatie

Coaching met een dubbel doel

Coaching met een dubbel doel Coaching met een dubbel doel HANDLEIDING VOOR POSITIEVE COACHING Voorwoord Hoe krijgen we onze jeugd zover dat ze met plezier het beste uit zichzelf halen? Het belang van goede coaches Als coach vervul

Nadere informatie

Positief coachen zorgt ervoor dat jij en je spelers er - los van de hoeveelheid overwinningen - altijd béter van worden.

Positief coachen zorgt ervoor dat jij en je spelers er - los van de hoeveelheid overwinningen - altijd béter van worden. "Wel winnen hè!". Het is een van de meest gehoorde uitspraken langs sportvelden. Logisch, want het draait in de sport natuurlijk om winnen. Maar is het ook effectief? Trainers, coaches en teamleiders zijn

Nadere informatie

Club- en gedragsregels van CARTOUCHE. Cartouche is een hockeyclub waar sportiviteit, gezelligheid en prestatie hand in hand gaan.

Club- en gedragsregels van CARTOUCHE. Cartouche is een hockeyclub waar sportiviteit, gezelligheid en prestatie hand in hand gaan. Club- en gedragsregels van CARTOUCHE Cartouche is een hockeyclub waar sportiviteit, gezelligheid en prestatie hand in hand gaan. Bij die sportiviteit, gezelligheid en prestatie hoort voor een belangrijk

Nadere informatie

Leren/coachen van meisjes - Dingen om bij stil te staan

Leren/coachen van meisjes - Dingen om bij stil te staan De ontwikkeling van vrouwen en meisjes in het rugby heeft de afgelopen jaren flink aan momentum gewonnen en de beslissing om zowel heren als dames uit te laten komen op het sevenstoernooi van de Olympische

Nadere informatie

Specifieke Handleiding jeugdtrainers

Specifieke Handleiding jeugdtrainers Specifieke Handleiding jeugdtrainers (Mini, F en E pupillen) Inhoudsopgave Leeftijdskenmerken De wedstrijd Coachen/begeleiden tijdens de wedstrijd De training Trainingsaanpak Leeftijdskenmerken Als je

Nadere informatie

Dan even mijn sport achtergrond. Ik heb als kind lang gehockeyd en getennist. Toen ik in Leiden kwam studeren ben ik bij Roomburg weer gaan hockeyen.

Dan even mijn sport achtergrond. Ik heb als kind lang gehockeyd en getennist. Toen ik in Leiden kwam studeren ben ik bij Roomburg weer gaan hockeyen. Dan even mijn sport achtergrond. Ik heb als kind lang gehockeyd en getennist. Toen ik in Leiden kwam studeren ben ik bij Roomburg weer gaan hockeyen. Daar heb ik ook mijn scheidsrechterskaartgehaald en

Nadere informatie

HIJS HOKIJ DEN HAAG GEDRAGSCODE

HIJS HOKIJ DEN HAAG GEDRAGSCODE Waarom een gedragscode? Eén van de methodes om ongewenst gedrag zoals agressie, vandalisme e.d. te beperken, is het opstellen van een gedragscode. De twee belangrijkste oorzaken van ongewenst gedrag zijn

Nadere informatie

Voor de Jongste Jeugd van Hockeyclub Hisalis. Maart 2006 Anniek de Jong

Voor de Jongste Jeugd van Hockeyclub Hisalis. Maart 2006 Anniek de Jong Voor de Jongste Jeugd van Hockeyclub Hisalis Maart 2006 Anniek de Jong 1 Hockey is een teamsport. Dat betekent dat je in het hockey er nooit alleen voor staat. Een teamsport betekent: Je samen inzetten

Nadere informatie

4 INZICHTEN. De vier inzichten in dit boekje zijn gebaseerd op de uitkomsten van het Trainer-Kind-Interactieonderzoek,

4 INZICHTEN. De vier inzichten in dit boekje zijn gebaseerd op de uitkomsten van het Trainer-Kind-Interactieonderzoek, 4 INZICHTEN De vier inzichten in dit boekje zijn gebaseerd op de uitkomsten van het Trainer-Kind-Interactieonderzoek, waarbij 37 trainers en coaches een seizoen lang intensief zijn gevolgd. Dit onderzoek

Nadere informatie

Feedback geven en ontvangen

Feedback geven en ontvangen Feedback geven en ontvangen 1 Inleiding In het begeleiden van studenten zul je regelmatig feedback moeten geven en ontvangen: feedback is onmisbaar in de samenwerking. Je moet zo nu en dan kunnen zeggen

Nadere informatie

foto s met dank aan Tjitte de Vries en Theo Kock (mogelijke andere rechthebbenden wenden zich met hun claims tot de uitgever van dit boek)

foto s met dank aan Tjitte de Vries en Theo Kock (mogelijke andere rechthebbenden wenden zich met hun claims tot de uitgever van dit boek) 'Duim omhoog' 1 foto s met dank aan Tjitte de Vries en Theo Kock (mogelijke andere rechthebbenden wenden zich met hun claims tot de uitgever van dit boek) 2013, Anton de Vries Alle rechten voorbehouden

Nadere informatie

DOOR VOETBAL VERENIGD

DOOR VOETBAL VERENIGD DOOR VOETBAL VERENIGD De Aanvoerders hebben 4 Gouden Regels opgesteld die iedereen bij zijn club in de praktijk kan brengen om het voetbal leuk, sportief en sociaal te houden. Niet iedere regel is direct

Nadere informatie

Wil jij nog meer sportplezier bij jouw verenigingen?

Wil jij nog meer sportplezier bij jouw verenigingen? Wil jij nog meer sportplezier bij jouw verenigingen? Scoor dan met ons topaanbod! Een programma van sportbonden en NOC*NSF dat sportief gedrag stimuleert en ongewenst gedrag aanpakt. Vraag kinderen waarom

Nadere informatie

Mentale Sportbegeleiding. 4 inzichten over trainerschap

Mentale Sportbegeleiding. 4 inzichten over trainerschap 4 inzichten over trainerschap Filmpje Kennismakingsopdracht Waarom ben je trainer/coach geworden? Waar ben je nieuwsgierig naar? Kees Wallis Voetballer, voetballiefhebber! Interesse in motivatie en presteren

Nadere informatie

Plezier, Ontwikkeling, Veiligheid, Samenspel, Sportiviteit en Respect

Plezier, Ontwikkeling, Veiligheid, Samenspel, Sportiviteit en Respect COACHING & Teamafspraken Seizoen Dorsteti team Plezier, Ontwikkeling, Veiligheid, Samenspel, Sportiviteit en Respect TEAMGEGEVENS Lijst en contactgegevens: Teamleden Coaches Trainer(s) Clubhuis 1. UITGANGSPUNTEN

Nadere informatie

Gedragsregels v.v.wapserveen

Gedragsregels v.v.wapserveen Voor de leden,begeleiders,trainers,publiek en bestuur van de v.v.wapserveen staat het plezier in de sport voorop. Om dit te bereiken zijn er een aantal gedragsregels en richtlijnen opgesteld. De hieronder

Nadere informatie

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling 1. Aandachtspunten voor een gesprek met ouders i.v.m. een vermoeden van kindermishandeling: Als je je zorgen maakt over een

Nadere informatie

Zelfbeeld. Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld.

Zelfbeeld. Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld. Zelfbeeld Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld. Een kind dat over het algemeen positief over zichzelf denkt, heeft meer zelfvertrouwen.

Nadere informatie

Handleiding voor Effectief Coachen

Handleiding voor Effectief Coachen Handleiding voor Effectief Coachen Coaches Die Nooit Verliezen... Laat jonge sporters winnen, ongeacht het wedstrijdresultaat Inleiding Waarom coaches zo belangrijk zijn...2 De relatie tussen coach en

Nadere informatie

MEE Nederland. Raad en daad voor iedereen met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind

MEE Nederland. Raad en daad voor iedereen met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind MEE Nederland Raad en daad voor iedereen met een beperking Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Inhoudsopgave

Nadere informatie

Gedragsregels. Beste Doskoanen, Wij onderscheiden specifieke gedragsregels voor: Accommodatie Sporters Ouders / verzorgers Trainers / leiders

Gedragsregels. Beste Doskoanen, Wij onderscheiden specifieke gedragsregels voor: Accommodatie Sporters Ouders / verzorgers Trainers / leiders Normen en waarden Beste Doskoanen, Het doet mij een genoegen om als voorzitter van s.v. DOSKO het woord tot u te richten in dit boekje over de NORMEN & WAARDEN bij en in onze club. Als bestuur hechten

Nadere informatie

Beleid selectie elftallen, teamindeling en gedragsregels

Beleid selectie elftallen, teamindeling en gedragsregels Beleid selectie elftallen, teamindeling en gedragsregels Binnen onze vereniging maken we onderscheid tussen Selectie elftallen en de overige elftallen. In de Selectie elftallen (ook wel Lijn - of Prestatie

Nadere informatie

FAALANGST DE BAAS! TRAINING 1. faalangst. de baas! training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl

FAALANGST DE BAAS! TRAINING 1. faalangst. de baas! training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl FAALANGST DE BAAS! TRAINING 1 faalangst de baas! training www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl 2 KINDERPRAKTIJK LANDSMEER FAALANGST DE BAAS! TRAINING 3 faalangst de Baas! training

Nadere informatie

SPORT VOOR IEDEREEN. Voor een vereniging waar iedereen met plezier sport

SPORT VOOR IEDEREEN. Voor een vereniging waar iedereen met plezier sport SPORT VOOR IEDEREEN Voor een vereniging waar iedereen met plezier sport In onze vereniging moet iedereen zich thuis voelen MAAR VOELT IEDEREEN ZICH WEL ECHT THUIS? Wordt er gescholden, bijvoorbeeld met

Nadere informatie

Inleiding. Autisme & Communicatie in de sport

Inleiding. Autisme & Communicatie in de sport Sanne Gielen Inleiding Starten met een nieuwe sport is voor iedereen spannend; Hoe zal de training eruit zien? Zal de coach aardig zijn? Heb ik een klik met mijn teamgenoten? Kán ik het eigenlijk wel?

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Overzicht Groepsaanbod Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Waarom een groep of cursus? Waarom in een groep? Het kan zijn dat je het zelf prettiger vindt

Nadere informatie

KNCB GEDRAGSCODES. Dutch Lions & Lionesses. A player may win the match, but the team wins the tournament.

KNCB GEDRAGSCODES. Dutch Lions & Lionesses. A player may win the match, but the team wins the tournament. KNCB GEDRAGSCODES Dutch Lions & Lionesses A player may win the match, but the team wins the tournament. Spelers Begrijp de regels en speel volgens de regels. Houd je aan de regels en respecteer de beslissingen

Nadere informatie

Onderzoek POD en Sport

Onderzoek POD en Sport 2015 Onderzoek POD en Sport Inhoud Inleiding... 2 Conclusie... 3 Aanbevelingen... 6 Het bestuur... 7 Jeugdtrainers... 8 Jeugdleden... 9 Vrijwilligers... 10 Ouders... 11 Resultaten... 12 1 Inleiding Het

Nadere informatie

BELEID SPORTIVITEIT EN RESPECT BINNEN MHC WOERDEN

BELEID SPORTIVITEIT EN RESPECT BINNEN MHC WOERDEN BELEID SPORTIVITEIT EN RESPECT BINNEN MHC WOERDEN MHCW is een hockeyclub waar sportiviteit, respect, plezier en prestatie hand in hand gaan. Dit is een waardevol gegeven en dat willen we graag in stand

Nadere informatie

Gedragsregels. De Hazenkamp een Fairplay club :

Gedragsregels. De Hazenkamp een Fairplay club : De Hazenkamp een Fairplay club : De Hazenkamp staat bekend in de omgeving als een echte amateur vereniging waarbij de gezelligheid en korfbal plezier op en rond het veld centraal staat. Maar ook bij De

Nadere informatie

Pubers opvoeden. Veranderingen in de puberteit

Pubers opvoeden. Veranderingen in de puberteit Pubers opvoeden Pubers opvoeden De puberteit is de ontwikkelingsfase tussen 10 en 18 jaar. Maar die puberteit is er natuurlijk niet opeens. Vanaf ongeveer 9 jaar kan je al merken dat kinderen beginnen

Nadere informatie

Beleid Kanjertraining op De Meeander

Beleid Kanjertraining op De Meeander Beleid Kanjertraining op De Meeander Voor u ligt het beleidsstuk Kanjertraining. We hopen dat het zicht geeft op wat we doen op school en waar we voor staan. Kanjertraining is meer dan een lesmethode.

Nadere informatie

14-7-2012. Carol Dweck. Wat is Intelligentie?

14-7-2012. Carol Dweck. Wat is Intelligentie? Carol Dweck Wat is Intelligentie? 1 Wat is Intelligentie? Wat is Intelligentie? Meervoudige Intelligentie - Gardner 2 Voorlopige conclusie In aanleg aanwezig potentieel (50% erfelijk bepaald) Domeinspecifiek

Nadere informatie

ADHD en lessen sociale competentie

ADHD en lessen sociale competentie ADHD en lessen sociale competentie Geeft u lessen sociale competentie én heeft u een of meer kinderen met ADHD in de klas, dan kunt u hier lezen waar deze leerlingen tegen aan kunnen lopen en hoe u hier

Nadere informatie

Charter Ouders. Het charter

Charter Ouders. Het charter Charter Ouders Vooreerst willen wij alle ouders, begeleiders en spelers danken voor het vertrouwen dat jullie stellen in SK Reningelst. Goede afspraken maken goede vrienden, daarom hebben wij dit charter

Nadere informatie

Leef je uit, maar nooit op een ander!

Leef je uit, maar nooit op een ander! Leef je uit, maar nooit op een ander! Verbeter je eigen leefomgeving De filosoof Epictetus deelde 2000 jaren geleden al de volgende wijsheid met zijn leerlingen die nog steeds van toepassing is: "Iedereen

Nadere informatie

Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan

Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan De zorg en begeleiding van mensen met een verstandelijke beperking moet erop gericht zijn dat de persoon een optimale kwaliteit

Nadere informatie

Achtergrondinformatie (spel)regels

Achtergrondinformatie (spel)regels Achtergrondinformatie (spel)regels De spel- en teambegeleider Ieder seizoen stappen weer veel nieuwe kinderen het veld op. Vol enthousiasme om te leren hockeyen. Deze kinderen nemen natuurlijk ook hun

Nadere informatie

Gesprekstechniek voor de manager met o.a. The one minute manager

Gesprekstechniek voor de manager met o.a. The one minute manager Gesprekstechniek voor de manager met o.a. The one minute manager 1 Executive Leadership Foundation - ELF 2005-2011 Dit materiaal mag vrij gebruikt worden, mits netjes de bron wordt vermeld Lastige dingen

Nadere informatie

"Samen voetballen in Heerhugowaard"

Samen voetballen in Heerhugowaard Convenant "Samen voetballen in Heerhugowaard" Ondersteund door: WMC SVW '27 Hugo Boys KSV Reiger Boys Stichting Recreatiezaalvoetbal Heerhugowaard De logo s van de deelnemende verenigingen: Voorwoord Zoals

Nadere informatie

Technisch jeugdbeleidsplan. Voetbalvereniging; FC Meppel

Technisch jeugdbeleidsplan. Voetbalvereniging; FC Meppel CHRISTELIJKE SPORTVERENIGING FC MEPPEL OPGERICHT 24-2-1930 KONINKLIJK GOEDGEKEURD 20-7-1972 Clubhuis, sportpark Ezinge Telefoon 0522-255252 www.fcmeppel.nl, e-mail: fcmeppel@fcmeppel.nl Technisch jeugdbeleidsplan

Nadere informatie

ogen en oren open! Luister je wel?

ogen en oren open! Luister je wel? ogen en oren open! Luister je wel? 1 Verbale communicatie met jonge spelers Communiceren met jonge spelers is een vaardigheid die je van nature moet hebben. Je kunt het of je kunt het niet. Die uitspraak

Nadere informatie

ETHISCH CHARTER KONINKLIJKE VLAAMSE VOETBALBOND vzw

ETHISCH CHARTER KONINKLIJKE VLAAMSE VOETBALBOND vzw ETHISCH CHARTER KONINKLIJKE VLAAMSE VOETBALBOND vzw ALGEMENE GEDRAGSREGELS Respecteer de regels van het voetbal en de beslissingen van de scheidsrechter of zijn assistent Trek nooit de integriteit van

Nadere informatie

DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS

DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS WWW.PESTWEB.NL DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS Kinderen en jongeren willen je hulp, als je maar (niet)... Wat kinderen zeggen over pesten Kinderen gaan over het algemeen het liefst met hun probleem naar hun

Nadere informatie

Hockeyvisie. Positief Coachen - Effectief begeleiden van jeugdspelers. www.knhb.nl

Hockeyvisie. Positief Coachen - Effectief begeleiden van jeugdspelers. www.knhb.nl 4 Positief Coachen - Effectief begeleiden van jeugdspelers Doelgroep: Breedtehockey - veld is bedoeld voor iedereen die als opleider, trainer en/of coach actief is in de hockeysport binnen tophockey, breedtehockey,

Nadere informatie

Didactisch partnerschap

Didactisch partnerschap Didactisch partnerschap Vijf routekaarten om lastige situaties in het samenwerken met ouders te hanteren Het klinkt zo mooi: didactisch partnerschap. Zie daar als leraar maar eens een goede invulling aan

Nadere informatie

Instructie 1. Heb jij je voelsprieten uitstaan? De relatie met je cliënt

Instructie 1. Heb jij je voelsprieten uitstaan? De relatie met je cliënt Instructie 1 De relatie met je cliënt Heb jij je voelsprieten uitstaan? Met behulp van dit werkblad onderzoek je of je je voelsprieten hebt uitstaan naar de cliënt. Kies een cliënt en vul met die cliënt

Nadere informatie

Feedback. in hapklare brokken

Feedback. in hapklare brokken Feedback in hapklare brokken Jan van Baardewijk Zorgteamtrainer Op zorgteamtraining.nl is de meest recente versie van feedback gratis beschikbaar. Mocht je willen weten of je de meest recente versie hebt,

Nadere informatie

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou!

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou! DEEL 1 1 WERKBOEK 5 Eigen keuze Inhoud 2 1. Hoe zit het met je keuzes? 3 2. Hoe stap je uit je automatische piloot? 7 3. Juiste keuzes maken doe je met 3 vragen 9 4. Vervolg & afronding 11 1. Hoe zit het

Nadere informatie

Voorstellen. Topsport 1. Naam 2. Coachervaring 3. Ervaring met mentale begeleiding 4. Wat voor type coach bent u? Voorstellen

Voorstellen. Topsport 1. Naam 2. Coachervaring 3. Ervaring met mentale begeleiding 4. Wat voor type coach bent u? Voorstellen Voorstellen Coachen: Aansluiten op Motivatie-stijl Rogier Hoorn sport- & prestatiepsycholoog VSPN drs. Rogier Hoorn sport- en prestatiepsycholoog VSPN SportsMind.nl Sinds 2003 praktijk Bussum en Papendal

Nadere informatie

MOTIVEREN & STIMULEREN

MOTIVEREN & STIMULEREN INLEIDING INLEIDING Dit boekje hoort bij de vervolgtraining 'motiveren en stimuleren'. In dit boekje gaat het voornamelijk over kunnen, willen en doen. Probeer de stof die we hier beschrijven vooral als

Nadere informatie

Pedagogische aanpak op de St. Plechelmusschool

Pedagogische aanpak op de St. Plechelmusschool Pedagogische aanpak op de St. Plechelmusschool Ons uitgangspunt is het welbevinden en positief gedrag van leerlingen te bevorderen. Wij gaan uit van: Goed gedrag kun je leren Om dit te bereiken werken

Nadere informatie

Alle kinderen mogen zich in onze vereniging veilig voelen, zodat ze zich optimaal kunnen ontwikkelen.

Alle kinderen mogen zich in onze vereniging veilig voelen, zodat ze zich optimaal kunnen ontwikkelen. Pestprotocol. Dit pestprotocol heeft als doel: Alle kinderen mogen zich in onze vereniging veilig voelen, zodat ze zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen kinderen

Nadere informatie

IJSHOCKEY SPORTLEIDER 1

IJSHOCKEY SPORTLEIDER 1 AANLEREN VAN VAARDIGHEDEN In uw rol als teambegeleider/sportleider staat u vaak model voor de jeugd. Vooral de jongere jeugd kan tegen u opkijken en helemaal als u (in hun ogen) goed bent in de sport.

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN

Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN PRAKTISCHE INFORMATIE Wat voor cursus? Het is een cursus voor mensen die, om wat voor reden dan ook, geen stevige vriendenkring (meer) hebben en die actief willen onderzoeken

Nadere informatie

TEAMBUILDING VOOR TEAMS

TEAMBUILDING VOOR TEAMS TEAMBUILDING VOOR TEAMS TEAMBUILDING Toon Gerbrands: "Teambuilding is hetzelfde als samenwerken in het normale leven. Iets willen bereiken, dat doe je door een gemeenschappelijk doel te stellen. Hoe moeilijker

Nadere informatie

Drs. Afke van de Wouw Fysiotherapeut, Bewegingswetenschapper, Sportpsycholoog

Drs. Afke van de Wouw Fysiotherapeut, Bewegingswetenschapper, Sportpsycholoog Sportpsychologie door: Drs. Afke van de Wouw Fysiotherapeut, Bewegingswetenschapper, Sportpsycholoog 4-staps leerproces Onbewust onbekwaam Bewust onbekwaam Bewust bekwaam Onbewust bekwaam Communicatie

Nadere informatie

Thema. Kernelementen. Oplossingsgericht taalgebruik Voorbeeld van communiceren 10 communicatie-tips

Thema. Kernelementen. Oplossingsgericht taalgebruik Voorbeeld van communiceren 10 communicatie-tips Thema Kernelementen Oplossingsgericht taalgebruik Voorbeeld van communiceren 10 communicatie-tips Tips voor de trainer: Doseer je informatie: less is more. Beoordeel wat je gymnasten doen, niet wie ze

Nadere informatie

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Inhoudsopgave Inleiding 2 Wie is Christine? 4 Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5 Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Tip 3: Geef feedback over uw waarneming en vermijd interpretaties

Nadere informatie

SINT-MARTINUS SPORT LUBBEEK Charter ouders en supporters

SINT-MARTINUS SPORT LUBBEEK Charter ouders en supporters SINT-MARTINUS SPORT LUBBEEK Charter ouders en supporters JEUGDSPELER STAAT CENTRAAL Mario Lermitte Jeugdcoördinator SMS Lubbeek De jeugd neemt binnen onze club SMS Lubbeek een centrale plaats in, want

Nadere informatie

HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL

HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL Stationsstraat 81 3370 Boutersem 016/73 34 29 www.godenotelaar.be email: directie.nobro@gmail.com bs.boutersem@gmail.com HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL 1. Het standpunt van de school: Pesten is geen

Nadere informatie

Gelukskoffercoaching. Ik kan in drie woorden vertellen wat ik geleerd heb: I love me. Wael, 11 jaar. Gelukkig zijn kun je leren!

Gelukskoffercoaching. Ik kan in drie woorden vertellen wat ik geleerd heb: I love me. Wael, 11 jaar. Gelukkig zijn kun je leren! Gelukkig zijn kun je leren! Gelukskoffercoaching Missie GELUKKIG ZIJN KUN JE LEREN Gelukskoffercoaching wil kinderen op jonge leeftijd positief ondersteunen in hun individuele emotionele ontwikkeling.

Nadere informatie

Inleiding. It's the difference in mental capacities that will determine who the real winners are." Sven Goran Eriksson

Inleiding. It's the difference in mental capacities that will determine who the real winners are. Sven Goran Eriksson Inleiding Eigenlijk kan je als sporter niet verliezen. Het wedstrijdresultaat staat voorop, maar er is duidelijk meer. Wie of wat bepaalt het resultaat? Talent. Conditie. Motivatie. Maar ook je mentale

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Geeft je inzicht in jouw persoonlijke

Nadere informatie

GEDRAGSCODE voor atleten, trainers, bestuurders, juryleden, ouders en supporters

GEDRAGSCODE voor atleten, trainers, bestuurders, juryleden, ouders en supporters GEDRAGSCODE voor atleten, trainers, bestuurders, juryleden, ouders en supporters Atleten 1. We staan voor fairplay tegenover tegenstander, scheidsrechter en publiek. 2. Aanvaard de beslissingen van de

Nadere informatie

Secretary Management Master

Secretary Management Master Proefles Secretary Management Master Thema: Assertiviteit of krijg meer voor elkaar met lef Door Hanneke Steenbekkers trainer Secretary Management Master www.secretary.nl/master Assertiviteit: krijg meer

Nadere informatie

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0 2 Deel 1 Beïnvloeden van gedrag - Zeg wat je doet en doe wat je zegt - 3 Interactie Het gedrag van kinderen is grofweg in te delen in gewenst gedrag en ongewenst gedrag. Gewenst gedrag is gedrag dat we

Nadere informatie

Schoolkind. Kind op de basisschool. Een rustige ontwikkeling tussen driftige peuter en dwarse puber!?!

Schoolkind. Kind op de basisschool. Een rustige ontwikkeling tussen driftige peuter en dwarse puber!?! Schoolkind Oorspronkelijke tekst Hilde Breet Wilma Poot Illustraties Harmen van Straaten Uitgave: januari 1998 Herziene uitgave: maart 2010 Het is toegestaan deze folder in ongewijzigde vorm te multipliceren

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Laat je talenten leven Helpt je het

Nadere informatie

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan? 2. Wat heb je er in de praktijk mee gedaan? 3. Wat was het effect op

Nadere informatie

MINI-HOCKEY F-jeugd (3 tegen 3)

MINI-HOCKEY F-jeugd (3 tegen 3) Spel- en gedragsregels voor de MINI-HOCKEY F-jeugd (3 tegen 3) NB: De onderstaande tekst en afbeeldingen is een compilatie van publicaties van de KNHB. Voorwoord In het hockey sta je er niet alleen voor.

Nadere informatie

Technisch Ontwikkeling Plan voor de voetballers uit de jeugd van Klein Dochteren TOP!

Technisch Ontwikkeling Plan voor de voetballers uit de jeugd van Klein Dochteren TOP! Technisch Ontwikkeling Plan voor de voetballers uit de jeugd van Klein Dochteren TOP! Datum: 27-2-2013 Auteur: Herman Pasman, Technisch Jeugd Coördinator Voetbal Voetbal is een complex spel doordat er

Nadere informatie

Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve

Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve Themabundel Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve Assistent medewerker Dit project is mede mogelijk gemaakt met een bijdrage uit het Europees Sociaal Fonds Voorwoord Deze themabundel is bedoeld

Nadere informatie

Wat zijn onze uitgangspunten voor iedereen:

Wat zijn onze uitgangspunten voor iedereen: Onderstaand staan de gedragsregels, alsmede taken en verantwoordelijkheden, weergegeven, die we bij v.v. Rijsbergen willen hanteren. Als iedereen zich hieraan houdt, is het altijd gezellig en sportief,

Nadere informatie

Stap 6. Stap 6: Deel 1. Changes only take place through action Dalai Lama. Wat ga je doen?

Stap 6. Stap 6: Deel 1. Changes only take place through action Dalai Lama. Wat ga je doen? Stap 6. Changes only take place through action Dalai Lama Wat ga je doen? Jullie hebben een ACTiePlan voor het experiment gemaakt. Dat betekent dat je een nieuwe rol en andere ACTies gaat uitproberen dan

Nadere informatie

GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK

GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK De manier waarop je met collega s omgaat, roept effecten op bij hen. De manier waarop je je gedraagt, dingen zegt, doet of juist laat, maakt dus op anderen een bepaalde

Nadere informatie

www.flowmentaletraining.nl

www.flowmentaletraining.nl Er is tijdens deze workshop kennis gemaakt met de sportpsychologie en de toepassing van een mentale routine voor jonge sporters. Het gaat om plezier, motivatie en zelfvertrouwen van de sporter, als voorwaarde

Nadere informatie

Zonder dieet lekkerder in je vel!

Zonder dieet lekkerder in je vel! Zonder dieet lekkerder in je vel! Vijf vragen en vijf stappen om te ontdekken hoe je jouw eetpatroon kunt veranderen en succesvol kunt afvallen. Overgewicht neemt ernstige vormen aan, veel volwassenen

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Het spel der democratische opvoeding Wat vooraf ging: Aan de hand van de 4 pijlers deden de ambassadeurs van Triodus samen goed voor later en de werkgroep wat iedere kindwijzerorganisatie deed, inventariseren!

Nadere informatie

Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie

Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie Weet jij in welke opzichten jij en je partner een prima relatie hebben en in welke opzichten je nog wat kunt verbeteren? Na het doen van de test en het lezen van de resultaten,

Nadere informatie

o Gericht op verleden o Focus op oordelen o Eenrichtingsverkeer o Passieve bijdrage van de medewerker o Gericht op formele consequenties

o Gericht op verleden o Focus op oordelen o Eenrichtingsverkeer o Passieve bijdrage van de medewerker o Gericht op formele consequenties Het zorgen voor een goede basis. Elk bedrijf wil een goed resultaat halen. Dat lukt beter als u regelmatig met uw medewerkers bespreekt hoe het gaat, hoe dingen beter zouden kunnen en wat daarvoor nodig

Nadere informatie

SPELREGELS. s.v. MZC 11 te Zierikzee. BIJLAGE II van het Technisch Beleidsplan

SPELREGELS. s.v. MZC 11 te Zierikzee. BIJLAGE II van het Technisch Beleidsplan SPELREGELS s.v. MZC 11 te Zierikzee BIJLAGE II van het Technisch Beleidsplan Sportpark Den Hogen Blok, Lange Blokweg 29, 4301 NW Zierikzee T 0111-450235 (wedstrijdsecretariaat) T 0111-450236 (kantine)

Nadere informatie

Verantwoording 1.1 Keuze van de titel

Verantwoording 1.1 Keuze van de titel 1 13 Verantwoording 1.1 Keuze van de titel Voor je ligt het handboek Training sociale vaardigheden. Dit boek is geschreven voor iedereen die te maken heeft met kinderen tussen de tien en vijftien jaar

Nadere informatie

Trainingen. Attitude en Mindset. Moraal Resultaatgericht Coachen

Trainingen. Attitude en Mindset. Moraal Resultaatgericht Coachen Moraal Resultaatgericht Coachen coaching & training voor bedrijven en particulieren Hoornplantsoen 64 2652 BM Berkel en Rodenrijs telefoon 010-5225426 Hoornplantsoen 64 mobiel 06-40597816 info@resultaatgericht-coachen.nl

Nadere informatie

GESPREKKEN VOEREN NEDERLANDS AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG:

GESPREKKEN VOEREN NEDERLANDS AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG: AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG: - Kun je een verzorgde brief schrijven. - Kun je op een juiste manier werkwoorden vervoegen. - Schrijf je op een juiste manier in meervoud. - Gebruik je hoofdletters op een

Nadere informatie

Wiekslag Speciaal. Vanuit het kamertje

Wiekslag Speciaal. Vanuit het kamertje Wiekslag Speciaal Vanuit het kamertje Uw dochter van vijf vraagt hoe baby's in een buik komen. Uw zoontje van vier laat trots zijn stijve piemeltje zien. Uw 9-jarige moet er ineens niet meer aan denken

Nadere informatie

HHC Quick Stick. Cursus Weerbaarheid Clubscheidsrechters. Cursus weerbaarheid HHC Quick Stick Wijnand Bruin 2014 1

HHC Quick Stick. Cursus Weerbaarheid Clubscheidsrechters. Cursus weerbaarheid HHC Quick Stick Wijnand Bruin 2014 1 HHC Quick Stick Cursus Weerbaarheid Clubscheidsrechters Cursus weerbaarheid HHC Quick Stick Wijnand Bruin 2014 1 Inleiding 2 Tsja, weerbaarheid. Daar sta je dan op een verrekt groot veld. Veel groter dan

Nadere informatie

Betrokken bij Buiten. Het puberbrein als basis. Welkom. 4 februari 2016 Anniek Verhagen anniek.verhagen@xs4all.nl

Betrokken bij Buiten. Het puberbrein als basis. Welkom. 4 februari 2016 Anniek Verhagen anniek.verhagen@xs4all.nl Betrokken bij Buiten Welkom Het puberbrein als basis 4 februari 2016 Anniek Verhagen anniek.verhagen@xs4all.nl Pubers Welk (puber)gedrag valt jou het meest op? We zijn allemaal puber geweest Leef je in!

Nadere informatie

Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien

Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien Inleiding Kinderopvang Haarlem heeft één centraal pedagogisch beleid. Dit is de pedagogische basis van alle kindercentra van Kinderopvang Haarlem.

Nadere informatie

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

Waar een wil is, is een Weg!

Waar een wil is, is een Weg! 5 tips om moeiteloos voor jezelf te kiezen en een stap te zetten. Waar een wil is, is een Weg! - Lifecoach http://www.facebook.com/arlettevanslifecoach 0 Je bent een ondernemende 40+ vrouw die vooral gericht

Nadere informatie

Een Positief. leer en leefklimaat. op uw school

Een Positief. leer en leefklimaat. op uw school Een Positief leer en leefklimaat op uw school met TOPs! positief positief denken en doen Leerlingen op uw school ontwikkelen zich het beste in een positief leer- en leefklimaat; een klimaat waarin ze zich

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie