Centres of Expertise in het hoger onderwijs

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Centres of Expertise in het hoger onderwijs"

Transcriptie

1 Centres of Expertise in het hoger onderwijs Knelpunten, risico s en aanbevelingen voor succesvolle publiek-private samenwerking Visiedocument Leergang Strategisch Beleidsadvies AOG School of Management 17 april 2012 Jeroen van Deel

2 We build too many walls and not enough bridges Isaac Newton Open mind for a different view, and nothing else matters James Hetfield, Metallica 2

3 Inleiding De HBO Centres of Expertise richten zich op het versterken van de Nederlandse economie en innovatie en het doorbreken van de kennisparadox. De centra dragen bij aan het oplossen van het schaarsteprobleem binnen de bètatechniek. De centra profileren zich scherp op een economisch innovatiespeerpunt en worden geleid door onderwijs én bedrijfsleven. De centra dragen bij aan de innovatiekracht van ondernemers. De centra streven naar het oplossen van de kwalitatieve en kwantitatieve tekorten binnen de topsectoren. Commissie De Boer, Sectorinvesteringsplan HBO Meer studenten hbo techniek via Centres of Expertise In veel sectoren (techniek in het bijzonder) bestaat, of ontstaat een schaarsteprobleem. Door een combinatie van groei en vergrijzing ontstaat een tekort aan hogeropgeleide professionals. Daarnaast kent Nederland een kennis- en innovatieparadox. Wetenschappelijk onderzoek weet onvoldoende zijn weg naar praktische toepassingen te vinden. Het hoger beroepsonderwijs is van groot van belang voor de Nederlandse economie en heeft een essentiële rol in het oplossen van dit kwantitatieve en kwalitatieve tekort. Maar om haar rol als drijvende kracht te kunnen spelen zal het hbo, veel meer dan tot nu toe het geval is, structureel de verbinding met ondernemers, onderzoek en overheid moeten leggen. Hiertoe heeft de commissie De Boer het model van Centres of Expertise (CoE) voorgesteld. Centra waarin onderwijsinstellingen samen met bedrijven investeren, binnen de nationale economische sleutelgebieden. Er wordt hiermee een infrastructuur gecreëerd, waarin ontwikkelde kennis kan worden doorvertaald naar opleidingen en bedrijven. De centra investeren zo in het opleiden van talent (hoge kwaliteit van onderwijs) en verbinden dit aan de economische kracht van Nederland (praktijksturing en kennisvalorisatie). Er wordt met de centra een brug geslagen tussen kennis en markt. De Ministeries van OCW en EL&I hebben dit idee omarmd en hebben budget vrijgemaakt om een start te kunnen maken met Centres of Expertise in het hbo. Het Platform Betatechniek is aangewezen als uitvoeringsinstantie voor dit programma. NHL Hogeschool heeft (in samenwerking met Hogeschool Van Hall Larenstein)als één van de eerste hogescholen in Nederland een CoE (op het gebied van watertechnologie) binnengehaald 1. Twee andere consortia (Hogeschool Zuyd, Chemie en Fontys/HAN, Automotive) hebben ook een CoE binnengehaald. In januari 2011 zijn deze drie consortia als pilotgroep gestart met een Centre of Expertise. Als ik na ruim een jaar de tussenbalans opmaak constateer ik een aantal knelpunten en risico s in het CoE-concept en de uitvoering daarvan. In dit visiedocument analyseer ik het CoE-model en de toepassing hiervan, benoem ik de knelpunten en de risico s en doe ik een aantal aanbevelingen voor verbetering van (toepassing van) het concept. Ik hoop hiermee de Centres, het Platform Betatechniek en de Ministeries handvaten te bieden om de pilot tot een succes te maken. 1 Deel, J. van, Brink, P. van den, Spinder, A., et al. (2010) Business plan Centre of Expertise Watertechnologie, CEW 3

4 Het Centre of Expertise een krachtenveldanalyse Centres of Expertise hebben drie centrale uitgangspunten, namelijk: 1. De centra profileren zich scherp binnen een sleutelgebied 2. Er is sprake van gelijkwaardige betrokkenheid en investeringen van het bedrijfsleven, onderwijsinstellingen en andere partners 3. De centra worden bedrijfsmatig geleid en er is een duurzame implementatiestrategie. De centra worden na de looptijd van de overheidsinvestering zelfvoorzienend. Het Centre of Expertise is een samenwerkingsverband tussen een hogeschool, (innovatieve) bedrijven, (wetenschappelijke) onderzoeksinstituten en andere partners (zoals bv. mboinstellingen en lokale overheden). Er is sprake van gelijkwaardige betrokkenheid van alle partners, dit blijkt ook uit de financiële bijdrage van alle partijen. 50% van de financiering van het CoE komt namelijk vanuit het consortium, hiervan is minimaal de helft afkomstig uit het bedrijfsleven. Er is dus sprake van gedeeld eigenaarschap. De betrokken partners bepalen samen de strategie op basis van een gezamenlijke ambitie en houden samen de visie en strategie vitaal. De andere 50% van de financiering van het CoE betreft een overheidsinvestering vanuit de ministeries van OCW en EL&I, voor de periode van vijf jaar. Het Platform Betatechniek is de uitvoeringsinstantie die de investering toekent en waaraan verantwoording dient te worden afgelegd. Prestatieafspraken en verantwoording (financieel en resultaat) vinden plaats tussen het Platform Betatechniek en de penvoerder van het CoE, de hogeschool. Figuur 1: Krachtenveld Centre of Expertise 4

5 De belangrijkste actoren, hun standpunten en belangen Ministerie van OCW en EL&I De Centres of Expertise als testcase van publiek-private samenwerking zijn cruciaal in de beleidsdoelstellingen van de ministeries van EL&I en OCW. Prioriteit ligt bij het koppelen van economische topsectoren aan het hoger beroepsonderwijs. Publiek-private samenwerking (in de vorm van Centres of Expertise) komt terug in het bedrijvenbeleid van EL&I, de strategische agenda hoger onderwijs van OCW en de human capital agenda s van de topsectoren. De beide ministeries hebben er dan ook alle belang bij dat de pilots met Centres of Expertise slagen. Of zoals Staatssecretaris Halbe Zijlstra het zelf formuleert: Failure is not an option. Platform Betatechniek Het Platform Betatechniek is de uitvoeringsinstantie voor de ministeries inzake de Centres of Expertise. Zij wordt geacht de ontwikkeling van de centra nauwlettend in de gaten te houden en maakt prestatieafspraken met de centra (feitelijk met de penvoerders) inzake inhoudelijke en financiële resultaten. Het platform heeft baat bij een succesvolle pilot. Het platform wordt scherper door de ministeries gevolgd dan bij eerdere programma s. Hogeschool De hogeschool heeft belang bij het Centre of Expertise vanwege de mogelijkheid om de praktijkcomponent in het onderwijs te versterken en de kwaliteit van het onderwijs te vergroten 2. Het onderwijs wordt aantrekkelijker door een CoE, waardoor de instroom van nieuwe studenten zal stijgen, dit is gunstig voor de bekostiging van de hogeschool. Hogescholen worden geacht begin 2012 prestatieafspraken met het ministerie van OCW te maken aangaande zwaartepuntvorming. De CoE s bieden een kans voor scherpe profilering en aanvullende bekostiging (2% norm Zijlstra). Naast deze belangen bij het Centre of Expertise heeft de hogeschool nog een ander belang. De hogeschool is penvoerder richting het Platform Betatechniek en wordt vanuit deze hoedanigheid verantwoordelijk gehouden voor het inhoudelijke en financiële resultaat van het Centre. Studenten Studenten hebben belang bij een Centre of Expertise omdat deze het voor hen mogelijk maakt tijdens de opleiding te participeren in state-of-the-art onderzoek en projecten in samenwerking met bedrijven. Studenten worden zo in staat gesteld meer uit hun opleiding te halen (excellentie) en leggen al tijdens de studie relevante contacten met potentiële werkgevers (cv, carrièreperspectief). Het is echter de vraag of dit besef bij studenten aanwezig is, zeker bij de studiekeuze zal dit een beperkte rol spelen. Bedrijven Bedrijven investeren in het Centre of Expertise met als doel toegang tot toegepast onderzoek en productontwikkeling. Voor kleine innovatieve bedrijven biedt het Centre toegang tot geavanceerde faciliteiten, kennis en kunde die zonder het Centre (financieel) onbereikbaar zouden zijn. Dit heeft vaak een projectbasis en zorgt nog niet direct voor lange termijn binding. Daarnaast krijgt men via het Centre toegang tot een belangrijke (en groeiende) groep toekomstige hoogopgeleide werknemers. Het bedrijfsleven wordt geacht mede aan het stuur van het Centre of Expertise te zitten. De financiële bijdrage (omvang en verhouding cash/in-kind) en betrokkenheid verschillen echter sterk per bedrijfspartner. 2 Deel, J. van (2011) Beleidsplan instituut Techniek , Kwaliteit als leidraad, samen werken aan talent, NHL Hogeschool 5

6 Lokale overheden De lokale overheden participeren in een Centre of Expertise om de positie van het onderwijs, onderzoek en innovatief bedrijfsleven in de regio te versterken. De lokale overheden zijn eerder faciliterend aan, dan participerend in het Centre. Mbo-instellingen Mbo-instellingen hebben baat bij samenwerking in een Centre of Expertise vanwege de mogelijkheden die het biedt om de eigen studenten praktijkgericht onderwijs te bieden. Een CoE biedt ook mogelijkheden (financieel en inhoudelijk) om de leerlijn mbo-hbo te optimaliseren. Onderzoeksinstituten Wetenschappelijke partners hebben belang bij het Centre, omdat de kloof tussen kennis en praktijk gedicht kan worden. Ook biedt het Centre kansen om de leerlijn hbo-wo te optimaliseren, gericht op doorstroom naar masteropleidingen. Het Centre draagt ook bij aan het verbeteren van het imago van de regio inzake de betreffende sector, wat de kans op onderzoeksopdrachten weer vergroot. In algemene zin is er belang bij het Centre of Expertise vanwege de verbetering van kennisvalorisatie en disseminatie. Het Centre dicht de kloof tussen wetenschap en praktijk, zoals in onderstaande figuur wordt weergegeven. Figuur 2: Positie Centre of Expertise in innovatieketen 3 3 Deel, J. van, Brink, P. van den, Spinder, A., et al. (2010) Business plan Centre of Expertise Watertechnologie, CEW, pag. 13 6

7 Knelpunten en risico s in het concept en de toepassing In dit hoofdstuk schets ik vijf knelpunten en risico s met betrekking tot Centres of Expertise. Deels betreft het knelpunten die uit het concept zelf ontstaan, deels ook knelpunten die in de toepassing van het concept ontstaan. Gelijkwaardige betrokkenheid en gedeeld eigenaarschap vs. verantwoordingsstructuur en penvoerderschap Uitgangspunt van een Centre of Expertise is de gelijkwaardige betrokkenheid en het gedeelde eigenaarschap van de verschillende partners in het Centre. Niet één van de partners is leidend in de samenwerking, maar onderzoekers, ondernemers, onderwijs en overheid zitten samen in de driver seat. Elk van de partners is gelijkwaardig betrokken, zowel materieel als immaterieel. Bij het indienen van het business plan is de onderwijsinstelling penvoerder. Na toekenning van de investeringsbijdrage wordt deze overgemaakt aan de penvoerder. De hogeschool als penvoerder wordt gedurende het hele traject als eerste aanspreekpunt van het Platform Betatechniek gezien. De hogeschool wordt tevens verantwoordelijk gehouden voor de resultaten van het CoE en is financieel risicodragend voor het project. Dat niet het CoE zelf, maar de hogeschool als penvoerder verantwoordelijk is, brengt een lastige spagaat in het model. De hogeschool is namelijk geen opdrachtgever voor het CoE, maar partner, gelijkwaardig aan de andere partners in het CoE. Toch heeft de hogeschool een uitzonderingspositie vanwege de verantwoordingsrelatie naar het Platform en vanwege het feit dat de investeringsbijdrage door het Platform aan de hogeschool wordt toegekend en niet aan het CoE. Gedeeld eigenaarschap komt alleen tot stand bij gedeelde verantwoordelijkheid en gedeeld risico. In het gekozen verantwoordingsmodel, waarbij de penvoerder financieel en resultaatverantwoordelijk wordt gehouden, ligt het risico niet automatisch bij alle partners. De hogeschool is verantwoordelijk voor het totale Centre, de overige partijen lopen alleen risico voor de hoogte van hun eigen inbreng. Deelnemende bedrijven voelen dus niet vanaf de start de noodzaak om in de driver seat te gaan zitten. Daar komt nog bij dat de verschillende partners niet allen een gelijkwaardige inbreng in het Centre hebben. Zowel de omvang van de financiële bijdrage, als de verhouding cash in-kind hierbinnen is verschillend. Zelfvoorzienende organisatie en gezamenlijke ambitie vs. aftastende partners en gezond eigen belang. Het Centre of Expertise model gaat uit van een bedrijfsmatig geleide organisatie die zelfvoorzienend wordt. Een Centre of Expertise is dus meer dan een netwerk van samenwerkende partijen, het wordt een nieuwe organisatie op basis van een gemeenschappelijk belang van de partnerorganisaties. In de beginfase benaderen alle partners het CoE echter vanuit hun eigen business model. Iedere partij denkt vanuit de eigen kaders en propositie. De kunst is de partners ook te laten denken van uit een nieuw, gezamenlijk business model. Dat kan alleen als de meerwaarde van de gemeenschappelijke propositie helder is, duidelijk is dat deze alleen vanuit het nieuwe model gerealiseerd kan worden en gedeeld eigenaarschap gestimuleerd wordt. De CoE s stappen echter in een valkuil door als eerste stap een organisatie (een stichting) op te tuigen op met statuten, een directeur, budget en doelstellingen, terwijl de partners nog onvoldoende zijn meegenomen in het gezamenlijke belang, laat staan zich mede-eigenaar voelen. Vanuit de partners staan nog steeds voornamelijk de eigen belangen bij het CoE op het netvlies. De directeur van het CoE is nu directeur van een organisatie zonder mensen en producten/projecten, maar met een goed gevulde kas. In plaats van te sturen op afstand en de partners in stelling te brengen heeft deze directeur opeens een hele directe sturende rol, vanuit een sterke (financiële) machtspositie. Wie zit er nu daadwerkelijk in de driver seat? En is er nog wel een prikkel voor partners om in de driver seat te gaan zitten? 7

8 Nieuw denken: ruimte voor experiment en innovatie vs. oud denken: controle en regeldruk Het werken met Centres of Expertise is nieuw, er zijn nog geen vergelijkbare andere initiatieven. In die zin is de start die nu met drie CoE s is gemaakt een pilot voor business based innovation. Bij een pilot hoort ook de mogelijkheid om te experimenteren met nieuwe manieren van werken. Aanvankelijk is het programma dan ook gestart met een minimum aan regels en afspraken. Alleen afspraken en doelen op hoofdlijnen, met één tussentijdse audit en een eindaudit na vijf jaar. Gaande het programma neemt het aantal regels en afspraken toe, de roep om controle wordt groter 4. De directeur van het CoE is vooral bezig met resultaten (korte termijn) en te weinig met de doelstellingen (lange termijn). Er lijkt angst te zijn voor mislukking. Maar bij dit paradepaardje van het nieuwe onderwijs- en bedrijvenbeleid geldt failure is not an option, zoals Staatssecretaris Zijlstra stelde tijdens de officiële opening van het CoE in Leeuwarden. Terecht, maar waarom dan die reflex van dichttimmeren met audits en prestatieafspraken. Paradoxaal genoeg zou deze focus op resultaten het bereiken van de doelstellingen wel eens kunnen verhinderen. Ook binnen de partnerorganisaties, in ieder geval de hogeschool, is er sprake van een botsing tussen de experimenteerruimte die nodig is voor een CoE en het oude denken. Discussies over de vermenging van publiek en privaat geld, het inpassen van een dergelijk organisatie-overstijgend programma in de boeken en de kosten die voor de (waarschijnlijke) baten uitgaan, overheersen het inhoudelijke gesprek over de kansen die een CoE kan bieden. Commitment aan de top vs. blokkades in de uitvoering Tot deelname aan het CoE is voornamelijk besloten op bestuurlijk niveau bij de diverse partners. De bestuurders waren, om politieke en inhoudelijke redenen, snel overtuigd van de meerwaarde van een CoE. Er was een enorme drive om een CoE binnen te halen en de actiebereidheid onder bestuurders was groot. Toen de vis eenmaal aan de haak geslagen was bleek de drive tot uitvoering ineens een stuk minder groot. De bestuurders zijn nog wel bij het CoE betrokken in de raad van toezicht, maar de totstandkoming moet plaatsvinden in de samenwerking tussen de directeur van het CoE en de medewerkers van de partners (managers, docenten, onderzoekers, etc.) Deze laag (of twee/drie lagen) dieper in de organisatie weten ten eerste niet altijd waarom hun organisatie is gaan deelnemen aan het CoE. Ten tweede zien zij ook niet direct voordelen van bijv. een project onderbrengen in het CoE. Daarnaast heeft de directeur van het CoE de opdracht een zelfstandige organisatie op te bouwen, die in sommige gevallen als een concurrent voor de eigen positie van de partners kan worden gezien. Cultuurverschil tussen partnerorganisaties Een publiek-private samenwerking betekent een samenwerking tussen verschillende culturen. In het geval van een Centre of Expertise de bureaucratische cultuur van onderwijsorganisaties en overheidspartners, de wetenschappelijke cultuur van de onderzoekspartners, de bureaucratische commerciële cultuur van de grotere bedrijfspartners en de opportunistische, ondernemende cultuur van het innovatief bedrijfsleven. Deze cultuurverschillen zorgen voor verschil in verwachtingen, het anders interpreteren van afspraken, etc. Een gedeelde doelstelling betekent dus nog niet automatisch een gedeeld perspectief over de route hier naar toe. In het programma en ook in de uitvoering hiervan is vooral veel aandacht voor de uitgangspunten en de doelen en resultaten. Het proces is echter onderbelicht. 4 Bouw van de controletoren, controle als zelfrijzend bakmeel, Twist, M.J.W. van, Karré, P.M. en Cels, S. (2010) Beleidsdruk een beschouwing, NSOB 8

9 Aanbevelingen voor succesvolle publiek-private samenwerking Er komt een aantal knelpunten voort uit het gehanteerde concept en de monitor- en auditstructuur. Tevens komen er een aantal knelpunten en risico s voort uit de manier waarop partners met de uitvoering van het concept omgaan. Mijn aanbevelingen zijn dan ook tweeledig. Enerzijds aanbevelingen voor de uitvoeringsorganisatie en ministeries voor aanpassing van het concept bij een eventuele nieuwe ronde. Anderzijds aanbevelingen aan de huidige Centres of Expertise om uitgaande van de beperkingen in het concept en de gesignaleerde knelpunten een succes te maken van deze pilot. Monitor- en auditstructuur met ruimte voor experiment en innovatie Zoals toegelicht bij de knelpunten en risico s wordt de roep om controle groter naar mate het programma vordert. De focus ligt hierbij sterk op de resultaten op korte termijn. Terwijl de doelstelling van een Centre of Expertise uiteindelijk in het domein van lange termijn maatschappelijke effecten ligt. Het risico op de bouw van een controletoren ligt op de loer 5. Er zal echter meer oog moeten zijn voor een vorm van controle die de nadruk legt op de gewenste maatschappelijke effecten van het CoE. Een manier van verantwoording die leidt tot transparantie en innovatie in plaats van tot strategisch gedrag en blokkeren. Zoals Jan den Holander het formuleert: stuur op output en enkele zeer kritische zaken betreffende de throughput, maar niet meer. Of nog sterker, volgens Jaques Wallage: het gaat om het leggen van de verbinding. Rapportages, dashboards, cijfers, dat is de verticale realiteit van de bureaucratie. De horizontale realiteit breng je tot leven door in gesprek te gaan met de diverse lagen in het krachtenveld. Professionaliteit verschraalt door het managen van de informatie in de verticale realiteit.. Begin met gezamenlijke probleemperceptie Het ideaalbeeld is een netwerk/consortium, waarbij gedacht wordt vanuit een nieuw kader en gezamenlijk belang. Om dit te realiseren is gedeeld eigenaarschap noodzakelijk. Dit zou opgelost kunnen worden door overeenkomsten met alle partners aan te gaan, waarmee het risico gedeeld wordt. Maar in eerste instantie is het essentieel om te komen tot een gezamenlijke probleemperceptie, voordat tot oplossingen gekomen kan worden. Of zoals Jan den Hollander stelt: Mensen lopen harder op pijn dan op visie, dat mobiliseert energie. 6. De verschillende perspectieven op de situatie moeten worden benoemd door alle partijen. Om commitment te krijgen/houden van alle partners is het noodzakelijk om iedere partij vanuit de eigen belangen mee te krijgen in het denken vanuit het CoE en hier ook de meerwaarde van te laten inzien. Dan ontstaat er een netwerk van samenwerkende partijen ipv een nieuwe organisatie zonder draagvlak. Meer focus op het proces Het Centre of Expertise draait niet alleen om een inhoudelijk doel. In de doelstelling zoals weergegeven in de inleiding van dit document staat samenwerking (impliciet) centraal. Hiermee krijgt ook het proces van het komen tot een CoE belangrijke waarde. Het proces vormt de basis voor vertrouwen en gedeelde verantwoordelijkheid 7. Dat het proces van samenwerken niet vanzelf gaat heeft het afgelopen eerste jaar wel bewezen. In het vervolg van de pilot zal meer aandacht voor het proces moeten zijn. Dit is onder andere van belang vanwege de bestaande cultuurverschillen tussen partners, waardoor vaak heel verschillende percepties van problemen en oplossingen bestaan. Een procesbenadering leidt tot meer transparantie en kan bijdragen aan het creëren van draagvlak onder de betrokkenen 8. 5 Twist, M.J.W. van, Karré, P.M. en Cels, S. (2010) Beleidsdruk een beschouwing, NSOB 6 Hollander, J. den (1995) Sturen op afstand, Lemma 7 Hoogerwerf, A., Herweijer, M. (2008) Overheidsbeleid, een inleiding in de beleidswetenschap, Kluwer, hoofdstuk 15, p Bruijn, H. de, Heuvelhof, E. ten,veld, R. in t (2008) Procesmanagement, over procesontwerp en besluitvorming, Academic Service, paragraaf 2.6 9

10 Verbindend leiderschap Het Centre of Expertise is ontstaan vanuit vraag, vanuit een drang tot vernieuwing en het verkennen van nieuwe mogelijkheden om tot maatschappelijk effect te komen. In de opbouw van het Centre is men het eerste jaar vervolgens doorgeschoten in het beheersen en regelen. Enerzijds vanwege de toenemende roep om controle, anderzijds vanuit de gedachte dat samenwerking pas effectief kan plaatsvinden als de context helemaal is dichtgeregeld ( hard, vertrouwen is (nog) niet voldoende). In het onderstaande schema, uit het boek Verbindend leiderschap van H. Aardema 9 zijn deze twee benaderingen te plaatsen op de diagonale as van rechtsonder naar linksboven. Figuur 2: Kwadrantenschema verbindend leiderschap, H. Aardema Dit doorschieten in structuurgericht organiseren is verklaarbaar als we constateren dat de kwadranten linksonder en rechtsboven nog nauwelijks aandacht hebben gehad. Natuurlijk is er een doel geformuleerd voor het CoE, maar dit heeft nog niet geleid tot een profilering waarin partners zich ook kunnen herkennen. Het doel wordt tot dusverre bekeken vanuit de perceptie (fixatie) van de eigen (partner)organisatie. Het is nu zaak de gezamenlijke koers en gedeelde doelen en waarden doorleefd te maken. Op basis van gedeelde verantwoordelijkheid en geschetste synergiemogelijkheden kan vervolgens gedeeld eigenaarschap tot stand komen. Het Centre of Expertise heeft behoefte aan verbindend leiderschap. 9 Aardema, H. (2004) Verbindend leiderschap, Inspiratie voor leren en veranderen bij de overheid, Convoy 10

11 Programma-management perspectief als startpunt Programma-management is de niet-hiërarchische coördinatie van programma-activiteiten, met als doel om oplossingen te bieden voor de integrale project overstijgende probleemstelling 10. Programma-management kan een oplossing zijn voor situaties waarin de stakeholders naast hun eigen sectorale belangen ook belang hebben bij de aanpak van een integraal probleem. In de praktijk zullen de stakeholders echter steeds op dit gemeenschappelijke probleem gewezen moeten worden, hier komt de programma-manager om de hoek. Een Centre of Expertise is bij uitstek een situatie waarin de partners eigen en gezamenlijke doelen hebben. Programma-management zou dan ook uitkomst kunnen bieden. Het Centre of Expertise als programma zou de volgende structuur kunnen hebben. In een programma-platform hebben de diverse opdrachtgevers zitting. De programma-manager is secretaris van dit platform. Opdrachtgevers kunnen elkaar in het platform aanspreken op de gezamenlijke programmaverantwoordelijkheden. In een programma-team hebben de verschillende projectleiders zitting. De programma-manager is voorzitter van dit team. Deze structuur intervenieert niet in de besluitvorming en verantwoordelijkheden van de partners en de projecten, maar er ontstaat wel een open communicatief systeem. De programmastructuur is naar buiten toe nauwelijks zichtbaar, partners kunnen hun eigen organisatie en successen profileren. Het Centre of Expertise (het programma) is gericht op maatschappelijke effecten en is hiermee richtinggevend voor de resultaten van de onderliggende projecten. Dit heeft gevolgen van de beoordeling van het programma, dit is uitgebreider benoemd onder het kopje monitor- en auditstructuur. De programma-management opzet heeft consequenties voor de regisseur van het Centre of Expertise. In de huidige situatie is dit een directeur (met doorzettingsmacht), het zou een programma-manager (met bijbehorende competenties) moeten zijn. De programma-manager kan niet direct sturen, in de zin dat hij beslissingsmacht heeft. De programma-manager opereert in een sociaal systeem. Een systeem dat op zichzelf al een sturend systeem is. Sturen wordt dan bijsturen, gericht interveniëren. De programmamanager zal een balans moeten vinden tussen aansluiten bij het systeem en het trekken van een eigen lijn. Hiertoe is het noodzakelijk de dynamiek van het systeem te kennen en de logica van de interactie te begrijpen Hij moet niet zoeken naar de machtigste actoren, maar naar de actoren die de dynamiek kunnen veranderen. - Regie gaat over het kunnen besturen van de context (in termen van krachtenvelden en dynamiek). Overzicht creëren -> op basis van overzicht inzicht (in pijnpunten) -> vermogen om te interveniëren. - De programma-manager blijft onafhankelijk, bijna als een soort mediator. - Zodra een programma-manager volledig mandaat krijgt kan hij als autoriteit gaan optreden en verdwijnt de opdrachtgever naar de achtergrond. Dit is onwenselijk en leidt tot verminderde betrokkenheid en verantwoordelijkheid. Openstaande vragen: Een programma is eindig. Dit lijkt in tegenstelling met het doel van een Centre of Expertise om een zelfvoorzienend instituut te creëren. Is het wellicht mogelijk om te starten met een programmastructuur en na een aantal jaren over te stappen naar een zelfstandige organisatie? Of zou juist de eindigheid van het programma ter discussie gesteld moeten worden? 10 Licht, H. (2009) Programma-management, regievoering zonder macht, Van Gorcum 11 Hollander, J. den (1995) Sturen op afstand, Lemma 11

12 Een Centre of Expertise beschikt in de huidige constructie over een grote hoeveelheid geld. Dit geeft de programma manager macht en brengt een hiërarchisch element in de sturingsfilosofie. En dat is, zoals toegelicht, onwenselijk in verband met de betrokkenheid en verantwoordelijkheid van de partners. Hoe hier mee om te gaan? Coöperatieve netwerkorganisatie als uitkomst Zoals onder het vorige kopje programma-management benoemd is een kenmerk van een programma dat het eindig is. Eén van de doelstellingen van een Centre of Expertise is echter het realiseren van een zelfvoorzienende organisatie, de duurzame implementatiestrategie. Programma-management lijkt een goede methode om in de beginfase van het CoE het draagvlak en gedeeld eigenaarschap onder de partners te stimuleren. Ergens in het traject zal echter de stap gemaakt moeten worden naar een nieuwe organisatie. Dat deze organisatie kenmerken heeft van een netwerkorganisatie lijkt vanzelfsprekend. Geen van de partners zit er waarschijnlijk op te wachten dat de eigen organisatie in het klein opnieuw wordt neergezet. Vanuit de hogescholen is al gezegd we moeten niet op weg naar een nieuwe hogeschool. Een nieuwe organisatie moet de krachten van de verschillende partners samenbrengen, zodat er synergie ontstaat en daadwerkelijk waarde wordt toegevoegd die zonder de nieuwe organisatie niet zou zijn ontstaan. De hybride structuur van de netwerkorganisatie heeft mijns inziens echter nog een verbindende factor nodig die balans brengt tussen de individuele belangen van de partners en het overkoepelende (maatschappelijke) belang van de het Centre of Expertise. Het coöperatiemodel zou hier uitkomst kunnen bieden. In een coöperatie zijn alle partners mede-eigenaar van de organisatie. Als het belang in de coöperatie groot genoeg is, geeft dit automatisch een balans tussen eigen en gezamenlijke belangen 12. Dit stelt dan ook eisen aan de hoogte (en de gelijkwaardigheid) van de inbreng van de partners. Eisen die aan de start wellicht een te hoge barrière tot toetreding opwerpen, maar bij bewezen effect (na een programma-periode) acceptabel zijn. In de huidige economische crisistijden is de coöperatie overigens een veel besproken organisatievorm. Het biedt mogelijk een derde weg tussen het neoliberale kapitalisme enerzijds en communisme aan de andere kant van het spectrum 13. Een mooi praktijkvoorbeeld van het succes van het coöperatieve model is te vinden in het Spaanse dorp Mondragón 14, waar het overgrote deel van de bevolking werkt in coöperaties. De Verenigde Naties hebben 2012 uitgeroepen tot het jaar van de coöperatie: "Cooperatives are a reminder to the international community that it is possible to pursue both economic viability and social responsibility. " United Nations Secretary-General Ban Ki-moon 12 United Nations (2012), International year of cooperatives 2012, 13 Noreena Hertz (2012), A post-luxe era needs co-op capitalism, Wired Magazine, 14 Tegenlicht (2012), Het wonder van Baskenland, VPRO, 12

13 Literatuur Aardema, H. (2004) Verbindend leiderschap, Inspiratie voor leren en veranderen bij de overheid, Convoy Boer, H. de (2009) Sectorinvesteringsplan hbo Bruijn, H. de, Heuvelhof, E. ten,veld, R. in t (2008) Procesmanagement, over procesontwerp en besluitvorming, Academic Service Deel, J. van (2011) Beleidsplan instituut Techniek , Kwaliteit als leidraad, samen werken aan talent, NHL Hogeschool Deel, J. van, Brink, P. van den, Spinder, A., et al. (2010) Business plan Centre of Expertise Watertechnologie, CEW Hertz, N. (2012) A post-luxe era needs co-op capitalism, Wired Magazine, Hiemstra, D. (2007) Beleidsplan instituut Techniek , Innovatief, creatief, ondernemend, NHL Hogeschool Hollander, J. den (1995) Sturen op afstand, Lemma Hoogerwerf, A., Herweijer, M. (2008) Overheidsbeleid, een inleiding in de beleidswetenschap, Kluwer Licht, H. (2009) Programma-management, regievoering zonder macht, Van Gorcum Platform Betatechniek (2012) Publiek privaat profileren Platform Betatechniek, Expertcommissie Centres of Expertise (2012) Auditrapportage 2011 Tegenlicht (2012), Het wonder van Baskenland, VPRO, Twist, M.J.W. van, Karré, P.M. en Cels, S. (2010) Beleidsdruk een beschouwing, NSOB United Nations (2012), International year of cooperatives 2012, 13

Bijlage 2. Human Capital Agenda s

Bijlage 2. Human Capital Agenda s Bijlage 2 Capital s De topsectoren gaan een human (onderwijs en scholing) voor de langere termijn opstellen en zullen onderwijsinstellingen hierbij betrekken. De s bevatten o.a. een analyse van de behoefte

Nadere informatie

Ruimte voor Ontwikkeling

Ruimte voor Ontwikkeling hbo centres of expertise mbo centra voor innovatief vakmanschap Ruimte voor Ontwikkeling Bijlage 7 Overzicht governance varianten inrichting Centra Bijlage bij advies Commissie Van der Touw, juni 2013

Nadere informatie

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020 Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Wil Zuidoost-Nederland als top innovatie regio in de wereld meetellen, dan zal er voldoende en goed

Nadere informatie

Hier komt uw titel te staan 1

Hier komt uw titel te staan 1 Hier komt uw titel te staan 1 Regionale visie van de 3 O s Regionale visie van de 3 O s De regionale visie vormt de basis en het uitgangspunt voor het gezamenlijk meerjarig inzetten van acties door diverse

Nadere informatie

Het creëren van een innovatieklimaat

Het creëren van een innovatieklimaat Het creëren van een innovatieklimaat Bertholt Leeftink Directeur- Generaal Bedrijfsleven & Innovatie Inhoud 1. Waarom bedrijven- en topsectorenbeleid? 2. Verdienvermogen en oplossingen voor maatschappelijke

Nadere informatie

Checklist studentenwerving Centres of Expertise Centra voor Innovatief Vakmanschap. 3 december 2012

Checklist studentenwerving Centres of Expertise Centra voor Innovatief Vakmanschap. 3 december 2012 Checklist studentenwerving Centres of Expertise Centra voor Innovatief Vakmanschap 3 december 2012 Inleiding Sinds 2011 zijn vier Centres of Expertise en drie Centra voor Innovatief Vakmanschap actief.

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Leergang Regiegemeente worden: effectiever (be)sturen

Leergang Regiegemeente worden: effectiever (be)sturen Leergang Regiegemeente worden: effectiever (be)sturen De gemeentelijke regierol Veel gemeenten ontwikkelen zich vandaag de dag tot regiegemeente. Dat betekent veelal dat ze meer taken uitbesteden, waarbij

Nadere informatie

Nieuwe ronde Regionaal investeringsfonds mbo

Nieuwe ronde Regionaal investeringsfonds mbo Nieuwe ronde Regionaal investeringsfonds mbo Voor zowel studenten als werkgevers is het belangrijk dat een beroepsopleiding goed aansluit op de arbeidsmarkt. Daarom werken steeds meer scholen en bedrijven

Nadere informatie

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken?

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Platform Bèta Techniek Connect 05 2015 Chemiedag 2015 Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Succesvolle samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven is de basis voor groei van

Nadere informatie

HAN en duurzame energie

HAN en duurzame energie Beroepsonderwijs tijdens de energie transitie HAN en duurzame energie Van buiten naar binnen. Tinus Hammink programma-manager SEECE Hogeschool van Arnhem en Nijmegen HBO en topsectoren; keuze van HAN 1.

Nadere informatie

Auditrapportage 2014. Bijlage 1 Typologieën en het fasemodel. Dynamiek onderweg

Auditrapportage 2014. Bijlage 1 Typologieën en het fasemodel. Dynamiek onderweg Auditrapportage 2014 Bijlage 1 Typologieën en het fasemodel Dynamiek onderweg De vier geïdentificeerde typologieën van de Centra co-creator; incubator; transformator; facilitator - zijn hieronder kort

Nadere informatie

SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL NOORD PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016

SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL NOORD PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016 SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL NOORD & PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016 --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top!

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top! Ministerie van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie Samen naar de top! Drs. G.M. Landheer Directeur Topsectoren en Industriebeleid

Nadere informatie

doorpakken en bestendigen Stimuleringsregeling Professionele ruimte arbeidsmarkt- en opleidingsfonds hbo

doorpakken en bestendigen Stimuleringsregeling Professionele ruimte arbeidsmarkt- en opleidingsfonds hbo doorpakken en bestendigen Stimuleringsregeling Professionele ruimte arbeidsmarkt- en opleidingsfonds hbo Zestor is opgericht door sociale partners in het hbo: inleiding Werkgevers- en werknemersorganisaties

Nadere informatie

Oplossingsgericht en waarderend coachen.

Oplossingsgericht en waarderend coachen. Oplossingsgericht en waarderend coachen. Coaching is die vorm van professionele begeleiding waarbij de coach als gelijkwaardige partner de cliënt ondersteunt bij het behalen van zelfgekozen doelen. Oplossingsgericht

Nadere informatie

Creativiteit in zakelijkheid. Matthijs Bobeldijk 17 juni 2013

Creativiteit in zakelijkheid. Matthijs Bobeldijk 17 juni 2013 Creativiteit in zakelijkheid Matthijs Bobeldijk 17 juni 2013 Welkom! Vandaag deel ik met jullie een reisverslag Langs 4 centra uit de eerste generatie 4 Met deze centra hadden wij een workshop over nieuwe

Nadere informatie

Leergang Regiegemeente worden: effectiever (be)sturen

Leergang Regiegemeente worden: effectiever (be)sturen Leergang Regiegemeente worden: effectiever (be)sturen De gemeentelijke regierol Veel gemeenten ontwikkelen zich vandaag de dag tot regiegemeente. Even afgezien van de term, daar valt op af te dingen: het

Nadere informatie

Infrastructuur landsdeel Noord. 4 Centres of expertise (penvoerders)

Infrastructuur landsdeel Noord. 4 Centres of expertise (penvoerders) LANDSDEEL NOORD Het landsdeel Noord, bestaande uit de provincies Groningen, Friesland en Drenthe, heeft het Techniekpact regionaal vertaald in de Techniekagenda Noord Nederland. In de noordelijke provincies

Nadere informatie

Van denken naar doen bij A&F

Van denken naar doen bij A&F Van denken naar doen bij A&F Human Capital Agenda A&F (Regionale) economische clusters Behoeftes studenten en (potentiële) werknemers Behoeftes bedrijven A&F Aantrekkelijk werkgeverschap en imago sector

Nadere informatie

Auditrapportage 2014. Eerste evaluatie Centra voor innovatief vakmanschap (start 2012) Juli 2014. Dynamiek onderweg

Auditrapportage 2014. Eerste evaluatie Centra voor innovatief vakmanschap (start 2012) Juli 2014. Dynamiek onderweg Auditrapportage 2014 ADDENDUM Eerste evaluatie Centra voor innovatief vakmanschap (start 2012) Juli 2014 Dynamiek onderweg Inleiding Nadat de zeven pioniers onder de Centres of expertise en Centra voor

Nadere informatie

Nederland heeft goud in handen

Nederland heeft goud in handen Nederland heeft goud in handen De Knowledge Mile in Amsterdam is 5 en 6 november decor voor de 5e General Assembly van de Centres of expertise en Centra voor innovatief vakmanschap. Ruim 40 Centres zijn

Nadere informatie

ZonMw project Tools ter bevordering effectieve samenwerking preventiecuratie

ZonMw project Tools ter bevordering effectieve samenwerking preventiecuratie ZonMw project Tools ter bevordering effectieve samenwerking preventiecuratie in de wijk 1 november 2013, Congres Eerste Lijn Ilse Storm (beleidsonderzoeker, AWPG, RIVM) Anke van Gestel (epidemioloog, AWPG,

Nadere informatie

Infrastructuur landsdeel Zuidoost. 3 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 38 scholen en 13

Infrastructuur landsdeel Zuidoost. 3 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 38 scholen en 13 Facts & Figures 24 Deel II LANDSDEEL zuidoost De Human Capital Agenda Brainport 2 vormt de basis voor het regionaal Techniekpact van het landsdeel Zuidoost, bestaande uit de provincies Noord-Brabant en

Nadere informatie

Functioneren van de top

Functioneren van de top Hiemstra & De Vries info@hiemstraendevries.nl 030 2523 777 Functioneren van de top onze visie op het vormgeven en ontwikkelen van de topstructuur Recente ontwikkelingen stellen stevige eisen aan het functioneren

Nadere informatie

INNOVATIE- MOTOR VOOR HAVEN EN STAD

INNOVATIE- MOTOR VOOR HAVEN EN STAD INNOVATIE- MOTOR VOOR HAVEN EN STAD _ RDM CENTRE OF EXPERTISE Rotterdam heeft de ambitie uit te groeien tot een klimaatbestendige deltastad met de meest innovatieve en duurzame haven ter wereld. Deze ambitie

Nadere informatie

Uitvoering sectorinvesteringsplannen. mbo en hbo

Uitvoering sectorinvesteringsplannen. mbo en hbo Uitvoering sectorinvesteringsplannen mbo en hbo Colofon Uitgave Platform Bèta Techniek Lange Voorhout 20, 2514 EE Den Haag Postbus 556, 2501 CN Den Haag T (070) 311 97 11 F (070) 311 97 10 info@platformbetatechniek.nl

Nadere informatie

De motor van de lerende organisatie

De motor van de lerende organisatie De motor van de lerende organisatie Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn

Nadere informatie

Interventies bij organisatieverandering Succesvol veranderen

Interventies bij organisatieverandering Succesvol veranderen Interventies bij organisatieverandering Succesvol veranderen Het succesvol doorvoeren van organisatieverandering vraagt nogal wat. De uitdaging is om de beoogde verandering werkbaar te maken en te borgen

Nadere informatie

Advies aan de staatssecretarissen van Veiligheid en Justitie en Onderwijs, Cultuur en Wetenschap inzake cybersecurity in het onderwijs en het

Advies aan de staatssecretarissen van Veiligheid en Justitie en Onderwijs, Cultuur en Wetenschap inzake cybersecurity in het onderwijs en het Advies aan de staatssecretarissen van Veiligheid en Justitie en Onderwijs, Cultuur en Wetenschap inzake cybersecurity in het onderwijs en het bedrijfsleven. 3 Excellenties, De wereld digitaliseert in hoog

Nadere informatie

5 CRUCIALE COMPETENTIES VOOR EEN DUURZAAM HRM/L&D DIMITRI MAENHOUDT

5 CRUCIALE COMPETENTIES VOOR EEN DUURZAAM HRM/L&D DIMITRI MAENHOUDT 5 CRUCIALE COMPETENTIES VOOR EEN DUURZAAM HRM/L&D DIMITRI MAENHOUDT WAT BETEKENT DUURZAAM? Duurzaam betekent aansluiten op de behoeften van het heden zonder het vermogen van toekomstige generaties om in

Nadere informatie

Tool VeiligHeidsHuizen. Gemeentelijke regie

Tool VeiligHeidsHuizen. Gemeentelijke regie Tool VeiligHeidsHuizen Gemeentelijke regie Tool gemeentelijke regie 1 : Inleiding Regie is een bijzondere vorm van sturen en is gericht op de afstemming van actoren, hun doelen en handelingen tot een min

Nadere informatie

Groeien door samenwerken

Groeien door samenwerken Samenwijs en verder Hoe kan het onderwijs een bijdrage leveren aan de duurzame maatschappelijke innovatie vanuit het concept Samenwijs? Roeland Hogt (Automotive, RDM CoE, Kenniscentrum RDM, ACE) Ism Ans

Nadere informatie

Masterclass Sturen op rollen en verantwoordelijkheden? SKMBO 1 oktober 2015

Masterclass Sturen op rollen en verantwoordelijkheden? SKMBO 1 oktober 2015 Masterclass Sturen op rollen en verantwoordelijkheden? SKMBO 1 oktober 2015 Programma Korte kennismaking met introductie en verkenning van het thema Presentatie: Sturen op rollen en verantwoordelijkheden?

Nadere informatie

Samenvatting. Balans van de topsectoren 2014 5

Samenvatting. Balans van de topsectoren 2014 5 Samenvatting Aanleiding In 2010 kondigde het kabinet Rutte I de topsectorenaanpak aan. Inmiddels is de aanpak een aantal jaren in uitvoering en kan er worden geleerd van de ervaringen tot nu toe. Daarom

Nadere informatie

NIDAP Informatie 02042015 / Audits NIDAP. Opleidingsmarktonderzoek. Informatie over onze onderzoeksdiensten NIDAP 2015

NIDAP Informatie 02042015 / Audits NIDAP. Opleidingsmarktonderzoek. Informatie over onze onderzoeksdiensten NIDAP 2015 Opleidingsmarktonderzoek Informatie over onze onderzoeksdiensten 2015 1 Introductie Inleiding In dit korte document staat algemene informatie over onze opleidingsmarktonderzoeken. Tevens wordt dieper ingegaan

Nadere informatie

Toekomst HR in logistiek

Toekomst HR in logistiek Toekomst HR in logistiek Seminar 13 februari 2012 Bart Banning, Sector Banker Transport en Logistiek Logistieke arbeidsmarkt, úw uitdaging! uw meest waardevolle asset is sterk in beweging ABN AMRO Sectorrapport

Nadere informatie

Auditrapportage 2012. Centres of expertise en Centra voor innovatief vakmanschap

Auditrapportage 2012. Centres of expertise en Centra voor innovatief vakmanschap Auditrapportage 2012 Centres of expertise en Centra voor innovatief vakmanschap Auditrapportage 2012 Centres of expertise en Centra voor innovatief vakmanschap Inhoudsopgave 1. Inleiding en context 2.

Nadere informatie

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering Amsterdam, 26 januari 2016 1 Inhoud Introductie 3 Zij waren er bij! 4 Circulaire economie 5 Waarom circulair? 6 Nederland Circulair! 7

Nadere informatie

Wat zijn e-skills? Wat is het probleem met e-skills?? Wat is het probleem voor Nederland? TaskForce e-skills Nederland

Wat zijn e-skills? Wat is het probleem met e-skills?? Wat is het probleem voor Nederland? TaskForce e-skills Nederland Agenda Wat zijn e-skills? Wat is het probleem met e-skills?? Wat is het probleem voor Nederland? TaskForce e-skills Nederland Resultaten Ronde Tafel Conferentie 15 september Plan van Aanpak Nederland e-skills

Nadere informatie

Toptechniek en Techniekpact. Een duurzame route

Toptechniek en Techniekpact. Een duurzame route Toptechniek en Techniekpact Een duurzame route Toptechniek en Techniekpact Een duurzame route In, door en uitstroom in de Techniek Techniekpact 3 Actielijnen: Kiezen voor techniek Leren in de techniek

Nadere informatie

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Inhoud 5 Voorwoord 7 Inleiding 8 Professionele

Nadere informatie

DUTCH DATACENTER ASSOCIATION

DUTCH DATACENTER ASSOCIATION DUTCH DATACENTER ASSOCIATION Onze missie: De DDA verbindt de marktleidende datacenters in Nederland met als missie het versterken van de economische groei en het profileren van datacenters in de samenleving.

Nadere informatie

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013,

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013, KOERS 2014-2015 3 Het (zorg)landschap waarin wij opereren verandert ingrijpend. De kern hiervan is de Kanteling, wat inhoudt dat de eigen kracht van burgers over de hele breedte van de samenleving uitgangspunt

Nadere informatie

Leren samenwerken tussen organisaties

Leren samenwerken tussen organisaties In voor Zorg Ulft 24 september 2012 dr. Wilfrid Opheij Een paar bronnen voor de presentatie 2005 Nu 2006 2008 De kenniseconomie is een netwerkeconomie Derde Industriële Revolutie Tweede Industriële Revolutie

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

Uitkomsten CFO-bijeenkomst Prestatieafspraken in het HBO

Uitkomsten CFO-bijeenkomst Prestatieafspraken in het HBO Uitkomsten CFO-bijeenkomst Prestatieafspraken in het HBO Eind september ging Deloitte met CFO s uit het hoger onderwijs in gesprek over de uitdagingen om de prestatieafspraken te realiseren, ook al is

Nadere informatie

EXPERTS MEET THE. Seminars voor financials in de zorg WWW.BAKERTILLYBERK.NL/FINANCE4CARE DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG

EXPERTS MEET THE. Seminars voor financials in de zorg WWW.BAKERTILLYBERK.NL/FINANCE4CARE DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG MEET THE EXPERTS KENNISMAKING MET LEAN IN DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG DOOR DR. VINCENT WIEGEL OP 16 OKTOBER 2014 VERBINDENDE CONTROL DOOR MR. DR. HARRIE AARDEMA OP 6 NOVEMBER 2014 INKOOP

Nadere informatie

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma. Kunststof & Rubber in de Ondergrondse Infrastructuur

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma. Kunststof & Rubber in de Ondergrondse Infrastructuur Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Kunststof & Rubber in de Ondergrondse Infrastructuur Utrecht, 21 oktober 2015 Inhoud Introductie 3 Zij waren er bij! 4 Circulaire economie 5 RACE programma 6 Sectoranalyse

Nadere informatie

Organisatievragen rond de brede school en de combinatiefunctionaris Nationale Kennisdag Combinatiefunctionaris 2011

Organisatievragen rond de brede school en de combinatiefunctionaris Nationale Kennisdag Combinatiefunctionaris 2011 Sectie bestuurs- & politieke wetenschappen Organisatievragen rond de brede school en de combinatiefunctionaris Nationale Kennisdag Combinatiefunctionaris 2011 Dr. Marlies Honingh contact: m.honingh@fm.ru.nl

Nadere informatie

Centre of Expertise Healthy Ageing: Innovatie in zorg en welzijn en in onderwijs mbo en hbo

Centre of Expertise Healthy Ageing: Innovatie in zorg en welzijn en in onderwijs mbo en hbo www.healthyageing.net Centre of Expertise Healthy Ageing: Innovatie in zorg en welzijn en in onderwijs mbo en hbo Symposium CoE HA Docenten mbo en hbo Assen, 3 februari 2016 Healthy Ageing Active and Healthy

Nadere informatie

Digivaardig & meeting the future

Digivaardig & meeting the future Digivaardig & meeting the future Roy Tomeij voorzitter Digivaardig & José de Leeuwe, directeur IT operations Eneco werkgroep ecf 5 april 2013 2 info@digivaardigdigiveilig.nl Kansen benutten ICT biedt kansen

Nadere informatie

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013 Tilburg University 2020 Toekomstbeeld College van Bestuur, april 2013 Strategie in dialoog met stakeholders Open voor iedere inbreng die de strategie sterker maakt Proces met respect en waardering voor

Nadere informatie

MEDEZEGGENSCHAP EN SUCCESFACTOREN. Ruysdael onderzoek 2015

MEDEZEGGENSCHAP EN SUCCESFACTOREN. Ruysdael onderzoek 2015 MEDEZEGGENSCHAP EN SUCCESFACTOREN Ruysdael onderzoek 2015 Succes maak je samen Ruysdael is gespecialiseerd in innovatie van mens en organisatie. Vanuit de overtuiging dat je samen duurzame meerwaarde creëert.

Nadere informatie

Regiegemeente Wendbaar met de blik naar buiten. Zichtbaar met de blik naar binnen. Auteur: Daan Platje VeranderVisie Datum: maart 2011 Pagina 1 van 7

Regiegemeente Wendbaar met de blik naar buiten. Zichtbaar met de blik naar binnen. Auteur: Daan Platje VeranderVisie Datum: maart 2011 Pagina 1 van 7 Regiegemeente Wendbaar met de blik naar buiten. Zichtbaar met de blik naar binnen. Auteur: Daan Platje VeranderVisie Datum: maart 2011 Pagina 1 van 7 Gemeentelijke regie Het Rijk heeft kaders opgesteld

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Programma 5. Module Management Accounting & Control 5. Module Externe Verslaggeving 6

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Programma 5. Module Management Accounting & Control 5. Module Externe Verslaggeving 6 1 Inhoudsopgave Inleiding 4 Programma 5 Module Management Accounting & Control 5 Module Externe Verslaggeving 6 Module Management Control & Information Systems 7 Rooster 8 Opleidingskosten 9 Netherlands

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2007 2008 31 200 VIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2008 Nr. 183 BRIEF

Nadere informatie

Analyse integrale aanpak arbeidsmarktbeleid Zuidoost-Nederland Samenvatting

Analyse integrale aanpak arbeidsmarktbeleid Zuidoost-Nederland Samenvatting Analyse integrale aanpak arbeidsmarktbeleid Zuidoost-Nederland Samenvatting Versie 28 november 2012 In opdracht van de Brainport 2020-commissie Samenvatting Brainport 2020 heeft de ambitie om Zuidoost-Nederland

Nadere informatie

Bantopa Terreinverkenning

Bantopa Terreinverkenning Bantopa Terreinverkenning Het verwerven en uitwerken van gezamenlijke inzichten Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen en services dwingen organisaties tot samenwerking

Nadere informatie

Voor passend onderwijs is passend gedrag nodig 1

Voor passend onderwijs is passend gedrag nodig 1 Voor passend onderwijs is passend gedrag nodig 1 Samen werken voor déze kinderen De schattingen variëren, maar niemand twijfelt er aan dat er jaarlijks heel wat leerlingen thuis zitten en niet het passende

Nadere informatie

Auditrapportage 2014. Game changers in de samenwerking bedrijfsleven - onderwijs. Oktober 2014. Dynamiek onderweg

Auditrapportage 2014. Game changers in de samenwerking bedrijfsleven - onderwijs. Oktober 2014. Dynamiek onderweg Auditrapportage 2014 Game changers in de samenwerking bedrijfsleven - onderwijs Oktober 2014 Dynamiek onderweg Dynamiek is groot De afgelopen drie jaar is door de ministeries van OCW en EZ, bedrijven binnen

Nadere informatie

Workshop Ondernemerschap

Workshop Ondernemerschap HBO Congres 17 april 2014 Workshop Ondernemerschap Geert-Jan Sweers Onno Bieleman - Hogeschool van Arnhem en Nijmegen - Birch Consultants 1 Onderzoek en ondernemerschap Lectoraten (t=539) 90% 5% 5% Lectoraten

Nadere informatie

Arbeidsmarktagenda 21

Arbeidsmarktagenda 21 Arbeidsmarktagenda 21 Topsectoren en de HCA Voor de twee agrarische topsectoren is een Human Capital Agenda opgesteld met als doel, de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt te verbeteren, zowel

Nadere informatie

7. Samenwerking t.b.v. infrastructuur exameninstrumenten

7. Samenwerking t.b.v. infrastructuur exameninstrumenten 7. Samenwerking t.b.v. infrastructuur exameninstrumenten Opdrachtgever OCW Projectaannemer SBB Projectleider Nog te bevestigen Contactpersoon Lisette van Loon Start en einde deelproject Fase 1: juni 2012

Nadere informatie

Petra Habets Advies & Ontwikkeling

Petra Habets Advies & Ontwikkeling Dit is een printversie van de website van Petra Habets Advies & Ontwikkeling, accent bestuurskundig advies: www.petrahabets.nl Petra Habets Advies & Ontwikkeling, uw partner op het snijvlak van bestuur

Nadere informatie

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN biedt mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt meer kansen door het optimaal benutten van talenten,

Nadere informatie

Het nieuwe aanbestedend inkopen Een omwenteling met l de gebruiker als basis

Het nieuwe aanbestedend inkopen Een omwenteling met l de gebruiker als basis r Het nieuwe aanbestedend inkopen Een omwenteling met l de gebruiker als basis Prof.dr.ing. Jacques J.A.M. Reijniers MBA o o o k a l e Symposium Het nieuwe werken, een schone taak Kaatsheuvel, 6 oktober

Nadere informatie

Startnotitie Digitaal Platform voor presentatie van het beste en mooiste van de Vlaams-Nederlandse culturele samenwerking

Startnotitie Digitaal Platform voor presentatie van het beste en mooiste van de Vlaams-Nederlandse culturele samenwerking Startnotitie Digitaal Platform voor presentatie van het beste en mooiste van de Vlaams-Nederlandse culturele samenwerking Commissie Cultureel Verdrag Vlaanderen - Nederland Brussel, april 2014 CVN heeft

Nadere informatie

12 Succesfactoren. voor een doorlopend onderwijstraject in, voor en na gesloten verblijf. Colofon:

12 Succesfactoren. voor een doorlopend onderwijstraject in, voor en na gesloten verblijf. Colofon: Tekst en samenstelling: ministeries van OCW, VenJ en VWS, DJI, Jeugdzorg Nederland, Taakgroep Onderwijs in gesloten instellingen en Gedragswerk. Deze succesfactoren zijn vooral bedoeld voor managers en

Nadere informatie

Projectopdracht PAR in oprichting in het Pilotjaar 2015

Projectopdracht PAR in oprichting in het Pilotjaar 2015 Projectopdracht PAR in oprichting in het Pilotjaar 2015 Waarom een PAR in Zinzia? De visie en strategie van Zinzia bieden een duidelijke koers aan de organisatie. Vanaf 2013 heeft - met het kompas Ziel

Nadere informatie

Slim samenwerken aan Smart Technology

Slim samenwerken aan Smart Technology Slim samenwerken aan Smart Technology Het CIV Smart Technology (CIV is een afkorting van Centrum voor Innovatief Vakmanschap) is een dynamisch samenwerkingsverband tussen ondernemingen, overheden en het

Nadere informatie

Leergang Transformatief Leiderschap

Leergang Transformatief Leiderschap feedback geven living labs advie processen/bijeenkomsten transformatief leiderschap coach perso Leergang Transformatief Leiderschap Anderen bewegen begint bij jezelf Succesvol mensen en organisaties in

Nadere informatie

Strategie Zuyd 2014-2018

Strategie Zuyd 2014-2018 Strategie Zuyd 2014-2018 Inleiding De strategie van Zuyd voor de periode 2014-2018 is op hoofdlijnen een voortzetting van de strategie van de afgelopen jaren, aangescherpt vanuit een aantal belangrijke

Nadere informatie

Kennisteam Business Innovation. Masterclasses Nieuwe Ingenieur. Leiderschapsprogramma voor young potentials in de technische sector

Kennisteam Business Innovation. Masterclasses Nieuwe Ingenieur. Leiderschapsprogramma voor young potentials in de technische sector Kennisteam Business Innovation & Masterclasses Nieuwe Ingenieur Leiderschapsprogramma voor young potentials in de technische sector Inleiding Tijden veranderen, dat is niets nieuws. Maar de snelheid waarmee

Nadere informatie

DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK

DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK VERSIE JUNI 2014 INLEIDING De Bouwcampus staat in de steigers: hier pakken we de uitdagingen binnen de bouw gezamenlijk op. In vraagstukken die zowel private als publieke

Nadere informatie

Profiel leden Stichtingsbestuur, Algemeen

Profiel leden Stichtingsbestuur, Algemeen MEMO Aan: Van: Voorzitter Stichtingsbestuur Legal Affairs Datum: 28 maart 2014 Onderwerp: Profielschetsen SB, Concept 3 Voor de invulling van de toezichthoudende functie van het Stichtingsbestuur van TiU

Nadere informatie

Professioneel opdrachtgeverschap? Over keuzes & eigen professionaliteit

Professioneel opdrachtgeverschap? Over keuzes & eigen professionaliteit Professioneel opdrachtgeverschap? Over keuzes & eigen professionaliteit Prof.dr.ir. Marleen Hermans Leerstoel Publiek opdrachtgeverschap in de bouw, TU Delft Managing Partner Brink Management & Advies

Nadere informatie

Nextport International community Zwolle Region

Nextport International community Zwolle Region Nextport International community Zwolle Region December 2014 1 Ideaalbeeld Zwolle 2020 Wat hebben we bereikt? We schrijven 2020. Regio Zwolle heeft een transitie doorgemaakt en wordt internationaal gezien

Nadere informatie

Aandacht voor jouw ambitie!

Aandacht voor jouw ambitie! Aandacht voor jouw ambitie! ROC Rivor is hét opleidingscentrum van regio Rivierenland. Wij bieden een breed scala aan opleidingen, cursussen en trainingen voor jongeren en volwassenen. Toch zijn we een

Nadere informatie

NIDAP biedt hogescholen ondersteuning bij het analyseren van de marktkansen voor de verschillende deeltijd en duale bachelor- en masteropleidingen.

NIDAP biedt hogescholen ondersteuning bij het analyseren van de marktkansen voor de verschillende deeltijd en duale bachelor- en masteropleidingen. Audits NIDAP biedt hogescholen ondersteuning bij het analyseren van de marktkansen voor de verschillende deeltijd en duale bachelor- en masteropleidingen. 2 De NIDAP Audit richt zich op deeltijd/duale

Nadere informatie

Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013

Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013 Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013 Op 3 oktober 2013 hebben Stenden Hogeschool en de provincie Drenthe samen met Transport en Logistiek Nederland, EVO en de Kamer van Koophandel

Nadere informatie

Via de wijk aan het werk

Via de wijk aan het werk Via de wijk aan het werk Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn en sport.

Nadere informatie

Leer ze omgaan met onzekerheid. Nils de Witte - StudentsInc

Leer ze omgaan met onzekerheid. Nils de Witte - StudentsInc Leer ze omgaan met onzekerheid Nils de Witte - StudentsInc Programma en introductie Leer ze omgaan met onzekerheid verkennende discussie en ideeën nils de witte wat bedoel ik met onzekerheid waarom is

Nadere informatie

Docent als innovator. Symposium: Innovaties in het onderwijs? Help, mijn team wil wel! 13 november 2012, Breda PSW Danny Willems senior adviseur

Docent als innovator. Symposium: Innovaties in het onderwijs? Help, mijn team wil wel! 13 november 2012, Breda PSW Danny Willems senior adviseur Docent als innovator Symposium: Innovaties in het onderwijs? Help, mijn team wil wel! 13 november 2012, Breda PSW Danny Willems senior adviseur Een korte introductie PSW Een expertisecentrum op het terrein

Nadere informatie

Knelpunten Hieronder worden de 10 belangrijkste knelpunten bij de vormgeving van de regierol op het gebied van integrale veiligheid samengevat.

Knelpunten Hieronder worden de 10 belangrijkste knelpunten bij de vormgeving van de regierol op het gebied van integrale veiligheid samengevat. Gemeentelijke regie bij integrale veiligheid Veel gemeenten hebben moeite met het vervullen van de regierol op het gebied van integrale veiligheid. AEF heeft onderzoek gedaan naar knelpunten bij de invulling

Nadere informatie

Bestuursopdracht van Dagelijks Bestuur van Regio Twente

Bestuursopdracht van Dagelijks Bestuur van Regio Twente Bestuursopdracht van Dagelijks Bestuur van Regio Twente Algemene gegevens Projectnaam Bestuurlijk opdrachtgever Ambtelijk opdrachtgever Projectleider Human Capital Agenda Twente P. van Zwanenburg en P.

Nadere informatie

Nut en noodzaak van eportfolio s. Welkom

Nut en noodzaak van eportfolio s. Welkom Nut en noodzaak van eportfolio s Welkom Wat is een eportfolio? Even voorstellen Projectleiders Marius Monen (Brainport Development) en Maartje Geenen (Provincie Limburg). Project met subsidie van Pieken

Nadere informatie

6. Project management

6. Project management 6. Project management Studentenversie Inleiding 1. Het proces van project management 2. Risico management "Project management gaat over het stellen van duidelijke doelen en het managen van tijd, materiaal,

Nadere informatie

AkhMa at. Vraag en aanbod, ICT-alignment Paul van Uffelen

AkhMa at. Vraag en aanbod, ICT-alignment Paul van Uffelen Vraag en aanbod, ICT-alignment Paul van Uffelen Het domein wil een digitale leer- en werkomgeving (DLWO) Achtereenvolgens Enkele ervaringen vooraf en hoe deze een rol speelden bij de opzet van het project

Nadere informatie

Nederlandse Vereniging voor Manuele Therapie. Zicht op de toekomst. 22 september 2014

Nederlandse Vereniging voor Manuele Therapie. Zicht op de toekomst. 22 september 2014 Nederlandse Vereniging voor Manuele Therapie 22 september 2014 Inhoud 1. Inleiding en aanleiding 2. Strategische outline 3. De markt en de vereniging 4. Strategische domeinen 5. Beweging 1. Inleiding en

Nadere informatie

ROAD MAP VOOR HET CONCRETISEREN EN HET IMPLEMENTEREN VAN DE STRATEGIE Strategisch performance management

ROAD MAP VOOR HET CONCRETISEREN EN HET IMPLEMENTEREN VAN DE STRATEGIE Strategisch performance management De road map is erop gericht om het beoogde succes van een organisatie (de strategische ambitie) te helpen maken. De road map gaat in op hoe de weg naar het succes expliciet en concreet te maken Jan Scheffer

Nadere informatie

Propositiedocument. Business Cluster Semiconductors. - aanbevelingen -

Propositiedocument. Business Cluster Semiconductors. - aanbevelingen - Propositiedocument Business Cluster Semiconductors - aanbevelingen - Uitgevoerd in opdracht van: Business Cluster Semiconductors Nijmegen, februari 2012 Aanbevelingen A Veranker en versterk de toppen (circuits,

Nadere informatie

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Datum: 22 april 2013 Betreft: Beleidsreactie op het advies "De

Nadere informatie

Nieuwe kans op extra instroom

Nieuwe kans op extra instroom Nieuwe kans op extra instroom Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn en

Nadere informatie

Prof.dr. Henk W. Volberda Rotterdam School of Management, Erasmus University Wetenschappelijk directeur INSCOPE

Prof.dr. Henk W. Volberda Rotterdam School of Management, Erasmus University Wetenschappelijk directeur INSCOPE Prof.dr. Henk W. Volberda Rotterdam School of Management, Erasmus University Wetenschappelijk directeur INSCOPE Bevindingen Erasmus Innovatiemonitor Zorg Eindhoven, 5 oktober 2012 TOP INSTITUTE INSCOPE

Nadere informatie

Wie is hiervoor verantwoordelijk?

Wie is hiervoor verantwoordelijk? NijkampConsult Wie is hiervoor verantwoordelijk? Over samenwerking, governance en belangen Harry Nijkamp 27 mei 2015 Samenwerken veronderstelt Gedeelde belangen (gezamenlijke winst) Inleveren stukje autonomie

Nadere informatie

Paradigmashift in kantelperiode

Paradigmashift in kantelperiode Paradigmashift in kantelperiode Van aanbodgericht naar vraaggericht Van grootschalig naar kleinschalig Centraal naar Decentraal Van landelijk naar lokaal Van hiërarchisch naar zelforganiserend Van bureaucratisch

Nadere informatie

Advies Universiteit van Tilburg

Advies Universiteit van Tilburg Advies Universiteit van Tilburg De Reviewcommissie (hierna commissie) heeft kennisgenomen van het voorstel van de Universiteit van Tilburg (hierna UvT) dat het College van Bestuur met zijn brieven van

Nadere informatie

Functieprofiel: Directeur Service Eenheid Functiecode: 0206

Functieprofiel: Directeur Service Eenheid Functiecode: 0206 Functieprofiel: Directeur Service Eenheid Functiecode: 0206 Doel Voorbereiden en uitvoeren van het beleid van in het algemeen en van de eigen service in het bijzonder, alsmede het leidinggeven aan de werkzaamheden

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren als een regio

Nadere informatie