FORTENKOERS. Van oesters naar parels. Projectbureau Nieuwe Hollandse Waterlinie

Save this PDF as:

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "FORTENKOERS. Van oesters naar parels. Projectbureau Nieuwe Hollandse Waterlinie"

Transcriptie

1 FORTENKOERS Van oesters naar parels Projectbureau Nieuwe Hollandse Waterlinie

2 2 Jan Fenten Juli 2007

3 3

4 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Doel 3. Methodiek 4. Fortenmatrix 5. Conclusies 6. Suggesties Bijlage: De Forten Inleiding 1. Fort Pampus 2. Vesting Naarden 3. Fort Ronduit 4. Werken aan de Karnemelksloot (Batterijen aan de Karnemelksloot) 5. Fort Werk IV 6. Vesting Muiden 7. Het Muiderslot (met omliggende werken) 8. Het Muizenfort 9. Westbatterij Muiden 10. Vesting Weesp en torenfort Ossenmarkt 11. Fort Uitermeer 12. Fort Hinderdam 13. Het Fort Kijkuit 14. Fort Spion 15. Het Fort Nieuwersluis 16. Het Fort bij Tienhoven (Redoute aan de Tienhovense Vaart) 17. Het Werk bij Maarsseveen 18. Het Fort aan De Klop 19. Fort De Gagel 20. Het Fort op de Ruigenhoekse Dijk 21. Fort Blauwkapel 22. Het Fort op de Voordorpse Dijk 23. Fort aan de Biltstraat 24. Het Werk aan de Hoofddijk 25. Fort Het Vossegat 26. De vier Lunetten op de Houtense Vlakte 27. Het Fort bij Rijnauwen 28. Het Fort bij Vechten 29. Fort bij t Hemeltje 30. De Batterijen aan de Overeindse Weg 31. Het Fort bij Jutphaas 32. De Plofsluis bij Jutphaas 33. Het Verdedigingswerk te Vreeswijk 34. Het Werk aan de Waalse Wetering 35. Het Fort Honswijk (Fort Willem II) 36. De Lunet aan de Snel (De Lunet bij Honswijk) 37. Het Werk aan de Korte Uitweg 38. Fort Everdingen 39. Het Werk aan het Spoel 40. Werk op de spoorweg bij de Diefdijk 41. Het Fort bij Asperen 42. Fort bij de Nieuwe Steeg 43. Het Fort bij Vuren 44. De vesting Loevestein 45. Batterij onder Brakel 46. Batterij onder Poederoijen 47. Vesting Gorinchem 48. Vesting Woudrichem 49. Het Fort bij Giessen 50. Het Fort aan de Uppelse Dijk (Fort Altena) 4

5 51. Het Werk aan de Bakkerskil 52. Het Fort aan het Steurgat 53. Fort Pannerden 5

6 1. Inleiding Vroeger was de Nieuwe Hollandse Waterlinie een permanent nationaal project ter verdediging van het land. De erkenning van de cultuurhistorische én landschappelijke waarde van de Linie maakt de Waterlinie opnieuw tot een nationaal project. In de Nota Belvedere (1999) en in de Derde Architectuurnota (2000) wordt de Linie voor het eerst zo genoemd. De Linie heeft ook als landschappelijke eenheid erkenning gekregen als één van de 20 Nationale Landschappen in de Nota Ruimte. Onder het Belvedere credo Behoud door Ontwikkeling heeft het Projectbureau Nieuwe Hollandse Waterlinie samen met vele andere belanghebbenden hard gewerkt om de Waterlinie economisch, cultureel en landschappelijk ook voor de toekomst een functie te geven als herkenbare ruimtelijke eenheid. Dit heeft in 2002 geresulteerd in het Linieperspectief Panorama Krayenhoff. Vervolgens is door samenwerking tussen 5 departementen, 5 provincies, drie waterschappen en 25 gemeenten en natuurbeherende organisaties het Uitvoeringsprogramma Nationaal Landschap Nieuwe Hollandse Waterlinie opgesteld onder het motto: Eén Linie, samen sterk in de uitvoering. Zeven gebiedsgerichte projectenveloppen omvatten elk een groot aantal projecten die in ontwerp, uitvoering en exploitatie met elkaar te maken hebben. Voor de invulling en uitvoering van de projectenveloppen zijn enveloppecommissies ingesteld, geformeerd uit betrokken bestuurders in het gebied. Daarmee is een belangrijke transitiefase bereikt: van visie naar uitvoering. De forten hadden en hebben een voorname rol in de Nieuwe Hollandse Waterlinie; in het verleden gesloten oesters verborgen in het land, in het heden en in de toekomst parels in het landschap en oases van rust in de drukke rand van de Randstad. In dit naslagwerk voor de uitvoering wordt inzicht gegeven in de ontwikkeling van alle forten vanaf de bouw tot in de toekomst. Aan de hand van een blik in het verleden en de ontwikkeling naar het heden, wordt op basis van het Linieperspectief Panorama Krayenhoff en het Uitvoeringsprogramma Nationaal Landschap Nieuwe Hollandse Waterlinie een richting voor de toekomst uitgestippeld voor ieder fort. De ontwikkelingsrichting voor een fort noemen we kortweg ook wel de fortenkoers. Sommige forten ontwikkelen zich min of meer als vanzelf in de gewenste richting. Voor andere forten is nog meer koersbepaling, bijstelling en/of sturing gewenst. Dit naslagwerk geeft per fort aan waar de ontwikkeling op koers ligt, waar een andere koers wordt gevolgd en welke acties eventueel gewenst zijn en uitgevoerd kunnen worden. In hoofdstuk 2 wordt ingegaan op het doel van dit naslagwerk, in hoofdstuk 3 wordt de methodiek uitgelegd, in hoofdstuk 4 is een geactualiseerde fortenmatrix opgenomen en in hoofdstuk 5 staan de conclusies uit het onderzoek weergegeven en in hoofdstuk 6 worden suggesties voor de verdere uitvoering gegeven. In de bijlage wordt ingezoomd op de fortenkoers voor de afzonderlijke forten. 6

7 2. Doel In Panorama Krayenhoff is de visie op het Nationaal Project Nieuwe Hollandse Waterlinie vastgelegd en is een fortenmatrix samengesteld om de ontwikkelingskoers van de forten te bepalen. De forten hebben een koers meegekregen die is afgeleid van de positie in het blauwe, groene en rode perspectief en van de actuele toestand en waarde. In het Uitvoeringsprogramma Nationaal Landschap Nieuwe Hollandse Waterlinie is daar een vervolgaanzet voor gegeven. Behoud door ontwikkeling en Eén linie, samen sterk in de uitvoering geven voldoende basis om te komen tot één, gedeelde visie voor ieder fort van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Het geeft richting aan de toekomst van een fort, biedt zicht op ruimte en vrijheden en geeft balans voor het gehele nationaal landschap. Op basis van deze twee rapporten, kan voor de ontwikkelingsrichting van forten worden gesteld, dat: - er geen verplichting is geweest dat de ontwikkelingsrichting in het Linieperspectief Panorama Krayenhoff en het Uitvoeringsprogramma Nationaal Landschap Nieuwe Hollandse Waterlinie op elkaar aansluiten. - er in deze rapporten geen gedeelde visie op het toekomstig beheer, gebruik en ontwikkeling van de forten tussen de Liniepartners is vastgelegd. - er geen afspraken tussen de Liniepartners over de verdere regievoering op de ontwikkeling van forten zijn gemaakt. Dit is geen waardeoordeel, maar een constatering. Voor een deel zal het inherent zijn aan de ruimte die geboden wordt voor initiatieven. Bottom-up ideeën hebben ruimte nodig om te kunnen ontstaan en ontwikkelen en kunnen vaak meer rekenen op draagvlak en draagkracht. Anderzijds kan die ruimte er toe leiden dat de gemakkelijkste weg naar het dichtstbijzijnde doel wordt gekozen. Een hoger ambitieniveau wordt minder nagestreefd. Ook de continuïteit van het gekozen doel is ingegeven door de tijdsgeest en biedt daarmee geen garanties voor de toekomst. Een sterke economische drager voor een fort vinden, vergt vaak een beleidsintensiever voortraject en voorinvesteringen. Voor de continuïteit van het fort goed, voor de initiatiefnemers een tour de force. Een koers geeft ook minder ruimte aan andere richtingen. In die zin kan een fortenkoers lokaal als knellend worden ervaren. De spanning tussen koers en ruimte is een gezonde spanning. Daarom is het beter vooraf de gehele linie in ogenschouw te nemen dan op ad-hoc basis de eenheid uit het oog te verliezen. Een fort is een belangrijk onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, maar niet het enige. Verleden, heden en toekomst moeten altijd worden bezien in samenhang met de omgeving en de ontwikkeling daarvan. Met name natuur, landschap en landbouw, maar ook infrastructuur, water en woningbouw zijn de naaste buren van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. En als een rode draad loopt daar de (recreatieve) mens doorheen. Afstemming op de ontwikkelingen bij de buren is en blijft van belang, voor behoud van de eigen identiteit van het nationaal landschap Nieuwe Hollandse Waterlinie. Er zijn zowel argumenten voor een fortenkoers als tegen. Gelet op de wijze waarop Panorama Krayenhoff en Uitvoeringsprogramma Nationaal Landschap Nieuwe Hollandse Waterlinie tot stand zijn gekomen in nauwe onderlinge afstemming en samenwerking tussen de Liniepartners, ligt het voor de hand om op die basis samen verder op te trekken en de ingezette lijn vast te houden en te bewaken. Een fortenkoers biedt voor alle Liniepartners houvast en duidelijkheid en draagt bij aan het gevoel van samen sterk in de uitvoering. 7

8 3. Methodiek In dit naslagwerk zijn alle verdedigingswerken van de Nieuwe Hollandse Waterlinie met gebouwen aan een onderzoek onderworpen. Niet ingegaan is op andere relicten van de Nieuwe Hollandse Waterlinie als: inundatiekanalen, restanten van (aarden) werken, werken met uitsluitend kazematten en verdwenen werken. Wel is zonodig de relatie met deze werken aangegeven. De volgorde waarin de objecten aan de orde komen is zoveel als mogelijk gelijk aan de volgorde in het boek Sterk Water van Chris Will. Echter is Fort Pampus wel meegenomen in dit werk (bij Chris Will is dit werk niet beschreven), is bij Muiden het Muizenfort apart in beeld gebracht en Fort Pannerden toegevoegd. Geraadpleegde en gebruikte stukken (bronnen) zijn: Panorama Krayenhoff, Uitvoeringsprogramma Nationaal Landschap Nieuwe Hollandse Waterlinie, Sterk Water van Chris Will, Strategisch Laagland (Digitale atlas NHW) van Clemens Steenbergen en Johan van der Zwart, De Nieuwe Hollandse Waterlinie op een rijtje van Patricia Braaksma van projectbureau NHW, Objectbeschrijvingen van de Nieuwe Hollandse Waterlinie van de provincie Utrecht, Werkboek De Nieuwe Hollandse Waterlinie, In de lijn van de Versteende Ridders en het alles_goed_erts.xls-bestand met de Y en X-coördinaten van de NHW-objecten. In Panorama Krayenhoff is een fortenmatrix samengesteld om de ontwikkelingskoers van de forten te bepalen. De forten hebben een koers meegekregen die is afgeleid van de positie in het blauwe, groene en rode perspectief en van de actuele toestand en waarde. Op basis van de parameters toegankelijkheid beheersintensiteit, eigendom en topografisch context zijn vier verschillende koersen bepaald. We onderscheiden het museale fort, het bewoonde of druk bezochte fort, het recreatieve fort en het ecologisch fort. In het Uitvoeringsprogramma Nationaal Landschap Nieuwe Hollandse Waterlinie is in vervolg op Panorama Krayenhoff de visie vertaald in projecten en uitvoeringsgerichte activiteiten. De forten komen op diverse manieren aan bod. De koersen zijn minder eenduidig (andere terminologie, meer/minder gedetailleerd en/of uitgewerkt) dan in Panorama, maar nog goed te vergelijken. De toekenning van forten aan enveloppen wijkt in het uitvoeringsprogramma af van Panorama Krayenhoff en leidt daarmee tot een iets andere volgorde van behandeling. De enveloppe-indeling is als meer leidend aangehouden. Los van de koers, kent ieder fort een huidige situatie. Deze is te herleiden uit de actuele eigendomsen gebruikssituatie, de plannen met het fort en de activiteiten die plaats hebben gevonden of binnenkort staan te gebeuren. Daar is veelal een actueel beeld van de koers van het fort uit te herleiden. Een koers die het fort volgt als gevolg van ingeslagen wegen en genomen besluiten. Deze laatste, meest actuele informatie is betrokken bij Paul Berends, Karl Blokland en Rob Zakee. Een vergelijking tussen de 3 bovengenoemde fortenkoersen (Panorama, Uitvoeringsprogramma, en huidige situatie) geeft de volgende mogelijke uitkomsten. 1. De koers uit Panorama Krayenhoff (PK), het Uitvoeringsprogramma Nationaal Landschap Nieuwe Hollandse Waterlinie (UP) en de huidige situatie lopen gelijk op. Dit is prima en vergt geen actie. 2. De uitgestippelde koers in PK en UP sluiten niet op elkaar aan. De huidige situatie sluit wel aan op het UP. Als dit het geval is, vergt dit een actie vanuit het projectbureau Nieuwe Hollandse Waterlinie die kan bestaan uit een bevestiging of bijstelling van de ingeslagen koers of een bijsturing. 3. PK en UP sluiten op elkaar aan, maar de huidige situatie wijkt sterk af of is zodanig gefixeerd dat een beweging richting PK en UP niet gemakkelijk zal worden ingezet. Uitgezocht is wat er zou moeten gebeuren en daar volgt eventueel een actie voor het projectbureau uit voort. Op basis van de meest actuele inzichten is voor ieder fort een wenkend perspectief te verbeelden. 8

9 In samenspraak met de Liniepartners kunnen nieuwe ideeën ontstaan en andere, minder voor de hand liggende ontwikkelingen in beeld komen. Het motto Behoud door ontwikkeling blijft van kracht en nieuwe ideeën moeten, ook in de toekomst, een plek kunnen krijgen. In de beschouwing van de forten zal dit in een aantal gevallen geen nieuwe inzichten opleveren, maar soms wel. Dit is dan verwoord en er is dan aangegeven via welke weg tot de nieuwe koers is te komen. Bij ieder fort is op basis van de uitgevoerde analyse is een actie voor het projectbureau Nieuwe Hollandse Waterlinie (PB) aangegeven. Daarbij is onderscheid gemaakt in 3 categorieën acties: - geen: niets aan doen, het loopt goed, laten lopen, wel aan werken maar niet bijsturen - lichte actie: de ingeslagen koers wijkt af van de panoramakoers maar dit moet nog definitief geregeld worden - stevige actie: inzet vanuit PB om te komen tot herbestemming of koersbepaling van een fort of bijsturing Bij het onderzoek naar de koersen, is eveneens bezien of een verbijzondering in koersen nodig is. Een verbijzondering zal alleen worden ingezet, indien onvoldoende sturing uitgaat van de koers of conflicten met andere waarden van het fort ontstaan. 9

10 4. Fortenmatrix In Panorama Krayenhoff is een fortenmatrix samengesteld om de ontwikkelingskoers van de forten te bepalen. De forten hebben een koers meegekregen die is afgeleid van de positie in het blauwe, groene en rode perspectief en van de actuele toestand en waarde. Op basis van de parameters toegankelijkheid, beheersintensiteit, eigendom en topografisch context zijn vier verschillende koersen bepaald. We onderscheiden het museale fort, het bewoonde fort, het recreatieve fort en het ecologisch fort. Uitgezet op een lijn ziet dit er ongeveer als volgt uit: ecologisch recreatief museaal bewoond Ieder fort van de NHW bevindt zich qua koers ergens op deze lijn. Op de volgende bladzijde is de fortenmatrix gebruikt om achtereenvolgens de koers uit Panorama Krayenhoff (PK) en het Uitvoeringsprogramma Nationaal Landschap Nieuwe Hollandse Waterlinie (UP) weer te geven en vervolgens aan te vullen met de huidige situatie en het wenkend perspectief. Disclaimer De analyse is uitgevoerd op basis van de meest actuele inzichten. De analyse is een momentopname. Onverwacht kunnen zich nieuwe ontwikkelingen voordoen waardoor toch actie vanuit het PB gewenst of nodig kan worden terwijl geen actie was voorgesteld of dat een voorgestelde actie achterhaald raakt. Denk daarbij b.v. aan het vrijkomen van bewoning, het staken van een bedrijf, het aflopen van een overeenkomst etc. Het is daarom zaak om gespitst te blijven op nieuwe ontwikkelingen. Bijstelling van het actieniveau kan dan tijdig plaatsvinden en aansluiting op de dynamiek van de samenleving blijft dan geborgd. 10

11 5. Conclusies In de bijlage zijn voor alle forten van de Nieuwe Hollandse Waterlinie de resultaten van het onderzoek opgenomen. Per werk worden eerst enkele feiten en cijfers aangegeven en een karakteristiek van het object. Vervolgens wordt ingegaan op de koers te beginnen met de koers van Panorama Krayenhoff, gevolgd door de koers uit het Uitvoeringsprogramma Nationaal Landschap Nieuwe Hollandse Waterlinie, de huidige situatie en het wenkend perspectief. Indien zich een discrepantie voordoet tussen deze koersen, dan volgt daar een actie voor het projectbureau Nieuwe Hollandse Waterlinie uit. De daar genoemde acties zijn hieronder per enveloppe en per werk opgenomen. Vechtstreek-Noord Vesting Naarden: - aandacht voor ontwikkeling tot Liniecentrum - letten op de samenhang met de andere werken; Fort Ronduit en Werk aan de Karnemelksloot. Vesting Muiden: zorgen voor een evenwichtige ontwikkeling (minder van hetzelfde) Westbatterij Muiden: panoramakoers (recreatief) en ontwikkeling naar horeca (bewoond) zijn niet gelijk => heroriëntatie nodig Fort Uitermeer: - panoramakoers (ecologisch) en bewoond/recreatieve (horeca) ontwikkeling zijn niet gelijk => heroriëntatie nodig - de herontwikkeling niet oppakken vanuit het punt maar vanuit het vlak (gebiedsontwikkeling) waardoor samenhang met sluis, kanaal, inundatievlakte en overlaat weer beleefbaar wordt Gehele enveloppe: recreatieve verbindingen over het Amsterdam-Rijn-Kanaal bij Weesp en Nigtevecht staan hoog op het verlanglijstje. Wellicht is extra inzet vanuit projectbureau richting RWS nuttig en zinvol. Vechtstreek-Zuid Fort Spion: - de koers is gaandeweg opgeschoven van ecologisch naar recreatief/ecologisch waarmee een herbevestiging van de koers nodig is - bij de invulling van de Natte As kunnen de objecten Fort Spion en Nieuwersluis en de inundatievlakten wellicht handig worden ingepast in de Natte As. De provincie Utrecht start dit najaar met invulling van de Natte As. Fort Nieuwersluis: - herbezinning op koers (ecologisch --> recreatief --> bewoond) - bij de invulling van de Natte As kunnen het objecten en de inundatievlakten wellicht handig worden ingepast in de Natte As. De provincie Utrecht start dit najaar met invulling van de Natte As. Werk bij Maarsseveen: bijdrage leveren aan heroriëntatie Gehele enveloppe: aandacht voor verwerving in verdichtingsgebieden Kraag van Utrecht Fort de Gagel: aandringen op functiewijziging van het fort tot recreatieve voorziening van Gagelbos in Noorderpark 11

12 Fort op de Ruigenhoekse Dijk: heroriëntatie op koers (ecologisch recreatief museaal) Fort aan de Biltstraat: de panoramakoers voor noord en zuid sporen niet met de huidige situatie en ontwikkeling koers bijstellen Werk aan de Hoofddijk: meewerken aan heroriëntatie van de universiteit op toekomstige gebruik en daarmee meer betekenis geven voor de NHW Fort Het Vossegat: zorgen voor verbetering openbare toegankelijkheid en een recreatief-groene lob in de stad (RodS) De vier Lunetten op de Houtense Vlakte: - meer aansluiting op regionale ontwikkeling NHW - actiever recreatief samen met gemeente m.n. voor lokaal gebruik - de koers voor Lunetten I en II wijkt af van de panoramakoers (koers Lunetten I was recreatief en ontwikkelt zich educatief/museaal, koers Lunetten II was recreatief en ontwikkelt zich ecologisch) bijstelling van de koers is nodig Gehele enveloppe: Momentum grijpen bij Kraag van Utrecht i.r.t. noordelijke randweg en verbreding A27 en daarbij wellicht samen optrekken met fortenbeheerder gemeente Utrecht Rijnauwen-Vechten Fort bij t Hemeltje: panoramakoers en koers in het uitvoeringsprogramma lopen uiteen herbezinning op koers nodig Linieland De Batterijen aan de Overeindse Weg: blinde vlek, aandacht nodig in relatie tot ontwikkeling Plofsluis tot recreatieve verbinding Fort Honswijk, Lunet aan de Snel, Fort Everdingen: panoramakoers, koers in uitvoeringsprogramma en huidige situatie lopen uiteen => impuls nodig om te komen tot een visie (in relatie tot Lekacces en Linieland) Gehele enveloppe: Impuls geven aan gebiedsontwikkeling Eiland van Schalkwijk incl. verwerving. Diefdijk Werk aan het Spoel: panoramakoers en beoogd gebruik lopen uiteen => herbevestiging koers nodig Fort Asperen: - uitwerken gebiedsontwikkeling Lingekwartier - explicieter aandacht voor Wapenplaats Asperen (is nog van Domeinen evenals sommige aangrenzende gronden/water) Fort bij de Nieuwe Steeg: - uitwerken gebiedsontwikkeling Lingekwartier - anticiperende verwerving - panoramakoers en koers in uitvoeringsprogramma lopen uiteen => herbevestiging van koers nodig Het vergeten fort: Fort Pannerden: 12

13 stimuleren van de ontwikkelingen Loevestein Batterijen onder Brakel en Poederoyen: - meedenken over herbestemming en koers (mogelijk naar recreatief/ecologisch) - gebiedsontwikkeling stimuleren waardoor ook aandacht voor sluizen, gemalen, inundatievlaktes en dijken - meer verbinding aanbrengen met Vesting 3-hoek Vesting Gorinchem: zorgen voor goede inpassing NHW in Hoog-Dalem Vesting Woudrichem: - zorgen voor meer NHW-uitstraling - overnachtingsmogelijkheden creëren mede voor bezoekers tot Loevestein Fort Altena: - meedenken met ontwikkelingen A27 en EHS - stimuleren gebiedsontwikkeling Gehele enveloppe: Vesting 3-Hoek evenwichtig en naar andere richtingen ontwikkelen (Fort Vuren, Biesbosch en Land van Heusden en Altena). Gehele NHW Sturing vanuit de koers Bij het onderzoek naar de koersen, is eveneens bezien of een verbijzondering in koersen nodig is. Daarbij is gekeken of er voldoende sturende werking heeft plaatsgevonden vanuit de aanduiding en of het voldoende handvat biedt voor de Liniepartners bij de herbestemming van forten. De volgende koersen zijn tot nu toe gehanteerd: ecologisch, recreatief, museaal en bewoond. Uitgezet op een lijn ziet dit er ongeveer als volgt uit: ecologisch recreatief museaal bewoond Ieder fort van de NHW bevindt zicht qua koers ergens op deze lijn. Zichtbaar is ook dat iedere koers een marge heeft. Het Fort bij Tienhoven b.v. is een ecologisch fort pur sang en bevindt zich uiterst links in het ecologische veld (puur natuur, geen aanwezigheid van mensen) terwijl Fort Spion als natuurkampeerterrein aardig opschuift richting recreatie. Maar beide forten zitten nog op koers in het ecologisch vlak. De koers recreatief fort biedt erg veel ruimte en daarmee te weinig sturing. Bij de diverse recreatieve forten ontstaan de volgende verschillen: het exterieur is te bezichtigen en/of te bewandelen, het interieur is te bezichtigen en/of te bewandelen, het exterieur en het interieur is te bezichtigen en/of te bewandelen, er zijn wel of geen aanvullende recreatieve voorzieningen, het fort is altijd of periodiek geopend. In het geval een recreatieve koers wordt nagestreefd, wordt soms ruimte geboden aan horeca-ontwikkeling, terwijl in die gevallen dat er reeds horeca is gevestigd gekozen is voor de koers bewoond. Iedere scheidslijn is discutabel, maar als sturingsinstrument en indicator voor de fortenkoers is een verbijzondering nodig. Voorstel 1: maak onderscheid in extensieve en intensieve recreatie. Voorstel 2: horeca vestigen in een fort leidt tot de koers bewoond. 13

14 Toegankelijkheid Een sterk bepalende factor voor het algemeen maatschappelijk nut van een fort wordt bepaald door de toegankelijkheid. Tot nu toe misschien een wat onderbelicht item in de fortenkoers. Bij herbestemming van forten dient het streven te zijn dat het fort openbaar toegankelijk is waar en wanneer het kan en gesloten waar en wanneer het moet. Met name bij de koers bewoond is de toegankelijkheid snel een beperkende factor. Denk hierbij aan Het Fort aan het Steurgat of Werk op de spoorweg bij de Diefdijk. Wellicht kan in overleg met de bewoners meer toegankelijkheid worden gerealiseerd. Ook bij andere forten verdient openbare toegankelijkheid meer aandacht; een aanwending tot wijkcentrum is dan wellicht te verkiezen boven een horeca-vestiging. Vleermuizenonderzoek Het vleermuizenonderzoek bevindt zich in een afrondende fase. Zodra de resultaten bekend zijn, moet bezien worden wat de consequenties zijn voor de fortenkoers. Wellicht is bijstelling nodig of worden nadere voorwaarden van kracht voor het gebruik van forten. 14

15 6. Suggesties Bij het doornemen van de diverse stukken is me een aantal zaken opgevallen. Het heeft niet zozeer betrekking op de fortenkoers, maar kan wel een bijdrage leveren aan het doen slagen van het nationaal Landschap Nieuwe Hollandse Waterlinie. Met stip op weg naar een nationaal landschap Er is de afgelopen jaren hard gewerkt om de NHW op de kaart te zetten. Dat is goed gelukt; er zijn successen, er komt meer geld, bekendheid bij een groter publiek etc. Het succes is met name te danken aan de behaalde successen met de forten; de stippen in het landschap. Het is nu van belang om aan de lijnen maar vooral ook de vlakken te gaan werken om er een echt nationaal landschap van te maken. Van voorbereiding naar uitvoering Het project staat op een belangrijke kanteling van voorbereiding naar uitvoering. Deze fase kent een andere dynamiek, vergt een andere manier van werken en andere competenties. Er is nog een hoop doen om te komen tot een geslaagde kanteling. Meer inzet op planologische bescherming inundatievlakten De inundatievlakten zijn op veel plekken nog vrij open van karakter. Dit komt de beleefbaarheid van de linie sterk ten goede. De gezamenlijke overheden dienen er voor te zorgen dat dichtslibbing en verrommeling van het landschap wordt voorkomen. Dit kan door een planologische bescherming of door herstel van het landschap. Inzetten op objectenbescherming door monumentenstatus Nog niet alle objecten van de NHW zijn onder de monumentenwet gebracht en daarmee nog geen wettelijk beschermd monument. De Monumentenwet geeft voorschriften voor het wijzigen, verstoren, afbreken of verplaatsen van een beschermd monument. Die voorschriften houden in dat er niets aan het monument mag worden veranderd zonder voorafgaande vergunning. Deze vergunning moet vooraf worden aangevraagd. Het is strafbaar als er zonder vergunning werkzaamheden worden uitgevoerd. De Monumentenwet 1988 heeft niet alleen betrekking op gebouwen en objecten, maar ook op stads en dorpsgezichten en archeologische monumenten boven en onder water. Voor wat betreft de gebouwde monumenten hebben gemeenten meer verantwoordelijkheid gekregen voor monumentenzorg. Ook kregen zij de taak om eigenaren en beheerders van monumenten te informeren en te begeleiden bij de bescherming van hun monument(en). De Monumentenwet 1988 vormt ook de basis voor de subsidieregelingen voor onderhoud en restauratie van gebouwde monumenten en historische buitenplaatsen. Daarmee is het zeker zinvol om alle objecten van de NHW met spoed onder de Monumentenwet te plaatsen Afstemming met Stelling van Amsterdam en Oude Hollandse Waterlinie Afstemming met Stelling van Amsterdam en Oude Hollandse Waterlinie is dringend gewenst voor m.n. Vechtstreek-Noord en Fort Hinderdam. Dit om er voor te zorgen dat in de gedeelde objecten de NHW voldoende op de kaart wordt gezet. Bij de grote publiekstrekkers van de Vesting Driehoek- Noord gaat dit niet vanzelf en zal het projectbureau Nieuwe Hollandse Waterlinie zelf moeten zorgen voor die plek. Om competentie te voorkomen is afstemming nodig tussen de organisaties. Recreatieve ontsluiting en voorzieningen Door de opsplitsing in enveloppes en door een sterk versnipperde, weinig georganiseerde aanpak van de recreatieve ontsluiting en voorzieningen ontstaat makkelijk een netwerk dat niet goed aansluit (lokaal, regionaal, liniebreed), een wirwar van borden en verwijzingen, etc.. Een uitvoeringstrategie voor marketing en toerisme is op zijn plaats, waarbij vooral gekeken moet worden naar eenduidigheid, compleetheid en commitment. Meer aandacht voor grond De grondposities om en nabij de forten zijn nog maar sporadisch verkend. De aangrenzende terreinen van de NHW-objecten zijn regelmatig in eigendom van andere overheden (veelal Domeinen/Defensie). Een gerichte actie op verwerving van deze terreinen ligt voor de hand. Dit kan gaan om een 15

16 fortgracht of aangrenzende landjes. Ook voor andere strategisch gelegen eigendommen kan verwerving gewenst zijn. Tenslotte is het opstarten van anticiperende verwerving in verdichtingsgebieden dringend gewenst. Meer aandacht voor de grondwerken Op diverse plekken in de NHW zijn nog (relicten van) grondwerken zichtbaar. Dit betreft inundatiekanalen, grachten, loopgraven etc. Deze werken hebben tot nu toe weinig plek gekregen in de beschrijvingen en vastleggingen en komen nauwelijks in visie en enveloppen voor. Het risico is daarmee groot dat werken verloren gaan, omdat er onvoldoende aandacht aan is besteed. Hier dient het projectbureau een activerende rol in te spelen. Ruimte voor ontwikkeling Bij de herbestemming van een fort verandert er veel. De impact voor de omgeving is groot. Voor draagvlak en continuïteit is een bottom up - ontwikkeling waar dat kan, te verkiezen boven een top down benadering. Een vrij natuurlijke manier van ontwikkelen is een groeimodel. Heel geleidelijk in kleine stapjes verder werken, waarbij ruimte wordt gehouden in het eindplaatje. In een plaatje ziet dit er ongeveer als volgt uit: verval veilig maken inrichten exploitatie Bij het veilig maken kun je denken aan een aantal stappen t.w. onderzoek, plan, uitvoering van grove werken als grondwerk, daken en begroeiing. Bij het inrichten aan toegang, parkeerplaatsen, vaarverbinding, nutsvoorzieningen, restauratie. In de exploitatie krijgt het object de eindbestemming. Overigens kan gedurende de inrichting al een vorm van exploitatie plaatsvinden, zoals de kwartiermeesters dat doen op Fort Altena. Bij het werken op deze manier wordt ruimte geboden aan creativiteit en vertrouwen, zijn de investeringen trapsgewijs, kunnen betrokkenen en omstanders meegroeien en kan gewerkt worden aan vertrouwen. 16

17 Bijlage: De Forten Inhoudsopgave Inleiding 1. Fort Pampus 2. Vesting Naarden 3. Fort Ronduit 4. Werken aan de Karnemelksloot (Batterijen aan de Karnemelksloot) 5. Fort Werk IV 6. Vesting Muiden 7. Het Muiderslot (met omliggende werken) 8. Het Muizenfort 9. Westbatterij Muiden 10. Vesting Weesp en torenfort Ossenmarkt 11. Fort Uitermeer 12. Fort Hinderdam 13. Het Fort Kijkuit 14. Fort Spion 15. Het Fort Nieuwersluis 16. Het Fort bij Tienhoven (Redoute aan de Tienhovense Vaart) 17. Het Werk bij Maarsseveen 18. Het Fort aan De Klop 19. Fort De Gagel 20. Het Fort op de Ruigenhoekse Dijk 21. Fort Blauwkapel 22. Het Fort op de Voordorpse Dijk 23. Fort aan de Biltstraat 24. Het Werk aan de Hoofddijk 25. Fort Het Vossegat 26. De vier Lunetten op de Houtense Vlakte 27. Het Fort bij Rijnauwen 28. Het Fort bij Vechten 29. Fort bij t Hemeltje 30. De Batterijen aan de Overeindse Weg 31. Het Fort bij Jutphaas 32. De Plofsluis bij Jutphaas 33. Het Verdedigingswerk te Vreeswijk 34. Het Werk aan de Waalse Wetering 35. Het Fort Honswijk (Fort Willem II) 36. De Lunet aan de Snel (De Lunet bij Honswijk) 37. Het Werk aan de Korte Uitweg 38. Fort Everdingen 39. Het Werk aan het Spoel 40. Werk op de spoorweg bij de Diefdijk 41. Het Fort bij Asperen 42. Fort bij de Nieuwe Steeg 43. Het Fort bij Vuren 44. De vesting Loevestein 45. Batterij onder Brakel 46. Batterij onder Poederoijen 47. Vesting Gorinchem 48. Vesting Woudrichem 49. Het Fort bij Giessen 50. Het Fort aan de Uppelse Dijk (Fort Altena) 51. Het Werk aan de Bakkerskil 52. Het Fort aan het Steurgat 17

18 53. Fort Pannerden 18

19 19

20 De forten Inleiding In deze bijlage komen achtereenvolgens alle forten van de Nieuwe Hollandse Waterlinie aan de orde. Zoals eerder vermeld worden alle verdedigingswerken van de NHW met gebouwen aan een onderzoek onderworpen. Niet ingegaan is op andere relicten van de NHW zoals inundatiekanalen, restanten van aarden werken, werken met uitsluitend kazematten en verdwenen werken. De volgorde waarin de objecten aan de orde komen is gelijk aan de volgorde in het boek Sterk Water van Chris Will; Overzicht van versterkingen in de Nieuwe Hollandse Waterlinie heden. Echter is Fort Pampus wel meegenomen in dit werk (bij Chris Will is dit werk niet beschreven), is bij Muiden het Muizenfort apart in beeld gebracht en is Fort Pannerden toegevoegd. Per werk worden eerst enkele feiten en cijfers aangegeven en een karakteristiek van het object. De karakteristiek is overgenomen uit het boek Sterk Water van Chris Will. Vervolgens wordt ingegaan op de koers te beginnen met de koers van Panorama Krayenhoff, gevolgd door de koers uit het Uitvoeringsprogramma Nationaal Landschap Nieuwe Hollandse Waterlinie, de huidige situatie en het wenkend perspectief. Een samenvattend overzicht is ondergebracht in de fortenmatrix in hoofdstuk 4. 20

21 1. Fort Pampus Locatie en objectnummer: Y ,33 N, X 5 4 8,36 E; nr.? 1 e steen: 1887 type: forteiland Stelling van Amsterdam (officieel geen NHW!) adres: Pampusweg eigenaar, beheerder, gebruiker: Stichting Pampus sinds 1990 medegebruiker: zeeverkenners eigendom (kadastraal): gemeenten Muiden, sectie F, nummer 1, oppervlakte 3,89.00 ha gebruik: horeca, recreatief, museaal ligging: eiland in IJsselmeer monumentenstatus: rijksmonument; monumentnr bouwkundige staat: redelijk natuurwaarde: gemiddeld toegankelijkheid: vrij op openingstijden maar wel per boot contact: Het Fort in de Zuiderzee aan het Pampus werd eind 19de eeuw gebouwd als onderdeel van de Stelling van Amsterdam: een kring van 42 vestingwerken rond de hoofdstad. Na de Frans-Duitse oorlog (1870) bestond de angst dat de Duitse marine via de Zuiderzee naar Amsterdam zou opstomen. Pampus moest de monding van het IJ beschermen. Het fort werd gebouwd op de bestaande ondiepte Pampus, die de haven van Amsterdam al in de tijd van de Oost-Indiëvaarders minder goed bereikbaar maakte. Vaak werden de volgeladen schepen met zogeheten scheepskamelen over de ondiepte getild. Zolang ze nog niet aan de beurt waren, lagen ze voor Pampus. Voordat de bouw begon, werden maar liefst vierduizend heipalen van 11 meter lengte de grond in geslagen. Pampus was en is nog steeds een indrukwekkend fort. Er stonden vier reusachtige Krupp-kanonnen en het bood plaats aan meer dan tweehonderd militairen. De eerste keer dat er een regiment soldaten op het forteiland gelegerd werd, was tijdens de Eerste Wereldoorlog. Het was meteen ook de laatste keer en er werd geen schot gelost. Panoramakoers: museaal : museaal, horeca, recreatie Activiteiten: restauratie, inrichting tot bezoekers/informatiecentrum voor Stelling van Amsterdam met plek voor de Nieuwe Hollandse Waterlinie, ontwikkelen van recreatief en toeristisch arrangement Vestingdriehoek-Noord Projectenveloppe: Vechtstreek-Noord Huidige situatie: verdere recreatieve, museale ontwikkeling voor grote bezoekersaantallen reguleerbaar door de beperkte toegankelijkheid per boot Wenkend perspectief: betere recreatieve ontsluiting voor boten Actie vanuit projectbureau Nieuwe Hollandse Waterlinie (PB): geen actie 21

22 2. Vesting Naarden Locatie en objectnummer: Y ,6171 N, X ,8948 E; nr e steen: 1675 van huidig Naarden type: vestingstad eigenaar: diversen eigendom (kadastraal): diversen (Rijksgebouwendienst) beheerder: diversen gebruiker: diversen (gemeente Naarden) gebruik: diversen (gemeente Naarden) ligging: middelgrote stad (monumenten)status: beschermd stads- en dorpsgezicht; complexnr bouwkundige staat: redelijk tot goed natuurwaarde: matig toegankelijkheid: openbaar contact: of Het oude Naarden kent een lange geschiedenis van versterkingen, verwoestingen en wederopbouw. In 1350 werd de omwalde stad door Hoekse benden vernietigd en in 1572 gebeurde dat wederom door Spaanse troepen. In 1579 werd de stad opnieuw bevestigd door stercktenbouwmeester Adriaen Anthonisz. De vesting was van grote waarde als toegangspoort tot Amsterdam. Tijdens de bezetting door de Fransen in werden de vervallen vestingwerken hersteld en verbeterd. Na de herovering volgde tussen 1674 en 1685 een algehele vernieuwing van de vesting naar de nieuwste inzichten onder leiding van Adriaan Dorstman. De huidige vestingwerken van de stad dateren grotendeels uit die tijd. In de 18 de eeuw vonden diverse verbeteringen plaats: onder andere in 1724 een Buskruitmagazijn, in 1728 het Klein Arsenaal, in 1752 een Turfmagazijn en de Vijf Loodsen voor de ruiterij (inmiddels verdwenen). Veel aanpassingen kwamen in de loop van de 19 de eeuw tot stand. Tussen 1871 en 1880 werd 2 miljoen gulden geïnvesteerd. In alle grote bastions werden onder andere omvangrijke bomvrije gebouwen geplaatst, zoals kazernes, mortierkazematten, remises, munitiemagazijnen, schuilplaatsen en een militaire broodbakkerij en idem abattoir. In 1877 werd de Utrechtse Poort verbeterd tot een bomvrije poort. In 1926 werd de vesting bij Koninklijk Besluit opgeheven. In 1939 kwam een doorbraak tot stand in de courtine Turfpoort Nieuw Molen, waardoor de vesting een nieuwe uitgang en verbinding kreeg naar Bussum en de buitenwijken. Thans is het grootste deel gerestaureerd en geeft een goed beeld van een vesting die in de loop der eeuwen is aangepast aan de veranderde strijdmiddelen en strijdmethoden. Panoramakoers: bewoond : bewoond, toeristisch, recreatief, horeca Activiteiten: ontwikkelen tot nationaal liniecentrum (pleisterplaats), ontwikkelen recreatief en toeristisch arrangement Vestingdriehoek-Noord, voltooien beheersvisie, ontwikkelen Naardertrekvaart, ontwikkeling open schootsvelden Projectenveloppe: Vechtstreek-Noord Huidige situatie: ontwikkelt zich verder recreatief, museaal, horeca, bewoond Wenkend perspectief: idem Acties vanuit PB: - aandacht voor ontwikkeling liniecentrum 22

23 - letten op de samenhang met de andere werken in Naarden; Fort Ronduit en Werk aan de Karnemelksloot 23

24 3. Fort Ronduit Locatie en objectnummer: Y ,9337 N, X ,5255 E; nr e steen: 1873 type: middelgroot fort adres: Amsterdamsestraatweg eigenaar: Staat Volksgezondheid, Welzijn en Sport/ Domeinen sinds 1994 eigendom (kadastraal): gemeente Naarden, sectie A, nummer 2479, opp. 3,70.25 ha plus nog buitengronden beheerder: Rijksgebouwendienst gebruiker: diversen gebruik: onbekend ligging: landelijk (monumenten)status: rijksmonument en beschermd stads- en dorpsgezicht; complexnr bouwkundige staat: goed tot redelijk natuurwaarde: potentieel toegankelijkheid: niet openbaar contact: onbekend In de 17 de eeuw, toen Naarden nog een zeehaven had, lag er een schans bij de haveningang aan de Zuiderzee. In 1746 werd aan zee, zo n tweehonderd meter ten noorden van de vesting, een nieuwe schans aangelegd. Deze diende ter afsluiting van een breed buitendijks stuk land. In 1785 werd de schans vernieuwd en door een zigzaggende borstwering met de vestingstad verbonden. Het werk, dat gedeeltelijk voor de zomerdijk lag, had veel te lijden onder invloed van de zee. Het Fort Ronduit werd in 1873 ten noorden van de vesting Naarden gebouwd, vlakbij de Zuiderzee op de plaats van een oudere werk. Het fort, dat voor de inundaties lag, diende ter bestrijking van de buitendijkse gronden ten noorden van de stad en is door een gedekte gemeenschapsweg verbonden met de vesting. Panoramakoers: recreatief : recreatief Activiteiten: ontwikkelen recreatief en toeristisch arrangement Vestingdriehoek-Noord, voltooien beheersvisie vesting Naarden, ontwikkeling open schootsvelden Projectenveloppe: Vechtstreek-Noord Huidige situatie: toegankelijkheid beperkt het recreatieve gebruik Wenkend perspectief: meer openbare gebruiks/belevingsmogelijkheden van het fort Actie vanuit PB: geen (aan regio overlaten) 24

25 4. Werken aan de Karnemelksloot (Batterijen aan de Karnemelksloot) Locatie en objectnummer: Y ,9661 N, X ,0584 E; nr e steen: 1787 type: 2 batterijen adres: Oud Blaricummerweg (west) en Verlengde Fortweg eigenaar: gemeente Naarden sinds 1929 eigendom (kadastraal): gemeente Naarden, sectie E (west) resp. D, nummer 408 resp. 952, opp. 1,26.77 en 1,75.20 ha beheerder: Scouting De Victory, nadien gefuseerd met Scouting Erica sinds 1954 gebruiker: Scouting De Victory, nadien gefuseerd met Scouting Erica sinds 1954 o.b.v. huurovereenkomst gebruik: scouting ligging: stadsrand/landelijk (monumenten)status: rijksmonument; monumentnr bouwkundige staat: matig natuurwaarde: potentieel toegankelijkheid: niet openbaar contact: In 1787 werd op ruim een kilometer ten zuidwesten van de vesting Naarden een inundatie(keer)sluis gelegd in de Karnemelksloot. Ter bescherming werd aan weerskanten van de sluis een aarden lunet opgeworpen. De kleine lunetvormige aarden werken uit 1787 maakten onderdeel uit van de verdediging van Naarden en beveiligden de sluis in de Karnemelksloot. Deze keersluis lag daar om wegstromen van inundatiewater te voorkomen. De batterijen werden in 1813 door de Fransen gedeeltelijk geslecht. Van werden de voormalige lunetten aanmerkelijk vergroot en voorzien van een bomvrij wachthuis en een schuilplaats met munitiemagazijn. Deze laatste gebouwen zijn in de periode afgebroken. Panoramakoers: recreatief : recreatief Activiteiten: ontwikkelen recreatief en toeristisch arrangement Vestingdriehoek-Noord, ontwikkeling open schootsvelden, inkomsten door verpachting Projectenveloppe: Vechtstreek-Noord Huidige situatie: het gebruik door scouting beperkt de toegankelijkheid en de verdere recreatieve ontwikkeling Wenkend perspectief: opengesteld fort geïntegreerd met bezoekersstroom Naardermeer met een duurzame kostendrager voor beheer en onderhoud Actie vanuit PB: geen (aan regio overlaten) 25

26 5. Fort Werk IV Locatie en objectnummer: Y ,826 N, X ,8132 E; nr e steen: 1868 type: klein fort adres: Dr. Abraham Kuyperlaan 1a, Bussum eigenaar: gemeente Bussum < 1998 eigendom (kadastraal): gemeente Bussum, opp. 1 ha beheerder: Stichting tot Behoud van fort Werk IV sinds 1998 gebruiker: idem op basis van erfpacht gebruik: stichting/kunstzinnige vereniging ligging: stedelijk (monumenten)status: geen bouwkundige staat: redelijk natuurwaarde: matig toegankelijkheid: niet openbaar contact: Dit zogenoemde Offensief ten zuiden van Naarden lag vóór de inundaties en bestond uit vijf batterijen die tussen 1868 en 1870 werden gebouwd langs de belangrijkste toegangswegen tot Naarden. De werken die in een halve cirkel rondom Bussum lagen, waren Fort Koedijk, Fort Bussum Vooruit en het Hoofdwerk (ook wel Werk IV genoemd) aan de Voormeulenweg. Het Hoofdwerk werd geflankeerd door twee kleinere werken. De vijf verdedigingswerken waren bedoeld om offensieve manoeuvres van het veldleger op de hoge gronden voor de Waterlinie mogelijk maken. Korte tijd later werd bestemming werd en dienden de werken voor de opvang van het terugtrekkende veldleger. Vier van de vijf werken zijn inmiddels afgebroken. Het belangrijkste complex, het zogenaamde Hoofdwerk, is met de artillerieloods bewaard gebleven en bevindt zich nu midden in Bussum. De fortwachterswoning werd in 1942 afgebroken. Dit polygonaal ontworpen werk heeft een voor de Waterlinie unieke, in een droge gracht vrijstaande gecreneleerde, dat wil zeggen van schietgaten voorziene, muur met op de hoekpunten uitbouwen ter flankering. Panoramakoers: recreatief : recreatief; ontwikkelen tot sociaal-cultureel centrum Activiteiten: restauratie en beleefbaar maken object Projectenveloppe: Vechtstreek-Noord Huidige situatie: idem Wenkend perspectief: idem Actie vanuit PB: geen 26

27 6. Vesting Muiden Locatie en objectnummer: Y ,0303 N, X ,5429 E; nr. 1 1 e steen: 1577 type: vestingstad adres: n.v.t. eigenaar: diversen eigendom (kadastraal): diversen beheerder: diversen gebruiker: diversen (gemeente Muiden) gebruik: bewoond ligging: kleine stad (monumenten)status: rijksmonument; monumentnr bouwkundige staat: goed natuurwaarde: matig toegankelijkheid: openbaar contact: In 1297 kreeg deze voorhaven en grensvesting van het Sticht stadsrechten. Door de aanwezigheid van het Muiderslot werd Muiden vooralsnog niet versterkt. De oudste vestingwerken worden genoemd in De huidige omwalling werd in opdracht van Amsterdam en op kosten van de Staten van Holland aangelegd in 1577 en in 1677 en de 19 de eeuw ingrijpend verbeterd. De vesting diende ter afsluiting van de Zeedijk en de trekvaart naar Naarden. Tevens beschermde zij de hier in 1672 in de Vecht gebouwde zee- en inundatiesluizen. Als voorpost van Amsterdam vervulde Muiden als vestingstad, samen met Naarden en Weesp, een belangrijke rol als vestingstad. Ook in de Nieuwe Hollandse Waterlinie neemt de vestingstad Muiden, samen met Naarden en Weesp, een cruciale plaats in. De versterkingen waren in de eerste plaats bedoeld voor de bescherming van de inlaatmiddelen voor het Zuiderzeewater, zoals de Stenen Beer benoorden het slot, de Oostsluis en de grote Zeesluis aan de monding van de Vecht. Met haar in gebouwde caponnière (in de volksmond het muizenfort genoemd), remises en grote bomvrije kazerne verkeert de vesting in een goede staat. Tussen 1892 en 1922 maakte de vesting organisatorisch tijdelijk deel uit van de Stelling van Amsterdam. Panoramakoers: bewoond : bewoond, recreatief, toeristisch, horeca Activiteiten: ontwikkelen recreatief en toeristisch arrangement Vestingdriehoek-Noord, ontwikkelen KNSF-terrein incl. Westbatterij, realiseren horecavoorzieningen in Fort H Projectenveloppe: Vechtstreek-Noord Huidige situatie: invulling van de werken is vrij eenzijdig (vergaderen of horeca) Wenkend perspectief: de Vesting Muiden met alle werken (Westbatterij, oude kazerne met daarin gemeentehuis, Muizenfort en Fort H) als een eenheid behandelen en daarin zorgen voor een juiste mix in gebruiksfuncties en openbare toegankelijkheid Actie vanuit PB: zorgen voor een evenwichtige ontwikkeling 27

28 7. Het Muiderslot (met omliggende werken) Locatie en objectnummer: Y ,54 N, X ,08 E; nr.? 1 e steen: 13 e eeuw type: kasteel adres: Herengracht 1, Muiden eigenaar: Staat Volksgezondheid, Welzijn, Sport/Domeinen eigendom (kadastraal): gemeente Muiden, sectie B, nummers 335 en 336, opp. 0,43.45 en? ha beheerder: Rijksgebouwendienst gebruiker: museum gebruik: museum ligging: stadsrand (monumenten)status: rijksmonument; monumentnr bouwkundige staat: goed natuurwaarde: laag toegankelijkheid: openbaar contact: Kort na 1285 begon Graaf Floris V even ten noorden van Muiden aan de monding van de Vecht met de bouw van een kasteel, het Muiderslot. In 1577 werden in opdracht van Adriaen Anthonisz. gebastionneerde wallen om het kasteel gelegd. In het begin van de 18 de eeuw werden de bolwerken om het slot gemoderniseerd. De aan het einde van de 18 de eeuw aangelegde en in 1851 en gedurende verbeterde wallen dienden ter verdediging van de havenmond en de Zeedijk. In 1851 werd een voor de Waterlinie unieke holle sluisbeer gebouwd voor het in- en uitlaten van water tijdens de inundaties. De sluiskokers konden van binnenuit worden bediend. Vanuit de geweerschietsleuven in de beer werd de gracht geflankeerd. In werden er bomvrije kazernes met remises gebouwd, die in 1955 zijn gesloopt. Het Muiderslot heeft tot ver in de 19 de eeuw als blindeerbaar reduit en opslagplaats gefunctioneerd. In 1799 werden aan weerszijden van de monding van de Vecht bij Muiden aarden batterijen aangelegd: twee op de oostoever bij het Muiderslot en één op de westoever. Panoramakoers: museaal : museaal Activiteiten: realiseren nieuwe bezoekersroute door het slot, ontwikkelen recreatief en toeristisch arrangement Vestingdriehoek-Noord Projectenveloppe: Vechtstreek-Noord Huidige situatie: idem Wenkend perspectief: idem Actie vanuit PB: geen 28

29 8. Het Muizenfort Locatie en objectnummer: Y ,33 N, X ,40 E; nr.? 1 e steen: 1877 type: caponièrre adres: Vestingplein 3 eigenaar: gemeente Muiden eigendom (kadastraal): gemeente Muiden, sectie B, nummer 1719, opp. 1,44.00 ha beheerder: gemeente Muiden gebruiker: 5 stichtingen (kantoor van stichting Pampus en Historische Kring Stad Muiden (HKSM) gebruik: kantoor ligging: stadsrand (monumenten)status: geen bouwkundige staat: goed (gerestaureerd) natuurwaarde: beperkt toegankelijkheid: kantoor contact: Het Muizenfort maakt onderdeel uit van de vesting Muiden. Het is in gebouwd. Doel van het fort was flankerend vuur vanuit de kazematten over de vestinggracht en frontaal vuur (op Naardertrekvaart en wegen) door geschut op de aarden dekking. In de fontwal is een groepsschuilplaats en een mitrailleurkazemat Type G aanwezig. Op het Muizenfort staat een losse ijzeren uitkijkpost die mogelijk voor het niet gebouwde Fort bij Muiderbert was bedoeld. Het wijkt af van alle bekende uitkijkposten maar komt overeen met de uitkijkpost van het Fort bij Spijkerboor.Oorspronkelijk was de naam het caponnière en het erop aanwezige gebouw werd Gebouw C genoemd. De naam Muizenfort zou stammen uit de mobilisatie van 1939 toen de soldaten een grijsgroen uniform droegen dat snel muisgrijs werd genoemd. Het fort is met gracht en brug voortreffelijk gerestaureerd. In het Muizenfort is onder andere de "Walbasis"( het kantoor) van de stichting Pampus gevestigd. Van hieruit worden alle activiteiten die verband houden met het forteiland Pampus geregeld. Ook de Historische Kring Stad Muiden (HKSM) is in het Muizenfort te vinden. Panoramakoers: niet apart vermeld : bewoond, recreatief Activiteiten: ontwikkelen Muizenfort incl. herstel P-bunker en loopgraaf voor beleefbaar maken van werking van het fort, ontwikkelen Naardertrekvaart, ontwikkelen recreatief en toeristisch arrangement Vestingdriehoek-Noord Projectenveloppe: Vechtstreek-Noord Huidige situatie: idem Wenkend perspectief: realiseren van opstapplaats voor pont naar Pampus Actie vanuit PB: geen (zie actie vesting Muiden) 29

30 9. Westbatterij Muiden Locatie en objectnummer: Y ,43 N, X 5 4 0,81 E; nr.? 1 e steen: 1799 type: batterij adres: Westzeedijk eigenaar: Staat, Domeinen met recht van opstal voor gemeente Muiden sinds 1999 eigendom (kadastraal): gemeente Muiden, sectie B, nummer 2305, opp. 0,03.95 ha beheerder: gemeente Muiden gebruiker: Scouting Pampus Groep sinds 1999 gebruik: jeugdwerk, zeeverkenners, indien KNSF dat wenst verkrijgen ze het opstalrecht van gemeente Muiden, trekker en financier van geheel is KNSF van het aangrenzende KNSF-terrein (woningbouw) ligging: stadsrand (monumenten)status: rijksmonument; monumentnr bouwkundige staat: matig natuurwaarde: laag toegankelijkheid: niet openbaar, wel te huur contact: Scouting Pampus Groep Op de plaats waar in 1799 een aarden batterij was aangelegd op de linkeroever van de Vechtmonding, werd tussen 1850 en1852 het torenfort de Westbatterij gebouwd. Het is een ovale, bomvrije toren met gracht en ophaalbrug. Het vuur van het fort, gelegen tegenover het Muiderslot, moest de havenmond beveiligen en de Zeedijk flankeren. Na 1870 verloor het fort kennelijk zijn militaire functie, want tijdens de algemene 'verbeteringsronde' van de forten in de Waterlinie tussen 1880 en 1885, werd het niet meer aangepast. De haventoegang werd inmiddels afgegrendeld door het pantserfort Pampus, een onderdeel van de Stelling Amsterdam. Panoramakoers: recreatief : horeca Activiteiten: restaureren en inrichten als restaurant met terras op aarden dak in combinatie met ontwikkeling van het aangrenzende KNSF-terrein, ontwikkelen recreatief en toeristisch arrangement Vestingdriehoek-Noord Projectenveloppe: Vechtstreek-Noord Huidige situatie: partijen hebben elkaar in houdgreep en ontwikkeling stagneert en dreiging tot beperkte openbare toegankelijkheid Wenkend perspectief: openbaar toegankelijk fort met een op de nieuwe wijk afgestemde functie Actie vanuit PB: panoramakoers (recreatief) en ontwikkeling naar horeca (bewoond) zijn niet gelijk => heroriëntatie nodig 30

Nieuwe Hollandse Waterlinie

Nieuwe Hollandse Waterlinie Nota Ruimte budget 35 miljoen euro Planoppervlak 300 hectare Trekker Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit Nieuwe Hollandse Waterlinie Stevige nieuwe ruggengraat voor de Linie De Nieuwe Hollandse

Nadere informatie

Nieuwe Hollandse Waterlinie Atlas van de Registerplattegronden

Nieuwe Hollandse Waterlinie Atlas van de Registerplattegronden Nieuwe Hollandse Waterlinie Atlas van de Registerplattegronden Dirk de Groot. VOORWOORD Nadat ik 4 jaar lang op het mooie fort Erfprins in den Helder had gediend en de nodigde wachtjes had geklopt op batterij

Nadere informatie

Militair landschap Hoe werkt de Waterlinie De linie gemobiliseerd. Wandelen, fietsen, varen Lekker uit eten of overnachten Forten bezoeken

Militair landschap Hoe werkt de Waterlinie De linie gemobiliseerd. Wandelen, fietsen, varen Lekker uit eten of overnachten Forten bezoeken Militair landschap Hoe werkt de Waterlinie De linie gemobiliseerd Wandelen, fietsen, varen Lekker uit eten of overnachten Forten bezoeken Tot de knieën in het water Nederland is beroemd om zijn eeuwenlange

Nadere informatie

Prijsvraag Nieuwe Hollandse Waterlinie Noord

Prijsvraag Nieuwe Hollandse Waterlinie Noord Prijsvraag Nieuwe Hollandse Waterlinie Noord 1. Op Fort t Hemeltje bevindt zich een betonnen koepel (zie foto). Wat is de functie van deze koepel? Is dat een: A. Geschutskoepel B. Luisterpost C. Uitkijkpost

Nadere informatie

Inventaris van luchtfoto's van het Oost- en Westfront van de Vesting Holland, ca. 1918-1932

Inventaris van luchtfoto's van het Oost- en Westfront van de Vesting Holland, ca. 1918-1932 Nummer archiefinventaris: 4.LOWH Inventaris van luchtfoto's van het Oost- en Westfront van de Vesting Holland, ca. 1918-1932 Auteur: R.M. Haubourdin Nationaal Archief, Den Haag 1989 Copyright: cc0 This

Nadere informatie

Ooit geweten dat Nederland zoveel forten* had? We zullen op onze tocht er bijna 20 tegenkomen, al dan niet verdekt opgesteld.

Ooit geweten dat Nederland zoveel forten* had? We zullen op onze tocht er bijna 20 tegenkomen, al dan niet verdekt opgesteld. Fortentocht 2 augustus 2015 De Fortentocht start bij v.d. Valk Hotel de witte Bergen in Eemnes, gelegen aan het knooppunt Eemnes (A1/A27). Verzamelen vanaf 9.30, vertrek vanaf 10.00. Ooit geweten dat Nederland

Nadere informatie

kostenraming instandhouding forten Nieuwe Hollandse Waterlinie

kostenraming instandhouding forten Nieuwe Hollandse Waterlinie kostenraming instandhouding forten Nieuwe Hollandse Waterlinie kostenraming instandhouding forten Nieuwe Hollandse Waterlinie in opdracht van: Projectbureau Nieuwe Hollandse Waterlinie, Utrecht uitgevoerd

Nadere informatie

HUISSTIJLHANDBOEK. Richtlijnen t.b.v. het gebruik van de huisstijl van de Nieuwe Hollandse Waterlinie

HUISSTIJLHANDBOEK. Richtlijnen t.b.v. het gebruik van de huisstijl van de Nieuwe Hollandse Waterlinie HUISSTIJLHANDBOEK Richtlijnen t.b.v. het gebruik van de huisstijl van de Nieuwe Hollandse Waterlinie versie april 2018 INHOUD Inleiding 3 Wat we willen uitstralen 4 Logo 5 - Basis 6 - Versies 7 - Op beeld

Nadere informatie

Nieuwe Hollandse Waterlinie. Streekcommissie Rivierengebied West. Bas Nijenhuis, 13 jan 2011, KvK, Tiel. Wat was de Nieuwe Hollandse Waterlinie?

Nieuwe Hollandse Waterlinie. Streekcommissie Rivierengebied West. Bas Nijenhuis, 13 jan 2011, KvK, Tiel. Wat was de Nieuwe Hollandse Waterlinie? Streekcommissie Rivierengebied West Bas Nijenhuis, 13 jan 2011, KvK, Tiel Nieuwe Hollandse Waterlinie Wat was de NHW en wat is het nu? Actualisering programma Project Diefdijkverbetering Vragen en opmerkingen

Nadere informatie

Datum : 26 april 2005 Nummer PS 2005ZCW04 Dienst/sector : R&G/RLU Commissie ZCW. Bijlage(n): diversen (zie blz. 7)

Datum : 26 april 2005 Nummer PS 2005ZCW04 Dienst/sector : R&G/RLU Commissie ZCW. Bijlage(n): diversen (zie blz. 7) S T A T E N V O O R S T E L Datum : 26 april 2005 Nummer PS 2005ZCW04 Dienst/sector : R&G/RLU Commissie ZCW Registratienummer : 2005REG001129i Portefeuillehouder J. van Bergen Titel : Bestuursovereenkomst

Nadere informatie

Vind de mooiste fietsroutes op www.route.nl. Fietsroute 121590 Culemborg, Nieuwegein en Everdingen

Vind de mooiste fietsroutes op www.route.nl. Fietsroute 121590 Culemborg, Nieuwegein en Everdingen Fietsroute 121590 Culemborg, Nieuwegein en Everdingen Praktische informatie Dichtstbijzijnde parkeerplaats dagrecreatieterrein everstein Lekdijk 4124 KC Vianen Dichtstbijzijnde parkeerplaats vanaf eindpunt

Nadere informatie

Verder met de Vesting Muiden. Thema-uur 1 juni 2016

Verder met de Vesting Muiden. Thema-uur 1 juni 2016 Verder met de Vesting Muiden Thema-uur 1 juni 2016 Inhoud Inleiding over de historie van de Vesting Muiden Aanleiding voor het project Ontwikkelplan Verder met de Vesting Muiden Uitwerkingen van het ontwikkelplan

Nadere informatie

1. Nieuwe Hollandse Waterlinie

1. Nieuwe Hollandse Waterlinie 1. Nieuwe Hollandse Waterlinie Nieuwe Hollandse Waterlinie Niet locatie gebonden projecten: 1.2 estauratie waterbeheersingswerken 1.5 Monitoren autonome ontwikkelingen in relatie tot de NHW 2.4 Accentueren

Nadere informatie

DE HOLLANDSE WATERLINIE door C.G. Scheltema

DE HOLLANDSE WATERLINIE door C.G. Scheltema DE HOLLANDSE WATERLINIE door C.G. Scheltema Het is al weer ruim een jaar geleden dat de heer C.G. Scheltema, architect te Naarden, voor onze kring een dialezing hield over de Hollandse Waterlinie. Als

Nadere informatie

Te koop wegens vrede

Te koop wegens vrede Te koop wegens vrede Ondernemers gezocht Fort Everdingen staat te koop. De huidige eigenaar, de Dienst Landelijk Gebied van het ministerie van Economische Zaken, daagt (een groep van) ondernemers uit om

Nadere informatie

CONCEPT. Uitvoeringsprogramma 2007 t/m 2013 Jaarschijf Projectenveloppe Vechtstreek-Zuid

CONCEPT. Uitvoeringsprogramma 2007 t/m 2013 Jaarschijf Projectenveloppe Vechtstreek-Zuid CONCEPT Uitvoeringsprogramma 2007 t/m 2013 Jaarschijf 2007 Projectenveloppe Vechtstreek-Zuid Versie 1, vastgesteld door EC d.d. 21 juni 2006 INHOUD 1 HET UITVOERINGSPROGRAMMA Inleiding Plaats van dit document

Nadere informatie

Nieuwe Hollandse Waterlinie/ Stelling van Amsterdam in de Vechtstreek Noord 2011-2015

Nieuwe Hollandse Waterlinie/ Stelling van Amsterdam in de Vechtstreek Noord 2011-2015 verdedig Cultuur en cultuurhistorie Nieuwe Hollandse Waterlinie/ Stelling van Amsterdam in de Vechtstreek Noord 2011-2015 Actualisatie van het uitvoeringsprogramma Actualisatie van het uitvoeringsprogramma

Nadere informatie

FORT KIJKUIT. Een nieuwe blik op de toekomst van het fort. Plan: Tony de Haan Natuurmonumenten juli 2009

FORT KIJKUIT. Een nieuwe blik op de toekomst van het fort. Plan: Tony de Haan Natuurmonumenten juli 2009 FORT KIJKUIT Een nieuwe blik op de toekomst van het fort Plan: Tony de Haan Natuurmonumenten juli 2009 De Nieuwe Hollandse Waterlinie Fort kijkuit is een fort dat deel uitmaakt van de Nieuwe Hollandse

Nadere informatie

Fortengordels rond Antwerpen

Fortengordels rond Antwerpen Fortengordels rond Antwerpen Gebiedsgericht project Inspirerend voorbeeld: Nieuwe Hollandse Waterlinie Toon van der Ouderaa Toon van der Ouderaa Projectbureau NHW Antwerpen, 18 april 2012 Inhoudsopgave

Nadere informatie

BUITENGEWONE WERKZAAMHEDEN diverse sluizen en kraanbruggen Nieuwe Hollandse Waterlinie Noord-Holland, Utrecht, Gelderland en Brabant

BUITENGEWONE WERKZAAMHEDEN diverse sluizen en kraanbruggen Nieuwe Hollandse Waterlinie Noord-Holland, Utrecht, Gelderland en Brabant BUITENGEWONE WERKZAAMHEDEN diverse sluizen en kraanbruggen Nieuwe Hollandse Waterlinie Noord-Holland, Utrecht, Gelderland en Brabant Monumentenwacht Utrecht Postbus 10058 3505 AB Utrecht tel. 030-2343880

Nadere informatie

VERBODEN. KRINGEN Opdrachtbladen

VERBODEN. KRINGEN Opdrachtbladen DE LINIE? ME WA W Opdrachtbladen Naam Groep Datum Opdrachtblad Verboden Kringen Opdracht 1 In 1853 trad de Kringenwet in werking. Deze wet regelde welke gebouwen rond een fort van de Nieuwe Hollandse Waterlinie

Nadere informatie

Op weg naar Werelderfgoed Hollandse Waterlinies 1. Op weg naar Werelderfgoed Hollandse Waterlinies

Op weg naar Werelderfgoed Hollandse Waterlinies 1. Op weg naar Werelderfgoed Hollandse Waterlinies Op weg naar Werelderfgoed Hollandse Waterlinies 1 Op weg naar Werelderfgoed Hollandse Waterlinies Colofon Publicatie in opdracht van het Linieteam Nieuwe Hollandse Waterlinie Tekst: Peter Valkema en Kirke

Nadere informatie

De Nieuwe Hollandse Waterlinie herzien

De Nieuwe Hollandse Waterlinie herzien De Nieuwe Hollandse Waterlinie herzien Utrecht stad in de Waterlinie Eindpeiling Mechteld Oosterholt, 9624241 1 Inhoud Conclusies Analyse Concept Ontwerp Evaluatie 2 Inhoud Analyse De Waterlinie Utrecht

Nadere informatie

Codenaam: Operatie MiEr

Codenaam: Operatie MiEr Codenaam: Operatie MiEr Nieuwe functies voor militair erfgoed Randvoorwaarden Herontwikkelingsmogelijkheden zijn afhankelijk van: Lokaal, regionaal of landelijk beleid Aard object Toestand object Ligging

Nadere informatie

VOORWOORD 2 VERKLARENDE WOORDENLIJST: 59 INDEX 60 BIJLAGE 62

VOORWOORD 2 VERKLARENDE WOORDENLIJST: 59 INDEX 60 BIJLAGE 62 VOORWOORD 2 VERKLARENDE WOORDENLIJST: 59 INDEX 60 BIJLAGE 62 1 Voorwoord Nadat het projectbureau Nieuwe Hollandse Waterlinie herhaaldelijk werd benaderd met vragen over bijvoorbeeld eigendom, beheer, ligging

Nadere informatie

De Peel-Raamstelling in stelling

De Peel-Raamstelling in stelling De Peel-Raamstelling in stelling In het oostelijk deel van Noord-Brabant en deels in Limburg ligt een 20ste eeuwse verdedigingslinie: de Peel-Raamstelling. Verdedigingslinies maken deel uit van ons cultuurlandschap

Nadere informatie

Complexnummer:

Complexnummer: : 454479 Smallepad 5 3811 MG Amersfoort Postbus 1600 3800 BP Amersfoort www.cultureelerfgoed.nl T 033 421 74 21 F 033 421 77 99 E info@cultureelerfgoed.nl Vesting Aantal complexonderdelen Monumentnummers

Nadere informatie

Benutten en beschermen van een uniek historisch landschap

Benutten en beschermen van een uniek historisch landschap 1 De Nieuwe Hollandse Waterlinie Benutten en beschermen van een uniek historisch landschap De Nieuwe Hollandse Waterlinie loopt midden door Nederland: van Muiden tot aan de Biesbosch. Vroeger waren de

Nadere informatie

Route.nl - Meer dan 1900 gratis fietsroutes

Route.nl - Meer dan 1900 gratis fietsroutes 1 van 6 Nederland Noord-Brabant Woudrichem 45.4 (ongeveer 2:39 u.) Fietsroute 134341 1km 2015 Falkplan BV 2 van 6 Nederland Noord-Brabant Woudrichem 45.4 (ongeveer 2:39 u.) Fietsroute 134341 Geel moeraskruid,

Nadere informatie

Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden. Datum 2 mei 2011

Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden. Datum 2 mei 2011 Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden Datum 2 mei 2011 Colofon Projectnaam Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden Auteur Willem de Bruin Datum 2 mei 2011 1. Inleiding 1.1

Nadere informatie

Nieuwsbrief Pact van Loevestein Uitgave april 2016, jaargang 2, editie 1

Nieuwsbrief Pact van Loevestein Uitgave april 2016, jaargang 2, editie 1 Nieuwsbrief Pact van Loevestein Uitgave april 2016, jaargang 2, editie 1 Even voorstellen Forten van Boven Inundatiekanaal Tiel Schuilplaatsen WO I Informatiepanelen Maatschappelijk ondernemen op GeoFort

Nadere informatie

Waterlinie in Utrecht Programmamanager Maryann Glorie

Waterlinie in Utrecht Programmamanager Maryann Glorie Waterlinie in Utrecht Programmamanager Maryann Glorie AMBITIE IN EEN ORGANISCH PROGRAMMA Militair werelderfgoed (gebouw en landschap) van de Nieuwe Hollandse Waterlinie en Stelling van Amsterdam VERBINDEN,

Nadere informatie

Instrument: de Actorenanalyse. 1. Wat is een Actorenanalyse. 2. Doel van een Actorenanalyse. Instrumenten Actorenanalyse

Instrument: de Actorenanalyse. 1. Wat is een Actorenanalyse. 2. Doel van een Actorenanalyse. Instrumenten Actorenanalyse Instrument: de Actorenanalyse Instrument: de Actorenanalyse 1 1. Wat is een Actorenanalyse 1 2. Doel van een Actorenanalyse 1 3. Het opstellen van een Actorenanalyse 2 4. Eisen aan een goede Actorenanalyse

Nadere informatie

B1 Hoofddorp pagina 1

B1 Hoofddorp pagina 1 B1 Hoofddorp pagina 1 Inhoud 1. Inleiding 2. Geschiedenis 3. Ontwikkeling 4. Bezienswaardigheden 1. Inleiding Hoofddorp is een stad in de provincie Noord-Holland en de hoofdplaats van de gemeente Haarlemmermeer.

Nadere informatie

Nieuwe Hollandse Waterlinie Schoon

Nieuwe Hollandse Waterlinie Schoon poster en flyer kunstwerken voor water 1 derde ontwerp.indd 1 5-2-2015 22:52:56 Nieuwe Hollandse Waterlinie Schoon Doe mee! Sinds 2009 maak ik op Wereld Water Dag (22 maart) met vrijwilligers van jong

Nadere informatie

KKBA Nieuwe Hollandse Waterlinie

KKBA Nieuwe Hollandse Waterlinie KKBA Nieuwe Hollandse Waterlinie Deelprojecten Rijnauwen-Vechten, Linieland en Lingekwartier/Diefdijk In opdracht van Ministerie van VROM Freddie Rosenberg Edgar Wever René Schulenberg Martin Damen maart

Nadere informatie

Benutten en beschermen van een uniek historisch landschap

Benutten en beschermen van een uniek historisch landschap 1 De Nieuwe Hollandse Waterlinie Benutten en beschermen van een uniek historisch landschap De Nieuwe Hollandse Waterlinie loopt midden door Nederland: van Muiden tot aan de Biesbosch. Vroeger waren de

Nadere informatie

4 Groenstructuur 4 GROENSTRUCTUUR

4 Groenstructuur 4 GROENSTRUCTUUR 4 GROENSTRUCTUUR 4 Groenstructuur In dit hoofdstuk is de gewenste groenstructuur binnen de wijken van de gemeente Naarden vastgelegd. Hierbij zijn drie niveaus te onderscheiden, Stadsstructuur, Wijkstructuur

Nadere informatie

Kerngegevens gemeentelijk monument: : Kasteelweg 13a. Kadastrale aanduiding : HHS00 sectie U nr(s) 282 Coördinaten : x: 189.

Kerngegevens gemeentelijk monument: : Kasteelweg 13a. Kadastrale aanduiding : HHS00 sectie U nr(s) 282 Coördinaten : x: 189. Kerngegevens gemeentelijk monument: Monumentnummer : GM009 Naam monument : Mariagrot Adres : Kasteelweg 13a Postcode en plaats : 6095 ND Baexem Kadastrale aanduiding : HHS00 sectie U nr(s) 282 Coördinaten

Nadere informatie

CentreNL. = uitzichtpunt over de Viaanse oversteek = draaiend restaurant en inspiratielocatie

CentreNL. = uitzichtpunt over de Viaanse oversteek = draaiend restaurant en inspiratielocatie CentreNL entre NL 3 CentreNL = uitzichtpunt over de Viaanse oversteek = draaiend restaurant en inspiratielocatie spectaculair uitzicht op de Viaanse oversteek en de plaatsen Vianen, Vreeswijk en IJsselstein

Nadere informatie

4f 0431/13 TER INZAGE BIJLAGE(N) 19 december 2013 Commissie RZ OZ David Moolenburgh N.N.C. Plug 0297-29 18 31

4f 0431/13 TER INZAGE BIJLAGE(N) 19 december 2013 Commissie RZ OZ David Moolenburgh N.N.C. Plug 0297-29 18 31 Raadsvoorstel [ bijlage] AAN AGENDAPUNT NUMMER RAADSVERGADERING COMMISSIE ORGANISATIEONDERDEEL PORTEFEUILLEHOUDER BEHANDELEND AMBTENAAR TOESTELNUMMER de gemeenteraad 4f 0431/13 TER INZAGE BIJLAGE(N) ja

Nadere informatie

Gemeente Deventer, archeologisch beleidsadvies 795

Gemeente Deventer, archeologisch beleidsadvies 795 Gemeente Deventer, archeologisch beleidsadvies 795 Bestemmingsplan Hoornwerk Eiland 3 Datum: 01-04-2016 Opsteller: Bevoegd gezag: A. Oosterwegel, adviseur Ruimte en Archeologie gemeente Deventer B. Vermeulen

Nadere informatie

erklaring van Altena

erklaring van Altena Verklaring van Altena Gezamenlijk willen wij, Agrarische Natuurvereniging Altena Biesbosch, Samenwerkingsverband Ondernemersverenigingen Altena (SOVA), Gemeente Aalburg, Gemeente Werkendam, Gemeente Woudrichem,

Nadere informatie

2. In te stemmen met de verkoop van 10,65 ha. Landbouwgrond aan het Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden voor een bedrag van C k.k.

2. In te stemmen met de verkoop van 10,65 ha. Landbouwgrond aan het Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden voor een bedrag van C k.k. Raadsvoorstel Voorstelnummer: 2016-003 Onderwerp: Kredietaanvraag t.b.v. aankoop Lunet a/d Snel c.s. Houten, 5 januari 2016 fff ip Beslispunten: 1. In te stemmen met de aankoop van Lunet a/d Snel, het

Nadere informatie

Zelfstandig werkkaart 1 ~ Wereldoriëntatie

Zelfstandig werkkaart 1 ~ Wereldoriëntatie Zelfstandig werkkaart 1 ~ Wereldoriëntatie Opdracht 1 Lees het artikel Het testteam bezoekt het Waterliniemuseum op pagina 18/19 van Kidsweek. a In wat voor soort bouwwerk vind je het Waterliniemuseum?

Nadere informatie

Complexnummer:

Complexnummer: Complexnummer: 528604 Smallepad 5 3811 MG Amersfoort Postbus 1600 3800 BP Amersfoort www.cultureelerfgoed.nl T 033 421 74 21 F 033 421 77 99 E info@cultureelerfgoed.nl Complexnaam Grebbelinie, Werk a/d

Nadere informatie

Verdiencapaciteit Nieuwe Hollandse Waterlinie

Verdiencapaciteit Nieuwe Hollandse Waterlinie Verdiencapaciteit Nieuwe Hollandse Waterlinie Nulmeting Concept Opdrachtgever: Projectbureau Nieuwe Hollandse Waterlinie Rotterdam, 13 februari 2012 Verdiencapaciteit Nieuwe Hollandse Waterlinie Opdrachtgever:

Nadere informatie

WEST BRABANTSE WATERLINIE

WEST BRABANTSE WATERLINIE WEST BRABANTSE WATERLINIE HISTORISCHE KAART VAN DE WATERLINIE. DOOR FRANS VAN SCHOTEN, PROFESSOR DER FORTIFICATIëN TE LEIDEN, SEPT. 1628. De West-Brabantse Waterlinie is de oudste waterlinie van Nederland

Nadere informatie

Gemeenteraad Culemborg College van Burgemeester en Wethouders

Gemeenteraad Culemborg College van Burgemeester en Wethouders Informatienotitie AAN VAN Gemeenteraad Culemborg College van Burgemeester en Wethouders ONDERWERP Steunbetuiging nominatie Nieuwe Hollandse Waterlinie tot UNESCO Werelderfgoed DATUM 6 april 2017 BIJLAGE

Nadere informatie

Besluit tot aanwijzing gemeentelijk monument

Besluit tot aanwijzing gemeentelijk monument Besluit tot aanwijzing gemeentelijk monument GM035 (kazemat) Biesenweg 5 6164 RB Geleen Burgemeester en wethouders van Sittard-Geleen, overwegende: dat naast de door het rijk aangewezen en op grond van

Nadere informatie

met historische gegevens. Nog meer gegevens kunt u vinden op: en dan klikken op Drenthe 3 t/m 7

met historische gegevens. Nog meer gegevens kunt u vinden op:   en dan klikken op Drenthe 3 t/m 7 Op deze en de volgende pagina s vindt u details van kaarten met het gebied Zuidoost Drenthe als uitsnede. De kaarten zijn in volgorde van ouderdom. Alleen kaarten met voldoende details zijn afgebeeld.

Nadere informatie

HET WATERSCHILD. De geschiedenis van het Muiderslot en het water

HET WATERSCHILD. De geschiedenis van het Muiderslot en het water HET WATERSCHILD LESBRIEF BASISONDERWIJS De geschiedenis van het Muiderslot en het water nieuwe, ondergrondse ruimte op het terrein achter het kasteel te bezoeken zonder rondleiding geschikt voor leerlingen

Nadere informatie

FORMAT TUSSENRAPPORTAGE CULTUURARRANGEMENT DEEL A: VERANTWOORDING GEMEENTE: Dalfsen JAAR: 2014

FORMAT TUSSENRAPPORTAGE CULTUURARRANGEMENT DEEL A: VERANTWOORDING GEMEENTE: Dalfsen JAAR: 2014 FORMAT TUSSENRAPPORTAGE CULTUURARRANGEMENT 2013-2016 DEEL A: VERANTWOORDING 2014 GEMEENTE: Dalfsen JAAR: 2014 AMATEURKUNST/BUITEN- SCHOOLSE CULTUUREDUCATIE PROJECT DOELSTELLINGEN FINANCIELE VERANTWOORDING

Nadere informatie

De Nieuwe Hollandse Waterlinie

De Nieuwe Hollandse Waterlinie De Nieuwe Hollandse Waterlinie Van ontwikkeling naar gebruik 1 Samenvatting Kader NHW tot 2020 2 INHOUDSOPGAVE 3 Colofon Voorwoord... 3 1 Inleiding... 4 2 Resultaten... 7 3 Kader tot 2020... 10 Vermaatschappelijking

Nadere informatie

GPS wandeling over landgoed Rhijnauwen, lengte ongeveer 4 kilometer.

GPS wandeling over landgoed Rhijnauwen, lengte ongeveer 4 kilometer. GPS wandeling over landgoed Rhijnauwen, lengte ongeveer 4 kilometer. 1. Start bij de Veldkeuken, Koningslaan 1, 3981 HD Bunnik Coördinaten: N 52.04.052 E 005.10.224 De Veldkeuken: Puur, ambachtelijk &

Nadere informatie

Dag van het Kasteel 2012

Dag van het Kasteel 2012 Dag van het Kasteel 2012 wandelen rond Zeeuwse kastelen en buitenplaatsen Schouwen-Duiveland Slot Moermond, Renesse Zuid-Beveland De Hellenburg, Baarland Walcheren Westhove, Oostkapelle Zeeuws-Vlaanderen

Nadere informatie

Eén Linie, samen sterk in de uitvoering

Eén Linie, samen sterk in de uitvoering Nieuwe Hollandse Waterlinie Eén Linie, samen sterk in de uitvoering Overkoepelend Uitvoeringsprogramma Nationaal Landschap Nieuwe Hollandse Waterlinie Eén Linie, samen sterk in de uitvoering Overkoepelend

Nadere informatie

Een Toekomstvisie op het Muizenfort te Muiden Een initiatief van

Een Toekomstvisie op het Muizenfort te Muiden Een initiatief van Een Toekomstvisie op het Muizenfort te Muiden Een initiatief van Historische Kring Stad Muiden Muider Ondernemers Raad Stelling van Amsterdam Stichting Herstelling Stichting Menno van Coehoorn Stichting

Nadere informatie

Parapluplan Nieuwe Hollandse Waterlinie

Parapluplan Nieuwe Hollandse Waterlinie Parapluplan Nieuwe Hollandse Waterlinie Inhoudsopgave Regels Regels 3 Hoofdstuk 1 Inleidende regels 4 Artikel 1 Begrippen 4 Hoofdstuk 2 Bestemmingsregels 6 Artikel 2 Waarde - Nieuwe Hollandse Waterlinie

Nadere informatie

VERBODEN KRINGEN. Docentenhandleiding

VERBODEN KRINGEN. Docentenhandleiding DE LINIE? ME WA W Docentenhandleiding Lesdoelen - Leerlingen kunnen omschrijven wat Verboden kringen zijn en weten dat een vrij schootsveld belangrijk was om het fort te verdedigen. - Leerlingen weten

Nadere informatie

Marine Artillerie Waffenkommando op Huisduinen te Den Helder.

Marine Artillerie Waffenkommando op Huisduinen te Den Helder. Marine Artillerie Waffenkommando op Huisduinen te Den Helder. Doel van het project. Binnen Den Helder zijn een aantal Stichtingen en Verenigingen die zich bezig houden met het Cultureel Erfgoed van Den

Nadere informatie

RAADSVOORSTEL. Onderwerp: Restauratie Oostbeer aan de Commandoweg

RAADSVOORSTEL. Onderwerp: Restauratie Oostbeer aan de Commandoweg RAADSVOORSTEL Onderwerp: Restauratie Oostbeer aan de Commandoweg Samenvatting: De monumentale Oostbeer aan de Commandoweg verkeert in een slechte staat van onderhoud. Regionaal heeft de restauratie van

Nadere informatie

I N H O U D 1. INLEIDING 3 2. HET WADDENPARK AFSLUITDIJK 5 3. TOERISTISCHE AMBITIE 7 4. BELEVING & BEREIKBAARHEID 9 5. GEBIEDSGERICHTE AANPAK 11

I N H O U D 1. INLEIDING 3 2. HET WADDENPARK AFSLUITDIJK 5 3. TOERISTISCHE AMBITIE 7 4. BELEVING & BEREIKBAARHEID 9 5. GEBIEDSGERICHTE AANPAK 11 H E T W A D D E N PA R K A F S L U I T D I J K I N H O U D 1. INLEIDING 3 2. HET WADDENPARK AFSLUITDIJK 5 3. TOERISTISCHE AMBITIE 7 4. BELEVING & BEREIKBAARHEID 9 5. GEBIEDSGERICHTE AANPAK 11 6. TOEKOMSTPERSPECTIEF

Nadere informatie

Rondje Plofsluis. Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden

Rondje Plofsluis. Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden Fietsroute Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden Rondje Plofsluis Ontdek de sluizen, dijken en kanalen van de Nieuwe Hollandse Waterlinie ten zuiden van Utrecht. Deze fietsroute voert langs historische

Nadere informatie

ADVIES OUDE HOLLANDSE WATERLINIE Unie van Vestingsteden van de OHWL

ADVIES OUDE HOLLANDSE WATERLINIE Unie van Vestingsteden van de OHWL KWALITEITSTEAM GROENE HART ADVIES OUDE HOLLANDSE WATERLINIE Unie van Vestingsteden van de OHWL 1. Vraag Aanleiding en probleemstelling Vestingsteden in combinatie met een waterlinie zijn een uniek Nederlands

Nadere informatie

Nieuwe Hollandse Waterlinie Batterijen aan de Overeindse weg Naslagwerk

Nieuwe Hollandse Waterlinie Batterijen aan de Overeindse weg Naslagwerk Nieuwe Hollandse Waterlinie Batterijen aan de Overeindse weg Naslagwerk Dirk de Groot. VOORWOORD Nadat ik 4 jaar lang op het mooie fort Erfprins in den Helder had gediend en de nodigde wachtjes had geklopt

Nadere informatie

Philips van Kleefbolwerck

Philips van Kleefbolwerck pagina 1 van 8 Philips van Kleefbolwerck, anno 1509: een bijzonder monument In 2016 is het Philips van Kleef-bolwerck anno 1509 te Ravenstein opgeleverd, een uniek project waar met enkele bijzondere landschappelijke

Nadere informatie

Nationaal project. Nieuwe Hollandse Waterlinie

Nationaal project. Nieuwe Hollandse Waterlinie Nationaal project Nieuwe Hollandse Waterlinie Verleden met toekomst De bewoners van de lage landen zijn beroemd om hun eeuwenlange strijd tegen het water. Dat het water soms juist ook hun bondgenoot was,

Nadere informatie

Liniepad Abcoude. Liniepad Abcoude / wandelroute (10 km) Wandelen langs de Stelling van Amsterdam. Horeca Forten in de omgeving.

Liniepad Abcoude. Liniepad Abcoude / wandelroute (10 km) Wandelen langs de Stelling van Amsterdam. Horeca Forten in de omgeving. Liniepad Abcoude Wandelen langs de Stelling van Amsterdam Forten Horeca Forten in de omgeving Molens in de omgeving pagina 1 / 5 Omschrijving Deze wandelroute is opgesteld door Natuurmonumenten WANDELEN

Nadere informatie

WaterLIJN. nr.42 maart 2013. 4 Muiden en Weesp: Je ziet de. 6 Mensen in de Linie: 7 Te koop wegens vrede:

WaterLIJN. nr.42 maart 2013. 4 Muiden en Weesp: Je ziet de. 6 Mensen in de Linie: 7 Te koop wegens vrede: nr.42 maart 2013 WaterLIJN 4 Muiden en Weesp: Je ziet de vesting weer liggen 6 Mensen in de Linie: vrijwilliger Dirk de Groot 7 Te koop wegens vrede: Honswijk en Everdingen De Linie Viert Vrede Driehonderd

Nadere informatie

Toerisme en Recreatie

Toerisme en Recreatie Toerisme en Recreatie Wat speelt er? De vraagstukken over toerisme en recreatie zijn divers. Er zijn vraagstukken met betrekking tot de routestructuur, de kwaliteiten in het gebied en nieuwe functies.

Nadere informatie

Waterlinies in Nederland

Waterlinies in Nederland Waterlinies in Nederland Cultuurhistorisch erfgoed Mysterieuze verhalen en beleving Schitterende natuur Economische bedrijvigheid en werkgelegenheid Culturele, zakelijke en sportieve activiteiten Een betere

Nadere informatie

Gemeente Boxmeer. Onderwerp: Voorstel tot vaststelling van het bestemmingsplan "Op den Bosch 3, Maashees". Nummer: de Raad van de gemeente Boxmeer

Gemeente Boxmeer. Onderwerp: Voorstel tot vaststelling van het bestemmingsplan Op den Bosch 3, Maashees. Nummer: de Raad van de gemeente Boxmeer Gemeente Boxmeer Onderwerp: Voorstel tot vaststelling van het bestemmingsplan "Op den Bosch 3, Maashees". Nummer: AAN de Raad van de gemeente Boxmeer Boxmeer, 29 mei 2007 Aanleiding Op het perceel Op den

Nadere informatie

Besluit van de Vlaamse Regering tot goedkeuring en instelling van het landinrichtingsproject Moervaartvallei

Besluit van de Vlaamse Regering tot goedkeuring en instelling van het landinrichtingsproject Moervaartvallei Besluit van de Vlaamse Regering tot goedkeuring en instelling van het landinrichtingsproject Moervaartvallei DE VLAAMSE REGERING, Gelet op het decreet van 28 maart 2014 betreffende de landinrichting, artikel

Nadere informatie

Stedenbouwkundig advies reclamemast Facilitypoint Gemeente Hardinxveld-Giessendam

Stedenbouwkundig advies reclamemast Facilitypoint Gemeente Hardinxveld-Giessendam Stedenbouwkundig advies reclamemast Facilitypoint 2 Studiegebied voor het beoogde Facilitypoint tussen de Peulenlaan en de A15 Stedenbouwkundig advies reclamemast Facilitypoint STEDENBOUWKUNDIG ADVIES

Nadere informatie

Discussie Doelgroepen

Discussie Doelgroepen Projectnummer: Kenmerk: Datum: NHW NHW-F7-verslag-discussie05+tekeningen 12 juli 2004 Status: Definitief Discussie Doelgroepen Nieuwe Hollandse Waterlinie Een nationaal project Verslag 21 november 2003

Nadere informatie

Koersdocument Eiland van Schalwijk december 2010

Koersdocument Eiland van Schalwijk december 2010 Koersdocument Eiland van Schalwijk december 2010 Vastgesteld: 7 december 2010 Door: het college van B&W gemeente Houten Wie over het Eiland van Schalkwijk rijdt, vaart of wandelt, ervaart Nederland zoals

Nadere informatie

Gebiedsprogramma Naarden buiten de Vesting Thema-avond 26 september 2018

Gebiedsprogramma Naarden buiten de Vesting Thema-avond 26 september 2018 Gebiedsprogramma Naarden buiten de Vesting Thema-avond 26 september 2018 Naarden buiten de Vesting Thema avond raad Welkom Achtergrond thema-avond Adnan Tekin Christiaan van Zanten Doel thema-avond Vervolg

Nadere informatie

Archeologie West-Friesland, Nieuwe Steen 1, 1625 HV Hoorn, Postbus 603, 1620 AR Hoorn

Archeologie West-Friesland, Nieuwe Steen 1, 1625 HV Hoorn, Postbus 603, 1620 AR Hoorn Plangebied: Restaurant Koekenbier in het Koningin Emmapark, gemeente Medemblik Adviesnummer: 151 Opsteller: C. Schrickx, C. Soonius & M. H. Bartels Datum: 03-09-2012 Op verzoek van de gemeente Medemblik

Nadere informatie

Landschappelijk advies. Ontwikkeling Heereweg 460/460a, Lisse

Landschappelijk advies. Ontwikkeling Heereweg 460/460a, Lisse Landschappelijk advies Ontwikkeling Heereweg 460/460a, Lisse Landschapsbeheer Zuid-Holland Landschappelijke Advies ontwikkeling Waddinxveen, 12 september 2011 Opdrachtgever : Familie Bergman Tekst : Pieter

Nadere informatie

Ruimtelijke ontwikkeling, natuur en landschap

Ruimtelijke ontwikkeling, natuur en landschap Ruimtelijke ontwikkeling, natuur en landschap Samenstelling portefeuillehouderoverleg: Theo Reijn (voorzitter, Wijdemeren), Liesbeth Boersen (Blaricum), Lia de Ridder (Bussum), Floris Voorink (Hilversum),

Nadere informatie

DOELGERICHT UITVOEREN!

DOELGERICHT UITVOEREN! DOELGERICHT UITVOEREN! PROGRAMMAPLAN 2011 2020 NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE DIEFDIJK/LOEVESTEIN Foto: Kogelvanger bij Het Werk aan t Spoel te Culemborg Vastgesteld op 16 maart 2012 door het Pact van Loevestein

Nadere informatie

Betrekken jonge en nieuwe Nederlanders vergt mentaliteitsverandering

Betrekken jonge en nieuwe Nederlanders vergt mentaliteitsverandering 32 Betrekken jonge en nieuwe Nederlanders vergt mentaliteitsverandering De terugkeer van het landschap Van ecologennatuur naar het midden van de samenleving. Zo omschrijft Hans Renes de koers die Natuurmonumenten

Nadere informatie

Bijlage 1: Ambitie en kader

Bijlage 1: Ambitie en kader BIJLAGEN Bijlage 1: Ambitie en kader Provincie Fryslân In de provinciale Verordening Romte is aangegeven dat bij een ruimtelijk plan voor het landelijk gebied rekening moet worden gehouden met de herkenbaarheid

Nadere informatie

Inrichtingsplan Vesting Loevestein

Inrichtingsplan Vesting Loevestein Inrichtingsplan Vesting Loevestein Vesting Loevestein herbergt drie kenmerkende tijdsperioden namelijk de Middeleeuwen, de Staatsgevangenis en de Hollandse Waterlinie. Iedere tijdsperiode heeft zijn sporen

Nadere informatie

Structuurvisie Eiland van Schalkwijk + beoordelingskader en -protocol

Structuurvisie Eiland van Schalkwijk + beoordelingskader en -protocol Structuurvisie Eiland van Schalkwijk + beoordelingskader en -protocol Behoud en ontwikkeling van het landelijk karakter en de openheid van het gebied met ruimte voor landbouw, natuur, water, recreatie,

Nadere informatie

Restauratie Dubbele sluis Elshoutse Zeedijk

Restauratie Dubbele sluis Elshoutse Zeedijk Restauratie Dubbele sluis Elshoutse Zeedijk Powerpoint template > Gemeente Heusden 2 Dubbele sluis => agenda Ontstaansgeschiedenis dorpen, dijken en sluizen; De Elshoutse Zeedijk; Deelproject het Verlande

Nadere informatie

Aanwijzingsprogramma Nieuwe Hollandse Waterlinie. Datum voltooid Laatste wijziging 23-9-2009 Projectleider Frank Buchner

Aanwijzingsprogramma Nieuwe Hollandse Waterlinie. Datum voltooid Laatste wijziging 23-9-2009 Projectleider Frank Buchner Colofon Projectnaam Aanwijzingsprogramma Nieuwe Hollandse Waterlinie Datum voltooid Laatste wijziging 23-9-2009 Projectleider Frank Buchner Versienummer 2.0 Status Definitief Bestandsnaam Aanwijzingsprogramma

Nadere informatie

Tastbaar verleden. De Nieuwe Hollandse Waterlinie

Tastbaar verleden. De Nieuwe Hollandse Waterlinie Tastbaar verleden De Nieuwe Hollandse Waterlinie Deze bijdrage gaat in op het ontstaan, de geschiedenis en het huidige gebruik van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Dwars door vijf provincies heen voert

Nadere informatie

Nieuwe Hollandse Waterlinie

Nieuwe Hollandse Waterlinie VITRUVIUS NUMMER 8 JULI 2009 ULTUURLANDSCHAP PETER ROS TITUS WEIJSCHEDÉ PROJECTBUREAU NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE De Nieuwe Hollandse Waterlinie is één van Nederlands bijzondere verdedigingslinies, een

Nadere informatie

TEAM. BURCHTRUÏNE PIETERSHEIM_LANAKEN Project voor de restauratie en ontsluiting VLAAMSE MONUMENTENPRIJS 2010

TEAM. BURCHTRUÏNE PIETERSHEIM_LANAKEN Project voor de restauratie en ontsluiting VLAAMSE MONUMENTENPRIJS 2010 BURCHTRUÏNE PIETERSHEIM_LANAKEN Project voor de restauratie en ontsluiting VLAAMSE MONUMENTENPRIJS 2010 TEAM Een MONUMENT? Materiëel overblijfsel Belangrijk voor geschiedenis van een groep mensen Verwijst

Nadere informatie

Heukelum. Zicht op de Linge

Heukelum. Zicht op de Linge Heukelum Zicht op de Linge Het stadje Heukelum is een van de vijf kernen van de gemeente Lingewaal. Heukelum ligt in de Tielerwaard, aan de zuidoever van de rivier de Linge, in een van de meest westelijke

Nadere informatie

Rondje Vecht. Waterschap Amstel, Gooi en Vecht

Rondje Vecht. Waterschap Amstel, Gooi en Vecht Fietsroute Waterschap Amstel, Gooi en Vecht Rondje Vecht Ontdek de Nieuwe Hollandse Waterlinie, langs sluizen, kanalen en forten in de prachtige Vechtstreek. Water was het wapen van de Hollandse Waterlinie:

Nadere informatie

Analyse van het land van Heusden en Altena met de daaruit voorvloeiende scenarios en toekomst verwachtingen.

Analyse van het land van Heusden en Altena met de daaruit voorvloeiende scenarios en toekomst verwachtingen. Analyse van het land van Heusden en Altena met de daaruit voorvloeiende scenarios en toekomst verwachtingen. Colofon: Aqua Planning Samenwerkingsverband tussen 6 zelfstandige studenten, die zich inzetten

Nadere informatie

Rondje Naarden - Weesp - Muiden - Naarden

Rondje Naarden - Weesp - Muiden - Naarden Rondje Naarden - Weesp - Muiden - Naarden Dit is een beschrijving van een rondtocht Naarden-Weesp-Muiden-Naarden. We benoemen opmerkelijke dingen die vanuit de boot te zien zijn. Maar geven ook een summiere

Nadere informatie

Topografie Merwedezone (bron: Ontwerp Transformatievisie Merwedezone, 2007)

Topografie Merwedezone (bron: Ontwerp Transformatievisie Merwedezone, 2007) Sliedrecht Sliedrecht Sliedrecht is een zelfstandige gemeente in de provincie Zuid-Holland. Het dorp telt 24.000 inwoners en vormt met de plaatsen Alblasserdam, Papendrecht, Hardinxveld-Giessendam en Gorinchem

Nadere informatie

Nieuwsbrief Lekkanaal/3 e kolk Beatrixsluis Juni 2016

Nieuwsbrief Lekkanaal/3 e kolk Beatrixsluis Juni 2016 Nieuwsbrief Lekkanaal/3 e kolk Beatrixsluis Juni 2016 In deze nieuwsbrief vindt u meer informatie over de voorbereidingen en de uiteindelijke aanleg van de 3 e kolk Beatrixsluis en de verbreding van het

Nadere informatie

Route.nl - Meer dan 1900 gratis fietsroutes

Route.nl - Meer dan 1900 gratis fietsroutes 1 van 8 Nederland Utrecht Stichtse Vecht 56 (ongeveer 3:18 u.) Fietsroute 138565 1km 2015 Falkplan BV 2 van 8 Nederland Utrecht Stichtse Vecht 56 (ongeveer 3:18 u.) Fietsroute 138565 Falk-VVV fietskaarten,

Nadere informatie

Reactie op bestemmingsplan Mooi Rijnhuizen

Reactie op bestemmingsplan Mooi Rijnhuizen Reactie op bestemmingsplan Mooi Rijnhuizen Door: Club Rhijnhuizen Datum: 13 februari 2018 Dit is de reactie van Club Rhijnhuizen op het bestemmingsplan Rijnhuizen, gepresenteerd op 31 januari jongstleden.

Nadere informatie

Wij hebben uw verzoek beoordeeld en besloten de gevraagde ontheffing te verlenen. Bijgaand treft u een afschrift aan van ons besluit.

Wij hebben uw verzoek beoordeeld en besloten de gevraagde ontheffing te verlenen. Bijgaand treft u een afschrift aan van ons besluit. Gedeputeerde Staten Contact dhr. drs. J. Dijkema T j.dijkema@pzh.nl Postadres Provinciehuis Postbus 90602 2509 LP Den Haag T 070-441 66 11 www.zuid-holland.nl Burgemeester en Wethouders van Noordwijkerhout

Nadere informatie