BIJLAGE 6A: BEOORDELING VAN ECONOMISCHE HAALBAARHEID VAN INTENSIEVERE ACTIEF KOOL BEHANDELING

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "BIJLAGE 6A: BEOORDELING VAN ECONOMISCHE HAALBAARHEID VAN INTENSIEVERE ACTIEF KOOL BEHANDELING"

Transcriptie

1 BIJLAGE 6A: BEOORDELING VAN ECONOMISCHE HAALBAARHEID VAN INTENSIEVERE ACTIEF KOOL BEHANDELING De verwerkers van externe bedrijfsafvalwaters en vloeibare/silbachtige bedrijfsafvalstromen hebben doorgaans 2 actief kool filters in serie geïnstalleerd. De 2 de filter is echter niet continu in dienst en wordt enkel bij verhoogde CZV concentraties (d.i. bij een nakende overschrijding van de geldende lozingsnorm) ingeschakeld. Er is dus mogelijkheid tot een intensievere actief kool behandeling. Met het oog op de formulering van de BBT-conclusies, meer bepaald deze voor nazuivering, actief kool adsorptie, beoordelen we in voorliggende bijlage de economische haalbaarheid, kostenhaalbaarheid en effectiviteit, van een intensievere actief kool behandeling in meer detail. We beoordelen de kostenhaalbaarheid voor een gemiddeld bedrijf uit de sector, door een vergelijking van de totale jaarlijkse kosten en de referentiewaarden voor een aantal financiële parameters. Door de jaarlijkse kosten te relateren t.o.v. referentiewaarden voor een aantal financiële parameters kan de kostenhaalbaarheid van verschillende technieken worden ingeschat. Deze referentiewaarden zijn weergegeven in onderstaande tabel (Vercaemst, 2002). Ze zijn afgeleid van praktijkgegevens uit vorige studies en dus niet het resultaat van wetenschappelijk onderzoek. Tabel 1: Indicatieve referentiewaarden voor kostenhaalbaarheid Totale jaarlijkse kost van aanvaardbaar verder te bespreken onaanvaardbaar techniek in verhouding tot Omzet < 0,5% 0,5 5% > 5% Toegevoegde waarde < 2% 2 50% > 50% Bedrijfswinst < 10% % > 100% Investeringskost in aanvaardbaar verder te bespreken onaanvaardbaar verhouding tot Gemiddelde investering < 10% % > 100% van laatste 5 jaar Bron: (Vercaemst, 2002) Bij deze methode worden de totale jaarlijkse kosten van de techniek bekeken in verhouding tot een aantal kengetallen van de onderneming: de omzet, de bedrijfswinst en de toegevoegde waarde. Ook de verhouding van het absolute investeringsbedrag t.o.v. van de gemiddelde investeringen van de voorbije jaren wordt hier bekeken. Om variaties uit te middelen wordt bij voorkeur een gemiddelde gemaakt van de voorbije 4 à 5 jaar. 1

2 Bijlage 6A: Beoordeling van economische haalbaarheid van intensievere actief kool behandeling Elk van deze verhoudingen kan ingedeeld worden in een van de drie klassen: aanvaardbaar, verder te bespreken en onaanvaardbaar. Valt de techniek binnen de aanvaardbare zone, dan kan men stellen dat de totale jaarlijkse kosten en de inversteringskost relatief gezien klein genoeg zijn t.o.v. de kengetallen om zonder meer als aanvaardbaar beschouwd te kunnen worden. De klasse onaanvaardbaar bevat die technieken waarvoor de totale jaarlijkse kosten en de investeringskost als overdreven groot kunnen beschouwd worden t.o.v. de activiteiten en ondernemingsresultaten. Daartussen bevindt zich nog de klasse verder te bespreken waar geen eenduidige beoordeling gegeven kan worden van de haalbaarheid van de techniek. Het voordeel van deze methode is dat ze ons in staat stelt de omvang van de kosten van de techniek in relatie te stellen tot de financiële resultaten (omzet, bedrijfswinst, toegevoegde waarde) en grootte (omzet, toegevoegde waarde, investeringen) van de ondernemingen binnen een sector. Het grootste aantal van de beschouwde technieken in eerdere studies valt echter in de klasse verder te bespreken. Dit geeft meteen de belangrijkste tekortkoming van deze methode aan: de klasse te bespreken vormt als het ware een grote grijze zone waarbinnen geen conclusie kan getrokken worden over de haalbaarheid van de techniek. Anderzijds vormt deze aanpak sowieso een basis voor het aftoetsen van haalbaarheid en moet dit gecombineerd worden met andere overwegingen om tot een beslissing te komen. We beoordelen de kosteneffectiviteit eveneens voor een gemiddeld bedrijf uit de sector, door een vergelijking van de totale kost, in /kg (CZV), en een referentiewaarde voor kosteneffectiviteit. In (Broeckx, Meynaerts, & Vercaemst, 2008) werd een marginale kostencurven opgesteld voor de reductie van CZV naar oppervlaktewater (zie Figuur 1). Bij de uitvoering van het stroomgebiedbeheersplan voor het Vlaamse Gewest werden, tot nog toe, alle maatregelen t.e.m. de uitbouw collectieve saneringsinfrastructuur (goedkope clusters) met een marginale kost van ca. 10 /kg (CZV) weerhouden. We kunnen dus aannemen dat de maatschappij bereid is om in dergelijke technieken te investeren. We hanteren 10 /kg CZV dan ook als referentiewaarde voor kosteneffectiviteit. 2

3 Figuur 1: Marginale kostencurve voor reductie van CZV naar oppervlaktewater Bron: (Broeckx, Meynaerts, & Vercaemst, 2008) We baseren ons verder op: Een vergelijking van de prijs voor zuivering van eerder complexe afvalwaters (in /m³), als de kosten voor de intensievere actief kool behandeling worden doorgerekend aan de klant, en de prijs voor verbranding (eveneens in /m³). Zo kunnen we inschatten of er een wezenlijke dreiging is dat klanten overschakelen naar verbranding (substituut). Een vergelijking van de meerkost voor zuivering van eerder complexe afvalwaters (in /m³) en de operationele kosten voor transport door de klant (in /m³.100 km). Zo kunnen we inschatten of er een wezenlijke dreiging is dat klanten overschakelen naar naburige verwerkers in Wallonië en buitenland. 3

4 Bijlage 6A: Beoordeling van economische haalbaarheid van intensievere actief kool behandeling Basisaannames voor berekeningen: Debiet 1 : 300 [m³/d] Werkingsduur: 365 [d/jaar] Verhouding Maximale ogenblikkelijke concentratie/jaarlijks 1,9 1,5 gemiddelde concentratie 2 : Adsorptiecapaciteit actief kool 3 : 200 [g CZV/kg actief kool] Kost actief kool (incl. terugname en reactivitatie) 4 : 1,17 [ /kg] Financiële kengetallen 5 : 4 Omzet: [ ] Toegevoegde waarde: [ ] Bedrijfswinst: [ ] Gemiddelde prijs voor zuivering van eerder complexe afvalwaters 6 : 80,00 [ /m³] Gemiddelde prijs voor verbanding (voor matig organisch belaste afvalwaters) 7 : Operationele kosten voor transport 8 : 160,00 [ /m³] vrachtwagen ton 5,83 [ /m³.100 km] vrachtwagen 3,5-7,5 ton 29,15 [ /m³.100 km] 1: De mediaan van de debieten van de geselecteerde bedrijven ( Error! Reference source not found.) in 2009 (Bron: Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) (gegevens) en BBT-kenniscentrum (berekeningen)). 2: De verhouding van de maximale ogenblikkelijke concentratie tot de jaarlijkse gemiddelde concentratie daalt naarmate de maximale ogenblikkelijke concentratie daalt. Zo komt, volgens de lozingsgegevens van de geselecteerde bedrijven ( Error! Reference source not found.) in 2009, een maximale ogenblikkelijke concentratie van 500 mg O 2 /l, overeen met een jaarlijks gemiddelde concentratie van 264 mg O 2 /l. En komt een maximale ogenblikkelijke concentratie van 125 mg O 2 /l overeen met een jaarlijks gemiddelde concentratie van 82 mg O 2 /l. (Bron: Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) (gegevens) en BBT-kenniscentrum (berekeningen)). 3: Desotec en (Desmet, De Messenmaeker, Larmuseau, & Malfait, 2009) maken melding van een hogere adsorptiecapaciteit, zijnde 300 g CZV/kg actief kool. Volgens FEBEM/bedrijven bedraagt, in de praktijk, de (gemiddelde) adsorptiecapaciteit eerder 200 g CZV/kg actief kool. De adsorptiecapaciteit actief kool is echter afhankelijk van tal van factoren (zie Error! Reference source not found.). Het werken met een constante waarde voor de adsorptiecapaciteit is een benadering. In de praktijk zal de adsorptiecapaciteit variëren in functie van tijd, type vloeibaar afval/afvalwater, initiële concentratie CZV. Het is echter onmogelijk om al deze factoren in rekening te brengen in de scenario s.

5 Zo wordt het hydraulisch profiel in een actief kool filter, naarmate de standtijd van de actief kool filter langer wordt, meer en meer verstoord door verstopping, kanaal- en biofilmvorming. Een adequate voorbehandeling (voorfiltratie) en, bij terugspoeling, een voldoende hoog debiet kunnen soelaas bieden. Bij een te laag debiet wordt kanaalvorming immers in de hand gewerkt. Niet het volledige koolbed, maar enkel de makkelijkste zones worden dan gespoeld, gewassen. De ongewassen zones slibben steeds verder dicht en worden steeds minder doorstroomd. 4: De kostprijs van actief kool, incl. terugname en reactivatie bedraagt ca. 1,17 /kg. (Bron: Desotec). 5: De mediaan van de financiële kengetallen van de geselecteerde bedrijven ( Error! Reference source not found.) in 2009 (Bron: Bel-First (gegevens) en BBT-kenniscentrum (berekeningen)). 6: Bron: Bedrijven. 7: Bron: Indaver. 8: Bron: (Delhaye, De Ceuster, & Maerivoet, 2010). Enkel de operationele kosten voor transport voor de klant of de erkend overbrenger zijn opgenomen. De prijs die door een erkend overbrenger aan de klant zal worden aangerekend, zal dus, in principe, hoger zijn. Ook de kosten voor laden en lossen zijn niet inbegrepen. Volgens FEBEM situeren de kosten voor een transport van 30 m³ afvalwater, incl. laden en lossen (2 uur), zich tussen 4,20 en 10,00 /m³.100 km. 5

6 Bijlage 6A: Beoordeling van economische haalbaarheid van intensievere actief kool behandeling Berekening van kostenhaalbaarheid en -effectiviteit van verdergaande zuiveringstechnieken & afweging van dreiging substituten (verbranding) en naburige concurrenten De resultaten van de berekeningen moet geplaatst worden in het licht van de aannames. Scenario 1: kosten worden niet doorgerekend aan de klant Zie Rekenbladen Scenario 1. Een (CZV) reductie van ca. 33 mg O 2 /l (d.m.v. een intensievere actief kool behandeling) wordt betaalbaar (kostenhaalbaar) geacht voor een gemiddeld bedrijf uit de sector (alle 3 financiële criteria kleuren groen). Voor een bedrijf met een maximale ogenblikkelijke concentratie van 500 mg O 2 /l vóór intensievere actief kool behandeling, komt dit neer op een maximale ogenblikkelijke concentratie van ca. 468 mg O 2 /l nà intensievere actief kool behandeling. Een aantal bedrijven uit de sector halen nu al lagere concentraties. T.e.m. een reductie van ca. 115 mg O 2 /l kleuren 2/3 financiële criteria groen (aanvaardbaar). 1/3 financiële criteria kleurt oranje (verder te bespreken), maar bevindt zich nog steeds in de lower range. De totale kost in /kg (CZV) is, voor elk van de reductiestappen, lager dan de referentiewaarde voor kosteneffectiviteit. Een intensievere actief kool behandeling wordt dus kosteneffectief geacht. De representativiteit van de (mediaan van de) financiële kengetallen (bij de berekening van kostenhaalbaarheid) voor de verwerking van externe bedrijfafvalwaters en vloeibare/slibachtige bedrijfsafvalwaters is onzeker ( Error! Reference source not found.). De kosten van een intensievere actief kool behandeling zullen echter (gedeeltelijk) worden doorgerekend aan de klant, zoals ook al is aangegeven in Error! Reference source not found.. De berekening en de beoordeling van de kostenhaalbaarheid, en dus de representativiteit van de financiële kengetallen, zijn bijgevolg niet doorslaggevend in de beoordeling van de economische haalbaarheid van een intensievere actief kool behandeling. Scenario 2: kosten worden voor 100% doorgerekend aan de klant Zie Rekenbladen Scenario 2. De totale kost in /kg (CZV) is, voor elk van de reductiestappen, lager dan de referentiewaarde voor kosteneffectiviteit. Een intensievere actief kool behandeling wordt dus kosteneffectief geacht. Het percentage van de ingenomen volumes waaraan de kosten van de intensievere actief kool behandeling worden doorgerekend, stijgt naarmate de maximale ogenblikkelijke concentratie nà intensievere actief kool behandeling daalt. We berekenen dit percentage a.d.h.v. het debiet, de concentratie vóór en nà intensievere actief kool behandeling en het rendement van de actief kool 6

7 filter. We hanteren een rendement van 99,9% (d.i. een worst case benadering). Hoe hoger het rendement van de actief kool filter, hoe lager het percentage van de ingenomen volumes waaraan de kosten van de intensievere actief kool behandeling kan worden doorgerekend, hoe hoger de gemiddelde meerkost in /m³. Het feit we rekenen met een rendement van 99,9% betekent niet dat we er ook van uit gaat dat een rendement van 99,9% in de praktijk haalbaar is. De berekeningswijze wordt verder verduidelijkt a.d.h.v. onderstaande figuur (reductiescenario 1). 300 m³/d 264 mg/l Actief kool Fractie x * 300 m³/d 264 mg/l * (1-ŋ) 300 m³/d 253 mg/l (1-Fractie x) * 300 m³/d 264 mg/l Voor reductiescenario 1: 300 m³/dag * 253 mg/l = (1 x) * 300 m³/dag * 264 mg/l + x * 300 m³/dag * 264 mg/l * (1-ŋ). De fractie x kan hieruit berekend worden. Voor reductiescenario 1 bedraagt deze fractie 4,2%. Er is geen wezenlijke dreiging van verbranding. De aangepaste (hogere) prijs voor zuivering van eerder complexe afvalwaters is lager dan de prijs voor verbranding. Er is, voor het merendeel van de verwerkers in Vlaanderen, geen wezenlijke (grote) dreiging van naburige verwerkers in Wallonië en buitenland. De extra afstand, die een klant (of een erkend overbrenger) in ruil voor de prijsstijging door een intensievere actief kool behandeling kan (laten) afleggen, nl km enkel, is eerder beperkt. Grensoverschrijdende overbrenging van afvalstoffen is bovendien gebonden aan strikte regels (zie Zo moet er een kennisgevingsdocument worden aangevraagd bij OVAM. Om de potentiële dreiging van naburige verwerkers in Wallonië verder te kunnen inschatten, hebben we de afstand tussen een fictieve klant gevestigd in het geografisch centrum van Vlaanderen, zijnde Opdorp, en de verschillende verwerkers in Vlaanderen en Wallonië in kaart gebracht. Zie Rekenbladen Fictief vb. 7

8 Bijlage 6A: Beoordeling van economische haalbaarheid van intensievere actief kool behandeling Het verschil in die afstanden voor de dichtstbijzijnde verwerker in Wallonië en in Vlaanderen bedraagt 77 km (enkel) (> dan 3 13 km, d.i. de afstand die de klant (enkel) zou kunnen afleggen in ruil voor de meerkost die hij/zij zou moeten betalen voor een intensievere actief kool behandeling). Het verschil in prijs voor transport (incl. laden en lossen), gebaseerd op een extrapolatie van (prijs)gegevens van FEBEM, bedraagt bovendien 3,00 /m³ (> dan 1,54 /m³, d.i. gem. meerkost voor een intensievere actief kool behandeling). Gemiddeld gezien, bedraag het verschil in prijs voor transport naar een verwerker in Wallonië en in Vlaanderen 2,48 /m³ (nog steeds > dan 1,54 /m³, d.i. gem. meerkost voor een intensievere actief kool behandeling). We brengen in scenario 2 de investeringskosten verbonden aan een actief kool behandeling (betonnen vloer, filters, opvoerpomp, leidingwerk, drukmeting met signalisatie, ) niet in rekening. De verwerkers van externe bedrijfsafvalwaters beschikken doorgaans al over 2 actief kool filters. De belangrijkste investeringen hebben al plaatsgevonden. Volgens Desotec bedraagt de kost van actief kool, incl. terugname en reactivatie, incl. huur of afschrijving van 2 filters ca. 1,40 /kg actief kool (aanname voor bedrijf dat ca. 100 ton actief kool/jaar verbruikt, 2 filters huurt en op ca. 100 km van Desotec gevestigd is). We brengen de operationele kosten (personeel en energie) verbonden aan een intensievere actief kool behandeling evenmin in rekening. Actief kool adsorptie is immers een eenvoudig techniek naar opvolging en een weinig energie-intensieve techniek, en de operationele kosten zijn dus eerder beperkt. Een stijging van de actief kool prijs (de laatste 5 jaar is de prijs met ca. 30% gestegen) valt te verwachten. De kostprijs is gebonden aan de kostprijs voor energie, beschikbaarheid van grondstoffen, beschikbaarheid van productiecapaciteit, enz. Om meer lokale onafhankelijkheid in te bouwen, en aldus de prijs te stabiliseren, wordt er daarentegen volop geïnvesteerd in hergebruik (reactivatie) van actief kool. Bovendien zijn alle prijzen aan evoluties onderhevig, dus ook de prijzen voor verbranding en transport. In een aangepaste versie van scenario 2 rekenen met een prijs, kost, van 1,82 /kg actief kool (d.i. de kost van actief kool, incl. terugname en reactivatie, incl. huur of afschrijving van 2 filter, incl. prijsstijging van 30 %). Zie Rekenbladen Scenario 2 (aangepast). Er lijkt evenwel nog steeds geen wezenlijke dreiging van verbranding en naburige verwerkers te zijn. 8

9 PBS (mmol/l) BIJLAGE 6B: BEOORDELING VAN MILIEUVOORDEEL VAN INTENSIEVERE ACTIEF KOOL BEHANDELING Uit de resultaten van (Weltens, Jacobs, Maes, Borburg, & Leppens, 2011) blijkt dat het afvalwater (effluent) van bedrijven die complexe externe bedrijfsafvalwaters verwerken bioaccumulerende en/of toxische stoffen kan bevatten, ondanks de aanwezigheid van een uitgebreid afvalwaterzuiveringssysteem, waaronder een voorbehandeling, een fysico-chemische voorzuivering, een biologische zuivering en een nazuivering. De PBS (concentratie potentieel bioaccumuleerbare stoffen) en toxiciteitsresultaten (Microtox) kunnen aanzienlijk verschillen van monster tot monster voor eenzelfde bedrijf. Bij de Microtox testen werden (enkel) de organische extracten van de effluenten (C18-extractie) bestudeerd. De aanwezigheid van bioaccumulerende en toxische stoffen kan, voor de meeste bedrijven, worden beschouwd als een tijdelijke fenomeen. En is waarschijnlijk toe te schrijven aan de verwerking van bepaalde afval(water)stromen met specifieke gevaarlijke stoffen die niet verwijderd en/of gedetoxificeerd zijn in de afvalwaterzuiveringsinstallatie. De aard van deze specifieke gevaarlijke stoffen is vaak niet bekend. Over het algemeen zal de waterzuiveringsinstallatie de organische probleemstoffen voldoende verwijderen, maar er is in een aantal bedrijven toch minstens tijdelijk en in sommige bedrijven systematisch een probleem met de verwijdering van deze stoffen. Onderstaande figuur toont het verband tussen de PBS- en de microtoxresultaten. Zoals de figuur toont, is de correlatie zeer zwak. Dit is niet onverwacht, omdat niet alle bioaccumuleerbare stoffen giftig zijn, en omdat niet bij alle giftige stoffen bioaccumulatie op treedt. Figuur 2: Correlatie tussen PBS- en microtoxsresultaten R² = % inhibitie bij 1% extract De correlatie tussen PBS- en de microtoxresultaten en de fysisch-chemische parameters (BZV, CZV en AOX) is zeer zwak of niet-bestaande. Afvalwaters met lage concentraties BZV, CZV en AOX kunnen nog steeds giftige of bioaccumulerende stoffen bevatten.omgekeerd kunnen afvalwaters met relatief hoge waarden voor de fysischchemische parameters, vrij lage waarden hebben voor de PBS- en microtoxresultaten. Onderstaande figuren tonen de correlatie tussen de resultaten van de bepaling van microtox en de geanalyseerde fysicochemische parameters (BZV, CZV en AOX). De figuren tonen aan dat er slechts een zwakke correlatie is tussen de 9

10 %inhibition % inhibition Bijlage 6B: Beoordeling van milieuvoordeel van intensievere actief kool behandeling toxiciteitsgegevens en de BZV en CZV gegevens en bijna geen correlatie is tussen de toxiciteitsgegevens en de AOX gegevens y = 0,7824x + 39,05 R² = 0, BZV (mg/l) Figuur 3: Correlatie tussen toxiciteit en BZV y = 0,0939x + 24,07 R² = 0, CZV (mg/l) Figuur 4: Correlatie tussen toxiciteit en CZV 10

11 PBS (mmol/l) % inhibition y = 9E-05x + 48,016 R² = 3E AOX (mg/l) Figuur 5: Correlatie tussen toxiciteit en AOX Onderstaande figuren tonen de correlatie tussen de resultaten van de bepaling van PBS en de geanalyseerde fysicochemische parameters (BZV, CZV en AOX). De figuren tonen aan dat er een zwakke positieve correlatie is tussen de PBS gegevens en de BZV gegevens, maar bijna geen correlatie is tussen de PBS gegevens en de CZV en AOX gegevens y = 0,1517x + 5,1599 R² = 0, BZV (mg/l) Figuur 6: Correlatie tussen PBS en BZV 11

12 PBS (mmol/l) PBS (mmol/l) Bijlage 6B: Beoordeling van milieuvoordeel van intensievere actief kool behandeling y = 0,0075x + 5,0654 R² = 0, CZV (mg/l) Figuur 7: Correlatie tussen PBS en CZV y = -0,0005x + 7,3895 R² = 0, AOX (mg/l) Figuur 8: Correlatie tussen PBS en AOX Daarom is volgens (Weltens, Jacobs, Maes, Borburg, & Leppens, 2011) de conventionele aanpak van de beheersing van emissies van gevaarlijke stoffen m.b.v. een set van fysisch-chemische en biologische parameters onvoldoende voor bedrijven die complexe externe bedrijfsafvalwaters verwerken. En is het aan te bevelen om de haalbaarheid van een normering o.b.v. bioaccumuleerbaarheid en toxiciteit (maar ook persistentie) als aanvulling op de huidige normering (EGW) te onderzoeken. Temeer gezien in het effluent van de verwerkers een breed scala aan stoffen kunnen worden aangetroffen en de praktische onmogelijkheid om voor iedere stof individuele EGW op te nemen. Op basis van bovenstaande waarnemingen kan (de significantie van) het milieuvoordeel van een intensievere actief kool behandeling in vraag worden gesteld. Door toepassing van een intensievere actief kool behandeling zal de concentratie CZV in het afvalwater (effluent) van de verwerkers dalen. De effecten van de residuele CZV (persistentie? bioaccumulatie? acute en chronische toxiciteit?) zijn momenteel echter onvoldoende gekend. Het is bovendien onduidelijk of bij problemen naar persistentie, bioaccumulatie 12

13 en/of toxiciteit, de (meest) gevaarlijke stoffen door de intensievere actief kool behandeling (met een voldoende hoog rendement) worden verwijderd. 13

14 14

BETEKENIS VAN HET AFKOPPELINGSBELEID VOOR P-BEDRIJVEN NA DE RECENTE AANPASSING VAN 4 JULI 2003

BETEKENIS VAN HET AFKOPPELINGSBELEID VOOR P-BEDRIJVEN NA DE RECENTE AANPASSING VAN 4 JULI 2003 Nieuwsbrief Milieu & Bedrijf, september 2003 (Kluwer) M. Vande Woestyne & S. Deboosere, Trevi nv mvandewoestyne@trevi-env.com www.trevi-env.com BETEKENIS VAN HET AFKOPPELINGSBELEID VOOR P-BEDRIJVEN NA

Nadere informatie

LUCHTVERONTREINIGING EN -ZUIVERING

LUCHTVERONTREINIGING EN -ZUIVERING INHOUD Voorwoord 13 Inleiding 15 Indeling van milieuproblemen 19 Indeling van dit boek 19 Inleiding tot de Vlaamse milieuwetgeving voor bedrijven 19 Deel 1. LUCHTVERONTREINIGING EN -ZUIVERING 21 1. Inleiding

Nadere informatie

Samenvatting. Analyses. Kostendekkende premie

Samenvatting. Analyses. Kostendekkende premie Samenvatting Op 14 juli 2015 heeft DNB aangekondigd dat zij de berekeningsmethodiek van de Ultimate Forward Rate (UFR), welke onderdeel vormt van de rekenrente waarmee pensioenfondsen hun verplichtingen

Nadere informatie

Vlaamse waterheffingen beduidend hoger dan in Wallonië

Vlaamse waterheffingen beduidend hoger dan in Wallonië Nieuwsbrief MilieuTechnologie, oktober 1994 (Kluwer, jaargang 1, nummer 9) Jan Gruwez & Stefaan Deboosere, TREVI nv Vlaamse waterheffingen beduidend hoger dan in Wallonië Zowel in Vlaanderen als Wallonië

Nadere informatie

Bijlage 4: Milieu en energieprestaties: Emissies van de toekomstige rwzi Utrecht (DM 851139)

Bijlage 4: Milieu en energieprestaties: Emissies van de toekomstige rwzi Utrecht (DM 851139) Notitie HASKONINGDHV NEDERLAND B.V. WATER TECHNOLOGY Bijlage 4: Milieu en energieprestaties: Emissies van de toekomstige rwzi Utrecht (DM 851139) Aan : E. Rekswinkel, M. Boersen Van : Wim Wiegant Controle

Nadere informatie

INHOUD. Voorwoord 13. Inleiding 15 Indeling van milieuproblemen 19 Indeling van dit boek 19 Inleiding tot de Vlaamse milieuwetgeving voor bedrijven 19

INHOUD. Voorwoord 13. Inleiding 15 Indeling van milieuproblemen 19 Indeling van dit boek 19 Inleiding tot de Vlaamse milieuwetgeving voor bedrijven 19 INHOUD Voorwoord 13 Inleiding 15 Indeling van milieuproblemen 19 Indeling van dit boek 19 Inleiding tot de Vlaamse milieuwetgeving voor bedrijven 19 Deel 1. LUCHTVERONTREINIGING EN -ZUIVERING 23 1. Inleiding

Nadere informatie

MIRA-T Kwaliteit oppervlaktewater. Belasting van het oppervlaktewater met zuurstofbindende stoffen en nutriënten DPSIR

MIRA-T Kwaliteit oppervlaktewater. Belasting van het oppervlaktewater met zuurstofbindende stoffen en nutriënten DPSIR Belasting van het oppervlaktewater met zuurstofbindende stoffen en nutriënten belasting oppervlaktewater (1995=100) 120 100 80 60 40 P landbouw N landbouw N huishoudens P huishoudens CZV huishoudens N

Nadere informatie

BBT-STUDIEDAG GENT 16/11/2015 TOTSTANDKOMING VAN BBT-STUDIES EN BREF S DIANE HUYBRECHTS

BBT-STUDIEDAG GENT 16/11/2015 TOTSTANDKOMING VAN BBT-STUDIES EN BREF S DIANE HUYBRECHTS BBT-STUDIEDAG GENT 16/11/2015 TOTSTANDKOMING VAN BBT-STUDIES EN BREF S DIANE HUYBRECHTS INHOUD 1. Begrip BBT 2. Vlaamse BBT-studies 3. Europese BREF s» Juridisch kader» Procesverloop» Natraject: omzetting

Nadere informatie

Gelet op het decreet van 28 juni 1985 betreffende de milieuvergunning, zoals herhaaldelijk gewijzigd bij decreten van het Vlaams Parlement.

Gelet op het decreet van 28 juni 1985 betreffende de milieuvergunning, zoals herhaaldelijk gewijzigd bij decreten van het Vlaams Parlement. 37020/53/4/W/1 Besluit van de deputatie van de Provincieraad, in verband met de aanvraag van tot het wijzigen/aanvullen van de vergunningsvoorwaarden van N.V. ARDO / ARDO E. HASPESLAGH gelegen te Wezestraat

Nadere informatie

Resultaat Toetsing TNO Lean and Green Awards

Resultaat Toetsing TNO Lean and Green Awards ID Naam Koploper Datum toetsing 174 M. Van Happen Transport BV 2-4-2012 Toetsingscriteria 1. Inhoud en breedte besparingen 2. Nulmeting en meetmethode 3. Haalbaarheid minimaal 20% CO2-besparing na 5 jaar

Nadere informatie

B-85 Green Deal verduurzamen dierenbeschermingcentra

B-85 Green Deal verduurzamen dierenbeschermingcentra B-85 Green Deal verduurzamen dierenbeschermingcentra Partijen: 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, de heer drs. M.J.M. Verhagen en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,

Nadere informatie

Organische vracht continue on-line bewaken. Peter-Jan van Oene, 8 november 2011, nieuwegein

Organische vracht continue on-line bewaken. Peter-Jan van Oene, 8 november 2011, nieuwegein Organische vracht continue on-line bewaken Peter-Jan van Oene, 8 november 2011, nieuwegein Waardeketen Organische stoffen TOC/CZV correlatie Inhoud Afvalwater karakteristiek zuivel-industrie Redenen om

Nadere informatie

Hoge energieprijzen. Mazout blijft een voordelige brandstof.

Hoge energieprijzen. Mazout blijft een voordelige brandstof. Hoge energieprijzen. Mazout blijft een voordelige brandstof. Dit document zal u helpen een beter inzicht te krijgen in de verbruikskosten, in een huishoudelijke omgeving, voor de verschillende energiebronnen.

Nadere informatie

Onderzoek waterkwaliteit en waterzuivering

Onderzoek waterkwaliteit en waterzuivering Onderzoek waterkwaliteit en Onderzoek waterkwaliteit en waterzuivering Met behulp van kiezel, grof en fijn zand, actieve kool en wat watten werd het natuurlijk zuiveringssysteem van de bodem nagebootst.

Nadere informatie

RWZI s-hertogenbosch - renovatie

RWZI s-hertogenbosch - renovatie Rapport datum: 17 juli 2015 RWZI s-hertogenbosch - renovatie MER oplegnotitie Gegund ontwerp & Groen gas project Aanvullingen Projectnummer 7341.09.08 Rapport titel : Project nummer : 7341.09.08 Rapport

Nadere informatie

(100 T ) / 75 (1) T = (CZV- BZVoneindig) / CZV x 100 % (2)

(100 T ) / 75 (1) T = (CZV- BZVoneindig) / CZV x 100 % (2) Indien de CZV-waarde voor ten minste 25% afkomstig is van biologisch niet of nagenoeg niet afbreekbare stoffen in het afvalwater, wordt op die waarde een correctie toegepast door deze te vermenigvuldigen

Nadere informatie

Instituut voor Toegepaste Milieu-Economie

Instituut voor Toegepaste Milieu-Economie KOSTEN EFFECTIVITEIT VOS MAATREGELEN 2010 Achtergronddocument Energieproductie/Nogepa Jochem Jantzen Henk van der Woerd 6 oktober 2003 Instituut voor Toegepaste Milieu-Economie (TME) Hogeveenseweg 24 2631

Nadere informatie

Grafische sector West-Vlaanderen Werkt 2, 2009

Grafische sector West-Vlaanderen Werkt 2, 2009 Grafische sector West-Vlaanderen Werkt 2, 2009 De grafische sector in West-Vlaanderen Foto: : Febelgra Jens Vannieuwenhuyse sociaaleconomisch beleid, WES De grafische sector is zeer divers. Grafische bedrijven

Nadere informatie

Instituut voor Toegepaste Milieu-Economie

Instituut voor Toegepaste Milieu-Economie KOSTEN EFFECTIVITEIT VOS MAATREGELEN 2010 Achtergronddocument Op- en overslag Jochem Jantzen Henk van der Woerd 3 oktober 2003 Instituut voor Toegepaste Milieu-Economie (TME) Hogeveenseweg 24 2631 PH NOOTDORP

Nadere informatie

Afvalwater als warmtebron om proceswater op te warmen

Afvalwater als warmtebron om proceswater op te warmen Afvalwater als warmtebron om proceswater op te warmen Ir. Marc Feyten 30/03/2011 www.aaqua.be Onze referenties zijn onze visitekaartjes Blue -HEat Recovery Operation Duurzame valorisatie van laag-calorische

Nadere informatie

Instituut voor Toegepaste Milieu-Economie

Instituut voor Toegepaste Milieu-Economie KOSTEN EFFECTIVITEIT VOS MAATREGELEN 2010 Achtergronddocument Benzinestations Jochem Jantzen Henk van der Woerd 5 september 2003 Instituut voor Toegepaste Milieu-Economie (TME) Hogeveenseweg 24 2631 PH

Nadere informatie

Ecologische Duurzaamheid

Ecologische Duurzaamheid Ecologische Duurzaamheid GRI-data De scope van de gerapporteerde milieu-indicatoren is in de meeste gevallen beperkt tot de relevante O&O- en productievestigingen te Beerse, en Olen. De voetafdruk van

Nadere informatie

Formulier voor het bekomen van een premie voor de aanleg van een individuele zuiveringsinstallatie

Formulier voor het bekomen van een premie voor de aanleg van een individuele zuiveringsinstallatie Deel 1. Inlichtingen te verstrekken door de particulier 1. Administratieve gegevens Naam aanvrager:... Adres aanvrager:... Adres installatie (enkel indien verschillend van adres aanvrager):... Nummer financiële

Nadere informatie

Grijs Water Recuperatie. Rik Daneels

Grijs Water Recuperatie. Rik Daneels Grijs Water Recuperatie Rik Daneels Water in de stad, vandaag Water in de stad, vandaag Vlaanderen: Waterhuishouding lijkt in orde Maar: Grondwaterreserves onder druk!!! Gezamelijke acties vereist Alternatieve

Nadere informatie

Nota: Invaliditeit Aantal en verdeling volgens ziektegroep

Nota: Invaliditeit Aantal en verdeling volgens ziektegroep Nota: Invaliditeit Aantal en verdeling volgens ziektegroep Men valt in het stelsel van invaliditeit na één jaar primaire arbeidsongeschiktheid. De erkenning van invaliditeit geldt voor een bepaalde periode

Nadere informatie

Workshop. Mestverwerking: een bron van emissies of een kans voor emissie reductie? Ellen van Voorthuizen Wim van der Hulst Gerard Rijs

Workshop. Mestverwerking: een bron van emissies of een kans voor emissie reductie? Ellen van Voorthuizen Wim van der Hulst Gerard Rijs Workshop Mestverwerking: een bron van emissies of een kans voor emissie reductie? Ellen van Voorthuizen Wim van der Hulst Gerard Rijs Programma Welkom en opening Introductie mestverwerking MVI s Achtergronddocument:

Nadere informatie

Samenvatting. Het gebruik van ultrafiltratie (UF) membranen als oppervlakte water zuiveringstechnologie

Samenvatting. Het gebruik van ultrafiltratie (UF) membranen als oppervlakte water zuiveringstechnologie Samenvatting Het gebruik van ultrafiltratie (UF) membranen als oppervlakte water zuiveringstechnologie is in de laatste vijftien jaar enorm toe genomen. Ultrafiltratie membranen zijn gemakkelijk op te

Nadere informatie

Doelmatige werking van zuiveringstechnische werken en grote lozers

Doelmatige werking van zuiveringstechnische werken en grote lozers Doelmatige werking van zuiveringstechnische werken en grote lozers Pag. 1 van 11 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Bestaand beleid 3 3 Juridisch kader 3 3.1 Vergunningplicht 4 3.2 Doelmatige werking 4 4 Technische

Nadere informatie

VOORSCHRIFTEN. behorende bij het ontwerpbesluit. betreffende de Wet milieubeheer voor de inrichting

VOORSCHRIFTEN. behorende bij het ontwerpbesluit. betreffende de Wet milieubeheer voor de inrichting VOORSCHRIFTEN behorende bij het ontwerpbesluit betreffende de Wet milieubeheer voor de inrichting Jellice Pioneer Europe te Kapitein Antiferstraat 31 te Emmen 2 INHOUDSOPGAVE 1 OPSLAG GEVAARLIJKE STOFFEN

Nadere informatie

MIRA 2011 VERSPREIDING VAN ZWARE METALEN. Emissie van zware metalen naar lucht.

MIRA 2011 VERSPREIDING VAN ZWARE METALEN. Emissie van zware metalen naar lucht. MIRA 211 VERPREIDING VAN ZWARE METALEN Emissie van zware metalen naar lucht P index emissie lucht (1995=1) 12 1 8 6 4 2 1995 2 21 22 23 24 25 26 27 28 29 21* doel 21 * voorlopige cijfers Doel (niet) gehaald

Nadere informatie

Vraagstelling Vraag van Steven Marijnissen aan Jaap Oosthoek is of de lozing van het effluent op het KRW waterlichaam Mark en Vliet toelaatbaar is.

Vraagstelling Vraag van Steven Marijnissen aan Jaap Oosthoek is of de lozing van het effluent op het KRW waterlichaam Mark en Vliet toelaatbaar is. Zaaknr. : 11.ZK56591 Kenmerk : 12IT002508 Barcode : *12IT002508* memo Van : Jaap Oosthoek Via : Hermen Keizer Aan : Steven Marijnissen Onderwerp : Toelaatbaarheid tijdelijke lozing effluent Nieuwveer op

Nadere informatie

REDUCTIE HYDRAULISCHE BELASTING RWZI

REDUCTIE HYDRAULISCHE BELASTING RWZI REDUCTIE HYDRAULISCHE BELASTING RWZI Hans Korving Witteveen+Bos WAARSCHUWING Deze presentatie kan verrassende resultaten bevatten Waar gaan we het over hebben? Wat is de achtergrond? Historie en toekomst

Nadere informatie

Nieuwe sanitatie in Nederland. Bert Palsma

Nieuwe sanitatie in Nederland. Bert Palsma Nieuwe sanitatie in Nederland Bert Palsma Conventioneel is fantastisch! Drinkwater; 125 l/p/dag 180 /jr Riolering 125/ jr RWZI 135/ jr 440,- / huishouden /jr 1 toilet spoeling (5 l) ~ 0,025 1 toilet spoeling

Nadere informatie

Instituut voor Toegepaste Milieu-Economie

Instituut voor Toegepaste Milieu-Economie KOSTEN EFFECTIVITEIT VOS MAATREGELEN 2010 Achtergronddocument Verf, bouw en doe het zelf Jochem Jantzen Henk van der Woerd Oktober 2003 Instituut voor Toegepaste Milieu-Economie (TME) Hogeveenseweg 24

Nadere informatie

VLAREM-trein 2013 Overzicht wijzigingen

VLAREM-trein 2013 Overzicht wijzigingen VLAREM-trein 2013 Overzicht wijzigingen Toelichtingssessies VLAREM-trein 2013 en VLAREM III 10 &13 juni en 3 juli 2014 Annelies Faelens LNE- Afdeling Milieuvergunningen Inhoud BBT-studie voor de houtverwerkende

Nadere informatie

(Voorlopige) verwijdering Uitvoer voor storten is op grond van nationale zelfverzorging in beginsel niet toegestaan.

(Voorlopige) verwijdering Uitvoer voor storten is op grond van nationale zelfverzorging in beginsel niet toegestaan. TEKST SECTORPLAN 17 (onderdeel LAP) Sectorplan 17 Reststoffen van drinkwaterbereiding I Afbakening Reststoffen van drinkwaterbereiding komen vrij bij de bereiding van drinkwater. Deze reststoffen zijn

Nadere informatie

Inleiding tot de economie Test december 2008 H17 tem H25 VERBETERING 1

Inleiding tot de economie Test december 2008 H17 tem H25 VERBETERING 1 Inleiding tot de economie Test december 2008 H17 tem H25 VERBETERING 1 Vraag 1 Bin. Munt/Buit. munt Hoeveelheid buitenlandse munt Beschouw bovenstaande grafiek met op de Y-as de hoeveelheid binnenlandse

Nadere informatie

MIP2 Groene Datacenters

MIP2 Groene Datacenters Gebruik van omgevingskoude Concept Gemiddelde buitentemperatuur = ca 10 C Gemiddelde binnentemperatuur = 22 tot 34 C Afhankelijk van concept binnen in het DC Afhankelijk van het gekozen koelsysteem Afhankelijk

Nadere informatie

Bepaling van het Biochemisch Zuurstofverbruik (BZV) in oppervlaktewater

Bepaling van het Biochemisch Zuurstofverbruik (BZV) in oppervlaktewater Bepaling van het Biochemisch Zuurstofverbruik (BZV) in oppervlaktewater april 2005 One Cue Systems Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt zonder schriftelijke toestemming

Nadere informatie

Verkorte ZAHN- WELLENS test voor afvalwaters

Verkorte ZAHN- WELLENS test voor afvalwaters Verkorte ZAHN- WELLENS test voor afvalwaters februari 2010 Pagina 1 van 7 WAC/V/B/005 INHOUD 1 INLEIDING... 3 2 PRINCIPE... 3 3 BIODEGRADATIEVOORWAARDEN... 3 4 TESTVOORWAARDEN... 3 5 MATERIAAL... 4 5.1

Nadere informatie

IWT Tetra-project 120118. Robuuste en Efficiënte zuivering van afvalwater van REcuperatie en recyclagebedrijven (REWARE)

IWT Tetra-project 120118. Robuuste en Efficiënte zuivering van afvalwater van REcuperatie en recyclagebedrijven (REWARE) IWT Tetra-project 120118 Robuuste en Efficiënte zuivering van afvalwater van REcuperatie en recyclagebedrijven (REWARE) ir. Evelyne Blondeel Ing. Michael Chys Ing. Veerle Depuydt Prof. Dr. Ir. Stijn Van

Nadere informatie

Ondersteuning burgemeestersconvenant

Ondersteuning burgemeestersconvenant 20/01/2014 Ondersteuning burgemeestersconvenant Deel 2: Sustainable energy action plan (SEAP) Studiedag LNE Brussel Inhoud» Doel maatregelentool» Architectuur maatregelentool» Aan de slag 20/01/2014 2

Nadere informatie

Module 4 Inzicht in cijfers

Module 4 Inzicht in cijfers Geleerd in vorige presentaties Module 4 Inzicht in cijfers 1. Balans in detail 2. Kengetallen Les 4. Vergelijk je resultaten op 4 manieren + maak goede investeringsbeslissingen Les 4 Vergelijk je resultaten

Nadere informatie

Gelet op het decreet van 28 juni 1985 betreffende de milieuvergunning, zoals herhaaldelijk gewijzigd bij decreten van het Vlaams Parlement.

Gelet op het decreet van 28 juni 1985 betreffende de milieuvergunning, zoals herhaaldelijk gewijzigd bij decreten van het Vlaams Parlement. 37020/25/3/W/5 Besluit van de deputatie van de Provincieraad, in verband met de aanvraag van Hoedanigheid Naam Aanvrager D'ARTA Pittemsestraat 58 A 8850 Ardooie tot het wijzigen/aanvullen van de vergunningsvoorwaarden

Nadere informatie

Inleiding. Doelstelling

Inleiding. Doelstelling 25 Inleiding Marleen Van Steertegem, MIRA-team, VMM Myriam Dumortier, NARA, INBO Doelstelling De samenleving wordt complexer, en verandert steeds sneller. Het beleid kan zich niet uitsluitend baseren op

Nadere informatie

GER-waarden en milieu-impact scores hulpstoffen voor de afvalwaterzuivering. Heleen Pinkse

GER-waarden en milieu-impact scores hulpstoffen voor de afvalwaterzuivering. Heleen Pinkse GER-waarden en milieu-impact scores hulpstoffen voor de afvalwaterzuivering Heleen Pinkse Aanleiding Energiefabriek: Door toepassen van chemicaliën kan energiegebruik van de zuivering verminderen, maar..

Nadere informatie

Speerpuntgebieden: van huidige toestand tot vooropgesteld doel via grondige verkenning en gebiedsgerichte maatregelen en acties

Speerpuntgebieden: van huidige toestand tot vooropgesteld doel via grondige verkenning en gebiedsgerichte maatregelen en acties Speerpuntgebieden: van huidige toestand tot vooropgesteld doel via grondige verkenning en gebiedsgerichte maatregelen en acties Henk Maeckelberghe Marc Van Verre CIW Waterforum 23 sept 2013 Situering Doelstellingen

Nadere informatie

Particles Matter: Transformation of Suspended Particles in Constructed Wetlands B.T.M. Mulling

Particles Matter: Transformation of Suspended Particles in Constructed Wetlands B.T.M. Mulling Particles Matter: Transformation of Suspended Particles in Constructed Wetlands B.T.M. Mulling Zwevende stof vormt een complex mengsel van allerlei verschillende deeltjes, en speelt een belangrijke rol

Nadere informatie

Samenvatting resultaten Technologiecluster endotoxinen en waswater

Samenvatting resultaten Technologiecluster endotoxinen en waswater Samenvatting resultaten Technologiecluster endotoxinen en waswater René Jurgens, Suzanne Spaan, Piet Jacobs Contact: René Jurgens (rene.jurgens@tno.nl; 088 86 62733) 2 Project onderdeel van programma rond

Nadere informatie

TC aanpak emissiepunten endotoxinen TC filters en filtersystemen endotoxinen

TC aanpak emissiepunten endotoxinen TC filters en filtersystemen endotoxinen TC aanpak emissiepunten endotoxinen TC filters en filtersystemen endotoxinen Samenvatting resultaten voor bredere kennisdeling Piet Jacobs, André Moons, Bas Knoll, Suzanne Spaan (contact: piet.jacobs@tno.nl,

Nadere informatie

BIOLOGISCHE AFVALWATERZUIVERING WERKT 66% GOEDKOPER NA OPTIMALISATIE

BIOLOGISCHE AFVALWATERZUIVERING WERKT 66% GOEDKOPER NA OPTIMALISATIE Nieuwsbrief MilieuTechnologie, november 26 (Kluwer, jaargang 13, nummer 1) Jan Gruwez, Trevi nv jgruwez@trevi-env.com www.trevi-env.com BIOLOGISCHE AFVALWATERZUIVERING WERKT 66% GOEDKOPER NA OPTIMALISATIE

Nadere informatie

Helft zorgverzekerden komt niet rond

Helft zorgverzekerden komt niet rond Bijlage perstekst Helft zorgverzekerden komt niet rond 1. Het belang van de zorgverzekering Het HIVA onderzoek (2008) 1 bevestigt het nut van de Vlaamse zorgverzekering. Voor zorgerkenden maakt het wel

Nadere informatie

Fotografische films. Omschrijving

Fotografische films. Omschrijving Fotografische films Omschrijving Fotografische afvalstoffen komen vrij in verschillende sectoren. Deze kunnen ruwweg onderverdeeld worden in 3 types: Ontwikkellaboratoria; Medische sector: o.a. ziekenhuizen,

Nadere informatie

Afwegingen bij Afvalwaterzuivering

Afwegingen bij Afvalwaterzuivering Afwegingen bij Afvalwaterzuivering Rijkswaterstaat Ministerie van Infrastructuur en Milieu De uitgangspunten voor de bescherming van het milieu tegen verontreiniging door de lozing van afvalwater zijn

Nadere informatie

GLOBAAL RAPPORT EXTERNE KWALITEITSEVALUATIE VOOR ANALYSEN KLINISCHE BIOLOGIE POCT GLUCOSE

GLOBAAL RAPPORT EXTERNE KWALITEITSEVALUATIE VOOR ANALYSEN KLINISCHE BIOLOGIE POCT GLUCOSE WIV J. Wytsmanstraat, 14 B-1050 BRUSSEL ISSN 0788-8363 FEDERALE OVERHEIDSDIENST, VOLKSGEZONDHEID, VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN EN LEEFMILIEU COMMISSIE VOOR KLINISCHE BIOLOGIE DIENST VOOR LABORATORIA

Nadere informatie

38,6. CO 2 (ton/jr) 2014

38,6. CO 2 (ton/jr) 2014 Carbon footprint Op basis van de diverse soorten CO 2 -emissies is de totale CO 2 -emissie van Den Ouden Groep berekend. 9,8 38,6 51,6 Diesel personenwagens Diesel combo's en busjes Hybride personen wagens

Nadere informatie

PRIJSBEPALING OUDERENVOORZIENINGEN Vormingssessie / 18.09.2015

PRIJSBEPALING OUDERENVOORZIENINGEN Vormingssessie / 18.09.2015 PRIJSBEPALING OUDERENVOORZIENINGEN Vormingssessie / 18.09.2015 INHOUD 1. Situering en globale principes 2. Aanvraag prijsverhoging met het aanvraagformulier Informatieve luik Verantwoording in formulier

Nadere informatie

EPB - Eerste cijfers & statistiek t.e.m. 2012

EPB - Eerste cijfers & statistiek t.e.m. 2012 Versie februari 2013 EPB - Eerste cijfers & statistiek t.e.m. 2012 EPB - Eerste cijfers & statistiek t.e.m. 2012 Inhoudstafel INHOUDSTAFEL... 1 1. PROCEDURES... 2 1.1 Aantal ingediende startverklaringen...

Nadere informatie

1. TITEL GES 17: PRODUCTIE VAN HARDSOLDEERLEGERINGEN

1. TITEL GES 17: PRODUCTIE VAN HARDSOLDEERLEGERINGEN 1. TITEL GES 17: PRODUCTIE VAN HARDSOLDEERLEGERINGEN Levenscyclus Korte benaming Formulering DU van nikkelmetaal Systematische benaming op basis van gebruiksomschrijving SU: SU14: Productie van basismetalen

Nadere informatie

DEFINITIEF JAARRAPPORT POCT GLUCOSE 2015

DEFINITIEF JAARRAPPORT POCT GLUCOSE 2015 EXPERTISE, DIENSTVERLENING EN KLANTENRELATIES KWALITEIT VAN MEDISCHE LABORATORIA COMMISSIE VOOR KLINISCHE BIOLOGIE COMITE VAN EXPERTEN EXTERNE KWALITEITSEVALUATIE VOOR ANALYSEN KLINISCHE BIOLOGIE DEFINITIEF

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR DE WATERKWALITEIT

ONDERZOEK NAAR DE WATERKWALITEIT ONDERZOEK NAAR DE WATERKWALITEIT Naam: Klas: Datum: 1 Situering van het biotoop Plaats: Type water: vijver / meer / ven / moeras/ rivier / kanaal / poel / beek / sloot / bron Omgeving: woonkern / landbouwgebied

Nadere informatie

FrieslandCampina Nederland Holding B.V. Postbus 1551 3818 LE AMERSFOORT. Leeuwarden, 12 juli 2013 Verzonden,

FrieslandCampina Nederland Holding B.V. Postbus 1551 3818 LE AMERSFOORT. Leeuwarden, 12 juli 2013 Verzonden, FrieslandCampina Nederland Holding B.V. Postbus 1551 3818 LE AMERSFOORT Leeuwarden, 12 juli 2013 Verzonden, Ons kenmerk : 01066552 Afdeling : Omgevingsvergunningen en Toezicht Behandeld door : Uw kenmerk

Nadere informatie

Fysisch-chemische kwaliteit oppervlaktewater 2015

Fysisch-chemische kwaliteit oppervlaktewater 2015 Vlaanderen is milieu Fysisch-chemische kwaliteit oppervlaktewater 2015 VLAAMSE MILIEUMAATSCHAPPIJ www.vmm.be DOCUMENTBESCHRIJVING Titel Fysisch-chemische kwaliteit oppervlaktewater 2015 Samenstellers Afdeling

Nadere informatie

Vlaams Kenniscentrum water

Vlaams Kenniscentrum water Vlaams Kenniscentrum water IBA s in de praktijk 1 Niet vaak meer ingezet, eerder polishingstap oa landbouw (mestverwerking, verwijdering nitraat) 2 2/ Horizontaal doorstroomd bed (geen direct contact met

Nadere informatie

1. De relativiteit van de effluentkwaliteit

1. De relativiteit van de effluentkwaliteit 1. De relativiteit van de effluentkwaliteit 1. Water zuiveren = normen nastreven Basis uitdaging voor meeste sectoren (Nieuwe wetgeving: micropolluenten, ZM, ) 2. Filosofie van Pantarein, water zuiveren

Nadere informatie

STADSVERNIEUWINGSCONGRES SAMEN BOUWEN AAN DE TOEKOMST BODEMRISICO S 25 FEBRUARI 2015. Vaststellingen

STADSVERNIEUWINGSCONGRES SAMEN BOUWEN AAN DE TOEKOMST BODEMRISICO S 25 FEBRUARI 2015. Vaststellingen STADSVERNIEUWINGSCONGRES SAMEN BOUWEN AAN DE TOEKOMST BODEMRISICO S 25 FEBRUARI 2015 Liesbet Van Cauwenberghe IMMOTERRAE nv Vaststellingen Strenge milieuwetgeving in Vlaanderen en Brussel en hoge kosten

Nadere informatie

Dit document is van toepassing op de vergunningaanvraag lozing brijn en reststromen waarbij effluent AWZI Suiker Unie als grondstof wordt ingenomen.

Dit document is van toepassing op de vergunningaanvraag lozing brijn en reststromen waarbij effluent AWZI Suiker Unie als grondstof wordt ingenomen. Toelichting vergunningaanvraag Effluent lozing brijn en reststromen BEM1301457 gemeente Steenbergen Gietwaterfabriek TOM 1. Inleiding Tuinbouwontwikkelingsmaatschappij (TOM) ontwikkelt het glastuinbouwgebied

Nadere informatie

MBTF. Milieutechniek. Impressie: Moving Bed Trickling Filter 19 februari 2006

MBTF. Milieutechniek. Impressie: Moving Bed Trickling Filter 19 februari 2006 Milieutechniek Leeuwerik 11 8532 AW Lemmer Telefoon 0514-533746 Telefax 0514-534003 E-mail: rcl@planet.nl Impressie: Moving Bed Trickling Filter 19 februari 2006 MBTF Datum 18 februari 2006 Versie 4 RCL

Nadere informatie

Biologische beschikbaarheid van stikstof en fosfaat in effluent: Kunnen algen nog wel groeien op nagezuiverd effluent van rwzi Leiden Zuid-West?

Biologische beschikbaarheid van stikstof en fosfaat in effluent: Kunnen algen nog wel groeien op nagezuiverd effluent van rwzi Leiden Zuid-West? Biologische beschikbaarheid van stikstof en fosfaat in effluent: Kunnen algen nog wel groeien op nagezuiverd effluent van rwzi Leiden Zuid-West? Kees Bruning, Jaap Postma en Richard Jonker 1 Biologische

Nadere informatie

TL-buizen en -armaturen

TL-buizen en -armaturen TL-buizen en -armaturen Omschrijving Kwikdamp-verlichtingselementen kunnen opgesplitst worden in twee fracties: - Armaturen; - Lampen. De verwerking van kwikdamp-verlichtingselementen houdt risico s in

Nadere informatie

MLVER/ /RTH/AG/sdv

MLVER/ /RTH/AG/sdv MLVER/9700000006/RTH/AG/sdv HOUDENDE AKTENEMING VAN EEN MELDING VAN ZWAN/HARTOG-UNION A DIVISION OF UNILEVER BELGIUM N.V. VOOR HET VERANDEREN VAN EEN INRICHTING, GELEGEN TE 2900 SCHOTEN, BRECHTSEBAAN 913.

Nadere informatie

Wateranalyse. NANOCOLOR Spectrofotometer met geïntegreerde troebelheidcontrole. Maximale meetzekerheid MACHEREY-NAGEL. www.mn-net.

Wateranalyse. NANOCOLOR Spectrofotometer met geïntegreerde troebelheidcontrole. Maximale meetzekerheid MACHEREY-NAGEL. www.mn-net. Wateranalyse NANOCOLOR Spectrofotometer met geïntegreerde troebelheidcontrole Maximale meetzekerheid MACHEREY-NAGEL Automatische troebelheidcontrole Troebelheid een bron van meetfouten in de fotometrie

Nadere informatie

AMINAL-richtlijn betreffende milieurisicoanalyse in veiligheidsrapporten

AMINAL-richtlijn betreffende milieurisicoanalyse in veiligheidsrapporten AMINAL-richtlijn betreffende milieurisicoanalyse in veiligheidsrapporten Inleiding In het eindrapport van de onderzoeksopdracht Milieurisicoanalyse in veiligheidsrapporten (januari 2005) wordt voor het

Nadere informatie

3.2 Identificatie van risicohoudende grondwaterlichamen. Tabel 77 : Risicoanalyse voor kustwater. Redenen voor de classificatie.

3.2 Identificatie van risicohoudende grondwaterlichamen. Tabel 77 : Risicoanalyse voor kustwater. Redenen voor de classificatie. 3 Risicoanalyse Tabel 77 : Risicoanalyse voor kustwater Zeeuwse kust (CWSN1) Belgische kust (CWSB1) Kust BeFr grens tot pier van Malo (CWSF1) Huidige kwaliteit Biologie (Fytoplankton) (Fytoplankton weergegeven

Nadere informatie

Robuustheid regressiemodel voor kapitaalkosten gebaseerd op aansluitdichtheid

Robuustheid regressiemodel voor kapitaalkosten gebaseerd op aansluitdichtheid Robuustheid regressiemodel voor kapitaalkosten gebaseerd op aansluitdichtheid Dr.ir. P.W. Heijnen Faculteit Techniek, Bestuur en Management Technische Universiteit Delft 22 april 2010 1 1 Introductie De

Nadere informatie

23 DECEMBER 2011. - Decreet betreffende het duurzaam beheer van materiaalkringlopen en afvalstoffen

23 DECEMBER 2011. - Decreet betreffende het duurzaam beheer van materiaalkringlopen en afvalstoffen 23 DECEMBER 2011. - Decreet betreffende het duurzaam beheer van materiaalkringlopen en afvalstoffen Afdeling 3. - Huishoudelijke afvalstoffen (in werking sinds 1 juni 2012) Art. 26. Elke gemeente draagt

Nadere informatie

Totale verwerking van mest en/of digestaat

Totale verwerking van mest en/of digestaat Totale verwerking van mest en/of digestaat Verwerking van slib, mest en/of digestaat is geen eenvoudige zaak. Zeker niet wanneer het doel is deze te verwerken tot loosbaar water en fracties die een toegevoegde

Nadere informatie

Klasse 9: Diverse gevaarlijke stoffen en voorwerpen

Klasse 9: Diverse gevaarlijke stoffen en voorwerpen Klasse 9: Diverse gevaarlijke stoffen en voorwerpen Voorbeeldstoffen uit deze klasse zijn: asbest en asbestbevattende mengsels, PCB s, lithiumbatterijen, reddingsmiddelen en verwarmde stoffen. 1.1 Transport

Nadere informatie

JAARRAPPORT POCT GLUCOSE 2012

JAARRAPPORT POCT GLUCOSE 2012 scope EXPERTISE, DIENSTVERLENING EN KLANTENRELATIES KWALITEIT VAN MEDISCHE LABORATORIA COMMISSIE VOOR KLINISCHE BIOLOGIE COMITE VAN EXPERTEN EXTERNE KWALITEITSEVALUATIE VOOR ANALYSEN KLINISCHE BIOLOGIE

Nadere informatie

TRAJECTEN MESTVERWERKINGSTECHNIEKEN

TRAJECTEN MESTVERWERKINGSTECHNIEKEN TRAJECTEN MESTVERWERKINGSTECHNIEKEN Juni 2008 INHOUDSTAFEL Inleiding... 1 1. Aantal operationele installaties... 3 2. Operationele mestverwerkingscapaciteiten... 6 I INLEIDING Het VCM schetst jaarlijks

Nadere informatie

djksdienst voor de ijsselmeerpolders

djksdienst voor de ijsselmeerpolders ,-- L,.a-.* mlnlsterle van verkeer en waterstaat ".Is djksdienst voor de ijsselmeerpolders 8161..10T i.-etu R1JKYDlt:t3 i V

Nadere informatie

FARMACOKINETIEK EN ADME-PROCESSEN

FARMACOKINETIEK EN ADME-PROCESSEN HERTENTAMEN FARMACOKINETIEK EN ADME-PROCESSEN Vakcode: 435084 Docent: dr. J.N.M. Commandeur Datum: 27 augustus 2008 Tijd: 12-14 uur Zaal: S.111 Aantal vragen: 5 Zet op elk vel (incl. millimeterpapier)

Nadere informatie

Bijlage I: Woningmarktcijfers 4 e kwartaal 2008

Bijlage I: Woningmarktcijfers 4 e kwartaal 2008 1998-2 1998-4 1999-2 1999-4 2000-2 2000-4 2001-2 2001-4 2002-2 2002-4 2003-2 2003-4 2004-2 2004-4 2005-2 2005-4 2006-2 2006-4 2007-2 2007-4 2008-2 2008-4 Bijlage I: Woningmarktcijfers 4 e kwartaal 2008

Nadere informatie

BIJLAGE 1 LEIDRAAD AANVRAAG EXTRA STEUN VOOR BEDRIJFSPROJECTEN GERICHT OP DTO

BIJLAGE 1 LEIDRAAD AANVRAAG EXTRA STEUN VOOR BEDRIJFSPROJECTEN GERICHT OP DTO VERSIE 3.0 _ APRIL 2009 BIJLAGE 1 LEIDRAAD AANVRAAG EXTRA STEUN VOOR BEDRIJFSPROJECTEN GERICHT OP DTO Bischoffsheimlaan 25 B - 1000 Brussel Tel : +32 02 209 09 00 Fax : +32 02 223 11 81 e-mail : info@iwt.be

Nadere informatie

Optie uit 2 goede keuzes!! Kim van Rosmalen Philips Nederland Licht 2009

Optie uit 2 goede keuzes!! Kim van Rosmalen Philips Nederland Licht 2009 Schoolverlichting Optie uit 2 goede keuzes!! Kim van Rosmalen Philips Nederland Licht 2009 Wist u dat In 70% van de scholen in NL de verlichting verouderd d is Verlichting 73% van alle elektriciteit op

Nadere informatie

Het externe kwaliteitscontrole programma van de Federatie van Nederlandse Trombosediensten voor Point-of-Care coagulometers in 2010

Het externe kwaliteitscontrole programma van de Federatie van Nederlandse Trombosediensten voor Point-of-Care coagulometers in 2010 Het externe kwaliteitscontrole programma van de Federatie van Nederlandse Trombosediensten voor Point-of-Care coagulometers in 2010 A.M.H.P. van den Besselaar, RELAC-laboratorium, Leiden Inleiding Externe

Nadere informatie

Lasrookemissie Neptune

Lasrookemissie Neptune Lasrookemissie Neptune Inleiding Met behulp van de module C.3.1 Lassen van het werkboek metalektro industrie van maart 05 is een visie ontwikkeld op de te nemen milieumaatregelen bij het lasproces. De

Nadere informatie

Review CO2-reductiedoelstellingen

Review CO2-reductiedoelstellingen Review CO2-reductiedoelstellingen Conform niveau 5 op de CO 2-prestatieladder 3.0 De directeur H. van der Wiel gaat akkoord: inhoud document 5.B.1_1 Review CO2 reductiedoelstellingen 2016-10 Datum: 13

Nadere informatie

Instrumentarium Efficiënt Ruimtegebruik. Showcase Slimme Logistiek

Instrumentarium Efficiënt Ruimtegebruik. Showcase Slimme Logistiek Instrumentarium Efficiënt Ruimtegebruik Showcase Slimme Logistiek De problematiek de context Een schaarste aan ruimte; Inefficiënt transport (bvb. overall benuttingsgraad van vrachtwagens op Europese wegen

Nadere informatie

DEFINITIEF JAARRAPPORT POCT GLUCOSE 2014

DEFINITIEF JAARRAPPORT POCT GLUCOSE 2014 EXPERTISE, DIENSTVERLENING EN KLANTENRELATIES KWALITEIT VAN MEDISCHE LABORATORIA COMMISSIE VOOR KLINISCHE BIOLOGIE COMITE VAN EXPERTEN EXTERNE KWALITEITSEVALUATIE VOOR ANALYSEN KLINISCHE BIOLOGIE DEFINITIEF

Nadere informatie

Bijlage 1: Berekening realisatie 9% duurzaam in 2010

Bijlage 1: Berekening realisatie 9% duurzaam in 2010 Bijlage 1: Berekening realisatie 9% duurzaam in 2010 Toelichting bij de doelstelling van 9% duurzame elektriciteit: - De definitie van de 9% doelstelling is conform de EU richtlijn duurzame elektriciteit

Nadere informatie

REDUCTIE VAN CHROOMHOUDENDE AFVALSTROMEN DOOR INVOERING VAN SCHONE TECHNOLOGIE IN DE LEERINDUSTRIE

REDUCTIE VAN CHROOMHOUDENDE AFVALSTROMEN DOOR INVOERING VAN SCHONE TECHNOLOGIE IN DE LEERINDUSTRIE REDUCTIE VAN CHROOMHOUDENDE AFVALSTROMEN DOOR INVOERING VAN SCHONE TECHNOLOGIE IN DE LEERINDUSTRIE werkdocument 96.95X auteur(s) ir. H.A.J. Senhorst datum juni 1994 Inhoudsopgave Bladzijde 1. Inleiding

Nadere informatie

Bert Bellert, Waterdienst. 5 september 2011

Bert Bellert, Waterdienst. 5 september 2011 Ammonium in de Emissieregistratie?! Natuurlijke processen, antropogene bronnen en emissies in de ER Bert Bellert, Waterdienst Ammonium als stof ook in ER??: In kader welke prioritaire stoffen, probleemstoffen,

Nadere informatie

REGULERINGSCOMMISSIE VOOR ENERGIE IN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST

REGULERINGSCOMMISSIE VOOR ENERGIE IN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST REGULERINGSCOMMISSIE VOOR ENERGIE IN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST VOORSTEL (BRUGEL-Voorstel-0106-08) betreffende de vermenigvuldigingscoëfficiënten toegepast op de uitreiking van groenestroomcertificaten

Nadere informatie

Auteurs:E. Benz, C. Hewicker, N. Moldovan, G. Stienstra, W. van der Veen

Auteurs:E. Benz, C. Hewicker, N. Moldovan, G. Stienstra, W. van der Veen 30920572-Consulting 10-0198 Integratie van windenergie in het Nederlandse elektriciteitsysteem in de context van de Noordwest Europese elektriciteitmarkt Eindrapport Arnhem, 12 april 2010 Auteurs:E. Benz,

Nadere informatie

Toelichting 04: Flexibele maatregelen

Toelichting 04: Flexibele maatregelen Toelichting 04: Flexibele maatregelen EBO infosessie, 16/09/2014 Ilse FORREZ Advisor Energy and Climate Mogelijkheid tot flexibiliteit Flexibele maatregelen geven de mogelijkheid aan de onderneming om

Nadere informatie

De positie van de Vlaamse kust op de Belgische reismarkt

De positie van de Vlaamse kust op de Belgische reismarkt Kusttoerisme West-Vlaanderen Werkt 3, 28 De positie van de Vlaamse kust op de Belgische reismarkt Foto: Evelien Christiaens Rik De Keyser bestuurder-directeur en hoofd afdeling toerisme, WES Evelien Christiaens

Nadere informatie

Kengetallen. E-5 MPR-Kwaliteit. Inleiding. MPR 24 uur. 4 Betekenis van MPR 24 uur

Kengetallen. E-5 MPR-Kwaliteit. Inleiding. MPR 24 uur. 4 Betekenis van MPR 24 uur Kengetallen E-5 MPR-Kwaliteit Inleiding Via Melkproductieregistratie (MPR) worden gegevens over de melk-, vet en eiwitproductie van de veestapel verzameld. Deze gegevens zijn de basis van managementinformatie

Nadere informatie

Impact van efficiënte openbare verlichting op de CO 2 uitstoot

Impact van efficiënte openbare verlichting op de CO 2 uitstoot Impact van efficiënte openbare verlichting op de CO 2 uitstoot CE4 N35N 13.5.29 Samenvatting Drie scenario s om de hoeveelheid CO 2 te berekenen, die niet uitgestoten wordt als er energie bespaard wordt

Nadere informatie

BEDRIJFSWETENSCHAPPEN. 2. De investeringsbeslissing en de verantwoording ervan

BEDRIJFSWETENSCHAPPEN. 2. De investeringsbeslissing en de verantwoording ervan BEDRIJFSWETENSCHAPPEN Hoofdstuk 2: INVESTERINGSANALYSE 1. Toepasbare beoordelingsmethodes 1.1. Pay-back 1.2. Return on investment 1.3. Internal rate of return 1.4. Net present value 2. De investeringsbeslissing

Nadere informatie