Spoorzones. Integrale gebiedsontwikkeling en ruimtelijke kwaliteit. Drs. Robert Lautenbach

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Spoorzones. Integrale gebiedsontwikkeling en ruimtelijke kwaliteit. Drs. Robert Lautenbach"

Transcriptie

1 Spoorzones Integrale gebiedsontwikkeling en ruimtelijke kwaliteit Drs. Robert Lautenbach

2 Master thesis, Amsterdam School of Real Estate, Universiteit van Amsterdam. Trefwoorden: integrale gebiedsontwikkeling, ruimtelijke kwaliteit, procesmanagement, Winterswijk, s-hertogenbosch. ISBN: Teksten R. Lautenbach, Amsterdam Niets uit deze uitgave mag vermenigvuldigd worden en / of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie, microfilm of welke andere wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur. auteur: Foto s omslag: DS Landschapsarchitecten, Gemeente Winterswijk, Gemeente s-hertogenbosch, Movares. Drukwerk: Gildeprint Drukkerijen, Enschede. 2

3 Spoorzones Integrale gebiedsontwikkeling en ruimtelijke kwaliteit Drs. Robert Lautenbach Onder begeleiding van: Prof. dr. G.P.M.R. Dewulf Professor Planvorming en Conceptontwikkeling Universiteit Twente Thesis Master of Science in Real Estate (MSRE) Augustus 2008 Universiteit van Amsterdam 3

4 4

5 Kwaliteit is geen toneel. Het is een gewoonte. Aristoteles 384vC-322vC, Grieks filosoof en wetenschapper, leerling van Plato en leraar van Alexander de Grote 5

6

7

8 8 Inhoudsopgave

9 Inhoudsopgave Inhoudsopgave DEEL 1. ONDERZOEKSKADER INLEIDING AANLEIDING VOOR HET ONDERZOEK DOEL- EN PROBLEEMSTELLING VAN HET ONDERZOEK LEESWIJZER...17 DEEL 2. METHODOLOGIE METHODOLOGISCHE VERANTWOORDING INLEIDING ONDERZOEKSSTRATEGIE ONDERZOEKSOPTIEK VOORONDERZOEK: DE PROBLEEMANALYSE MODELMATIGE OPBOUW BETROUWBAARHEID EN VALIDITEIT VAN HET ONDERZOEK TOT SLOT: DE VERWERKING...27 DEEL 3. CONCEPTUEEL KADER INTEGRALE GEBIEDSONTWIKKELING: EEN RELATIEF NIEUW ACADEMISCH BEGRIP INLEIDING INTEGRALE GEBIEDSONTWIKKELING: EEN NADERE VERKENNING HERONTWIKKELING VAN EEN SPOORZONE; EEN COMPLEXE OPGAVE Inhoud Proces & partijen Context Sturing Ambitieuze plannen Economische omstandigheden STAPPEN IN DE PLANVORMING Initiatief Voorbereiding of planvormingsfase Realisatie Exploitatie / gebruik BELANGEN IN HET PROCES VAN INTEGRALE GEBIEDSONTWIKKELING Stakeholders en shareholders Private belanghebbenden Publieke belanghebbenden Burgers en belangengroeperingen TOT SLOT: INTEGRALE GEBIEDSONTWIKKELING; EEN COMPLEX PROCES WAT IS RUIMTELIJKE KWALITEIT? EEN NADERE VERKENNING INLEIDING KWALITEIT VAN SPOORZONES RUIMTELIJKE KWALITEIT, NADER VERKEND VERSCHILLENDE DEFINITIES VAN RUIMTELIJKE KWALITEIT: EEN VERGELIJKING REALISEREN VAN RUIMTELIJKE KWALITEIT Hoge kwaliteit via het realiseren van een verleidelijk beeld Hoge kwaliteit via een integraal plan Hoge kwaliteit via een objectieve checklist Hoge kwaliteit via procesmanagement Hoge kwaliteit via kwaliteitsmanagement TOT SLOT: PLAATSBEPALING VAN RUIMTELIJKE KWALITEIT BINNEN HET ONDERZOEK

10 Inhoudsopgave 5. ORGANISATIE VAN RUIMTELIJKE KWALITEIT INLEIDING ORGANISATIESTRUCTUREN EN RUIMTELIJKE KWALITEIT MANAGEMENTSTRUCTUREN EN DE GEVOLGEN VOOR DE BEHEERSING VAN RUIMTELIJKE KWALITEIT PROCESMANAGEMENT, NADER VERKEND Procesmanagement, nader gedefinieerd Procesmanagement en het managen van ruimtelijke kwaliteit De stake- en shareholders: verschillende percepties en doelen Organisatie, procedures en verschillende benaderingswijzen Inhoudsniveau PROCESMANAGEMENT EN RUIMTELIJKE KWALITEIT IN SAMENHANG TOT SLOT: HET FRAMEWORK OF ANALYSIS...54 DEEL 4. DE ONDERZOEKSRESULTATEN CASUS WINTERSWIJK INLEIDING ONTSTAANSGESCHIEDENIS SPOORZONE WINTERSWIJK STAPPEN IN DE PLANVORMING IN WINTERSWIJK Initiatief Voorbereiding of planvormingsfase Realisatie Exploitatie- / gebruik BELANGEN IN HET PROCES VAN INTEGRALE GEBIEDSONTWIKKELING IN WINTERSWIJK De stake- en shareholders De private belangen De publieke belangen RUIMTELIJKE KWALITEIT IN WINTERSWIJK Analyse van ruimtelijke kwaliteit Het realiseren van ruimtelijke kwaliteit ORGANISATIE VAN RUIMTELIJKE KWALITEIT IN WINTERSWIJK Organisatiestructuur en ruimtelijke kwaliteit Procesmanagement TOT SLOT: DE ORGANISATIE VAN RUIMTELIJKE KWALITEIT TER DISCUSSIE CASUS S-HERTOGENBOSCH INLEIDING STAPPEN IN DE PLANVORMING IN S-HERTOGENBOSCH Initiatief Voorbereiding of planvormingsfase Realisatie Exploitatie / gebruik BELANGEN IN HET PROCES VAN INTEGRALE GEBIEDSONTWIKKELING IN S-HERTOGENBOSCH De stake- en shareholders De private belangen De publieke belangen RUIMTELIJKE KWALITEIT IN S-HERTOGENBOSCH Analyse van de ruimtelijke kwaliteit Het realiseren van ruimtelijke kwaliteit ORGANISATIE VAN RUIMTELIJKE KWALITEIT IN S-HERTOGENBOSCH Organisatiestructuur en ruimtelijke kwaliteit Procesmanagement TOT SLOT: RUIMTELIJKE KWALITEIT IN WINTERSWIJK EN S-HERTOGENBOSCH, EEN VERGELIJKING

11 Inhoudsopgave DEEL 5. CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN INLEIDING TERUGKOPPELING VAN DE ONDERZOEKSRESULTATEN NAAR DE CENTRALE ONDERZOEKSVRAGEN AANBEVELINGEN Ruimtelijke kwaliteit via een ambitieus plan of juist een bescheiden concept? Heroriëntatie op de projectaanpak en organisatie- en besturingsstructuur Synthese: op weg naar een nieuw proces van gebiedsontwikkeling IMPLEMENTEREN VAN DE AANBEVELINGEN: VERBEREN OF VERNIEUWEN? Barrières en voorwaarden TOT SLOT DEEL 6. SAMENVATTING EN DANKWOORD SAMENVATTING DANKWOORD DEEL 7. LITERATUUR EN BIJLAGEN LITERATUUR BIJLAGE 1: OVERZICHT GESPREKSPARTNERS EN VRAGENLIJST BIJLAGE 2: GEBRUIKTE BRONNEN BIJLAGE 3: MASTERPLAN, ONDERDEEL SPOORZONE

12 Deel 1

13 Onderzoekskader Deel 1 Onderzoekskader 13

14 14 Deel 1- Onderzoekskader

15 Onderzoekskader Deel 1 Deel 1. Onderzoekskader 1. Inleiding Dit eerste hoofdstuk van de master thesis heeft een inleidend karakter. Eerst wordt ingegaan op de aanleiding tot het onderzoek. Vervolgens worden de centrale onderzoeksvragen en de doelstelling van het onderzoek weergegeven. Afgesloten wordt met een leeswijzer Aanleiding voor het onderzoek Ontwikkeling van spoorzones, ook wel stationslocaties genoemd, staat in de belangstelling. Op 15 oktober 2007 werd door het Ministerie van VROM het volgende persbericht uitgevaardigd: Minister Cramer (Ruimte en Milieu) en president-directeur Aad Veenman van de Nederlandse Spoorwegen hebben de handen ineen geslagen om ontwikkeling van verouderde spoorzones op gang te brengen. Zij nemen het initiatief om samen met betrokken gemeenten en ProRail de haalbaarheid van binnenstedelijke ontwikkeling te onderzoeken. Door efficiënt om te gaan met de beschikbare ruimte en oude (bedrijven)terreinen te herstructureren kan extra ruimte worden gemaakt voor woningbouw, kantoren, winkels en andere voorzieningen (Ministerie van VROM, 2007). Een goed voorbeeld van zo n verouderde spoorzone ligt in Winterswijk. Vanuit het centrum, rondom de markt, is Winterswijk in het verleden gegroeid in de richting van het spoor en (in een later stadium) naar het noorden. De stad heeft een concentrische opbouw waarbij de bebouwing als taartpunten wijzen naar het centrum. De spoorzone raakt aan de zuidzijde het centrumgebied en doorsnijdt als het ware de concentrische ruimtelijke opbouw. In de eerste helft van de vorige eeuw was de spoorzone de economische motor van Winterswijk doordat Winterswijk zich had ontwikkeld tot een spoorwegknooppunt op de verbinding tussen Nederland en het Ruhrgebied. Nu deze spoorwegfunctie is komen te vervallen en het spoor slechts wordt gebruikt voor personenvervoer naar Zutphen en Arnhem, resteert een kale open plek in het stedelijk weefsel. De spoorzone is hierdoor te beschouwen als een verstoring in de ruimtelijke opbouw van Winterswijk, zeker gezien de maat die de spoorzone inneemt in de kern. Deze verstoring van de ruimtelijke opbouw wordt daarnaast versterkt door de barrièrewerking en het monotone karakter dat van de spoorzone uitgaat. Er zijn weinig verbindingen met omliggende gebieden en woonfuncties zijn elders in de stad ontwikkeld. Er resteert slechts een enkele grootschalige bedrijfsfunctie. Dit is een ontwikkeling die in vele plaatsen in Nederland in de tweede helft van de vorige eeuw heeft plaatsgevonden. Woon- en werkfuncties zijn veelal gescheiden van elkaar ontwikkeld. Werkfuncties hebben een plaats gekregen op bedrijventerreinen aan de rand van de stad. Er resteren woonwijken waar weinig tot geen bedrijvigheid is en bedrijventerreinen waar s avonds de beveiligingsbedrijven voor de enige activiteit zorgen. Deze bedrijventerreinen worden al langer slecht gewaardeerd door gebruikers en ook investeerders (Jacobs, 1989; Louw, 2004). Ook in Winterswijk. Vanuit deze ontwikkelingen en het feit dat de milieudruk van veel bedrijfscategorieën daalt, wil de gemeente de spoorzone herontwikkelen van een gebied met hoofdzakelijk bedrijfsmatige functies naar een gebied waar zowel woon-, werk- als maatschappelijke functies een plaats krijgen 1. Door o.a. het binnenstedelijke karakter van deze opgave en het toepassen van functiemenging ontstaat een 1 Voor herontwikkeling van o.a. de spoorzone heeft de gemeente Winterswijk in 2005 een Masterplan (Gemeente Winterswijk, 2005) opgesteld en ter realisatie een overeenkomst met private partijen afgesloten (een zogenaamd Publiek Privaat Samenwerkingsverband, PPS). 15

16 Deel 1- Onderzoekskader complexe gebiedsontwikkeling, waarbij zware eisen worden gesteld aan het proces. Dit wordt versterkt door het hoge ambitieniveau op het gebied van ruimtelijke kwaliteit. Winterswijk heeft echter nog niet veel ervaring met een dergelijke complexe opgave. Alvorens de herontwikkeling van de spoorzone verder op te pakken is de gemeente dan ook zeer geïnteresseerd in aanbevelingen om het proces van gebiedsontwikkeling goed in te richten ten einde de spoorzone te kunnen herontwikkelen tot een gemengd gebied met een hoge ruimtelijke kwaliteit. Met onderliggende master thesis wordt getracht hier een bijdrage aan te leveren Doel- en probleemstelling van het onderzoek In de vorige paragraaf werd al omschreven dat de gemeente Winterswijk nog geen ervaring heeft met grootschalige binnenstedelijke herstructurering waarbij sprake is van functiemenging. Dit terwijl de ambities ten aanzien van functiemenging en de na te streven ruimtelijke kwaliteit hoog zijn. Er kan gesproken worden van een handelings- en kennisprobleem. Een handelingsprobleem omdat adequate aanbevelingen voor de inrichting van het gebiedsontwikkelingsproces ontbreken en een kennisprobleem omdat onduidelijk is hoe ruimtelijke kwaliteit in het proces van gebiedsontwikkeling verankerd cq. geborgd kan worden. Om het handelings- en kennisprobleem op te lossen zal op de eerste plaats literatuuronderzoek moeten worden gedaan. Onderwerpen zoals integrale gebiedsontwikkeling, ruimtelijke kwaliteit en procesmanagement staan hierbij centraal. Het bestuderen van relevante literatuur zal worden aangevuld met het bestuderen van een praktijksituatie. Op deze manier worden niet alleen op basis van theorie, maar ook op basis van de praktijk aanbevelingen gedaan voor het inrichten van het gebiedsontwikkelingsproces in Winterswijk. Hierbij is gekozen voor analyse van de herontwikkeling van de spoorzone in s-hertogenbosch. In s-hertogenbosch is sprake van één van de verst gevorderde binnenstedelijke herontwikkelingsprocessen in Nederland. Hierdoor leent deze praktijksituatie zich goed voor evaluatie. Daarnaast is er in s-hertogenbosch, net als in Winterswijk sprake van een complex, integraal gebiedsontwikkelingsproces, waarbij functiemenging een grote rol heeft gespeeld. In het volgende hoofdstuk, de methodologische verantwoording, wordt dieper ingegaan op de keuze voor s-hertogenbosch. De probleemstelling Zoals hiervoor werd beschreven, kampt de gemeente Winterswijk met een kennis- en een handelingsprobleem. Dit duale karakter van het onderzoek komt ook tot uiting in de centrale onderzoeksvragen die sturend zijn voor dit onderzoek. Hieronder worden de centrale vragen weergegeven: 1. Hoe kan ruimtelijke kwaliteit in het proces van integrale gebiedsontwikkeling van de spoorzone in Winterswijk verankerd cq. geborgd worden? 2. Welke aanbevelingen voor het gebiedsontwikkelingsproces in Winterswijk kunnen op basis van de conclusies van de analyse gemaakt worden? Uit de centrale onderzoeksvragen vloeien de onderstaande vragen voort: 1. Wat is ruimtelijke kwaliteit? 2. Wat is integrale gebiedsontwikkeling? 3. Uit welke facetten bestaat het proces van integrale gebiedsontwikkeling? 4. Wat is functiemenging? 5. Wat bepaalt de complexiteit van de herontwikkeling van spoorzones? 6. Hoe kan ruimtelijke kwaliteit in het proces van gebiedsontwikkeling geborgd worden? 7. Hoe is ruimtelijke kwaliteit in het proces van gebiedsontwikkeling in s-hertogenbosch geborgd? 8. Welke aanbevelingen voor de inrichting van het gebiedsontwikkelingsproces in Winterswijk kunnen worden gemaakt? 9. Aan welke randvoorwaarden moeten de aanbevelingen voldoen om te kunnen worden toegepast in de Winterswijkse situatie, rekening houdende met de uitkomsten van de analyse van het gebiedsontwikkelingsproces in s-hertogenbosch? 10. Welke acties moeten in Winterswijk, gelet op de aanbevelingen, gerealiseerd worden? 16

17 Onderzoekskader Deel 1 De doelstelling Om relevante antwoorden op de onderzoeksvragen te kunnen geven zal gericht gewerkt moeten worden. De nadruk van dit onderzoek ligt op het ontwerpen van aanbevelingen voor de gemeente Winterswijk. Om te komen tot relevante aanbevelingen is het noodzakelijk relevante literatuur, op het gebied van o.a. integrale gebiedsontwikkeling, ruimtelijke kwaliteit en het borgen van ruimtelijke kwaliteit in het gebiedsontwikkelingsproces, te bestuderen. Deze literatuurstudie vormt de basis voor een analyse van de praktijksituaties in s-hertogenbosch en Winterswijk. Na onderlinge vergelijking van deze praktijksituaties kunnen op basis van de totale analyse vervolgens aanbevelingen worden gedaan, ten aanzien van de ontwikkeling van de spoorzone in Winterswijk (strategisch advies). In die zin is hier sprake van een functionalistisch paradigma (Morgan, 1980): het uitgangspunt is dat een organisatie of proces stuurbaar is. Op basis van bovenstaande beschrijving van de richting van het onderzoek is de volgende doelstelling geformuleerd: Het ontwerpen van aanbevelingen voor de inrichting van het gebiedsontwikkelingsproces van de spoorzone in Winterswijk. Voor de opdrachtgever (het Team Projecten van de gemeente Winterswijk) is het nastreven van de hierboven weergegeven doelstelling van groot belang. Tot nog toe ontbreken namelijk relevante aanbevelingen en is het nog niet duidelijk hoe ruimtelijke kwaliteit in het gebiedsontwikkelingsproces geborgd kan worden. Er is dus sprake van een praktijkgericht onderzoek met een hoge relevantie voor de opdrachtgever Leeswijzer Hierboven is in deel 1 van deze master thesis al kort gesproken over de opbouw van het onderzoek. Hierbij werd duidelijk dat relevante literatuur en een praktijksituatie zullen worden bestudeerd. In deel 2 van deze master thesis zal deze opbouw methodologisch worden verantwoord. Aan de orde komen o.a. de onderzoeksstrategie, het vooronderzoek, de geraadpleegde bronnen, de betrouwbaarheid en validiteit en de ontsluiting van de bronnen. In deel 3, het conceptuele kader, worden de relevante theoretische kaders uitgewerkt. Hierbij komen achtereenvolgens de begrippen integrale gebiedsontwikkeling, ruimtelijke kwaliteit en de organisatie van ruimtelijke kwaliteit aan de orde. Het resultaat is een conceptueel kader dat de basis vormt voor analyse van zowel het herontwikkelingsproces in Winterswijk als in s-hertogenbosch. De resultaten van deze analyse worden weergegeven in deel 4; het praktijkonderdeel van deze master thesis. Allereerst wordt hier de spoorzone van Winterswijk nader geanalyseerd om de probleemstelling verder uit te diepen. Hierbij komen onderwerpen aan de orde zoals de ontstaansgeschiedenis van de spoorzone, de fase waarin de herontwikkeling van de spoorzone zich bevindt en de wijze waarop wordt getracht ruimtelijke kwaliteit in het proces van gebiedsontwikkeling te verankeren. Deze onderdelen komen ook aan de orde bij de analyse van de spoorzone in s- Hertogenbosch. Afgesloten wordt met een vergelijking van de onderlinge analyseresultaten, zodat eventuele knelpunten en kansen voor de casus Winterswijk geformuleerd kunnen worden. Na de analyse van de praktijksituaties worden vervolgens in deel 5 conclusies getrokken en aanbevelingen geformuleerd. Hierbij worden praktische aanbevelingen gedaan voor het proces van herontwikkeling van de spoorzone in Winterswijk. 17

18 Deel 2

19 Methodologie Deel 2 Methodologie 19

20 20 Deel 2 Methodologie

21 Methodologie Deel 2 Deel 2. Methodologie 2. Methodologische verantwoording 2.1. Inleiding Bij een ontwerpgericht onderzoek ontstaan bij de opdrachtgever verwachtingen en eisen ten aanzien van de uitkomst van het onderzoek. In dit hoofdstuk wordt de richting die tijdens het onderzoek is gevolgd uitgewerkt. Op deze manier wordt duidelijk dat het onderzoek als een doelgericht handelen, bestaande uit een samenhangend geheel van activiteiten, plaats heeft gevonden. Hierbij staat de methodologie centraal: langs welke weg zijn de gepresenteerde resultaten bereikt. Aan de orde komen de onderzoeksstrategie, onderzoeksoptiek, probleemanalyse, modelmatige opbouw van het onderzoek en de betrouwbaarheid en validiteit van het onderzoek Onderzoeksstrategie De keuze van de aanpak van het onderzoek, ofwel de onderzoeksstrategie, is misschien wel de meest bepalende keuze in het ontwerp van het onderzoek. Een onderzoeksstrategie is een geheel van met elkaar samenhangende beslissingen over de wijze waarop het onderzoek uitgevoerd gaat worden (Verschuren en Doorewaard, 2000). De keuze voor een bepaalde strategie volgt uit enkele kernbeslissingen, waaruit vervolgens weer andere beslissingen voortvloeien. Ten eerste zal gekozen moeten worden tussen breedte of diepgang. Daarnaast zal gekozen moeten worden tussen kwantificering of kwalificering. Tot slot moet worden bepaald of een empirisch onderzoek of een bureauonderzoek uitgevoerd zal worden. Gezien de aard van de doelstelling is gekozen voor diepgang: er worden niet tal van gebiedsontwikkelingen onderzocht, maar twee specifieke: te weten de herontwikkeling van de spoorzones in Winterswijk en s-hertogenbosch. Er zullen uitspraken volgen over het proces van gebiedsontwikkeling en de wijze waarop ruimtelijke kwaliteit in dit proces verankerd is. Het onderzoek zal daarom een interpreterende en kwalificerende benadering hebben, waarbij vooral analyserend en ontwerpend wordt gerapporteerd (strategisch advies). Daarnaast moet worden bepaald of er sprake is van een empirisch onderzoek of bureauonderzoek. Onderhavig onderzoek is uitgevoerd aan de hand van bestaande literatuur en interviews. Het is niet de intentie geweest nieuwe theorieën te ontwikkelen, maar om te kijken welke aanbevelingen gedaan kunnen worden door op basis van relevante literatuur de bestaande praktijk exploratief te analyseren. In dit onderzoek is hierbij gekozen voor de strategie van de case studie, waarbij gebruik is gemaakt van bureauonderzoek. De case studie is een onderzoek waarbij een diepgaand inzicht wordt verkregen in een object of proces. Een case studie heeft de volgende kenmerken: een klein aantal onderzoekseenheden; een arbeidsintensieve benadering; meer diepte dan breedte; een selectieve of strategische steekproef; kwalitatieve gegevens en dito onderzoeksmethoden; en een open waarneming op locatie. (Strauss & Corbin, 1990 en Yin, 1989). Hier is sprake van een tweevoudige case studie. Om aanbevelingen te kunnen doen moet allereerst op basis van relevante literatuur, inzicht worden verkregen in het gebiedsontwikkelingsproces van de spoorzone in Winterswijk. Dit om de probleemstelling scherp te stellen. Daarnaast wordt op basis van dezelfde relevante literatuur de praktijksituatie in s-hertogenbosch geanalyseerd. Door de gebiedsontwikkelingen onderling te vergelijken kunnen niet alleen op basis van de theorie, maar ook op basis van de praktijk, aanbevelingen worden gedaan voor het inrichten van het gebiedsontwikkelingsproces in Winterswijk. 21

22 Deel 2 Methodologie Bij de keuze voor de casus s-hertogenbosch heeft een aantal inhoudelijke en pragmatische uitgangspunten centraal gestaan: er moet, net zoals in Winterswijk, sprake zijn van (her-) ontwikkeling van een binnenstedelijke spoorzone. er moet sprake zijn van een ver gevorderd (her-)ontwikkelingstraject zodat evaluatie mogelijk is; er moet sprake zijn van een complexe, integrale gebiedsontwikkeling waarbij meerdere aspecten op o.a. het gebied van ruimte, economie, infrastructuur en voorzieningen een rol spelen; er moet, net als in Winterswijk, sprake zijn van functiemenging. In Winterswijk zullen namelijk in de spoorzone meerdere functies (wonen, werken en voorzieningen) in samenhang worden ontwikkeld (Gemeente Winterswijk, 2005); de te kiezen casus moet de mogelijkheid bieden praktijkdeskundigen, die betrokken waren bij de (her-)ontwikkeling van de betreffende spoorzone, te betrekken bij onderhavig onderzoek. In s-hertogenbosch is sprake van één van de verst gevorderde binnenstedelijke herontwikkelingsprocessen in Nederland. Hierdoor leent deze praktijksituatie zich goed voor evaluatie. Bovendien is in s-hertogenbosch sprake van een complex, integraal gebiedsontwikkelingsproces, waarbij functiemenging een grote rol heeft gespeeld. Daarbij was ook het ambitieniveau op het gebied van ruimtelijke kwaliteit, net als in Winterswijk, erg hoog. In het verlengde hiervan valt in s-hertogenbosch bijvoorbeeld, vanuit een gebruikersgeoriënteerde benadering van ruimtelijke kwaliteit 2 op, dat bewoners van deze spoorzone hier een appartement hebben gekocht vanwege de hoge omgevingskwaliteit. Deze omgevingskwaliteit bestaat uit de ligging nabij het centrum, de voorzieningen, de aanwezigheid van (sociaal - veilige) parkeergelegenheid en (in minder mate) de aanwezigheid van het OV- station (Mulder en Van der Flier, 2004). Dit sluit goed aan bij de ambities in Winterswijk waarbij de nadruk bij de herontwikkeling van de spoorzone niet zozeer op de aanwezigheid van het OV-station ligt als wel op het creëren van voldoende parkeergelegenheid, aantrekkelijke voorzieningen en het opheffen van de barrière die de spoorzone nu vormt tussen het centrum en zuidelijk Winterswijk (Gemeente Winterswijk, 2005). In hoofdstuk zes zal hier in de uitwerking van de casus dieper op in worden gegaan. Omdat ook proceskenmerken van gebiedsontwikkelingen vaak overeenkomen kunnen op basis van analyse van de Bossche casus voor Winterswijk relevante uitspraken en aanbevelingen worden gedaan. Door de literatuurstudie aan te vullen met een analyse van deze praktijksituaties ontstaat meer diepgang in het onderzoek. Het proces van integrale gebiedsontwikkeling en het verankeren van ruimtelijke kwaliteit in dit proces wordt daardoor beter begrijpbaar. In die zin is hier geen sprake van een nomothetisch verklaringsmodel, maar van een ideografisch verklaringsmodel. Strategie van de case studie Eén van de voordelen van de case studie is het diepgaande, integrale inzicht en beeld dat van het onderzoeksobject ontstaat. Op deze manier beperkt het onderzoek zich niet alleen tot aspectkennis. Een ander voordeel is dat de case studie als strategie veel wendbaarder is in vergelijking tot andere strategieën waar meer structurering voor nodig is. Een potentieel nadeel van de case studie is de soms beperkte geldigheid van de resultaten buiten de onderzochte case. Dat nadeel is inherent aan een praktijkgericht onderzoek. Om dit nadeel zoveel mogelijk te beperken is gewerkt vanuit de bestaande literatuur en de conclusies die op basis van de literatuur zijn getrokken. Deze conclusies hebben aan de basis gestaan van het formuleren van een zogenaamd framework of analysis (analysekader). Met behulp van dit analysekader en face to face interviews zijn daaropvolgend de praktijksituaties van s-hertogenbosch en Winterswijk bestudeerd en met elkaar geconfronteerd. Door vanuit de bestaande literatuur te werken en het feit dat voor s-hertogenbosch is gekozen (omdat er vele overeenkomsten zijn met Winterswijk) kan voorzichtig worden geconcludeerd dat het eerder beschreven nadeel van de case studie deels teniet wordt gedaan. Ook geldt dat er geen harde argumenten zijn waarom s-hertogenbosch niet gebuikt kan worden om aanbevelingen te ontwerpen voor Winterswijk. Zo staat s-hertogenbosch in de bouw- en vastgoedwereld niet bekend als een extreme casus. 3 De conclusies zijn dus niet per se lokaal georiënteerd. Daarnaast geeft onderhavig 2 Er zijn meerdere benaderingen om ruimtelijke kwaliteit te definiëren. In deel 3 van deze master thesis (het conceptueel model) wordt hier nader op ingegaan. 3 Zie de vergelijkende studie van Nijkamp, Van der Burch en Vindigni (2002) naar negen gevallen van gebiedsontwikkeling, waaronder de spoorzone van s-hertogenbosch. 22

23 Methodologie Deel 2 onderzoek naar het proces van gebiedsontwikkeling voorbeelden van do s and don ts. Hierbij gelden de conclusies die op basis van de situatie in s-hertogenbosch gemaakt worden ter inspiratie en lering voor de herontwikkeling van de spoorzone in Winterswijk. Hiermee vormt onderhavig onderzoek een eerste stap naar verdere generalisatie. Andere, toekomstige case studies zouden in vervolgonderzoek toegevoegd kunnen worden. Naast bovengenoemde voor- en nadelen is algemeen bekend dat de case studie vooral voor de beginnende onderzoeker zeer interessante mogelijkheden biedt (Strauss & Corbin, 1990 en Yin, 1989). Hiervoor zijn drie pragmatische voordelen aan te voeren. Een eerste voordeel is dat dit type onderzoek voor de beginnende onderzoeker gemakkelijker binnen haalbare proporties is te houden. Een tweede praktisch voordeel kan zijn dat bij een case studie in principe met weinig methodologische kennis en training toch heel zinvolle onderzoeksresultaten kunnen worden verkregen. Een derde en laatste praktisch voordeel is dat de case studie, anders dan de meeste andere strategieën, in nagenoeg elke situatie is toe te passen. De diepgang in dit onderzoek, die kenmerkend is voor de case studie, wordt in dit onderzoek bereikt door een arbeidsintensieve vorm van kennisgeneratie, namelijk het face to face interview en inhoudsanalyse van literatuur. In de volgende paragraaf wordt deze wijze van bronontsluiting verder uitgewerkt Onderzoeksoptiek Het object van onderzoek moet adequaat worden onderzocht. De onderzoeksoptiek, zoals die in deze paragraaf is beschreven, moet leiden tot de gewenste inzichten, gelet op het bereiken van de doelstelling en het beantwoorden van de centrale onderzoeksvragen. De onderzoeksoptiek bestaat uit twee onderdelen, te weten: 1. aard van de optiek en 2. de ingrediënten waaruit de optiek is opgebouwd. Ad 1. De aard van de onderzoeksoptiek, zoals die toegepast zal gaan worden, is drieledig: diagnostisch, exploratief en ontwerpgericht. Allereerst moet de bestaande wetenschappelijke literatuur geanalyseerd worden. De conclusies van deze analyse worden samengevat in een framework of analysis. Tijdens dit onderdeel van de master thesis is het onderzoek meer diagnostisch van aard. In overleg met leden van het Team Projecten is er voor gekozen begrippen als integrale gebiedsontwikkeling, ruimtelijke kwaliteit en de organisatie van ruimtelijke kwaliteit uit te diepen, waarbij wordt getracht de relatie tussen deze begrippen zichtbaar te maken. De nadruk ligt hierbij op de analyse van het gebiedsontwikkelingsproces en het borgen van ruimtelijke kwaliteit in dit proces. De aandachtspunten die volgen uit deze theoretische verkenning vormen aldus de onderzoeksoptiek en zullen leidend zijn in de analyse van de praktijksituaties. Tijdens de analyse van de praktijksituaties zal het moeilijk worden om veel causale verbanden tussen bijvoorbeeld procesmanagement en ruimtelijke kwaliteit aan te tonen. In deze fase zal het onderzoek dan ook veel meer exploratief van aard zijn. De waarom vraag in relatie tot bijvoorbeeld een bepaalde procesinrichting en ruimtelijke kwaliteit komt hierbij meer centraal in de analyse te staan. Daarbij is niet zozeer sprake van een toetsend onderzoek, maar veel meer van een verklarend onderzoek. Vragen als wie, wanneer en hoe betrokken werd bij het proces van gebiedsontwikkeling zijn belangrijk. Met de opdrachtgever binnen de gemeente Winterswijk is ook afgesproken om naast een analyse van de literatuur en de praktijk ook relevante aanbevelingen te doen. De aanbevelingen moeten een bijdrage leveren aan het proces van gebiedsontwikkeling in Winterswijk. De onderzoeksoptiek zal in deze fase van het onderzoek vooral ontwerpgericht van aard zijn. Het onderzoek moet namelijk leiden tot een strategisch advies aan het Team Projecten van de gemeente Winterswijk. Op deze wijze wordt getracht een bijdrage te leveren aan de voorbereidende fase van herontwikkeling van de spoorzone in Winterswijk. Ad 2. Tijdens het onderzoek zullen verschillende informatiebronnen worden gehanteerd. Zo zijn diverse documenten van belang geweest voor het onderzoek. Hierbij moet gedacht worden aan masterplannen, projectplannen, jaarverslagen, stedenbouwkundige - en beeldkwaliteitsplannen etc. Naast relevante documenten is wetenschappelijke literatuur een erg belangrijke bron gebleken. Waar 23

Het gebruik van wetenschappelijke kennis bij het managen van vastgoed in de gemeentelijke sector

Het gebruik van wetenschappelijke kennis bij het managen van vastgoed in de gemeentelijke sector Het gebruik van wetenschappelijke kennis bij het managen van vastgoed in de gemeentelijke sector 1 Inhoudsopgave Introductie Onderzoekskader Methodologie Resultaten Conclusie Aanbevelingen 2 Introductie

Nadere informatie

Shaking up the Cost Benefit Analysis process. Issues and directions for improvement when assessing integrated spatial transport plans through a cost

Shaking up the Cost Benefit Analysis process. Issues and directions for improvement when assessing integrated spatial transport plans through a cost Shaking up the Cost Benefit Analysis process. Issues and directions for improvement when assessing integrated spatial transport plans through a cost benefit analysis E. Beukers Samenvatting Het maatschappelijke

Nadere informatie

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Datum: 16 december 2010 Ir. Jan Gerard Hoendervanger Docent-onderzoeker Lectoraat Vastgoed Kenniscentrum Gebiedsontwikkeling NoorderRuimte Hanzehogeschool Groningen

Nadere informatie

Beoordelingscriteria scriptie CBC: instructie en uitwerking

Beoordelingscriteria scriptie CBC: instructie en uitwerking Nederlandse Associatie voor Examinering 1 Beoordelingscriteria scriptie CBC: instructie en uitwerking Met de scriptie voor Compensation & Benefits Consultant (CBC) toont de kandidaat een onderbouwd advies

Nadere informatie

IMPRESSIE WORKSHOP 4. praktijkgericht juridisch onderzoek. G.A.F.M. van Schaaijk

IMPRESSIE WORKSHOP 4. praktijkgericht juridisch onderzoek. G.A.F.M. van Schaaijk IMPRESSIE WORKSHOP 4 praktijkgericht juridisch onderzoek G.A.F.M. van Schaaijk AANKONDIGING VAN EEN NIEUW BOEK: PRAKTIJKGERICHT JURIDISCH ONDERZOEK DOOR GEERTJE VAN SCHAAIJK Verwachte verschijningsdatum:

Nadere informatie

onderwerp Aanvraag initiatievenbudget herontwikkeling winkelcentrum Lorentzplein Badhoevedorp

onderwerp Aanvraag initiatievenbudget herontwikkeling winkelcentrum Lorentzplein Badhoevedorp gemeente Haarlemmermeer Nota van B&W onderwerp Aanvraag initiatievenbudget herontwikkeling winkelcentrum Lorentzplein Badhoevedorp Portefeuilehouder A. Elzakalai, J.J. Nobel, C.J. Loggen Collegevergadering

Nadere informatie

Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven!

Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven! Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven! Postbus 711 3900 AS Veenendaal Kerkewijk 26 3901 EG Veendaal (T) 0318-55 19 60 (F) 0318-55 19 61 (M) info@ingeniousvastgoed.nl (I) www.ingeniousvastgoed.nl Haar

Nadere informatie

Beleggers in gebiedsontwikkeling

Beleggers in gebiedsontwikkeling Beleggers in Incentives en belemmeringen voor een actieve rol van institutionele beleggers bij de herontwikkeling van binnenstedelijke gebieden P5 presentatie april 2015 Pelle Steigenga Technische Universiteit

Nadere informatie

Methoden van Organisatieonderzoek. ABK 34 Januari Maart 2012. Hans Doorewaard (coördinator) Brian Tjemkes Arnoud van de Ven

Methoden van Organisatieonderzoek. ABK 34 Januari Maart 2012. Hans Doorewaard (coördinator) Brian Tjemkes Arnoud van de Ven Methoden van Organisatieonderzoek ABK 34 Januari Maart 2012 Hans Doorewaard (coördinator) Brian Tjemkes Arnoud van de Ven Faculteit der Managementwetenschappen Radboud Universiteit Nijmegen Tentamen *

Nadere informatie

Locatiesynergie. (de noodzaak van) verknopen bij de herontwikkeling van stationslocaties

Locatiesynergie. (de noodzaak van) verknopen bij de herontwikkeling van stationslocaties Locatiesynergie (de noodzaak van) verknopen bij de herontwikkeling van stationslocaties Inhoud 2 < Waardeketens < Multidisciplinaire benadering < Meerwaarde van samenhang < Samenhang door samenwerking

Nadere informatie

Auditmethodologie, meta-tool voor klantgericht auditen

Auditmethodologie, meta-tool voor klantgericht auditen Auditmethodologie, meta-tool voor klantgericht auditen J.H.M. Otten, P.A. Hartog en A. Babeliowsky Om een waardevolle, significante bijdrage te leveren aan de kennisbehoefte van de organisatie, dient de

Nadere informatie

Ontwerpgericht onderzoek in het HBO: onderzoeken door te adviseren

Ontwerpgericht onderzoek in het HBO: onderzoeken door te adviseren Management, finance en recht Ontwerpgericht onderzoek in het HBO: onderzoeken door te adviseren KWALON Conferentie Kwalitatief onderzoek in het hoger onderwijs: lessen leren van elkaar 13 december 2012

Nadere informatie

Een brede kijk op onderwijskwaliteit Samenvatting

Een brede kijk op onderwijskwaliteit Samenvatting Een brede kijk op onderwijskwaliteit E e n o n d e r z o e k n a a r p e r c e p t i e s o p o n d e r w i j s k w a l i t e i t b i n n e n S t i c h t i n g U N 1 E K Samenvatting Hester Hill-Veen, Erasmus

Nadere informatie

Beveiligingsaspecten van webapplicatie ontwikkeling met PHP

Beveiligingsaspecten van webapplicatie ontwikkeling met PHP RADBOUD UNIVERSITEIT NIJMEGEN Beveiligingsaspecten van webapplicatie ontwikkeling met PHP Versie 1.0 Wouter van Kuipers 7 7 2008 1 Inhoud 1 Inhoud... 2 2 Inleiding... 2 3 Probleemgebied... 3 3.1 Doelstelling...

Nadere informatie

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Koning Albert II-laan 35 bus 10 1030 Brussel

Nadere informatie

Leergang Regiegemeente worden: effectiever (be)sturen

Leergang Regiegemeente worden: effectiever (be)sturen Leergang Regiegemeente worden: effectiever (be)sturen De gemeentelijke regierol Veel gemeenten ontwikkelen zich vandaag de dag tot regiegemeente. Dat betekent veelal dat ze meer taken uitbesteden, waarbij

Nadere informatie

Arnoud van de Ven Hogeschool Arnhem Nijmegen 7 april 2016

Arnoud van de Ven Hogeschool Arnhem Nijmegen 7 april 2016 Navolgbaarheid bij kwalitatief onderzoek: consistentie van vraagstelling tot eindrapportaged van de Ven Arnoud van de Ven Hogeschool Arnhem Nijmegen 7 april 2016 Piet Verschuren en Hans Doorewaard (2015)

Nadere informatie

- Ideeënconsultatie Circuit Zandvoort -

- Ideeënconsultatie Circuit Zandvoort - - Ideeënconsultatie Circuit Zandvoort - De Provincie Noord-Holland vraagt om: Ideeën uit de markt Aanleiding De provincie Noord-Holland roept marktpartijen en maatschappelijke organisaties op om mee te

Nadere informatie

Betekenisvol Leren Onderwijzen: van visie naar opleidingspraktijk door studentevaluaties

Betekenisvol Leren Onderwijzen: van visie naar opleidingspraktijk door studentevaluaties Betekenisvol Leren Onderwijzen: van visie naar opleidingspraktijk door studentevaluaties Helmond, september 2015 Verine Vissers, WO-student Universiteit Utrecht, Onderzoeker in opleiding KOC dr. Louise

Nadere informatie

Kleine scholen en leefbaarheid

Kleine scholen en leefbaarheid Kleine scholen en leefbaarheid Een samenvatting van de resultaten van een praktijkonderzoek onder scholen en gemeenten in Overijssel over de toekomst van kleine scholen in relatie tot leefbaarheid Inleiding

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage. Geachte Voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage. Geachte Voorzitter, Directie Regionale Zaken De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage uw brief van uw kenmerk ons kenmerk datum 21 december 2006 DRZ. 2007/256 30 januari 2007

Nadere informatie

Projectplan Herinrichting van het Zuidelijk Stationsgebied Gouda

Projectplan Herinrichting van het Zuidelijk Stationsgebied Gouda Projectplan Herinrichting van het Zuidelijk Stationsgebied Gouda Bewonersinitiatief Versie 1.1 augustus 2013 Inhoudsopgave A Inleiding... 2 B Aanpak van het project... 2 1 Vaststellen plangebied en uitgangssituatie...

Nadere informatie

Beslisdocument en plan van aanpak

Beslisdocument en plan van aanpak Beslisdocument en plan van aanpak TIENDEVEEN Inleiding In oktober 2006 heeft de gemeenteraad ingestemd met het plan van aanpak Woningbouw dorpen. Het project bestaat uit drie fasen. Deze fasen worden telkens

Nadere informatie

Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015!

Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015! Voorstellen voor onderzoekspresentaties Mbo Onderzoeksdag Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015! Indienen van een voorstel kan tot en met 15 mei 2015 via e-mailadres:

Nadere informatie

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Het gaat om de volgende zeven verandercompetenties. De competenties worden eerst toegelicht en vervolgens in een vragenlijst verwerkt. Veranderkundige

Nadere informatie

De SYSQA dienst auditing. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V.

De SYSQA dienst auditing. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. De SYSQA dienst auditing Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 8 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3

Nadere informatie

De algemene probleemstelling van dit afstudeeronderzoek heb ik als volgt geformuleerd:

De algemene probleemstelling van dit afstudeeronderzoek heb ik als volgt geformuleerd: Inleiding Mijn afstudeeronderzoek richt zich op het bepalen van de juiste sourcingadvies per IT-proces van een organisatie. Voorlopig hanteer ik de definitie van Yang en Huang (2000) met betrekking tot

Nadere informatie

tudievragen voor het vak TCO-2B

tudievragen voor het vak TCO-2B S tudievragen voor het vak TCO-2B 1 Wat is fundamenteel/theoretisch onderzoek? 2 Geef een voorbeeld uit de krant van fundamenteel/theoretisch onderzoek. 3 Wat is het doel van fundamenteel/theoretisch onderzoek?

Nadere informatie

Stappen deelcijfer weging 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 totaalcijfer 10,0 Spelregels:

Stappen deelcijfer weging 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 totaalcijfer 10,0 Spelregels: Stappen deelcijfer weging 1 Onderzoeksvragen 10,0 6% 0,6 2 Hypothese 10,0 4% 0,4 3 Materiaal en methode 10,0 10% 1,0 4 Uitvoeren van het onderzoek en inleiding 10,0 30% 3,0 5 Verslaglegging 10,0 20% 2,0

Nadere informatie

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten Bijlage 1: Methode In deze bijlage doen wij verslag van het tot stand komen van onze onderzoeksinstrumenten: de enquête en de interviews. Daarnaast beschrijven wij op welke manier wij de enquête hebben

Nadere informatie

Rapportage. Effectmeting naar onderzoek Weten waarom uit 2008. Alphen-Chaam. Rekenkamercommissie Alphen-Chaam / Baarle-Nassau.

Rapportage. Effectmeting naar onderzoek Weten waarom uit 2008. Alphen-Chaam. Rekenkamercommissie Alphen-Chaam / Baarle-Nassau. 1 Rekenkamercommissie Alphen-Chaam / Baarle-Nassau Rapportage Effectmeting naar onderzoek Weten waarom uit 2008 Alphen-Chaam 7 juli 2011 W E T E N W A A R O M A L P H E N - C H A A M 2 1 Inleiding De Rekenkamercommissie

Nadere informatie

Architecture Governance

Architecture Governance Architecture Governance Plan van aanpak Auteur: Docent: Stijn Hoppenbrouwers Plaats, datum: Nijmegen, 14 november 2003 Versie: 1.0 Inhoudsopgave 1. INLEIDING... 3 2. PROBLEEMSTELLING EN DOELSTELLING...

Nadere informatie

14 Onderzoeksmethodologie in de bedrijfskunde

14 Onderzoeksmethodologie in de bedrijfskunde 14 Onderzoeksmethodologie in de bedrijfskunde Jac Christis en Ben Fruytier 14.1 Inleiding: over praktijkgericht en toegepast onderzoek Het methodologieonderwijs wordt gedomineerd door het onderscheid tussen

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

Startnotitie Visie winkelcentra Heemstede (eerste fase)

Startnotitie Visie winkelcentra Heemstede (eerste fase) Startnotitie Visie winkelcentra Heemstede (eerste fase) 1. Inleiding In het collegeakkoord voor de periode 2014-2018 is als één van de doelstellingen geformuleerd: Het college zet zich in voor een florerende

Nadere informatie

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving Onderzoeksopzet Marktonderzoek Klantbeleving Utrecht, september 2009 1. Inleiding De beleving van de klant ten opzichte van dienstverlening wordt een steeds belangrijker onderwerp in het ontwikkelen van

Nadere informatie

CULTUREEL ERFGOED EN DE VERTALING NAAR RUIMTELIJKE PLANNEN

CULTUREEL ERFGOED EN DE VERTALING NAAR RUIMTELIJKE PLANNEN CULTUREEL ERFGOED EN DE VERTALING NAAR RUIMTELIJKE PLANNEN Onderzoek naar cultuurhistorische structuren, landschappen en panden Aansluitend op Belvedere- (Behoud door ontwikkeling) en het MoMo-beleid (Modernisering

Nadere informatie

Gemeente Woerden. onderzoek van de rekenkamercommissie Woerden naar de beheersing van de personele uitgaven. De raad besluit:

Gemeente Woerden. onderzoek van de rekenkamercommissie Woerden naar de beheersing van de personele uitgaven. De raad besluit: RAADSVOORSTEL Gemeente Woerden 10R.00158 J^y gemeente WOERDEN Agendapunt: Indiener: - Griffie Aandachtsveld portefeuillehouder: - wethouder Schreurs Contactpersoon: M. Lucassen Tel.nr.: 428619 E-mailadres:

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/33081 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/33081 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/33081 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Stettina, Christoph Johann Title: Governance of innovation project management

Nadere informatie

Gebiedsontwikkelingen begrijpen en beïnvloeden Netwerktheorieën als middel om gebiedsontwikkelingsprocessen te analyseren en te sturen

Gebiedsontwikkelingen begrijpen en beïnvloeden Netwerktheorieën als middel om gebiedsontwikkelingsprocessen te analyseren en te sturen GEBIED ONTWIKKELING ONTWIKKELINGSMETHODE Gebiedsontwikkelingen begrijpen en beïnvloeden Netwerktheorieën als middel om gebiedsontwikkelingsprocessen te analyseren en te sturen Drs. V.R. (Viviane) de Groot

Nadere informatie

Referentieprojecten Grontmij: stationslocaties

Referentieprojecten Grontmij: stationslocaties Referentieprojecten Grontmij: stationslocaties OV-Terminal Den Haag Centraal Het huidig centraal station van Den Haag voldoet niet langer aan de eisen van een functioneel knooppunt van openbaar vervoer.

Nadere informatie

Stadskantoor Rotterdam

Stadskantoor Rotterdam h e r o n t w i k k el i n g Stadskantoor Rotterdam a m b i t i ed o cu m en t Ambitiedocument Stadskantoor Rotterdam Stedenbouwkundige en architectonische randvoorwaarden 1. Inleiding In het centrum van

Nadere informatie

Afstudeeronderzoek van E. van Bunningen BSc (Het volledige Engelstalige onderzoeksrapport kunt downloaden via deze link)

Afstudeeronderzoek van E. van Bunningen BSc (Het volledige Engelstalige onderzoeksrapport kunt downloaden via deze link) CONCENTRATIE VAN MAATSCHAPPELIJKE DIENSTEN IN GEMEENTELIJK VASTGOED NAAR AANLEIDING VAN DEMOGRAFISCHE TRANSITIE Een casestudie in landelijke gemeenten in Noord-Brabant, Nederland Afstudeeronderzoek van

Nadere informatie

Plan van Aanpak. Inleiding. Aanpak visie op leren

Plan van Aanpak. Inleiding. Aanpak visie op leren Plan van Aanpak Van Jos Kessels, Manon Ruijters, Dorine Wesel Datum 12 augustus 2015 Onderwerp Aanpak visie op leren Inleiding Natuurlijk zijn onze uitgangspunten op verschillende manieren om te zetten

Nadere informatie

Medewerker onderwijsontwikkeling

Medewerker onderwijsontwikkeling Medewerker onderwijsontwikkeling Doel Ontwikkelen van en adviseren over het onderwijsbeleid en ondersteunen bij de implementatie en toepassing ervan, uitgaande van de geformuleerde strategie van de instelling/faculteit

Nadere informatie

Inhuur in de Kempen. Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden. Onderzoeksaanpak

Inhuur in de Kempen. Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden. Onderzoeksaanpak Inhuur in de Kempen Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden Onderzoeksaanpak Rekenkamercommissie Kempengemeenten 21 april 2014 1. Achtergrond en aanleiding In gemeentelijke organisaties met een omvang als

Nadere informatie

1. Voorkennis 2. Recente inzichten en dilemma s 3. Begeleiding 4. Uitwisseling in groepjes 5. Slot: visie op ontwerpgericht onderzoek in de eigen

1. Voorkennis 2. Recente inzichten en dilemma s 3. Begeleiding 4. Uitwisseling in groepjes 5. Slot: visie op ontwerpgericht onderzoek in de eigen * 1. Voorkennis 2. Recente inzichten en dilemma s 3. Begeleiding 4. Uitwisseling in groepjes 5. Slot: visie op ontwerpgericht onderzoek in de eigen begeleiding/organisatie * Studentonderzoek? Eigen onderzoek?

Nadere informatie

Samenvatting Samenvatting

Samenvatting Samenvatting Samenvatting Jaarlijks doen vele jeugdigen met een lichte verstandelijke beperking In Nederland een beroep op de hulpverlening. Een aanmerkelijk aantal van hen krijgt deze hulp van een LVG-instituut.

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Docenten in het hoger onderwijs zijn experts in wát zij doceren, maar niet noodzakelijk in hóe zij dit zouden moeten doen. Dit komt omdat zij vaak weinig tot geen training hebben gehad in het lesgeven.

Nadere informatie

Culture, Organization and Management Vrije Universiteit Amsterdam - Faculteit der Sociale Wetenschappen - P Culture Organization and Management -

Culture, Organization and Management Vrije Universiteit Amsterdam - Faculteit der Sociale Wetenschappen - P Culture Organization and Management - Culture, Organization and Management Vrije Universiteit Amsterdam - - P Culture Organization and Management - 2013-2014 Vrije Universiteit Amsterdam - - P Culture Organization and Management - 2013-2014

Nadere informatie

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. Intern MVO-management. Verbetering van motivatie, performance en integriteit

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. Intern MVO-management. Verbetering van motivatie, performance en integriteit MVO-Control Panel Instrumenten voor integraal MVO-management Intern MVO-management Verbetering van motivatie, performance en integriteit Inhoudsopgave Inleiding...3 1 Regels, codes en integrale verantwoordelijkheid...4

Nadere informatie

2 e Fontys Onderzoekscongres Onderzoek & Onderwijs :

2 e Fontys Onderzoekscongres Onderzoek & Onderwijs : 2 e Fontys Onderzoekscongres Onderzoek & Onderwijs : Onderzoek in de onderwijspraktijk van Fontys Wat doen we? Hoe gaat het? Wat levert het op? KEY NOTE: ANOUKE BAKX & JOS MONTULET Onderzoek binnen de

Nadere informatie

Bantopa Terreinverkenning

Bantopa Terreinverkenning Bantopa Terreinverkenning Het verwerven en uitwerken van gezamenlijke inzichten Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen en services dwingen organisaties tot samenwerking

Nadere informatie

Kennisdeling in lerende netwerken

Kennisdeling in lerende netwerken Kennisdeling in lerende netwerken Managementsamenvatting Dit rapport presenteert een onderzoek naar kennisdeling. Kennis neemt in de samenleving een steeds belangrijker plaats in. Individuen en/of groepen

Nadere informatie

KWALON Conferentie 13 december 2012. Methodenleer aan de universiteit: ontwerpen, uitvoeren en reflecteren. Inge Bleijenbergh

KWALON Conferentie 13 december 2012. Methodenleer aan de universiteit: ontwerpen, uitvoeren en reflecteren. Inge Bleijenbergh KWALON Conferentie 13 december 2012 Methodenleer aan de universiteit: ontwerpen, uitvoeren en reflecteren Inge Bleijenbergh Bijdrage Het bieden van inzicht in en reflecteren op de plaats en organisatie

Nadere informatie

Communiceren en Improviseren. Omgaan met dynamiek en complexiteit bij de ontwikkeling en implementatie van een gezondheidsinterventie W.M.A.

Communiceren en Improviseren. Omgaan met dynamiek en complexiteit bij de ontwikkeling en implementatie van een gezondheidsinterventie W.M.A. Communiceren en Improviseren. Omgaan met dynamiek en complexiteit bij de ontwikkeling en implementatie van een gezondheidsinterventie W.M.A. ter Haar Samenvatting In dit proefschrift is de aard en het

Nadere informatie

Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken

Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken Masterclass - Alliantievaardigheden Een praktische leidraad voor toekomstige alliantiemanagers Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen

Nadere informatie

Onderzoek Module 10.3 Het empirisch onderzoek ontwerpen. Master Innovation & Leadership in Education

Onderzoek Module 10.3 Het empirisch onderzoek ontwerpen. Master Innovation & Leadership in Education Onderzoek Module 10.3 Het empirisch onderzoek ontwerpen Master Innovation & Leadership in Education Leerdoelen Aan het eind van deze lesdag heb je: Kennis van de dataverzamelingsmethodes vragenlijstonderzoek,

Nadere informatie

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek.

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. In de BEROEPSCOMPETENTIES CIVIELE TECHNIEK 1 2, zijn de specifieke beroepscompetenties geformuleerd overeenkomstig de indeling van het beroepenveld.

Nadere informatie

Bedrijfsverzamelgebouwen

Bedrijfsverzamelgebouwen Bedrijfsverzamelgebouwen Een onderzoek naar de toegevoegde waarde van bedrijfsverzamelgebouwen P5 presentatie 2 juli 2014 Student: Jeroen Ketting, 4168860 Faculteit TU Delft, Bouwkunde Afdeling: Real Estate

Nadere informatie

Voorwoord... iii Verantwoording... v

Voorwoord... iii Verantwoording... v Inhoudsopgave Voorwoord... iii Verantwoording... v INTRODUCTIE... 1 1. Wat is onderzoek... 2 1.1 Een definitie van onderzoek... 2 1.2 De onderzoeker als probleemoplosser of de onderzoeker als adviseur...

Nadere informatie

Leergang Regiegemeente worden: effectiever (be)sturen

Leergang Regiegemeente worden: effectiever (be)sturen Leergang Regiegemeente worden: effectiever (be)sturen De gemeentelijke regierol Veel gemeenten ontwikkelen zich vandaag de dag tot regiegemeente. Even afgezien van de term, daar valt op af te dingen: het

Nadere informatie

U beschikt over bijzonder en waardevol vastgoed, maar heeft er geen goede bestemming meer voor

U beschikt over bijzonder en waardevol vastgoed, maar heeft er geen goede bestemming meer voor HERBESTEMMINGSSCAN Herbestemmingsscan U beschikt over bijzonder en waardevol vastgoed, maar heeft er geen goede bestemming meer voor U heeft te maken met een leegkomend of leegstaand pand Uw kosten voor

Nadere informatie

B76j De transformatie van het vooroorlogse stationsgebied: Een integrale ontwerpopgave

B76j De transformatie van het vooroorlogse stationsgebied: Een integrale ontwerpopgave B76j De transformatie van het vooroorlogse stationsgebied: Een integrale ontwerpopgave Bas Govers Goudappel Coffeng BV Aart de Koning Goudappel Coffeng BV Martijn Ebben Goudappel Coffeng BV Samenvatting

Nadere informatie

Werkende bedrijventerreinen

Werkende bedrijventerreinen Werkende bedrijventerreinen Dr. Cees-Jan Pen, programmamanager Platform31/Lector Vastgoed Fontys 1 Mijn agenda Bedrijventerreinen hoger op de politieke agenda: banen, mkb, leefbaarheid, economisch belang

Nadere informatie

SKPO Profielschets Lid College van Bestuur

SKPO Profielschets Lid College van Bestuur SKPO Profielschets Lid College van Bestuur 1 Missie, visie SKPO De SKPO verzorgt goed primair onderwijs waarbij het kind centraal staat. Wij ondersteunen kinderen om een stap te zetten richting zelfstandigheid,

Nadere informatie

Hoofdstuk 2: Kritisch reflecteren 2.1. Kritisch reflecteren: definitie Definitie: Kritisch reflecteren verwijst naar een geheel van activiteiten die

Hoofdstuk 2: Kritisch reflecteren 2.1. Kritisch reflecteren: definitie Definitie: Kritisch reflecteren verwijst naar een geheel van activiteiten die Hoofdstuk 2: Kritisch reflecteren 2.1. Kritisch reflecteren: definitie Definitie: Kritisch reflecteren verwijst naar een geheel van activiteiten die worden uitgevoerd om uit het gevonden bronnenmateriaal

Nadere informatie

Titeldia. Ondertitel. Naam Achternaam, Functie of Afdelingsnaam. Ir. Niels Nieboer MRE Syntrus Achmea Real Estate & Finance

Titeldia. Ondertitel. Naam Achternaam, Functie of Afdelingsnaam. Ir. Niels Nieboer MRE Syntrus Achmea Real Estate & Finance Titeldia Ondertitel Naam Achternaam, Functie of Afdelingsnaam Ir. Niels Nieboer MRE Syntrus Achmea Real Estate & Finance Onderzoeksvraag Hoe moet een Real Estate Investment Manager zich - gegeven de veranderende

Nadere informatie

Recepten uit het kookboek. van het gebruik van sociale media voor innovatie

Recepten uit het kookboek. van het gebruik van sociale media voor innovatie Recepten uit het kookboek van het gebruik van sociale media voor innovatie 1 Sociale media en NPD Set Inzet sociale media: - vermogen definiëren probleem - vermogen identificeren juiste crowd - vermogen

Nadere informatie

Chapter 9 Samenvatting CHAPTER 9. Samenvatting

Chapter 9 Samenvatting CHAPTER 9. Samenvatting Chapter 9 Samenvatting CHAPTER 9 Samenvatting 155 Chapter 9 Samenvatting SAMENVATTING Richtlijnen en protocollen worden ontwikkeld om de variatie van professioneel handelen te reduceren, om kwaliteit van

Nadere informatie

Rapportage onderzoek programmamanagement. Kaders, ruimte en verantwoording?

Rapportage onderzoek programmamanagement. Kaders, ruimte en verantwoording? Rapportage onderzoek programmamanagement Kaders, ruimte en verantwoording? Rekeningcommissie Waterschap De Dommel 12-8-2010 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Samenvatting 4 3. Onderzoeksplan 6 3.1 Uitgangspunten

Nadere informatie

Voortgangsrapportage onderzoek nieuw zwemaccommodatiebeleid Gouda

Voortgangsrapportage onderzoek nieuw zwemaccommodatiebeleid Gouda Voortgangsrapportage onderzoek nieuw zwemaccommodatiebeleid Gouda projectleider: Daan Kramer datum: 15 januari 2007 1. Inleiding De Raad heeft gevraagd de haalbaarheid van vijf nieuwe zwemaccommodatievarianten

Nadere informatie

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen.

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Competentie 1: Creërend vermogen De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Concepten voor een ontwerp te ontwikkelen

Nadere informatie

Senior leiderschap en jong talent

Senior leiderschap en jong talent ONDERZOEK Senior leiderschap en jong talent Onderzoek naar een generatiekloof tussen leidinggevenden en jonge professionals. 2010 Upstream Consulting Drs. Dennis Boutkan Drs. Trudie Westen MSc. Jennifer

Nadere informatie

PROVINCIALE COMMISSIE LEEFOMGEVING (PCL) UTRECHT

PROVINCIALE COMMISSIE LEEFOMGEVING (PCL) UTRECHT 1 PROVINCIALE COMMISSIE LEEFOMGEVING (PCL) UTRECHT Aan: Gedeputeerde Staten van Utrecht en Provinciale Staten van Utrecht Pythagoraslaan 101 3508 TH Utrecht Datum: 1 oktober 2009 Ons kenmerk: PCL 2009/05

Nadere informatie

Stappenplan nieuwe Dorpsschool

Stappenplan nieuwe Dorpsschool Stappenplan nieuwe Dorpsschool 10 juni 2014 1 Inleiding Het college van burgemeester en wethouders heeft op 10 juni 2014 dit stappenplan vastgesteld waarin op hoofdlijnen is weergegeven op welke wijze

Nadere informatie

ONDERZOEK VOOR JE PROFIELWERKSTUK HOE DOE JE DAT?

ONDERZOEK VOOR JE PROFIELWERKSTUK HOE DOE JE DAT? ONDERZOEK VOOR JE PROFIELWERKSTUK HOE DOE JE DAT? Wim Biemans Rijksuniversiteit Groningen, Faculteit Economie & Bedrijfswetenschappen 4 juni, 2014 2 Het doen van wetenschappelijk onderzoek Verschillende

Nadere informatie

NEDERLAND WORDT ANDERS LEARNING FROM LOWLANDS

NEDERLAND WORDT ANDERS LEARNING FROM LOWLANDS NEDERLAND WORDT ANDERS LEARNING FROM LOWLANDS LEARNING FROM LOWLANDS Dank voor je interesse in Learning from Lowlands. In dit document vind je meer informatie over de Expeditie; waarom we het organiseren,

Nadere informatie

Herstructurering. Ruimte voor de Brabantse economie. Brabantse Herstructureringsmaatschappij voor Bedrijventerreinen B.V.

Herstructurering. Ruimte voor de Brabantse economie. Brabantse Herstructureringsmaatschappij voor Bedrijventerreinen B.V. Herstructurering Ruimte voor de Brabantse economie Brabantse Herstructureringsmaatschappij voor Bedrijventerreinen B.V. Hoogwaardige, duurzame en voldoende vestigingsruimte voor bedrijven. Dat is een belangrijke

Nadere informatie

5. Typologieën voor bebouwing

5. Typologieën voor bebouwing 5. Typologieën voor bebouwing Met de eerder genoemde landschappelijke nrichting als basis is tijdens workshops gediscussieerd over geschikte vormen van bebouwing in het gebied. Belangrijke conclusie daarin

Nadere informatie

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Directie Gezond en Veilig Werken t.a.v. mevrouw Simone Wiers Postbus 90801 2509 LV DEN HAAG

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Directie Gezond en Veilig Werken t.a.v. mevrouw Simone Wiers Postbus 90801 2509 LV DEN HAAG Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Directie Gezond en Veilig Werken t.a.v. mevrouw Simone Wiers Postbus 90801 2509 LV DEN HAAG Meteren, 11 maart 2015 Rijksstraatweg 69 4194 SK METEREN Postbus

Nadere informatie

Zienswijzennota Bestemmingsplan Raalte Kern, omgeving de Meerleweg 1

Zienswijzennota Bestemmingsplan Raalte Kern, omgeving de Meerleweg 1 Zienswijzennota Bestemmingsplan Raalte Kern, omgeving de Meerleweg 1 Het ontwerp-bestemmingsplan Raalte Kern, omgeving de Meerleweg heeft gedurende de termijn van 2 september tot en met 14 oktober voor

Nadere informatie

Literatuur Projectmatig Werken

Literatuur Projectmatig Werken Literatuur Projectmatig Werken Onderstaande boeken behandelen de meest gebruikte methodieken van projectmatig werken. Prince 2 is vooral voor ICT-projecten geschikt. Overheden kiezen vaak voor een bepaalde

Nadere informatie

Vragen pas gepromoveerde

Vragen pas gepromoveerde Vragen pas gepromoveerde dr. Maaike Vervoort Titel proefschrift: Kijk op de praktijk: rich media-cases in de lerarenopleiding Datum verdediging: 6 september 2013 Universiteit: Universiteit Twente * Kun

Nadere informatie

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Kees Dijkstra (Windesheim), Els de Jong (Hogeschool Utrecht) en Elle van Meurs (Fontys OSO). 31 mei 2012 Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Doel

Nadere informatie

Palliatieve Zorg. Onderdeel: Kwalitatief onderzoek. Naam: Sanne Terpstra Studentennummer: 500646500 Klas: 2B2

Palliatieve Zorg. Onderdeel: Kwalitatief onderzoek. Naam: Sanne Terpstra Studentennummer: 500646500 Klas: 2B2 Palliatieve Zorg Onderdeel: Kwalitatief onderzoek Naam: Sanne Terpstra Studentennummer: 500646500 Klas: 2B2 Inhoudsopgave Inleiding Blz 2 Zoekstrategie Blz 3 Kwaliteitseisen van Cox et al, 2005 Blz 3 Kritisch

Nadere informatie

ISO9001:2015, in vogelvlucht. Door Tjarko Vrugt

ISO9001:2015, in vogelvlucht. Door Tjarko Vrugt ISO9001:2015, in vogelvlucht Door Tjarko Vrugt 18-11-2015 - Qemc - Tjarko Vrugt Bron: NEN - Delft 2 DE NIEUWE NEN EN ISO 9001 : 2015 Deze presentatie beperkt zich tot de essentie Sktb besteed in 2016

Nadere informatie

Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer. 1. Inleiding

Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer. 1. Inleiding Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer 1. Inleiding Zoetermeer wil zich de komende jaren ontwikkelen tot een top tien gemeente qua duurzaam leefmilieu. In het programma duurzaam Zoetermeer

Nadere informatie

Duurzame inzetbaarheid in de HR praktijk Onderzoeksrapport 2012

Duurzame inzetbaarheid in de HR praktijk Onderzoeksrapport 2012 Duurzame inzetbaarheid in de HR praktijk Onderzoeksrapport 2012 Zicht krijgen op duurzame inzetbaarheid en direct aan de slag met handvatten voor HR-professionals INHOUDSOPGAVE 1. Duurzame inzetbaarheid

Nadere informatie

Hoofdstuk 7 Marktonderzoek

Hoofdstuk 7 Marktonderzoek Hoofdstuk 7 Marktonderzoek Leerdoelen Uitleggen hoe belangrijk informatie is voor het bedrijf, om inzicht te krijgen in de markt. Het marketinginformatiesysteem definiëren en de onderdelen daarvan bespreken.

Nadere informatie

Auditmethode. De kwaliteit van operational auditing beheerst

Auditmethode. De kwaliteit van operational auditing beheerst Auditmethode De kwaliteit van operational auditing beheerst Drs. P.A. Hartog en drs. J.H.M. Otten Werkzaam bij & Consulting Services in Driebergen 1 ; Jan Otten is managing partner en docent aan de Erasmus

Nadere informatie

HET STATION: DE IDEALE VERKEERSMACHINE VAN DE TOEKOMST!

HET STATION: DE IDEALE VERKEERSMACHINE VAN DE TOEKOMST! HET STATION: DE IDEALE VERKEERSMACHINE VAN DE TOEKOMST! Martin Wink, Movares Auteur is werkzaam bij Movares Stephan Suiker Auteur is werkzaam bij Movares Peter de Wilde Gemeente Groningen Samenvatting

Nadere informatie

Het faciliteren van innovatie Hoe vastgoed een rol kan spelenin het succes van jonge start-ups

Het faciliteren van innovatie Hoe vastgoed een rol kan spelenin het succes van jonge start-ups Het faciliteren van innovatie Hoe vastgoed een rol kan spelenin het succes van jonge start-ups Real Estate Management P4 Go / No Go Date: 04-03-2015 1st mentor: 2nd mentor: Committee: Alexandra den Heijer

Nadere informatie

Naar een vernieuwde en betekenisvolle medezeggenschap voor de Universiteit Utrecht: Hoe doen wij dat?

Naar een vernieuwde en betekenisvolle medezeggenschap voor de Universiteit Utrecht: Hoe doen wij dat? Naar een vernieuwde en betekenisvolle medezeggenschap voor de Universiteit Utrecht: Hoe doen wij dat? Pilot project SoFoKles Marion Schobre/Fred Toppen Doelen en fasering project Beter zicht krijgen op:

Nadere informatie

De DOELSTELLING van de kunstbv-opdrachten & De BEOORDELING:

De DOELSTELLING van de kunstbv-opdrachten & De BEOORDELING: beeldende vorming De DOELSTELLING van de -opdrachten & De BEOORDELING: Doelstellingen van de opdrachten. Leren: Thematisch + procesmatig te werken Bestuderen van het thema: met een open houding Verzamelen

Nadere informatie

Onderwijshuisvestingsbeleid gemeente Utrecht. Onderzoeksplan

Onderwijshuisvestingsbeleid gemeente Utrecht. Onderzoeksplan Onderwijshuisvestingsbeleid gemeente Utrecht Onderzoeksplan Rekenkamer Utrecht 16 februari 2009 1 Inleiding Vanuit de raadsfracties van het CDA en de VVD kwam in 2008 de suggestie aan de Rekenkamer om

Nadere informatie

Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen:

Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen: Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen: Algemene informatie over het project Aanleiding voor het project Het Almelose

Nadere informatie

Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een systematische review. Behorend bij: Evidence-based logopedie, hoofdstuk 2

Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een systematische review. Behorend bij: Evidence-based logopedie, hoofdstuk 2 Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een systematische review Behorend bij: Evidence-based logopedie, hoofdstuk 2 Toelichting bij de criteria voor het beoordelen van de kwaliteit van een

Nadere informatie

Planlocatie Nuland Oost te Nuland

Planlocatie Nuland Oost te Nuland Planlocatie Nuland Oost te Nuland Risico-inventarisatie Externe Veiligheid Definitief In opdracht van: Gemeente Maasdonk Grontmij Nederland B.V. Arnhem, 31 januari 2011 Verantwoording Titel : Planlocatie

Nadere informatie

Beoordelingsformulier projectvoorstellen KFZ

Beoordelingsformulier projectvoorstellen KFZ sformulier voor de projectvoorstellen. sformulier projectvoorstellen KFZ Callronde: Versie 14-02-13 Instelling: Naam project: 1) Algemeen Het beoordelingsformulier wordt gebruikt om de projectvoorstellen

Nadere informatie