INVESTERINGSSTATUUT. FidesWonen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "INVESTERINGSSTATUUT. FidesWonen"

Transcriptie

1 INVESTERINGSSTATUUT FidesWonen Versie 1.0 Sommelsdijk, 20 november 2012

2 Inhoud Inhoud 2 1. Doelstelling 4 2. Bedrijfsvisie, visie en beleid 5 Bedrijfsvisie 5 Visie op investeringen 5 Beleid ten aanzien van investeringen 6 3. Besluitvorming 7 Afwegingskader 7 Besliskader 7 4. Kwalitatieve kaders en randvoorwaarden 8 Bedrijfsvisie en ondernemingsplan 8 Volkshuisvestelijk kader en prestatieafspraken 8 Strategisch voorraadbeleid 8 Toets op alternatieven 9 Markt 9 Organisatie en capaciteit 9 5. Financiële kaders en randvoorwaarden 10 Financiële toets op projectniveau 10 Financiële toets op corporatieniveau 10 Relatie met financiering 11 Risico s 12 Fiscaliteit Procedures 13 Bestuurs- en directiestatuut 13 Procedurebeschrijvingen 13 Betrokkenheid Management Team 13 Specifieke betrokkenheid Raad van Commissarissen/Auditcommissie 13 Nacalculaties per project 14 Periodiek overleg 14 Informatievoorziening Organisatiestructuur Informatiestructuur 18 Richtlijnen ten aanzien van documentatie, beslisdocumenten 18 Richtlijnen ten aanzien van informatiestructuur Controle en evaluatie 19 Bijlage A: Rekensystematiek, parameters en inputvariabelen 20 Bijlage B: Nadere toelichting op financieel toetsingskader op corporatieniveau 23 2

3 Inleiding/aanleiding Per 1 juli 2011 is in de nieuwe Governancecode Woningcorporaties extra aandacht opgenomen voor verbindingen of investeringen. Letterlijk staat er het volgende in de code: II.1.3 Het bestuur legt ten minste de volgende majeure besluiten vooraf ter goedkeuring voor aan de raad van Commissarissen: h. vaststelling van een toetsingskader voor verbindingen of investeringen. II.1.4 In de woningcorporatie is een op de woningcorporatie en haar bedrijfsvoering toegesneden intern risicobeheersing- en controlesysteem aanwezig. Als instrumenten van het interne risicobeheering- en controlesysteem hanteert de woningcorporatie in elk geval: f. een toetsingskader (in geval van verbindingen) waarin wordt vastgelegd welke criteria er worden gehanteerd bij het aangaan en beëindigen van verbindingen; g. een toetsingskader waarin wordt vastgelegd welke criteria worden gehanteerd bij het doen van investeringen. II.1.7. Het bestuur stelt een toetsingskader voor verbindingen alsmede een toetsingskader voor investeringen vast. De Raad van Commissarissen keurt deze toetsingskaders goed en ziet toe op de naleving van uitgangspunten hierin. Het voorliggende investeringsstatuut is opgesteld teneinde rondom investeringen zowel kaders als richtlijnen en procedures te hebben en ook vast te leggen. Zowel ten aanzien van de operationele als de organisatorische kant. Hoe vindt besluitvorming plaats? Hoe zijn de procedures ingericht met betrekking investeringen? Wie is verantwoordelijk voor welke processen? En hoe vindt de informatieverstrekking en de vastlegging plaats? Hoe vindt aansluiting plaats tussen realiteit en uitgangspunten? In het Investeringsstatuut is de visie en het beleid van FidesWonen ten aanzien van investeringen, maar ook de hoofdlijnen met betrekking tot de processen en de organisatie- en informatiestructuur aangaande investeringen in dit investeringsstatuut, vastgelegd en nader geconcretiseerd. Daardoor is een betere sturing, controle en evaluatie van het gevoerde investeringsbeleid mogelijk. Aan de hand van concrete beoordelingscriteria kunnen op een effectieve en verantwoorde wijze besluiten worden genomen over het wel of niet door laten gaan van projecten. Kansen respectievelijk risico s kunnen daarnaast herkend en erkend worden alsmede geoptimaliseerd respectievelijk geminimaliseerd worden. Daarnaast is het investeringsstatuut een goed instrument om zowel intern als extern in dit kader verantwoording af te leggen. Dit statuut dient bij alle handelingen met betrekking tot investeringen in acht genomen te worden. Het investeringsstatuut heeft de status van een bestuursbesluit en dient door de Raad van Commissarissen te worden goedgekeurd. Sommelsdijk, augustus 2012 G.J.(Gert-Jan) van der Valk, directeur-bestuurder 3

4 1. Doelstelling Doel van dit Investeringsstatuut is kaders en randvoorwaarden te bieden waaraan voorgenomen investeringen worden getoets en daarmee risico s te reduceren en te beheersen. Om deze doelstelling te bereiken is het van belang uitgangspunten ten aanzien van de processen en de organisatie- en informatiestructuur daaromheen, vast te leggen in werkprocessen. Daarbij wordt tevens aangegeven wat de afbakening van verantwoordelijkheden, taken, bevoegdheden en de verantwoording daarover is. Het investeringsstatuut dient daarbij, net als andere documenten, als leidraad. Dit investeringsstatuut is niet een op zichzelf staand document, maar dient in samenhang met de kernwaarde, de missie en de visie van FidesWonen te worden bezien. De visie geeft daarbij aan wat FidesWonen wil bereiken en dit statuut is bedoeld om kaders te scheppen waarbinnen gehandeld kan en dient te worden. Het statuut is bedoeld als beheers-, sturings-, beslis- en controle-instrument. Het investeringsstatuut is niet bedoeld als statisch document dat alles omvat. Veranderingen in strategie, beleid, bedrijfsvoering, gewijzigde wetgeving en dergelijke zullen mogelijk leiden tot aanpassing van het statuut. 4

5 2. Bedrijfsvisie, visie en beleid Bedrijfsvisie De kernwaarden, de missie en daaruit afgeleid de bedrijfsvisie van FidesWonen is als volgt geformuleerd: Kernwaarden: Betrouwbaar Menselijke maat in wonen / huisvesting Eenvoudig en doelmatig Modern vakmanschap Dynamisch en duurzaam Laagdrempelig en transparant Missie ( waar we voor gaan, onze drive ): Wij bieden zekerheid in wonen op Goeree-Overflakkee, primair voor mensen die daar zelf onvoldoende in kunnen voorzien. Visie (wat we vinden, onze opvatting ) : Het motto van FidesWonen: meer dan een huis Wij zijn een betrouwbare wooncorporatie op Goeree-Overflakkee die zich richt op diverse doelgroepen die onvoldoende in staat zijn in de eigen woonwensen te voorzien. Wij staan daarbij midden in de samenleving. Wij dragen vanuit een dynamische werkwijze zorg voor huisvesting op maat. Rekening houdend met een continu veranderende maatschappelijke omgeving. Wij investeren in een duurzame woon- en leefomgeving, met eenvoud en doelmatigheid, vanuit modern vakmanschap. Wij zijn laagdrempelig en transparant, waarbij in ons handelen de menselijke maat centraal staat. Wij zijn aanspreekbaar op waar wij voor staan. Visie op investeringen In aanvulling op de bedrijfsvisie is door FidesWonen een visie op investeringen geformuleerd. Deze visie is in overeenstemming met de bedrijfsvisie van FidesWonen. De visie ziet toe op: a. De strategie of koers ten aanzien van investeringen in nieuwbouw (huur), nieuwbouw (koop), herstructurering en aankoop huur; b. De houding/het gewenste gedrag ten aanzien van investeringen; c. De omgang met investeringsprocessen binnen FidesWonen. FidesWonen heeft haar visie op investeringen als volgt nader ingekleurd. Onze visie op investeringen is afgeleid van de volkshuisvestelijke doelstelling. Binnen deze doelstelling zal bij investeringen maximaal worden ingezet op een zo optimaal mogelijk resultaat. Optimaal betekent een evenwichtige balans tussen maatschappelijk en financieel resultaat, waarbij FidesWonen vanuit haar Ondernemingsplan 1 gericht is op de lange termijn. Teneinde deze doelstellingen te realiseren richt FidesWonen een adequaat beheerssysteem rondom investeringen in. 1 Het Ondernemingsplan wordt in het najaar 2012 opgesteld. Volgordelijk zou het logischer zijn eerst een Ondernemingsplan en dan een Investeringsstatuut op te stellen. Gezien de huidige investeringsopgaven waar FidesWonen voor staat 5

6 Beleid ten aanzien van investeringen Het beleid ten aanzien van investeringen vormt een belangrijk onderdeel van het Ondernemingsplan Het beleid ten aanzien van investeringen geeft aan wat FidesWonen binnen haar visie op investeringen bereiken wil. De volgende doelstellingen worden, vooruitlopend op het beleidsplan, gehanteerd: a. Investeren uitsluitend binnen de statutaire ruimte, vastgestelde visies en meerjarenplanning; b. Het inrichten van de organisatie rondom investeringen zodat deze goed in staat is om strategische keuzes te maken en daar naar te handelen; c. Het minimaliseren van risico s en het signaleren van kansen; d. Het waarborgen van de doelmatigheid en de doeltreffendheid rondom investeringen; e. Het borgen dat bij veranderingen de realiteit opnieuw wordt getoetst aan de uitgangspunten. is het goed om toch alvast een Investeringsstatuut op te stellen en eventueel in 2013 aan te passen op basis van ons meerjarenbeleid. 6

7 3. Besluitvorming De besluitvorming rondom investeringen dient gestructureerd en op een verantwoorde wijze plaats te vinden. Richtlijnen hieromtrent worden uitgesplitst in een afwegingskader en een besliskader. Afwegingskader Het afwegingskader ziet toe op de totstandkoming van het besluit en betreft een inventarisatie van: a. De probleemstelling; b. De mogelijke oplossingsrichtingen (met alternatieven); c. De overwegingen; d. De te hanteren besliscriteria. Binnen het afwegingskader van FidesWonen dienen de volgende richtlijnen in acht te worden genomen: a. Alle aspecten van de besluitvorming wordt schriftelijk vastgelegd; b. De probleemstelling, de oplossingsrichtingen, de alternatieven en de overwegingen worden helder geformuleerd; c. Van alle besluiten en beslissingen wordt een dossier opgebouwd; d. Externe adviezen worden ingeroepen indien dit nodig wordt geacht; e. De uiteindelijke beslissing om externe adviezen in te winnen ligt bij de directeur-bestuurder. Bij de afweging van beslissingen zal tenminste gelet worden op de volgende criteria: a. Financiële impact (incl. fiscale aspecten); b. Organisatorische impact; c. Haalbaarheid/kans van slagen; d. Effectiviteit/keerzijde; e. Maatschappelijke impact; f. Transparantie; g. Marktomstandigheden; h. Strategisch Voorraadbeleid. Besliskader Ten aanzien van het besliskader voor besluitvorming bestaan de volgende richtlijnen: a. Beslissingen zullen worden genomen door vorenstaande afwegingscriteria te wegen en daaraan een waardering toe te kennen; b. De afweging zal leiden tot een standpuntbepaling/beslissing; c. De uiteindelijke beslissingen alsmede de motivatie worden kort en bondig schriftelijk vastgelegd waarbij de zelfstandige leesbaarheid van het dossier/besluitvormingsdocument als uitgangspunt geldt. 7

8 4. Kwalitatieve kaders en randvoorwaarden Dit investeringsstatuut is bedoeld om rondom investeringen zowel kaders als randvoorwaarden vast te leggen. Dit hoofdstuk van het investeringsstatuut gaat vooral in op de kwalitatieve aspecten van de kaders en randvoorwaarden; het volgende hoofdstuk beschrijft de financiële aspecten. Bedrijfsvisie en ondernemingsplan De bedrijfsvisie is de basis voor het denken en het handelen van FidesWonen. Deze visie is richtinggevend voor het kiezen van doelstellingen en voor de vormgeving van ons beleid, de inrichting van de organisatie en de samenwerking met partners. De bedrijfsvisie levert dan ook de ingrediënten voor onze visie op investeringen. In het najaar van 2012 zal FidesWonen haar Ondernemingsplan opstellen. Dit Ondernemingsplan zal een concretisering worden van de bedrijfsvisie voor een periode van vijf jaar. Ieder jaar wordt uitgewerkt in een jaarplan dat op zijn beurt weer vertaald wordt in een jaarbegroting. In ons Ondernemingsplan gaan wij concreet in beeld brengen wat we gaan doen, welke maatschappelijke effecten wij willen bereiken en wat daar voor nodig is. Op basis van de beschrijving van het project wordt getoetst of het project: a. In overeenstemming is met de bedrijfsvisie; b. Voldoet aan de visie op investeringen; c. Voldoet aan de doelstellingen van en past binnen het Ondernemings- en Jaarplan 2. Volkshuisvestelijk kader en prestatieafspraken De investeringen moeten uiteraard ook voldoen aan de eisen die het Besluit Beheer Sociale Huursector (BBSH) stelt en aan prestatieafspraken die met gemeente(n) zijn gemaakt. Op basis van een kwalitatieve beschrijving van het project wordt getoetst of het investeringsproject voldoet aan de volgende criteria: a. Het project voldoet aan de eisen die in het BBSH worden gesteld; b. Het project voldoet aan de prestatieafspraken met betrokken gemeenten. Strategisch voorraadbeleid Na de volkshuisvestelijke toets vindt een toets plaats ten aanzien van de mate waarin het investeringsproject past binnen het Strategisch voorraadbeleid (SVB) 3. Deze toets is kwalitatief van aard en kent twee stappen, te weten: a. Locatietoets: de fysieke locatie (gemeente, wijk, buurt) van het project moet in het strategisch voorraadbeleid aangemerkt zijn als een gebied waarin FidesWonen haar portefeuille wil uitbreiden of vernieuwen; b. Toets op het type vastgoed: het product dient in het strategisch voorraadbeleid te zijn aangemerkt als type vastgoed waarmee FidesWonen haar portefeuille wil uitbreiden of wat zij wenst te verbeteren. 2 Toetsing zal plaatsvinden wanneer het Ondernemingsplan is vastgesteld. 3 Het Strategisch Voorraadbeleid (SVB) wordt in het voorjaar van 2013 vastgesteld. 8

9 Toets op alternatieven Om zeker te stellen dat de ontwikkelingsaanpak die wordt voorgesteld het beste past bij de volkshuisvestelijke doelstelling en daarmee het beste alternatief is, wordt voldoende onderzoek gedaan naar alternatieve mogelijkheden voor de ontwikkeling van de betreffende locatie en product. Om dit te toetsen worden allereerst de twee meest voor de hand liggende ontwikkelalternatieven in kaart gebracht: welke andere mogelijke producten zijn er (bijvoorbeeld: verbeterinvestering in plaats van sloop/nieuwbouw of sociale huur in plaats van dure huur) en welke andere locaties zijn er voor hetzelfde product. Vervolgens wordt van elk van deze ontwikkelalternatieven getoetst welke het beste past binnen onze visie, de prestatieafspraken met de gemeente en het strategisch voorraadbeleid. Er dient voldoende onderbouwing geleverd te worden dat het voorliggende project ook daadwerkelijk het beste scoort op elk van deze vlakken. Marktomstandigheden FidesWonen zal het investeringsproject ook toetsen aan de markt waarin zij actief is: (ontwikkeling van) vraag naar en aanbod van het type te ontwikkelen vastgoed dienen in kaart gebracht te worden. FidesWonen zal toetsen of er verwachting is dat op korte, middellange en lange termijn voldoende vraag zal bestaan naar het product dat zij wenst te ontwikkelen of renoveren. Aandacht zal besteed worden aan: a. Invloeden van demografische ontwikkelingen; b. Economische ontwikkelingen op lokaal en regionaal niveau; c. Locatie van het project ten opzichte van voorzieningen en/of de ontwikkeling van toekomstige voorzieningen. FidesWonen zal onderzoeken hoeveel gelijkwaardige projecten er opgestart zijn of naar inschatting zullen gaan worden door concurrerende ontwikkelaars of door wooncorporaties in de regio. FidesWonen zal op een kwalitatieve wijze onderbouwen dat het aanbod ook op lange termijn in evenwicht blijft met de verwachte vraag. Organisatie en capaciteit Investeren is alleen mogelijk indien de organisatie voldoende capaciteit heeft om het project te managen. Onvoldoende capaciteit leidt tot een te grote druk op de betrokken medewerkers, waardoor het onmogelijk wordt om aan alle projecten voldoende aandacht te besteden. Dit zorgt ervoor dat het risico op fouten (en de bijbehorende financiële consequenties) groter is dan verantwoord. Daarbij beperkt de capaciteitstoets het risico dat projecten wegens capaciteitsgebrek moeten worden doorgeschoven en daarmee onvoorziene financiële effecten veroorzaken ten opzichte van de jaarbegrotingen en het treasurybeleid. De organisatie dient voldoende slagkracht te hebben om een (additioneel) project te kunnen uitvoeren. De algemene capaciteitstoets houdt in dat FidesWonen per vhe s aan bestaand bezit maximaal 50 vhe s aan nieuwbouwontwikkelingen in verschillende fasen onder handen kan en mag hebben en maximaal aan 100 vhe s verbeteringen kan en mag uitvoeren. 9

10 5. Financiële kaders en randvoorwaarden Dit hoofdstuk van het investeringsstatuut gaat vooral in op de financiële aspecten van de kaders en randvoorwaarden rondom investeringen. De kwalitatieve aspecten zijn in het vorige hoofdstuk behandeld. Financiële toets op projectniveau Een belangrijke vereiste aan een project is dat de bedrijfseconomische kwaliteit gewaarborgd is. Om dit te kunnen beoordelen dient een financiële prognose van het project opgesteld te worden. Hierbij wordt een standaard rekensystematiek met eenduidige parameters en inputvariabelen gebruikt 4. Het berekende rendement van het project wordt getoetst aan een minimaal vereist niveau. Voor gecombineerde projecten geldt dat de kasstromen gescheiden en als separate deelprojecten worden beoordeeld. Indien een deelproject niet voldoet aan de rendementseis, voldoet het gehele project niet aan de gestelde normen. Het is noodzakelijk om de rendementseis op een transparante en consistente wijze vast te stellen. De rendementseis voor investeringen is opgebouwd uit drie onderdelen, te weten: a. Een algemene vergoeding voor het geïnvesteerde vermogen 5 ; b. Een opslag die recht doet aan de winstdoelstelling van een onderneming 6 ; c. Een vergoeding voor projectspecifieke risico s 7. Hieronder is per projectsoort de rendementseis weergegeven die FidesWonen hanteert. Deze rendementseisen worden jaarlijks herijkt. Algemene Projectspecifieke Totale vergoeding risico-opslag rendementseis DAEB (IRS + 1,5) % 0,0% - 1,0% 3,5% - 4,5% Nieuwbouw huur, aankoop huur, herstructurering Algemene Opslag Projectspecifieke Totale vergoeding niet -DAEB risico-opslag rendementseis Niet-DAEB (IRS + 2,0)% 1,0% 0,0% - 1,0% 5,0% - 6,0% Nieuwbouw huur, aankoop huur, herstructurering, nieuwbouw koop Financiële toets op corporatieniveau Naast de toets van de bedrijfseconomische kwaliteit van het project, onderzoekt FidesWonen ook op corporatieniveau welke invloed het uitvoeren van een project heeft op de financiële situatie van de 4 Voor de standaard rekensystematiek en de bijbehorende parameters en inputvariabelen wordt verwezen naar de bijlagen bij dit investeringsstatuut Bijlage A: Rekensystematiek, parameters en inputvariabelen. 5 FidesWonen vereist tenminste eenzelfde vergoeding op haar eigen vermogen als verschaffers van vreemd vermogen. De algemene vergoeding voor het geïnvesteerd vermogen is afgeleid van de 10-jaars Interest Rate Swap (IRS) rente plus een financieringsopslag van 1,5% voor DAEB-projecten en een opslag van 2,0% voor niet-daeb projecten. 6 Woningcorporaties hanteren geen winstdoelstelling voor DAEB-projecten. De winstopslag is enkel gehanteerd voor niet-daeb projecten. Voor dergelijke projecten dient een commerciële vergoeding voor geïnvesteerd vermogen geëist te worden. De opslag is vastgesteld op 1,0%. 7 Deze opslag bedraagt minimaal 0% en maximaal 1% en wordt i.o.m. Financiën vastgesteld op basis van de projectspecifieke risico s. 10

11 corporatie. Wanneer blijkt dat FidesWonen door het uitvoeren van een bepaald project niet meer aan de gestelde financiële vereisten voldoet, kan het project in deze vorm geen doorgang vinden. Om deze toets te kunnen uitvoeren wordt jaarlijks op basis van de vastgestelde begroting de limiet bepaald ten aanzien van het financieel toetsingskader. De limiet geeft aan hoeveel er nog extra geïnvesteerd kan worden naast de reeds ingerekende projecten, totdat de vastgestelde ondergrenzen worden bereikt. De limiet wordt uitgedrukt in maximaal totaalbedrag aan onrendabele toppen en een maximaal te financieren bedrag. Ten tijde van de projectbeoordeling worden de kenmerken van het project getoetst aan de vastgestelde limiet en wordt beoordeeld of een overschrijding plaatsvindt indien het project in de huidige vorm wordt uitgevoerd. Het financiële toetsingskader op corporatieniveau bestaat uit een aantal onderdelen 8, te weten: a. Het continuïteitsoordeel van het Centraal Fonds Volkshuisvesting (CFV): FidesWonen voert alleen projecten uit indien uit de financiële analyse blijkt dat het A1-oordeel door het uitvoeren van het project niet in gevaar komt. b. De solvabiliteit van de corporatie: FidesWonen stelt een minimale solvabiliteitseis van 10% bij waardering tegen de historische kostprijs; c. De Interest Coverage Ratio (ICR): FidesWonen stelt een minimale eis van 1,6 voor de ICR op corporatieniveau; d. Het direct rendement, ook wel cashflow rendement of exploitatierendement genoemd: FidesWonen stelt als eis dat deze ratio voor het DAEB-bezit na inrekening van het nieuwe project boven 4,0% blijft en voor het niet-daeb-bezit na inrekening van het project boven 5,5%. e. De Loan-to-value ratio (LTV): FidesWonen stelt als eis dat de LTV-ratio maximaal 75% bedraagt op basis van de bedrijfswaarde en toetst in dit kader tevens of de waarde van de leningportefeuille na uitvoering van het project niet meer bedraagt dan 50% van de WOZ-waarde van het bezit. De vereisten zijn hierbij zoveel mogelijk aangesloten bij de vereisten van het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) en de vereisten voor commerciële financiering. Beschikbaarheid van financiering is immers een noodzakelijke voorwaarde voor het nemen van een investeringsbeslissing. Relatie met financiering Tot voor kort was (tijdige) beschikbaarheid van financiering tegen lage kosten vrijwel gegarandeerd via het WSW. Inmiddels hebben we echter te maken met de noodzaak om commerciële financiering aan te trekken voor de niet-daeb-projecten. Niet-DAEB-projecten kunnen niet meer door middel van geborgde leningen gefinancierd worden. Daarmee zijn én de beschikbaarheid én het lage-kosten-niveau voor financiering van die activiteiten niet langer vanzelfsprekend. Het aantrekken van ongeborgde financiering is de verantwoordelijkheid van de treasurycommissie 9. Voorwaarde voor het uitvoeren van een niet-daeb-project is dat de treasurycommissie na toetsing tot de conclusie komt dat de financiering van het project zeker is gesteld. Getoetst zal worden of het investeringsvoorstel niet-daeb activiteiten en hoe de financiering daarvan is geregeld, waarbij als voorwaarde geldt dat het investeringsvoorstel een positief oordeel verkrijgt van de treasurycommissie met betrekking tot de mogelijkheid van het aantrekking van financiering. 8 Voor een toelichting op de verschillende onderdelen en gehanteerde termen in het kader van het financieel toetsingskader op corporatieniveau, wordt verwezen naar de bijlagen bij dit investeringsstatuut: Bijlage B: Nadere toelichting op financieel toetsingskader op corporatieniveau 9 Een treasurycommissie zal in 2013 worden ingesteld. 11

12 Risico s Risicobeheersing is een integraal onderdeel van onze dagelijkse werkzaamheden. Wij brengen op bedrijfsniveau onze risico s (integraal) in beeld. In dit kader zal worden vastgesteld in hoeverre het investeringsvoorstel mogelijke risico s in beeld brengt en of die worden geanalyseerd en gekwantificeerd. Tevens of er adequate beheersingsmaatregelen worden genoemd. Inzicht zal verkregen worden in het effect van het investeringsvoorstel op het risicovolume van FidesWonen. Risico s, die vanuit het risicoprofiel, per project in beeld dienen te worden gebracht zijn: o Interne beheersing o o o o o o Financiële risico s Financieringsrisico s Informatievoorzieningrisico s Frauderisico s Waarderingsrisico s Fiscale risico s; Fiscaliteit Bij het proces rondom investeringen speelt fiscaliteit uiteraard een rol of kan een rol gaan spelen. Het is in dit kader van belang om in ieder geval de fiscale verplichtingen van FidesWonen te waarborgen. FidesWonen wil daarnaast de mogelijke fiscale risico s minimaliseren en/of mogelijke fiscale kansen signaleren. In dit kader zal daarom worden getoetst in hoeverre het investeringsvoorstel fiscale verplichtingen in ogenschouw neemt, fiscale risico s minimaliseert en/of fiscale kansen signaleert. 12

13 6. Procedures Het ontwikkelproces binnen FidesWonen wordt de komende jaren in hoge mate geformaliseerd in werkprocessen. In dit hoofdstuk wordt ingezoomd op de formele inrichting en de wijze waarop hier in de praktijk mee wordt omgegaan. Bestuurs- en directiestatuut De feitelijke procuratie met betrekking tot investeringen/projectontwikkeling wordt geregeld in het door de Raad van Commissarissen op 24 april 2012 vastgestelde Bestuurs- en directiestatuut. Procedurebeschrijvingen Nadere inbedding van de procedures rondom investeringen vindt plaats in gedetailleerde procesbeschrijvingen. In deze gedetailleerde beschrijvingen liggen ondermeer de volgende zaken vast: a. Wat is het doel van het proces en/of de werkzaamheden, de gewenste uitkomst; b. Wie is verantwoordelijk voor het proces en/of de werkzaamheden; c. Welke werkzaamheden zijn gekoppeld aan het proces; d. Wie voert de werkzaamheden uit; e. Welke randvoorwaarden er bestaan om deze werkzaamheden uit te voeren; f. Hoe vindt vastlegging binnen het proces plaats; g. Hoe wordt het proces beheerst. De procedurebeschrijvingen worden regelmatig aan de actuele ontwikkelingen aangepast. Betrokkenheid Management Team Om verantwoorden besluiten te kunnen nemen wordt een investering of project in het MT-overleg een zestal keren ingebracht (zes fasen). Per project worden de volgende documenten voorbereid en in het MToverleg behandeld: a. Notitie voorafgaand aan de start van de initiatieffase; b. Fasedocument met betrekking tot de definitiefase; c. Fasedocument met betrekking tot de voorontwerpfase; d. Fasedocument met betrekking tot de definitief ontwerpfase (besteksfase/aanbesteding); e. Fasedocument met betrekking tot de uitvoeringsfase; f. Fasedocument met betrekking tot de nazorg. Betreffende fasedocumenten zijn gestandaardiseerd en waarborgen dat voldoende aandacht wordt besteed aan de kwalitatieve en financiële kaders en randvoorwaarden. Voorafgaand aan de behandeling in het MT-overleg overleggen de Manager Projekten & Techniek en de Manager Financiën (in de rol van Controller) over het betreffende fasedocumenten (rekening houdend met de kaders en randvoorwaarden uit dit statuut) en voorzien de oplegnotitie bij het fasedocument van een hoofdstuk controle investeringsstatuut. Specifieke betrokkenheid Raad van Commissarissen/Auditcommissie In de statuten van FidesWonen zijn ten aanzien van investeringen een aantal specifieke bepalingen opgenomen. Deze bepalingen gaan in op de rol van de Raad van Commissarissen bij het aangaan van overeenkomsten tot verkrijging, vervreemding en bezwaring en op haar rol bij investeringen. 13

14 Binnen FidesWonen wordt in navolging van genoemde specifieke bepalingen de rol van de Raad van Commissarissen ten aanzien van genoemde bepalingen als volgt ingeregeld: a. Voorafgaande aan de start van de initiatieffase wordt een notitie aan de Raad van Commissarissen voorgelegd over projecten met geprognosticeerde stichtingskosten groter dan 5,0 miljoen en/of een bijzonder karakter. De definitie van bijzonder karakter is breder is dan alleen financiële aspecten: ook risico s waaronder maatschappelijke discussies over een project spelen hierin een rol; b. Voorafgaand aan een aanbesteding wordt het fasedocument aan de Raad van Commissarissen voorgelegd voor investeringen met voorgecalculeerde stichtingskosten groter dan 1,0 miljoen; c. Aan- en verkopen met een transactiewaarde van meer dan ,-- worden altijd vooraf aan de Raad van Commissarissen voorgelegd. Nacalculaties per project Na afronding van een project wordt een nacalculatie opgesteld. In deze nacalculatie wordt aandacht besteed aan de kwalitatieve en financiële aspecten van het project. Periodiek overleg Binnen FidesWonen vindt in het kader van investeringen periodiek overleg plaats. Doelstelling van deze overleggen is het uitwisselen van informatie en het realiseren van draagvlak voor de binnen FidesWonen in ontwikkeling zijnde projecten. 2-maandelijks overleg Eens per twee maanden bespreekt het MT de relevante ontwikkelingen rond de projecten in een geselecteerde kern. Bij deze bespreking zijn de leden van het MT en de projectleiders aanwezig. Tijdens deze bijeenkomsten wordt in meer of mindere mate ingezoomd op de stand van zaken waarbij aandacht wordt besteed aan relevante kwalitatieve en financiële aspecten. 4 maandelijks overleg De Manager Financiën (in de rol van controller) neemt per vier maanden samen met de betreffende projectontwikkelaars en/of projectleiders alle projecten integraal door. Aandacht wordt besteed aan de stand van zaken vooral gericht op de informatievoorziening en risicobeheersing rondom investeringen. Projectbezoeken Circa twee keer per jaar wordt voor de Raad van Commissarissen, de directeur-bestuurder en de MT-leden een projectbezoek georganiseerd. Tijdens deze excursie worden verschillende projecten bezocht en wordt bij deze projecten informatie uitgewisseld over relevante ontwikkelingen die aan de orde zijn. Informatievoorziening In het kader van investeringen vindt uitgebreide periodieke informatievoorziening plaats. De frequentie van de informatievoorziening is vooral gekoppeld aan de P&C-cyclus. Meerjarenbegroting/jaarbegroting In de meerjarenbegroting/jaarbegroting wordt een overzicht opgenomen van projecten. Per project worden de begrote investeringskosten, verkoopopbrengsten en resultaten opgenomen alsmede andere voor het project relevante gegevens, zoals verwachte start-/opleverdatum en aard van het project. Per project wordt een schriftelijke toelichting opgenomen. 14

15 MARAP In de viermaandelijkse managementrapportages worden lopende projecten in een totaaloverzicht gepresenteerd en door middel van een zogenaamd stoplichtmodel wordt aangegeven bij welke projecten sprake is van bijzondere aandachtspunten of belangrijke risico s. Deze worden uitgebreid toegelicht. Jaarverslag In het jaarverslag wordt vanwege het externe karakter van het jaarverslag op hoofdlijnen informatie verstrekt over de verschillende projecten. De informatie spitst zich vooral toe op de situatie per 31 december van enig jaar en de ontwikkelingen in het betreffende jaar. In het jaarverslag wordt aandacht besteed aan ondermeer de aard van het project, de stand van zaken, de relevante risico s en de financiële stand van zaken. 15

Inhoud. Inleiding. Doelstelling, verantwoording en werkwijze fiscaal statuut. Bedrijfsvisie, fiscale visie en fiscaal beleid Woningstichting Maasdriel

Inhoud. Inleiding. Doelstelling, verantwoording en werkwijze fiscaal statuut. Bedrijfsvisie, fiscale visie en fiscaal beleid Woningstichting Maasdriel Fiscaal statuut Inhoud Inleiding Doelstelling, verantwoording en werkwijze fiscaal statuut Bedrijfsvisie, fiscale visie en fiscaal beleid Woningstichting Maasdriel Bedrijfsvisie Fiscale visie Fiscaal beleid

Nadere informatie

Investeringsstatuut. Van Alckmaer voor Wonen

Investeringsstatuut. Van Alckmaer voor Wonen Investeringsstatuut Van Alckmaer voor Wonen Vastgesteld op 13 maart 2015 Inhoudsopgave 1 Algemeen... 2 1.1 Inleiding... 2 1.2 Toepassingskader... 2 1.3 Positionering van het investeringsstatuut... 2 2

Nadere informatie

Investerings- en financieel statuut

Investerings- en financieel statuut Investerings- en financieel statuut Inleiding Het belang van financiële sturing is in de afgelopen jaren toegenomen. Wijzigingen in de wettelijke regels, waaronder de scheiding van DAEB en niet-daeb activiteiten

Nadere informatie

15 november 2012. Investeringsstatuut Maasvallei

15 november 2012. Investeringsstatuut Maasvallei 15 november 2012 Investeringsstatuut Maasvallei Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Beleid en strategie 3 3 Processen 4 4 Strategische samenwerking en verbindingen 4 5 Risicobeheersing 5 6 Financiën 5 6.1 Financieel

Nadere informatie

Versie 2013-08. TREASURYSTATUUT Stichting Woontij

Versie 2013-08. TREASURYSTATUUT Stichting Woontij Versie 2013-08 TREASURYSTATUUT Stichting Woontij 1. Inleiding Een groot deel van de kosten bij een wooncorporatie bestaat uit rente. Richtlijnen ten aanzien van financieren en beleggen zijn belangrijk.

Nadere informatie

Investeringsstatuut STICHTING PLAVEI

Investeringsstatuut STICHTING PLAVEI Investeringsstatuut STICHTING PLAVEI Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 1.1. Algemeen... 3 1.2. Wettelijk kader Investeringsstatuut... 3 1.3. Doel Investeringsstatuut... 4 1.4. Doelstellingen investeringen...

Nadere informatie

Investeringsstatuut Stichting Wonen Zuid. Werk in uitvoering

Investeringsstatuut Stichting Wonen Zuid. Werk in uitvoering Investeringsstatuut Stichting Wonen Zuid Werk in uitvoering Vastgesteld door de Bestuurder op 17-06-2014 Goedgekeurd door de Raad van Commissarissen op 26-03-2015 INHOUD INVESTERINGSSTATUUT INLEIDING...

Nadere informatie

Investeringsstatuut onderhoud en ontwikkeling vastgoed

Investeringsstatuut onderhoud en ontwikkeling vastgoed Investeringsstatuut onderhoud en ontwikkeling vastgoed Versie 1.4 (goedgekeurd door de RvC op 6 december 2012) Datum 22 november 2012 Auteur Robert van Veen en Frank aan de Wiel Afdeling Vastgoed en Financiën

Nadere informatie

INVESTERINGSSTATUUT. Versiedatum: 20-8-2012 Versie: 1.4 Status: Vastgesteld Vastgesteld MT: 21-08-2012 Goedgekeurd RvC: Ter goedkeuring

INVESTERINGSSTATUUT. Versiedatum: 20-8-2012 Versie: 1.4 Status: Vastgesteld Vastgesteld MT: 21-08-2012 Goedgekeurd RvC: Ter goedkeuring INVESTERINGSSTATUUT Versiedatum: 20-8-2012 Versie: 1.4 Status: Vastgesteld Vastgesteld MT: 21-08-2012 Goedgekeurd RvC: Ter goedkeuring Inhoud 1 Inleiding... 3 1.1 Inleiding en doel van het Investeringsstatuut...

Nadere informatie

Verbindingenstatuut Stichting Wonen Zuid

Verbindingenstatuut Stichting Wonen Zuid Verbindingenstatuut Stichting Wonen Zuid Vastgesteld door bestuurder op d.d. 10-3-2015 Goedgekeurd door Raad van Commissarissen op d.d. 26-03-2015 INHOUD VERBINDINGENSTATUUT 1. INLEIDING... 2 1.1 INTERNE

Nadere informatie

INVESTERINGSSTATUUT 2.0

INVESTERINGSSTATUUT 2.0 INVESTERINGSSTATUUT 2.0 Versiedatum: 21 januari 2015 Versie: 2.0 Status: vastgesteld Vastgesteld MT: 3-2-2015 Goedgekeurd RvC: 16-03-2015 INHOUDSOPGAVE 1 Inleiding... 3 1.1 Inleiding en doel van het Investeringsstatuut...

Nadere informatie

Investeringsstatuut Wonen Midden-Delfland

Investeringsstatuut Wonen Midden-Delfland Investeringsstatuut Wonen Midden-Delfland September 2015 1 Inhoud 1 Inleiding 1.1 Algemeen 1.2 Wettelijk kader investeringsstatuut 1.3 Doel investeringsstatuut 1.4 Governance 1.5 Vaststelling, goedkeuring

Nadere informatie

Investeringsstatuut. Stichting Woonbedrijf SWS.Hhvl

Investeringsstatuut. Stichting Woonbedrijf SWS.Hhvl Investeringsstatuut Stichting Woonbedrijf SWS.Hhvl Versie 1.0 d.d. 07-02-2013 Versie is goedgekeurd in de RvC vergadering van 28-02-2013 1 Inhoud 1 Inleiding...3 1.1 Algemeen...3 1.2 Definities...3 1.3

Nadere informatie

TREASURY EN BELEGGINGSSTATUUT Stichting Woontij

TREASURY EN BELEGGINGSSTATUUT Stichting Woontij TREASURY EN BELEGGINGSSTATUUT Stichting Woontij Versie 2015-06 1. Inleiding Een groot deel van de kosten bij een wooncorporatie bestaat uit rente. Richtlijnen ten aanzien van financieren en beleggen zijn

Nadere informatie

VOLKSHUISVESTING ARNHEM INVESTERINGSSTATUUT

VOLKSHUISVESTING ARNHEM INVESTERINGSSTATUUT VOLKSHUISVESTING ARNHEM INVESTERINGSSTATUUT Vastgesteld door Directeur / Bestuurder op 8 november 2011 Goedgekeurd door Raad van Commissarissen op 13 februari 2012 INLEIDING Per 1 juli 2011 is de nieuwe

Nadere informatie

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE RAAD VAN COMMISSARISSEN STICHTING WOONSTAD ROTTERDAM

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE RAAD VAN COMMISSARISSEN STICHTING WOONSTAD ROTTERDAM REGLEMENT AUDITCOMMISSIE RAAD VAN COMMISSARISSEN STICHTING WOONSTAD ROTTERDAM 25 april 2012 pagina 2 Artikel 1 Doelstelling De Auditcommissie maakt onderdeel uit van de Raad van Commissarissen van de Stichting

Nadere informatie

Financieel Statuut. Woonstichting SSW

Financieel Statuut. Woonstichting SSW Financieel Statuut Woonstichting SSW Vastgesteld: RvC 21 januari 2014 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Interne sturing SSW... 3 3 Financiële kaders SSW... 4 4 Vertaling van de financiële kaders naar de

Nadere informatie

INVESTERINGSSTATUUT Sprengenland Wonen

INVESTERINGSSTATUUT Sprengenland Wonen 1 INVESTERINGSSTATUUT Sprengenland Wonen Versie : 2013-001 Ingangsdatum : 1 december 2013 Vastgesteld door het bestuur : 7 november 2013 Goedgekeurd door de Raad van Commissarissen : 25 november 2013 2

Nadere informatie

Werken met commissies

Werken met commissies Werken met commissies Inleiding De Raad van Commissarissen van Maasvallei streeft in het kader van good governance naar transparantie en het zo goed mogelijk invullen van haar rol als toezichthouder op

Nadere informatie

Investeringsstatuut Woningstichting Leusden

Investeringsstatuut Woningstichting Leusden Investeringsstatuut Woningstichting Leusden 1 Inleiding Dit investeringsstatuut van Woningstichting Leusden (WSL) beschrijft onder welke condities WSL (incl. haar verbindingen) investeringsbeslissingen

Nadere informatie

Woningwet op weg: Workshop spoedcursus corporatiefinanciën 30 september 2015. Eindhoven

Woningwet op weg: Workshop spoedcursus corporatiefinanciën 30 september 2015. Eindhoven Woningwet op weg: Workshop spoedcursus corporatiefinanciën 30 september 2015 Eindhoven Natasja Georgius-van Dijk Adviseur BNG Advies 30 september 2015 BNG Advies ondersteunt haar cliënten bij het maken

Nadere informatie

Financieel Statuut 2015 Status: Definitief

Financieel Statuut 2015 Status: Definitief Financieel Statuut 2015 Status: Definitief 20151230 Financieel statuut 2015 definitief.doc 2 Inhoudsopgave 1. Waarom een financieel statuut... 4 1.1 Uitgangspunten... 4 1.2 Instrumenten... 4 1.3 Relatie

Nadere informatie

Reglement Auditcommissie. Kennemer Wonen

Reglement Auditcommissie. Kennemer Wonen Reglement Auditcommissie Kennemer Wonen Alkmaar, juni 2009 Inhoudsopgave 1. Inleiding en definities... 3 2. Samenstelling en plaats in de organisatie... 4 3. Vergaderingen... 5 4. Verantwoordelijkheid...

Nadere informatie

REGLEMENT DIRECTIE/RAAD VAN BESTUUR FONDS VOOR CULTUURPARTICIPATIE

REGLEMENT DIRECTIE/RAAD VAN BESTUUR FONDS VOOR CULTUURPARTICIPATIE REGLEMENT DIRECTIE/RAAD VAN BESTUUR FONDS VOOR CULTUURPARTICIPATIE Vastgesteld door het bestuur op: 4 juni 2014 Goedgekeurd door de raad van toezicht op: 4 juni 2014 HOOFDSTUK I. ALGEMEEN Artikel 1. Begrippen

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur 1. Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe een

Nadere informatie

Samenvatting herziene Woningwet

Samenvatting herziene Woningwet Samenvatting herziene Woningwet 1. Algemeen De Tweede Kamer stemde op 5 juli unaniem in met de herziening van de Woningwet. In het najaar van 2012 wordt het wetsvoorstel door de Eerste Kamer besproken.

Nadere informatie

Risicobeheersing en achtervang September / oktober 2014. Erik Terheggen

Risicobeheersing en achtervang September / oktober 2014. Erik Terheggen Risicobeheersing en achtervang September / oktober 2014 Erik Terheggen 1. WSW in cijfers 1983 Borginstituut opgericht in 1983 De WSW-borging geldt voor nieuwbouw en renovatie van sociale woningen en maatschappelijk

Nadere informatie

toezicht en toetsing - Raad van Commissarissen Stadgenoot; pagina 1 van 6

toezicht en toetsing - Raad van Commissarissen Stadgenoot; pagina 1 van 6 TOEZICHT EN TOETSING 2014 Raad van Commissarissen Stadgenoot Het toezichtskader Het toezichtskader beschrijft op hoofdlijnen het speelveld en de taken van de corporatie en omvat het geheel van spelregels

Nadere informatie

Knelpuntenanalyse Novelle en BTIV 2015

Knelpuntenanalyse Novelle en BTIV 2015 Knelpuntenanalyse Novelle en BTIV 2015 Frank Vermeij Augustus 2014 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Aanpak... 3 3 Juridische scheiding... 3 3.1 Aannames... 3 3.2 Resultaten... 4 4 Administratieve scheiding...

Nadere informatie

Missie We zijn een maatschappelijke vastgoedonderneming, die met en voor bewoners samenwerkt aan krachtige wijken met toekomstwaarde.

Missie We zijn een maatschappelijke vastgoedonderneming, die met en voor bewoners samenwerkt aan krachtige wijken met toekomstwaarde. Governance handboek Besturingsmodel Havensteder Inleiding Het besturingsmodel van woningcorporatie Havensteder maakt de verbanden zichtbaar tussen missie, visie en strategie. En de daarvan afgeleide doelstellingen,

Nadere informatie

INVESTERINGSSTATUUT. DE RAAD VAN BESTUUR, het Directieteam gehoord, met goedkeuring van de Raad van Commissarissen, STELT VAST:

INVESTERINGSSTATUUT. DE RAAD VAN BESTUUR, het Directieteam gehoord, met goedkeuring van de Raad van Commissarissen, STELT VAST: INVESTERINGSSTATUUT VAN: 1. Stichting Woonbron 2. nummer Handelsregister: 24108291. 3. datum laatste statutenwijziging: 19 januari 2006 4. datum goedkeuring RvC 17 maart 2015 5. datum inwerkingtreding

Nadere informatie

CENTRAAL FONDS VOLKSHUISVESTING

CENTRAAL FONDS VOLKSHUISVESTING Onroerende zaken in exploitatie, bestemd voor verkoop Bij het bepalen van de bedrijfswaarde van voor verkoop bestemde huurwoningen verwijst de richtlijn voor woningcorporaties (RJ 645) naar de richtlijn

Nadere informatie

Investeringsstatuut. Wooncompagnie. 15 december 2014. Definitief. Rogier Vrolijk Controlling T (0229) 75 11 61 r.vrolijk@wooncompagnie.nl.

Investeringsstatuut. Wooncompagnie. 15 december 2014. Definitief. Rogier Vrolijk Controlling T (0229) 75 11 61 r.vrolijk@wooncompagnie.nl. Investeringsstatuut Wooncompagnie Datum 15 december 2014 Versienummer Definitief Auteur Rogier Vrolijk Controlling T (0229) 75 11 61 r.vrolijk@wooncompagnie.nl Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1 Algemeen

Nadere informatie

Financieringsmodel EnergieSprong Is nul-op-de-meter te financieren?

Financieringsmodel EnergieSprong Is nul-op-de-meter te financieren? Financieringsmodel EnergieSprong Is nul-op-de-meter te financieren? Ugchelen, Oktober 2013 Agenda 1. Verwachtingen en uitgangspunten 2. Voorbeelden uit de praktijk: a. Project A (240 meergezinswoningen)

Nadere informatie

Bestuursreglement van Stichting deltawonen te Zwolle. 1 Vaststelling en reikwijde van het bestuursreglement

Bestuursreglement van Stichting deltawonen te Zwolle. 1 Vaststelling en reikwijde van het bestuursreglement Bestuursreglement van Stichting deltawonen te Zwolle 1 Vaststelling en reikwijde van het bestuursreglement 1.1 Dit bestuursreglement (reglement) is opgesteld ingevolge artikel 11 lid 1 van de statuten

Nadere informatie

Reglement Auditcommissie WormerWonen

Reglement Auditcommissie WormerWonen Reglement Auditcommissie WormerWonen Vastgesteld in de Auditcommissie van WormerWonen Ter goedkeuring voorgelegd aan de Raad van Toezicht op 29 oktober 2014 14 oktober 2014 1 1. INHOUD 1. Doelstelling

Nadere informatie

Treasurystatuut Stichting Openbare Scholengroep Vlaardingen Schiedam (OSVS)

Treasurystatuut Stichting Openbare Scholengroep Vlaardingen Schiedam (OSVS) Treasurystatuut Stichting Openbare Scholengroep Vlaardingen Schiedam (OSVS) Treasurystatuut Stichting Openbare Scholengroep Vlaardingen Schiedam vs. 1.2 28 november 2013 pagina 1 van13 Inhoudsopgave 1.

Nadere informatie

Woningcorporaties en gemeenten. Samenwerking in het licht van de Borg April 2014

Woningcorporaties en gemeenten. Samenwerking in het licht van de Borg April 2014 Woningcorporaties en gemeenten Samenwerking in het licht van de Borg April 2014 WSW en het borgstelsel Statutair: Het doel van de stichting is te bevorderen dat toegelaten instellingen geld kunnen lenen

Nadere informatie

Alternatieve financieringsbronnen voor duurzaamheid. 4 maart 2013

Alternatieve financieringsbronnen voor duurzaamheid. 4 maart 2013 Alternatieve financieringsbronnen voor duurzaamheid 4 maart 2013 Aanleiding Het woonakkoord verminderd de investeringscapaciteit van woningcorporaties Het WSW wil dat de schuld per woning niet teveel oploopt

Nadere informatie

Procuratieregeling Opdrachtverstrekking Stichting 3B Wonen

Procuratieregeling Opdrachtverstrekking Stichting 3B Wonen Procuratieregeling Opdrachtverstrekking Stichting 3B Wonen Goedgekeurd Managementteam d.d. 28 maart 2012 Inhoudsopgave 1 De procuratieregeling pagina 3 2 Toelichting mandatering opdrachtverstrekking pagina

Nadere informatie

Toezichtvisie, toezicht- en toetsingskader TOEZICHTSVISIE TOEZICHT- EN TOETSINGSKADER. FidesWonen

Toezichtvisie, toezicht- en toetsingskader TOEZICHTSVISIE TOEZICHT- EN TOETSINGSKADER. FidesWonen TOEZICHTSVISIE TOEZICHT- EN TOETSINGSKADER FidesWonen Versie 1.0 Sommelsdijk, 10 november 2015 1 A. ALGEMEEN 1. Omgeving 1.1 FidesWonen FidesWonen is een wooncorporatie met ongeveer 2.350 woningen en is

Nadere informatie

Een eigen(wijze) kijk op financiële sturing. Aedes Corporatiedag 2012. - Welkomst dia bij binnenkomst.

Een eigen(wijze) kijk op financiële sturing. Aedes Corporatiedag 2012. - Welkomst dia bij binnenkomst. Een eigen(wijze) kijk op financiële sturing. Aedes Corporatiedag 2012 - Welkomst dia bij binnenkomst. 1 Een eigen(wijze) kijk op financiële sturing Thom Wolters Gert Boels 2 Introductie Aanleiding Introductie

Nadere informatie

Werkveld Datum Instemming/Advies GMR Vastgesteld R v T

Werkveld Datum Instemming/Advies GMR Vastgesteld R v T Werkveld Datum Instemming/Advies GMR Vastgesteld R v T Organisatie Januari 2012 nvt 18 Januari 2012 Zelfevaluatie Raad van Toezicht Organisatie/Zelfevaluatie Inhoudsopgave 1. PROCEDURE ZELFEVALUATIE RAAD

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Verwijderd: 4. Verwijderd: 5. Verwijderd: 6. Verwijderd: 7. Verwijderd: 8. Verwijderd: 9

Inhoudsopgave. Verwijderd: 4. Verwijderd: 5. Verwijderd: 6. Verwijderd: 7. Verwijderd: 8. Verwijderd: 9 Investeringsstatuut Inhoudsopgave 1. Waarom een investeringsstatuut... 3 1.1 Risicomanagement 3 1.2 Doel investeringsstatuut 3 1.3 Doelstellingen investeringen 4 1.4 Positionering investeringsstatuut 4

Nadere informatie

Zelfevaluatie Raad van Toezicht RvT

Zelfevaluatie Raad van Toezicht RvT werkveld datum Instemming/advies GMR Vaststelling RvT Vastgesteld CvB Organisatie 28-11-2012 n.v.t. 28-11-2012 n.v.t. Zelfevaluatie Raad van Toezicht RvT Inhoudsopgave 1. Procedure zelfevaluatie Raad van

Nadere informatie

Corporatie in Perspectief

Corporatie in Perspectief Samenvatting CFV 2010 Corporatie in Perspectief L0278 Zaanstad Samenvatting Corporatie in Perspectief Ter introductie In Corporatie in Perspectief is te zien hoe de volkshuisvestelijke en financiële kengetallen

Nadere informatie

Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief 2009. Geacht bestuur,

Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief 2009. Geacht bestuur, L0117 Stichting Portaal t.a.v. het bestuur Postbus 375 3900 AJ VEENENDAAL Rijnstraat 8 Postbus 30941 2500 GX Den Haag www.vrom.nl Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief 2009 Geacht bestuur, Ieder

Nadere informatie

Dit reglement is vastgesteld door de raad van commissarissen van Woningbouwvereniging Habeko wonen op 8 juli 2008.

Dit reglement is vastgesteld door de raad van commissarissen van Woningbouwvereniging Habeko wonen op 8 juli 2008. Bestuursreglement Dit reglement is vastgesteld door de raad van commissarissen van Woningbouwvereniging Habeko wonen op 8 juli 2008. Artikel 1 Status en inhoud van het reglement 1. Dit reglement is opgesteld

Nadere informatie

FidesWonen BELEID DESKUNDIGHEIDSBEVORDERING & OPLEIDINGEN. Wie oude kennis koestert en voortdurend nieuwe vergaart, mag een leraar van anderen zijn.

FidesWonen BELEID DESKUNDIGHEIDSBEVORDERING & OPLEIDINGEN. Wie oude kennis koestert en voortdurend nieuwe vergaart, mag een leraar van anderen zijn. BELEID DESKUNDIGHEIDSBEVORDERING & OPLEIDINGEN FidesWonen Wie oude kennis koestert en voortdurend nieuwe vergaart, mag een leraar van anderen zijn. Confucius Versie 1.0 Middelharnis, 25 maart 2015 Inleiding

Nadere informatie

SKPO: Financiën / blad 1. Treasury Statuut. De algemeen directeur van de Stichting Katholiek en Protestants-Christelijk Onderwijs Eindhoven e.o.

SKPO: Financiën / blad 1. Treasury Statuut. De algemeen directeur van de Stichting Katholiek en Protestants-Christelijk Onderwijs Eindhoven e.o. SKPO: Financiën / blad 1 Treasury Statuut De algemeen directeur van de Stichting Katholiek en Protestants-Christelijk Onderwijs Eindhoven e.o., hierna te noemen Stichting heeft op 01-07-2008 dit Treasury

Nadere informatie

Corporatie in Perspectief

Corporatie in Perspectief Analyse CFV 2010 Corporatie in Perspectief L0669 Roermond CFV 2010 Corporatie in Perspectief L0669 Inhoud 1 Algemeen 1.1 Algemene gegevens corporatie 4 1.2 Situering van het corporatiebezit: indicatie

Nadere informatie

Dit reglement is opgesteld en vastgesteld ingevolge artikel 5.5. van de statuten van Stichting Vocallis.

Dit reglement is opgesteld en vastgesteld ingevolge artikel 5.5. van de statuten van Stichting Vocallis. BESTUURSREGLEMENT Vastgesteld door het bestuur op 6 mei 2015. Hoofdstuk I. Algemeen. Artikel 1. Begrippen en terminologie. Dit reglement is opgesteld en vastgesteld ingevolge artikel 5.5. van de statuten

Nadere informatie

Artikel 7 Opdracht Stichting Onderwijs Primair heeft de opdracht uitgewerkt naar vijf kernwaarden:

Artikel 7 Opdracht Stichting Onderwijs Primair heeft de opdracht uitgewerkt naar vijf kernwaarden: Concretisering Code Goed Bestuur voor Onderwijs Primair Inleiding De leden van de PO-Raad hebben in 2010 de Code Goed Bestuur vastgesteld als leidraad voor goed bestuur in het primair onderwijs. Het bestuur

Nadere informatie

Corporatie in Perspectief

Corporatie in Perspectief Samenvatting CFV 2011 Corporatie in Perspectief L0151 Eindhoven Samenvatting Corporatie in Perspectief Ter introductie In Corporatie in Perspectief is te zien hoe de volkshuisvestelijke en financiële

Nadere informatie

Spoedcursus corporatiefinanciën. Fleur Elderhorst Hoofd BNG Advies 17 juni 2015

Spoedcursus corporatiefinanciën. Fleur Elderhorst Hoofd BNG Advies 17 juni 2015 Fleur Elderhorst Hoofd BNG Advies 17 juni 2015 BNG Advies ondersteunt haar cliënten bij het maken van afwegingen bij (des)investeringen, financiering, risico s Het resultaat van onze dienstverlening is

Nadere informatie

Corporatie in Perspectief

Corporatie in Perspectief Analyse CFV 2009 in Perspectief L0339 Woningbouwvereniging 't Goede Woonhuys Hilversum CFV 2009 in Perspectief L0339 Inhoud 1 Algemeen 1.1 Algemene gegevens corporatie 4 1.2 Vraag- / aanbodverhoudingen

Nadere informatie

Bestuursreglement Woningbouwvereniging Bergopwaarts

Bestuursreglement Woningbouwvereniging Bergopwaarts Bestuursreglement Woningbouwvereniging Bergopwaarts Besluit directeurbestuurder d.d. 9 november 2010 Instemming Raad van Commissarissen d.d. 7 december 2010 BESTUURSREGLEMENT VAN WONINGBOUWVERENIGING BERGOPWAARTS.

Nadere informatie

Corporatie in Perspectief

Corporatie in Perspectief Analyse CFV 2009 Corporatie in Perspectief L1548 Amstelveen CFV 2009 Corporatie in Perspectief L1548 Inhoud 1 Algemeen 1.1 Algemene gegevens corporatie 4 1.2 Vraag- / aanbodverhoudingen 4 1.3 Situering

Nadere informatie

correcties op de door de corporatie in dpi ingevulde informatie. - Ten slotte verrekent WSW het borgingstegoed met het borgingsplafond.

correcties op de door de corporatie in dpi ingevulde informatie. - Ten slotte verrekent WSW het borgingstegoed met het borgingsplafond. Nr. Vraag Antwoord Wat is een borgingsplafond Het borgingsplafond van een corporatie is de maximale omvang van de geborgde leningportefeuille van een corporatie gedurende het betreffende kalenderjaar.

Nadere informatie

VERDIEPING FINANCIAL RISK - UITLEG EN BEREKENING FINANCIËLE RATIO S

VERDIEPING FINANCIAL RISK - UITLEG EN BEREKENING FINANCIËLE RATIO S VERDIEPING FINANCIAL RISK - UITLEG EN BEREKENING FINANCIËLE RATIO S 1 Risico Beoordelingsmodel WSW Risico Management Model WSW baseert zijn risicobeoordeling op het bedrijfsmodel van een corporatie WSW

Nadere informatie

FUNCTIEDOCUMENT. Sector : Management Datum : december 2011 Functie : Manager Functienummer : 1.1

FUNCTIEDOCUMENT. Sector : Management Datum : december 2011 Functie : Manager Functienummer : 1.1 FUNCTIEDOCUMENT RWS Sector : Management Datum : december 2011 Functie : Manager Functienummer : 1.1 CONTEXT RWS heeft vier afdelingen (Strategie & Beleid, Klant, Vastgoed en Bedrijfsvoering). Deze afdelingen

Nadere informatie

Reglement van de Auditcommissie van NOC*NSF

Reglement van de Auditcommissie van NOC*NSF Reglement van de Auditcommissie van NOC*NSF 1. Inleiding 1.1. In dit Reglement van de Auditcommissie van NOC*NSF worden de volgende definities gehanteerd: Algemeen Directeur : de statutair directeur, bedoeld

Nadere informatie

Corporatie in Perspectief

Corporatie in Perspectief Samenvatting CFV 2009 Corporatie in Perspectief L2108 Eindhoven Samenvatting Corporatie in Perspectief Ter introductie In toenemende mate is er behoefte om met behulp van kengetallen inzicht te krijgen

Nadere informatie

WSW trendanalyse woningcorporaties 2013-2017

WSW trendanalyse woningcorporaties 2013-2017 WSW trendanalyse woningcorporaties 2013-2017 Risico s voor borgstelsel nemen toe Corporaties nemen maatregelen om de financiële conti - nuïteit te waarborgen. Dit is het gevolg van de overheidsmaatregelen

Nadere informatie

Afdeling : Planning & Control Organisatie : Thuisvester Functie : Medewerker Planning & Control Datum : augustus 2014

Afdeling : Planning & Control Organisatie : Thuisvester Functie : Medewerker Planning & Control Datum : augustus 2014 FUNCTIEDOCUMENT CONTEXT De afdeling Planning & Control richt zich op de effectieve en efficiënte uitvoering van planning & controlcyclus governance, financiering & treasury en risicomanagement. De medewerker

Nadere informatie

Ons kenmerk C100/05.0016522. Aantal bijlagen 1

Ons kenmerk C100/05.0016522. Aantal bijlagen 1 Directie Bestuur & Organisatie Directie Algemeen Aan de Commissie AB Korte Nieuwstraat 6 65 PP Nijmegen Telefoon (024) 329 9 Telefax (024) 329 22 92 E-mail gemeente@nijmegen.nl Postadres Postbus 905 6500

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek 1 Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe

Nadere informatie

Woningwet op weg: Workshop corporatiefinanciën 17 september 2015. Zwolle

Woningwet op weg: Workshop corporatiefinanciën 17 september 2015. Zwolle Woningwet op weg: Workshop corporatiefinanciën 17 september 2015 Zwolle Gabriël de Groot Senior adviseur BNG Advies 17 september 2015 BNG Advies ondersteunt haar cliënten bij het maken van afwegingen bij

Nadere informatie

Directiestatuut Domijn

Directiestatuut Domijn Directiestatuut Domijn 4 mei 2012 Diskisnr.: 1972042 Inhoudsopgave 1. Directiestatuut Domijn 3 1.1. Inleiding 3 1.2. Doel van de functies 3 1.3. Plaats in de organisatie 4 1.4. Taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden

Nadere informatie

MEMO HERZIENING WONINGWET

MEMO HERZIENING WONINGWET MEMO HERZIENING WONINGWET Nieuwe corporatiebestel van kracht op 1 juli 2015 Op 17 maart 2015 heeft de Eerste Kamer unaniem ingestemd met de gewijzigde Woningwet 1 die tot doel heeft het functioneren van

Nadere informatie

VERSLAG VAN DE RAAD VAN COMMISSARISSEN ALGEMEEN

VERSLAG VAN DE RAAD VAN COMMISSARISSEN ALGEMEEN VERSLAG VAN DE RAAD VAN COMMISSARISSEN ALGEMEEN De Raad van Commissarissen heeft tot taak toezicht te houden op het bestuur en op de algemene gang van zaken in de woningcorporatie en de met haar verbonden

Nadere informatie

Begroting Stichting Woningcorporatie Plicht Getrouw 2013

Begroting Stichting Woningcorporatie Plicht Getrouw 2013 Begroting Stichting Woningcorporatie Plicht Getrouw 2013 1. Inleiding Het eerste kabinet Rutte heeft nog geen twee jaar stand gehouden. In deze periode is er op de woningmarkt geen vooruitgang geboekt.

Nadere informatie

Corporatie in Perspectief

Corporatie in Perspectief Analyse CFV 2012 Corporatie in Perspectief L0249 Helmond CFV 2012 Corporatie in Perspectief L0249 Inhoud 1 Algemeen 1.1 Algemene gegevens corporatie 4 1.2 Samenstelling van het bezit 5 2 Volkshuisvestelijke

Nadere informatie

Financieel Statuut 2015. Financierings- en beleggingsbeleid Beter Wonen IJsselmuiden

Financieel Statuut 2015. Financierings- en beleggingsbeleid Beter Wonen IJsselmuiden Financieel Statuut 2015 Financierings- en beleggingsbeleid Beter Wonen IJsselmuiden 1 Inhoud 1. Waarom een financieel statuut... 3 1.1 Uitgangspunten... 3 1.2 Instrumenten... 3 1.3 Relatie externe toezichthouders...

Nadere informatie

Best Practice-bepalingen 0.1 Met enige regelmaat wordt een zorgvuldige analyse gemaakt van het gewenste besturingsmodel.

Best Practice-bepalingen 0.1 Met enige regelmaat wordt een zorgvuldige analyse gemaakt van het gewenste besturingsmodel. Bijlage Code Cultural Goverance: Principes en uitwerkingen Nummer Principe De organen van de culturele instelling zijn verantwoordelijk voor de keuze van het besturingsmodel en de naleving van deze code.

Nadere informatie

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V.

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V. Dit Reglement is goedgekeurd door de Raad van Commissarissen van Telegraaf Media Groep N.V. op 17 september 2013. 1. Inleiding De Auditcommissie is een

Nadere informatie

REGLEMENT EENHOOFDIGE RAAD VAN BESTUUR STICHTING AMERPOORT

REGLEMENT EENHOOFDIGE RAAD VAN BESTUUR STICHTING AMERPOORT REGLEMENT EENHOOFDIGE RAAD VAN BESTUUR STICHTING AMERPOORT 1. Taken en verantwoordelijkheden 1. Ingevolge de statuten bestuurt de Raad van Bestuur de Stichting onder toezicht van de Raad van Toezicht.

Nadere informatie

Reglement van de Auditcommissie van Stichting TBV

Reglement van de Auditcommissie van Stichting TBV Vastgesteld in de Raad van Toezicht d.d. 12 september 2007 Reglement van de Auditcommissie van Stichting TBV 0. Inleiding 0.1. Dit reglement is opgesteld door de Raad van Toezicht ingevolge artikel 18

Nadere informatie

DIRECTIESTATUUT VAN WOONBEDRUF fieder1 TE DEVENTER

DIRECTIESTATUUT VAN WOONBEDRUF fieder1 TE DEVENTER DIRECTIESTATUUT VAN WOONBEDRUF fieder1 TE DEVENTER Het bestuur Artikel 1 Conform artikel 5 van de statuten wordt de stichting bestuurd door een door de Raad van Commissarissen benoemde directie, hierna

Nadere informatie

TOETSINGSKADER VERBINDINGEN. Woonstad Rotterdam. 3-12-2013 1 van 10

TOETSINGSKADER VERBINDINGEN. Woonstad Rotterdam. 3-12-2013 1 van 10 TOETSINGSKADER VERBINDINGEN Woonstad Rotterdam 3-12-2013 1 van 10 Inleiding De IAD heeft in het auditprogramma een IC opgenomen op de verbindingen. In 2009/2010 was er, ten gevolge van fusie- en integratiewerkzaamheden,

Nadere informatie

Vacature Hoofd Financiën

Vacature Hoofd Financiën Vacature Hoofd Financiën Gezocht: Krachtig Hoofd Financiële en Salarisadministratie Voelt u zich aangetrokken tot de dynamische ontwikkelingen binnen Voortgezet Onderwijs? Bent u de krachtige, financiële

Nadere informatie

TOELICHTING BESLISBOOM

TOELICHTING BESLISBOOM TOELICHTING BESLISBOOM De beslisboom is bedoeld als hulpmiddel bij het maken van de keuze tussen administratief of juridisch scheiden. Ook gaat de beslisboom in op de mogelijkheid van vrijstelling van

Nadere informatie

Hoofdstuk 9: Financiële gang van zaken

Hoofdstuk 9: Financiële gang van zaken Hoofdstuk 9: Financiële gang van zaken 9.1 Kerncijfers 9.2 Algemeen 9.3 Financiële kengetallen 9.4 Maatschappelijke prestatie 9.5 Toekomstige ontwikkelingen 9.5 Balans 9.6 Winst- en verliesrekening 9.1

Nadere informatie

Administrateur. Context. Doel. Rapporteert aan/ontvangt hiërarchische richtlijnen van: Directeur dienst Afdelingshoofd

Administrateur. Context. Doel. Rapporteert aan/ontvangt hiërarchische richtlijnen van: Directeur dienst Afdelingshoofd Administrateur Doel Realiseren van beheersmatige, adviserende en managementondersteunende administratieve werkzaamheden ten behoeve van de instelling, dan wel onderdelen daarvan, binnen vastgestelde procedures

Nadere informatie

Wonen Noordwest Friesland

Wonen Noordwest Friesland Investeringsstatuut Wonen Noordwest Friesland januari 2014 Sint Annaparochie Inhoudsopgave Inleiding... 3 1.1 Doelstellingen investeringsstatuut... 3 1.2 Reikwijdte en definitie investering... 3 1.3 Goedkeuring

Nadere informatie

8. Financiën. 8.1 Kerncijfers. 8.2 Algemeen. Niet-gerealiseerde waardeveranderingen. Loan to value 27%

8. Financiën. 8.1 Kerncijfers. 8.2 Algemeen. Niet-gerealiseerde waardeveranderingen. Loan to value 27% 8. Financiën 8.1 Kerncijfers Huuropbrengsten Bedrijfsopbrengsten Bedrijfslasten Bedrijfsresultaat Niet-gerealiseerde waardeveranderingen Resultaat na belastingen Maatschappelijke prestatie 40,1 miljoen

Nadere informatie

Corporatie in Perspectief

Corporatie in Perspectief Analyse CFV 2011 Corporatie in Perspectief L1691 Apeldoorn CFV 2011 Corporatie in Perspectief L1691 Inhoud 1 Algemeen 1.1 Algemene gegevens corporatie 4 1.2 Situering van het corporatiebezit: indicatie

Nadere informatie

REGLEMENT RAAD VAN BESTUUR WONINGSTICHTING ROCHDALE

REGLEMENT RAAD VAN BESTUUR WONINGSTICHTING ROCHDALE REGLEMENT RAAD VAN BESTUUR WONINGSTICHTING ROCHDALE 1 Dit reglement is goedgekeurd door de Raad van Commissarissen op 19 april 2010 en vastgesteld door de Raad van Bestuur op 26 april 2010. Algemeen Status

Nadere informatie

Instruerend Bestuur Quickscan en checklist

Instruerend Bestuur Quickscan en checklist Instruerend Bestuur Quickscan en checklist Stade Advies BV Kwaliteit van samenleven Quickscan Instruerend Bestuur (0 = onbekend; 1 = slecht; 2 = onvoldoende; 3 = voldoende; 4 = goed; 5 = uitstekend) 1.

Nadere informatie

Financieel statuut 2015

Financieel statuut 2015 Financieel statuut 2015 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Uitgangspunten financierings- en beleggingsbeleid... 2 2.1 Algemeen kader... 2 2.2 Liquiditeit en vermogensstructuur... 2 2.3 Financieringsbeleid...

Nadere informatie

9. Financiele aspecten

9. Financiele aspecten 9. Financiele aspecten ANNEXUM 9.1 Rendement Het beleid van het Fonds en de Beheerder is gericht op het behalen van een optimale opbrengst uit de verhuur en de verkoop van de vastgoedportefeuille. De kansen

Nadere informatie

Verbindingenstatuut Zayaz. Versie: november 2013

Verbindingenstatuut Zayaz. Versie: november 2013 Verbindingenstatuut Zayaz Versie: november 2013 Vastgesteld door bestuurder 29 oktober 2013 Goedgekeurd door RvC 4 december 2014 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 1.1 Status 3 1.2 Doel statuut 3 1.3 Doelstellingen

Nadere informatie

Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief 2009. Geacht bestuur,

Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief 2009. Geacht bestuur, L0944 Casade Woonstichting t.a.v. het bestuur Postbus 5 5140 AA WAALWIJK Rijnstraat 8 Postbus 30941 2500 GX Den Haag www.vrom.nl Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief 2009 Geacht bestuur, Ieder

Nadere informatie

Wie bewaakt mijn geld? Financiële controle en risicobeheersing binnen de gemeente Nuth

Wie bewaakt mijn geld? Financiële controle en risicobeheersing binnen de gemeente Nuth Wie bewaakt mijn geld? Financiële controle en risicobeheersing binnen de gemeente Nuth De taak van de raad onder het dualisme Kaders stellen (WMO, Jeugdwet, handhaving) Budgetteren (begroting) Lokale wetgeving

Nadere informatie

4. Bij voorkeur zal de raad van toezicht van Stichting P60 bij de werving van nieuwe toezichthouders buiten het eigen netwerk zoeken.

4. Bij voorkeur zal de raad van toezicht van Stichting P60 bij de werving van nieuwe toezichthouders buiten het eigen netwerk zoeken. REGLEMENT RAAD VAN TOEZICHT Opgesteld door de voorzitter op 25.03.2013 Vastgesteld door de raad van toezicht op: 27.05.2013 te Amstelveen HOOFDSTUK I. ALGEMEEN Artikel 1. Begrippen en terminologie Dit

Nadere informatie

Strategisch scheiden of splitsen DAEB / niet-daeb. Bram Klouwen en Bert van t Land Companen

Strategisch scheiden of splitsen DAEB / niet-daeb. Bram Klouwen en Bert van t Land Companen Strategisch scheiden of splitsen DAEB / niet-daeb Bram Klouwen en Bert van t Land Companen Agenda Inleiding Achtergrond scheiden / splitsen Juridische verankering Plan maken Strategische afweging portfolio

Nadere informatie

Toezichtkader Raad van toezicht van De Haagse Scholen, stichting voor primair en speciaal openbaar onderwijs

Toezichtkader Raad van toezicht van De Haagse Scholen, stichting voor primair en speciaal openbaar onderwijs Toezichtkader Raad van toezicht van De Haagse Scholen, stichting voor primair en speciaal openbaar onderwijs Inleiding. Vanaf 1 augustus 2011 zijn bij De Haagse Scholen, stichting voor primair en speciaal

Nadere informatie

Treasurystatuut. Stichting Proloog

Treasurystatuut. Stichting Proloog Treasurystatuut Stichting Proloog Vastgesteld door het bestuur van de Stichting Proloog d.d. 29 september 2009 INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 1.1 Verantwoording 1.2 Indeling Treasurystatuut 2. DOELSTELLING

Nadere informatie