Kinderen uit reguliere groepen zijn beter in staat een stripverhaaltje te verwoorden dan OgOkinderen. Bron: Ontwikkelingsgericht woordjes leren

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Kinderen uit reguliere groepen zijn beter in staat een stripverhaaltje te verwoorden dan OgOkinderen. Bron: Ontwikkelingsgericht woordjes leren"

Transcriptie

1 Van Kuyk, 1996: Ontwikkelingsgerichte met extra programmagerichte woordenschatstimulering leidt (ook) bij allochtone leerlingen tot betere taalprestaties. Anne Vermeer: Werkvormen die sterk ontwikkelingsgericht zijn, met een grote nadruk op het leerproces, waar de leerkracht vooral een begeleider is, leiden tot grotere verschillen en achterblijven van prestaties van de juist zwakkere leerlingen. Kinderen uit reguliere groepen zijn beter in staat een stripverhaaltje te verwoorden dan OgOkinderen. Bron: Ontwikkelingsgericht woordjes leren Allochtone leerlingen lopen al gauw een onderwijsachterstand op doordat ze onvoldoende Nederlands spreken. Ontwikkelingsgericht onderwijs kan daar niets aan veranderen. Bron: Ontwikkelingsgericht woordjes leren. Een aantal artikelen (zie verwijzingen) op het Internet schrijven dat het programmagerichte woordenschatonderwijs profijtelijker is dan het ontwikkelingsgerichte woordenschatonderwijs. Ik plaats hier vraagtekens bij. Na tien maanden gewerkt te hebben op een ontwikkelingsgerichte school in het Oude Noorden van Rotterdam en kennis gemaakt te hebben met mooie aspecten van dit onderwijs, borrelt er bij mij telkens één vraag op: Is het Ontwikkelingsgericht Onderwijs met het oog gericht op woordenschatonderwijs, daadwerkelijk minder profijtelijk voor NT2-kinderen?. Omdat de werkwijze van het aanbieden van woorden in de onderbouw vaak hetzelfde is als in de bovenbouw, maak ik in mijn onderzoeksvraag geen onderscheid tussen onder- en bovenbouw. Dit artikel zal hierop een verrassend antwoord geven. Ontwikkelingsgericht Woordenschatonderwijs negatief in het beeld? Anne Vermeer is één van de meest kritische mensen als het aankomt op ontwikkelingsgericht woordenschatonderwijs. Anne Vermeer is niet de enige die weinig vertrouwen toont in het ontwikkelingsgericht woordenschatonderwijs. Sommige ouders op basisschool Het Plein hebben ook weinig vertrouwen in het woordenschatonderwijs. Dit komt doordat zij niet weten hoe het ontwikkelingsgericht woordenschatonderwijs wordt aangepakt. Zij kiezen liever voor het regulier onderwijs. Daar staat woordenschat tenminste op het lesrooster. Maar de vraag is, staat woordenschat dan niet op het rooster op een ontwikkelingsgerichte school?

2 Al deze negatieve geluiden worden tegengesproken door de Rijksuniversiteit Groningen. Zij hebben een onderzoek (Helms Lorenz,1996) gedaan naar het effect van ontwikkelingsgericht woordenschatonderwijs bij Marokkaanse kleuters. Het resultaat van dit onderzoek kwam positief uit de bus voor OgOscholen. Maar de werkwijze van OgOscholen is niet het antwoord voor NT2- kinderen om een inhaalslag in hun woordenschat te bewerkstelligen. Helms Lorenz vroeg zich tijdens het onderzoek af of het adequaat hanteren van de OgO-methodiek 1 (Bacchini, Kruithof, Pompert & Janssen- Vos, 1998; Janssen Vos, 2000) leidt tot een grotere woordenschat in vergelijking met Marokkaanse leerlingen in het reguliere basisonderwijs. Hieruit kwam naar voren dat kinderen op OgO-scholen het vertellen bij een vertelplaat beter konden dan Marokkaanse kinderen op reguliere scholen. De passieve woordenschat bleek bij voor- en nameting van het onderzoek hetzelfde te zijn als bij Marokkaanse kinderen op reguliere scholen. Ook is er een zelfgemaakte toets afgenomen waarbij themawoorden getoetst werden. Hieruit bleek dat OgOkinderen zowel actief als passief meer woorden verwerven. De hierboven geschreven gegevens wijzen uit dat ontwikkelingsgericht onderwijs positieve gevolgen met zich meedraagt. Ontwikkelingsgericht woordenschatonderwijs versus programmagericht woordenschatonderwijs. Zowel de programmagerichte als de ontwikkelingsgerichte benadering besteden aandacht aan woordenschatuitbreiding. Beiden hebben ze hetzelfde doel: woordenschatverschillen tussen Nederlandstalige en anderstalige kinderen te verkleinen. Tussen beide benaderingen in het kader van woordenschatonderwijs is er alleen 1 Principes van het ontwikkelingsgericht onderwijs één duidelijk verschil. Het verschil zit hem in de aanpak van de leerkracht. Op programmagerichte scholen wordt er gewerkt met bestaande woordenlijsten. Een ontwikkelingsgerichte school werkt aan de hand van thema s. Bij elk thema hoort een aparte woordenlijst. Deze bestaat nog niet. Het is de taak van de leerkracht om deze te maken. Kijk naar een brok klei: in potentie is alles aanwezig, maar degene die een vorm in zijn hoofd heeft, kneedt net zolang tot de gewenste vorm zichtbaar is. Schoolleider, Frans de Leeuw Expliciet versus Impliciet Bij het Ontwikkelingsgericht Woordenschatonderwijs gaat het om woordenschatuitbreiding en betekenisvolle communicatieve situaties. Het beste kunnen woorden aangeleerd worden in een betekenisvolle context en binnen een cluster van woorden. Als de betekenisvolle context georganiseerd is, sluit woordenschatuitbreiding direct aan bij de ervaringen die de kinderen zullen opdoen en de gebeurtenissen die zullen plaatsvinden. De leerkracht kiest er in de meeste gevallen voor om de betekenisvolle context klassikaal te starten; alle kinderen doen op hun eigen niveau en eigen tempo mee. Anne Vermeer (2005) 2 vertelt dat bij woordenschatlessen, expliciet de voorkeur geniet boven impliciet aanbieden van woorden. Onderzoeken hebben namelijk aangetoond dat vooral taalzwakke leerlingen het meeste profijt hebben van expliciete doelen en instructiewijzen. De taaldoelen in ontwikkelingsgericht onderwijs zijn vaak impliciet en incidenteel. Hierbij is er geen garantie dat er voldoende leerinhouden aan bod komen, en dat er voldoende herhaling van de vloer komt. 2 Handboek NT2 - Nederlands als tweede taal in het basisonderwijs, 2005.

3 Woordenschatlessen expliciet aanbieden op een OgO-school brengt geen meerwaarde met zich mee. Met het oog op het uitbreiden van het semantisch netwerk moeten woorden in samenhang worden uitgelegd en ingeoefend. Dit gebeurt allemaal in verschillende taalgebruiks- en leersituaties. Zulke situaties heb je op verschillende momenten van de dag. Niet alleen wanneer het vak taal wordt aangeboden. Het Ontwikkelingsgericht Onderwijs gaat er vanuit dat de woorden beter beklijven wanneer ze betekenis hebben voor de kinderen. Het geheim van een rooskleurige toekomst De Viertakt Verhallen 3 vertelt ons dat het gebruik maken van de Viertakt (Van den Nulft & Verhallen, 2002) 4 een goede didactiek is om woorden te laten beklijven bij kinderen. Ook ik ben ervan overtuigd dat dit hét middel is om de woordenschat van kinderen op te krikken. De Viertakt bestaat uit vijf fasen: selecteren, voorbewerken, semantiseren, consolideren en controleren. Hieronder wordt er nader ingegaan op de vijf van fasen van het VSCC-schema. Selecteren: Vooraf het thema selecteert de leerkracht woorden op basis van nut, frequentie en context. De leerkracht maakt een woordenlijst van de aan te bieden woorden. Hierbij wordt rekening gehouden met functiewoorden en inhoudswoorden. Voorbewerken: De beginsituatie wordt gecreëerd. In de voorbewerkingfase wordt het nieuwe woord verbonden met woorden die de kinderen al kennen. Semantiseren: De leerkracht legt het woord uit aan de hand van de drie uitjes : uitleggen, uitbeelden en uitbreiden. Tijdens deze fase is het belangrijk dat de betekenis van het woord duidelijk wordt. Consolideren: Consolideren heeft te maken met inslijpen van woorden door ze veel te herhalen, minimaal zeven keer: het woord moet worden onthouden. Controleren: De leerkracht gaat na of de kinderen de woorden en de betekenis hebben onthouden. De controlefase is belangrijk binnen het OgO, omdat vanuit de controlefase nieuwe activiteiten worden bedacht. Kinderen gebruiken de woorden die aangeleerd zijn met behulp van de Viertakt zelfs aan het eind van het thema in discussies! Stelling: We moeten niet rijden met treinen, dat is niet goed voor het milieu. 3 Handboek NT2- Nederlands als tweede taal in het basisonderwijs, 2005, 4 Met woorden in de weer, 2002, Controlefase Met behulp van de woordenlijst, gemaakt in de fase van het selecteren, kan de leerkracht de groei van de woordenschat registreren. Op een observatielijst staat geschreven of de kinderen de woorden actief of passief beheersen. Later kunnen deze gegevens gebruikt worden voor het jaarboek. De notatie op het observatieformulier is een tussenstap voor de evaluatie waaraan de leerkracht kan zien of de groei van de woordenschat voldoende is.

4 De Viertakt en OgO Zonder het te weten, is het de grondlegger en de didactiek van het OgO die ons laten zien dat de Viertakt voorbestemd is voor het OgO: Vygotski en het Pedagogisch Didactisch Handelingsmodel. *Vygotski Lev Vygotski, de grondlegger van het OgO zegt 5 : Het kind leert van de sociale omgeving en leert de taal in eerste plaats om met anderen te kunnen spreken. Het begint het leren van taal door het luid uitspreken van woorden. Als het kind verder groeit, leert het de woorden te internaliseren, dat wil zeggen dat het kind de woorden verinnerlijkt. Het hardop zeggen wordt vervangen door het in zichzelf te spreken. In dit stuk wordt de overgang van voorbewerken naar consolideren in een rap tempo beschreven. Wanneer een kind een woord hardop zegt, heeft het in de mooiste gevallen al uitleg over het woord gekregen. Het heeft een concept over de betekenis van woord. Tijdens het consolideren wordt het concept bijgesteld. Het kind gebruikt de woorden in verschillende situaties en de woorden worden verinnerlijkt. Tijdens het uitspreken van de desbetreffende woorden wordt niet meer nagedacht over de betekenis. Het gebruiken van de woorden wordt een automatisme. De taal vervult in het proces van taalleren als het ware de rol van een scharnier in de verinnerlijking van het materiele handelen tot het mentale handelen. Lev Vygotski *Het Pedagogisch Didactisch Handelingsmodel Het Pedagogisch Didactisch Handelingsmodel 6 biedt vijf impulsen 5 Wikipedia, Lev Vygotski => de zone van de naaste ontwikkeling 6 Op jou kan ik rekenen: een ontwikkelingsgerichte didactiek voor rekenen aan. Aan de hand van deze impulsen wordt een activiteit binnen het ontwikkelingsgerichte onderwijs voorbereid. Hieronder zijn de impulsen weergeven. -Impuls 1: Gezamenlijke oriëntatie op de activiteit -Impuls 2: Verbeteren en verdiepen van de activiteit -Impuls 3: Verbreden naar andere activiteiten -Impuls 4: Toevoegen van nieuwe handelingsmomenten -Impuls 5: Reflecteren op de activiteit Impuls 1 is te vergelijken met de fase van het selecteren en het voorbewerken. De vraag die in het kader van woordenschatonderwijs gesteld kan worden, is: In welke activiteiten ga ik welke woorden aanbieden en hoe laat ik de kinderen in aanraking met de woorden komen?. Impuls 2 en 3 zijn te vergelijken met de fase van het semantiseren. De vraag die hierbij gesteld kan worden, is: Hoe leg ik de betekenis uit en hoe ga ik dieper op de betekenis in? Impuls 3 en 4 zijn te vergelijken met de fase van het consolideren. Er wordt gezorgd voor een rijke leeromgevingen waarbij de nieuw aangeleerde woorden gebruikt worden door de kinderen. Impuls 5 is te vergelijken met de fase van het controleren. Bij deze fase wordt gecontroleerd of de doelen zijn behaald. Conclusie: De Viertakt hanteert dezelfde didactische principes. Voorlezen Voorlezen aan kinderen blijkt ook de woordenschatontwikkeling van kinderen te bevorderen. Elly (1988) vertelt in haar studie dat kinderen op een basisschool in Nieuw Zeeland vooruit gaan wat woordenschat betreft door het voorlezen. en wiskunde in groep 3 en 4, Niko Fijma en Henk Vink, 2003

5 Bij deze studie werd er geen uitleg gegeven over de betekenis van de woorden. Wanneer er uitleg gegeven wordt, blijkt er nog meer vooruitgang geboekt te worden. Wel moet hierbij gezegd worden dat voorlezen het meest gunstigst is in kleine groepjes. (Morrow en Smit, 1990) aan te bieden omdat taal- en kennisontwikkeling nauw verbonden zijn. Ontwikkelen: kijk naar een plant, je zet hem in goede grond en geeft hem water: de plant ontwikkelt zich. Schoolleider: Frans de Leeuw Een onderzoek op een OgO-school Of het zinvol is om de Viertakt op een ontwikkelingsgerichte school in het Oude Noorden van Rotterdam te introduceren, is voor mij een grote vraag geweest. Doordat iedere leerkracht een andere beginsituatie heeft met betrekking tot de theorie over woordenschatonderwijs, was het efficiënt om een meetinstrument te maken, waarbij de nadruk lag op het gebruik van de Viertakt. Dit meetinstrument vertelde dat de Viertakt niet consequent en adequaat werd gebruikt, terwijl men wel de stappen uit de Viertakt kende. Bij de meeste mensen is de theorie over Viertakt verwaterd. Een voorbeeld uit de praktijk Bij het lezen van dit praktijkvoorbeeld moet goed er gekeken worden naar het volgende: Kijk naar de behoefte van een kind, de leerkracht zit in de zone van de naaste ontwikkeling, geeft hem de nodige woorden en het kind is een stapje verder in zijn Nederlandse taalontwikkeling. Het thema: Het station is begonnen. Ter introductie van het nieuwe thema is groep 6/7C van basisschool Het Plein geplaatst in het Oude Noorden van Rotterdam naar het Rotterdam Centraal Station geweest. Van te voren is er door de leerkrachten een woordenlijst gemaakt met woorden die relevant zijn voor dit thema. Deze woorden worden frequent gebruikt en zijn ook nuttig om Woordmuur: de woorden van het thema verduidelijkt met foto s. (4 e dag van het thema) De woorden uit de woordenlijst zijn door de leerkrachten op het Rotterdam Centraal Station voorbewerkt. Zowel de leerkrachten als de leerlingen maakten foto s van voorzieningen op het station waar ze meer wat van wilden weten. De nieuwe woorden werden verbonden met woorden die de kinderen al kenden. Een aantal kinderen zagen de Thalys, deze werd verbonden met het nieuwe woord internationaal. Doordat de foto s direct afgedrukt waren, konden de leerkrachten de volgende dag beginnen met het vormgeven van het thema in de klas. In de kring werd er gepraat over wat de kinderen gezien hadden op het station en wat ze interessant vonden. Door in te gaan op taaluitingen van kinderen werd er in het gesprek automatisch ingegaan op vijf woorden uit de woordenlijst: internationaal, nationaal, het perron, de vertrektijdentabel en de spoorkaart. Deze werden dan ook direct gesemantiseerd aan de hand van de drie uitjes : uitleggen, uitbeelden en uitbreiden. Na de uitleg van de leerkracht en het gesprek afgerond te hebben, gingen de kinderen met de woorden in de weer. De klas werd in vieren verdeeld. Ieder groepje kreeg een ander spel om de woorden zich eigen te

6 maken. Dit gebeurde elke dag opnieuw. Elke dag werden er vijf nieuwe woorden aangedragen uit de woordenlijst. In dit geval zijn alle woorden uit de woordenlijst gesemantiseerd. Er zijn ook woorden bijgekomen die de kinderen zelf hebben aangedragen. Spellen die gespeeld zijn om de woorden uit het thema te consolideren, zijn: het definitiespel, de kruiswoordpuzzel, het bekertjesspel en zoveel mogelijk vertellen. Elke dag werd het spelen van een bepaald spel gerouleerd, zodat iedereen in verschillende situaties de woorden gebruikten. In één week zijn er 30 woorden aangeboden. Met behulp van de woordenlijst is gecontroleerd of de kinderen de woorden hebben ingeslepen. Niet iedereen heeft de woorden onthouden, maar dat is ook niet wat je vraagt van ontwikkelingsgericht onderwijs. Ieder kind leert het aantal aangeboden woorden op zijn/haar eigen tempo. Kort maar krachtig De onderzoeksvraag van dit artikel luidt: Is het Ontwikkelingsgericht Onderwijs met het oog gericht op woordenschatonderwijs, daadwerkelijk minder profijtelijk voor NT2-kinderen?. Het antwoord op deze vraag is: nee, Ontwikkelingsgericht Onderwijs is wel profijtelijk voor NT2-kinderen. Verscheidene onderzoeken hebben aangetoond dat de didactiek van het OgO vruchten afwerpt. Wel moet hierbij gezegd worden dat alle scholen die meededen aan de verscheidene onderzoeken, allemaal de Viertakt adequaat hanteerde. De Viertakt is de spil van woordenschatonderwijs en deze moet terug te vinden zijn in het woordenschatonderwijs. Bij woordenschatontwikkeling horen ook voorleesboeken. Er moet óók in de bovenbouw voorgelezen worden door leerkrachten! Met dank aan: -M.Helms-Lorenz.; J.L.de Jong- Heeringa, Zij hebben een groot onderzoek gedaan naar de taalontwikkeling van Marokkaanse kleuters op reguliere scholen als op ontwikkelingsgerichte scholen. -Dorian de Haan, zij heeft onderzoek gedaan naar hoe woordenschatonderwijs op een ontwikkelingsgerichte eruit zou moeten zien. Door deze twee uitgebreide onderzoeken heb ik mijn artikel kunnen schrijven. Veel informatie over dit onderwerp was er namelijk niet te vinden. Mijn informatie komt vooral uit deze twee onderzoeken. - Hanneke Pot, NT2-specialiste, docente HS InHolland Rotterdam. -Basisschool Het Plein. Zij hebben mij de mogelijkheid gegeven om ervaring op te doen op een ontwikkelingsgerichte school. - De kinderen van groep 6/7 C op basisschool Het Plein. Zij hebben mij laten zien dat herhaling tijdens het inslijpen van woorden noodzakelijk is. Literatuur: - M.Helms Lorenz, J.L.de Jong- Heeringa, 2006, Ontwikkelingsgericht Woordenschat-onderwijs : De implementatie en effecten bij Marokkaanse kleuters. Een onderzoek uitgevoerd door de Groningse Instituut voor Onderzoek van Onderwijs, de Rijksuniversiteit Groningen, - dr.dorian de Haan, 2005, Stem, taal, verhaal: betekenisverlening in Ontwikkelingsgericht Onderwijs. - Wikipedia, Lev Vygotski => de zone van de naaste ontwikkeling. - Niko Fijma, Henk Vink, 2003, Op jou kan ik rekenen: een ontwikkelingsgerichte didactiek voor rekenen en wiskunde in groep 3 en 4. - Dirkje van den Nulft & Marianne Verhallen, 2002, Met woorden in de weer.

7 - Folkert Kuiken, Anne Vermeer, René Appel, Jeanne Kurvers, Piet Litjens Piet Mooren Marianne Verhallen, 2005, Handboek NT2 - Nederlands als tweede taal in het basisonderwijs. Negatieve berichten over ontwikkelingsgericht woordenschat op het Internet: -Taalachterstand in het primair onderwijs, een lezing van Anne Vermeer, Evaluatieonderzoeken naar Gemeentelijk Onderwijs Achterstand: Ontwikkeling van woordenschat bij NT1 en NT2-kinderen. Lopend onderzoek sinds Bijlage: Woordenlijst Observatielijst Woordenschat in de bovenbouw voor het thema: De Olympische Spelen Auteur: Faraiza Nabie

De Viertakt van Verhallen

De Viertakt van Verhallen De Viertakt van Verhallen Waarom werken met de Viertakt van Verhallen? Vooral in groep 3 leren de kinderen veel nieuwe woorden. Niet alleen tijdens het lezen, maar ook gewoon tijdens de lessen. Het is

Nadere informatie

Woordenschatonderwijs

Woordenschatonderwijs Woordenschatonderwijs 1 Inleiding: Aanleiding om op de Mauritsschool woordenschatonderwijs speerpunt van verbetering te maken: -we hebben te maken met tegenvallende resultaten bij dit vakgebied -kijkend

Nadere informatie

VRAGENLIJST LEERKRACHT ONDERBOUW TUSSENDOELENMONITOR

VRAGENLIJST LEERKRACHT ONDERBOUW TUSSENDOELENMONITOR VRAGENLIJST LEERKRACHT ONDERBOUW TUSSENDOELENMONITOR INHOUDSOPGAVE Beginnende geletterdheid Doelen blz. 3 Activiteiten blz. 3 Evaluatie blz. 4 Speciale leerbehoeften blz. 4 Mondelinge communicatie Doelen

Nadere informatie

Tekst: Berber Groenenberg

Tekst: Berber Groenenberg Een goede woordenschatontwikkeling is voor peuters en kleuters van cruciaal belang om de basisschool succesvol te doorlopen. LOGO 3000 is lesmateriaal voor leidsters en leerkrachten om de woordenschat

Nadere informatie

Woordenschat: Ik weet het wel Woordenschat: Ik doe het niet Woordenschat: Een les en een folder! Waar lopen leerkrachten tegen aan?

Woordenschat: Ik weet het wel Woordenschat: Ik doe het niet Woordenschat: Een les en een folder! Waar lopen leerkrachten tegen aan? Woordenschat: Ik weet het wel Woordenschat: Ik doe het niet Woordenschat: Een les en een folder! Xandra Vennink Hoe komt het dat leerkrachten het belang van woordenschat wel onderkennen maar er weinig

Nadere informatie

WOORDENSCHAT De 4-Takt KWALITEITSKAART. ALGEMENE De 4-Takt. Didactisch

WOORDENSCHAT De 4-Takt KWALITEITSKAART. ALGEMENE De 4-Takt. Didactisch WOORDENSCHAT De 4-Takt Praktische handvatten voor het taallees- en rekenonderwijs zoals deze Kwaliteitskaart zijn te vinden op www.taalpilots.nl en www.rekenpilots.nl. De rubriek implementatiekoffer bevat

Nadere informatie

VRAGENLIJST LEERKRACHT MIDDENBOUW TUSSENDOELENMONITOR

VRAGENLIJST LEERKRACHT MIDDENBOUW TUSSENDOELENMONITOR VRAGENLIJST LEERKRACHT MIDDENBOUW TUSSENDOELENMONITOR INHOUDSOPGAVE Gevorderde geletterdheid Doelen blz. 3 Activiteiten blz. 3 Evaluatie blz. 3 Speciale leerbehoeften blz. 4 Mondelinge communicatie Doelen

Nadere informatie

Ontwikkelingsgericht onderwijs (OGO)

Ontwikkelingsgericht onderwijs (OGO) Ontwikkelingsgericht onderwijs (OGO) Deze visie is gebaseerd op de sociaal- constructivistische leertheorie van Vygotski. Een eerste kenmerk daarvan is dat het leren van kinderen plaatsvindt in een realistische

Nadere informatie

Aanvulling Woordenschat NT2

Aanvulling Woordenschat NT2 Aanvulling Woordenschat NT2 Woordenschat Kinderen die net beginnen met Nederlands leren, moeten meteen aan de slag met het leren van woorden. Een Nederlandstalig kind begrijpt in groep 1 minimaal 2000

Nadere informatie

AANDACHTSPUNTEN Controleren

AANDACHTSPUNTEN Controleren WOORDENSCHAT Controleren Praktische handvatten voor het taallees- en rekenonderwijs zoals deze Kwaliteits zijn te vinden op www.taalpilots.nl en www.rekenpilots.nl. De rubriek implementatiekoffer bevat

Nadere informatie

Voor de leerkracht van groep 1 en 2

Voor de leerkracht van groep 1 en 2 Voor de leerkracht van groep 1 en 2 Handleiding Taaltas voor de leerkracht van groep 1 en 2 Taaltas is een educatief programma dat ontwikkeld is door de Bibliotheek Hoogeveen, OBS Apollo Hoogeveen en Stap-in

Nadere informatie

DE ALMELOSE VOORSCHOOLSE SCHAKELGROEP

DE ALMELOSE VOORSCHOOLSE SCHAKELGROEP 1 DE ALMELOSE VOORSCHOOLSE SCHAKELGROEP In de reguliere peuterspeelzaal stromen soms peuters in met een grote tot zeer grote achterstand in de beheersing van de Nederlandse taal. In sommige gevallen is

Nadere informatie

De opbrengsten van het werken met LOGO 3000 en de gebruikerservaringen van leerkrachten

De opbrengsten van het werken met LOGO 3000 en de gebruikerservaringen van leerkrachten De opbrengsten van het werken met LOGO 3000 en de gebruikerservaringen van leerkrachten Eindrapportage gebruikersonderzoek LOGO 3000 2014 September 2014 Nadia Kassem Inhoud 1. Inleiding... 5 2. Achtergronden...

Nadere informatie

Audit WoordenSchatuitbreiding.

Audit WoordenSchatuitbreiding. Naam: Groep: Audit WoordenSchatuitbreiding. Invoeringsfase: Opmerkingen (knelpunten afspraken): Datum: Tijd: 1. Doelen: a. b. c. 2. Discussie en/of reflectie: 3. Klassenbezoek / feedback: Werkwijze: Observatiepunten

Nadere informatie

De doorgaande woordenschatlijn (huidige situatie) Basisschool de Kameleon April 2008

De doorgaande woordenschatlijn (huidige situatie) Basisschool de Kameleon April 2008 De doorgaande woordenschatlijn (huidige situatie) Basisschool de Kameleon April 2008 Kerndoel woordenschat Kerndoel Omschrijving Het vergroten van de woordvoorraad in het Nederlands van leerlingen. De

Nadere informatie

TAALPLAN. 2014-2018 Ambitie De Al-Qoeba School Ademt TAAL

TAALPLAN. 2014-2018 Ambitie De Al-Qoeba School Ademt TAAL TAALPLAN 2014-2018 Ambitie De Al-Qoeba School Ademt TAAL 1 1-Taalonderwijs op de Al-Qoeba Het taalonderwijs op de Al-Qoeba is te verdelen in drie fasen: 1. De kleuterfase 2. Groep 3 3. Groep 4-8 Bij de

Nadere informatie

De competenties. A Vertellen en voorlezen. A 1.2 Competenties. Competenties

De competenties. A Vertellen en voorlezen. A 1.2 Competenties. Competenties De competenties A Vertellen en voorlezen A 1.2 A1 A2 A3 A4 Je kunt verhalen om voor te lezen of te vertellen kiezen voor iedere leeftijdsgroep van de basisschool. Je kunt het voorlezen of vertellen van

Nadere informatie

KWALITEITSKAART. De Viertakt. De Viertakt. Taal / lezen / rekenen

KWALITEITSKAART. De Viertakt. De Viertakt. Taal / lezen / rekenen KWALITEITSKAART Taal / lezen / rekenen PO Praktische handvatten voor het taallees- en rekenonderwijs zoals deze Kwaliteitskaart zijn te vinden op www.schoolaanzet.nl. Deze website bevat alle informatie

Nadere informatie

Beleid voor NT2- leerlingen/ taalzwakke leerlingen op de Leilinde

Beleid voor NT2- leerlingen/ taalzwakke leerlingen op de Leilinde Beleid voor NT2- leerlingen/ taalzwakke leerlingen op de Leilinde Als kinderen aangemeld worden bij de Leilinde voor de groepen 3 t/m 8 hebben ze altijd een jaar onderwijs in Nederland gehad. Zo niet dan

Nadere informatie

Problemen in het rekenonderwijs bij NT2 kinderen. Een kwestie van woordenschat of is er meer aan de hand?

Problemen in het rekenonderwijs bij NT2 kinderen. Een kwestie van woordenschat of is er meer aan de hand? Eveline Groen Problemen in het rekenonderwijs bij NT2 kinderen. Een kwestie van woordenschat of is er meer aan de hand? Rekenonderwijs op de basisschool is steeds taliger geworden. De meeste moderne rekenmethodes

Nadere informatie

Kent PomPom straks minder woorden dan de Amsterdamse kleuters? Moeten alle Nederlandse basisscholen aan de BAK?

Kent PomPom straks minder woorden dan de Amsterdamse kleuters? Moeten alle Nederlandse basisscholen aan de BAK? Kent PomPom straks minder woorden dan de Amsterdamse kleuters? Moeten alle Nederlandse basisscholen aan de BAK? Pompom, het boegbeeld van Schatkist, speelt een belangrijke rol als vriendje van de kinderen

Nadere informatie

LESBESCHRIJVING HOGESCHOOL ROTTERDAM PABO. Hoofdfase

LESBESCHRIJVING HOGESCHOOL ROTTERDAM PABO. Hoofdfase HOGESCHOOL ROTTERDAM PABO Hoofdfase LESBESCHRIJVING Jongere kind - Oudere kind Semester 1-2 - 3-4 - 5* Student: Linda Ouwendijk Studentnummer: 0813937 Paboklas: 2F Datum: 19-01-2010 Stageschool + BRIN:

Nadere informatie

Uitwerking Leerlijn ICT Ogtb Titus Brandsma

Uitwerking Leerlijn ICT Ogtb Titus Brandsma Algemeen Uitwerking Leerlijn ICT Ogtb Titus Brandsma Maart 2015 o Groep 0/instroom: Afhankelijk van de ontwikkeling van het kind kunnen de muisvaardigheden geoefend worden door het programma Spelen met

Nadere informatie

2. semantiseren: de leerkracht verduidelijkt woorden en betekenissen

2. semantiseren: de leerkracht verduidelijkt woorden en betekenissen WOORDENSCHAT Semantiseren Praktische handvatten voor het taallees- en rekenonderwijs zoals deze Kwaliteits zijn te vinden op www.taalpilots.nl en www.rekenpilots.nl. De rubriek implementatiekoffer bevat

Nadere informatie

Werken aan een woordenschatcultuur

Werken aan een woordenschatcultuur Taal Ontwikkeling van een grote woordenschat Werken aan een Kinderen met een grote woordenschat hebben op school profijt van hun woordkennis. Met name bij begrijpend lezen is een goede woordenschat essentieel

Nadere informatie

Stap 7: Actie ondernemen.41 De beschrijving van de gang van zaken en de resultaten van de uitgevoerde acties 41 Het beargumenteren van de keuze die

Stap 7: Actie ondernemen.41 De beschrijving van de gang van zaken en de resultaten van de uitgevoerde acties 41 Het beargumenteren van de keuze die Actieonderzoek Basisschool de Hoeksteen schooljaar 2011-2012 Naam student: Jozien Koster Studentennummer: 80102 Klas: L42 Vakgebied: Nederlands, woordenschatuitbreiding AO-trainer: Stefan Schuur AO-expert:Annerieke

Nadere informatie

GION. Ontwikkelingsgericht Woordenschatonderwijs De implementatie en effecten bij Marokkaanse kleuters

GION. Ontwikkelingsgericht Woordenschatonderwijs De implementatie en effecten bij Marokkaanse kleuters GION Gronings Instituut voor Onderzoek van Onderwijs Rijksuniversiteit Groningen Postbus 1286 9701 BG Groningen Ontwikkelingsgericht Woordenschatonderwijs M. Helms-Lorenz J.L. de Jong-Heeringa Ontwikkelingsgericht

Nadere informatie

Schakelklas Kleuters Lelystad

Schakelklas Kleuters Lelystad Schakelklas Kleuters Lelystad 2 1. Schakelklas voor Kleuters Het project Schakelklas voor Kleuters in Lelystad, afgekort SKK, begeleidt leerlingen uit groep 1 en 2 en ondersteunt hun leerkrachten op het

Nadere informatie

Toelichting competenties

Toelichting competenties Toelichting competenties De vraag van dit onderzoek was of leerkrachten, intern begeleiders en schoolleiders die werken met nieuwkomers aanvullende of extra competenties nodig hebben bovenop de bekwaamheidseisen

Nadere informatie

BEOORDELING STAGE DOOR DE VAKMENTOR

BEOORDELING STAGE DOOR DE VAKMENTOR Opleidingsinstelling Adres Telefoon fax BEOORDELING STAGE DOOR DE VAKMENTOR Identificatie Naam student/cursist: Opleidingsonderdeel/module: Stageplaats: Vakmentoren: naam en contactgegevens Periode: O

Nadere informatie

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers?

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Cor Aarnoutse Wat doe je met kinderen die moeite hebben met begrijpend lezen? In dit artikel zullen we antwoord geven op deze vraag. Voor meer informatie verwijzen

Nadere informatie

Format groepsplan. HOE bied ik dit aan? -instructie -leeromgeving AANPAK METHODIEK. Automatiseren Modelen. Automatiseren Modelen Begeleid inoefenen

Format groepsplan. HOE bied ik dit aan? -instructie -leeromgeving AANPAK METHODIEK. Automatiseren Modelen. Automatiseren Modelen Begeleid inoefenen Format groepsplan Groep namen WAT wil ik bereiken? WAT bied ik aan om dit doel te bereiken? HOE bied ik dit aan? -instructie -leeromgeving HOEveel tijd? Zelfstandig of met de leerkracht? HOE volg ik de

Nadere informatie

Materialen voor woordenschatonderwijs

Materialen voor woordenschatonderwijs Materialen voor woordenschatonderwijs In onderstaande tabellen staan de methoden en materialen gerangschikt naar doelgroep en de NTC-Richting waarvoor ze bruikbaar zijn. Onder de tabellen staat meer informatie

Nadere informatie

Planmatig werken in een taalrijke omgeving

Planmatig werken in een taalrijke omgeving De Driesprong Nieuwlande Planmatig werken in een taalrijke omgeving Naam Ina Doldersum - directeur - locatieleider Naam Hilde Timmerman - coördinator - taalcoördinator Leerlijn Taal/MT lid 52 leerlingen

Nadere informatie

De didactiek achter WoordenSTART

De didactiek achter WoordenSTART achtergrondinformatie De didactiek achter WoordenSTART voor de leerkracht Een goed begin is het halve werk Bijsluiter Dinges Als je vanmiddag toch naar de stad gaat, neem voor mij dan zo n dinges mee...

Nadere informatie

Interactief werken aan woordenschat Onderzoek in groep 2 tot en met groep 4

Interactief werken aan woordenschat Onderzoek in groep 2 tot en met groep 4 Interactief werken aan woordenschat Onderzoek in groep 2 tot en met groep 4 OnderwijsBewijs-programma Femke Scheltinga Maud van Druenen Karin van Usen Waarom dit onderzoek? De aanleiding - Grote verschillen

Nadere informatie

Toetsvragen bij domein 2 Woordenschat

Toetsvragen bij domein 2 Woordenschat bijvoorbeeld Exemplarische opleidingsdidactiek voor taalonderwijs op de basisschool Toetsvragen bij domein 2 Woordenschat Bart van der Leeuw (red.) Jo van den Hauwe (red.) Els Moonen Ietje Pauw Anneli

Nadere informatie

WOORDENSCHAT - MIDDENBOUW Met woorden aan de gang

WOORDENSCHAT - MIDDENBOUW Met woorden aan de gang WOORDENSCHAT - MIDDENBOUW Met woorden aan de gang Praktische handvatten voor het taallees- en rekenonderwijs zoals deze Kwaliteits zijn te vinden op www.taalpilots.nl en www.rekenpilots.nl. De rubriek

Nadere informatie

Vakdidactiek: inleiding

Vakdidactiek: inleiding Vakdidactiek: inleiding Els Tanghe 1 1. Inleiding Een specialist in de wiskunde is niet noodzakelijk een goede leraar wiskunde. Een briljant violist is niet noodzakelijk een goede muziekleraar. Een meester-bakker

Nadere informatie

a.roland holst c ollege QUEST een avontuurlijke zoektocht...

a.roland holst c ollege QUEST een avontuurlijke zoektocht... a.roland holst c ollege QUEST een avontuurlijke zoektocht... de uitdaging... Hallo, ik ben Hanna. Dit jaar ben ik begonnen aan QUEST. QUEST past prima bij mij. Dat denk ik zelf, dat denken mijn ouders

Nadere informatie

Evaluatieonderzoek workshop Nieuws van het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid

Evaluatieonderzoek workshop Nieuws van het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid Evaluatieonderzoek workshop Nieuws van het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid Verwachting, waardering en leerwinst van de Workshop Nieuws Laura Gil Castillo en Eva Mulder, januari 2009 Universiteit

Nadere informatie

In Nederland spreken we van eerste opvang, maar

In Nederland spreken we van eerste opvang, maar taal Voorbereiden op Nederlands onderwijs Taalhulp in de eerste opvang De laatste tijd is er veel te doen over de eerste opvang. Het aantal nieuwkomers is enorm toegenomen en dus ook het aantal migranten-

Nadere informatie

Plan van aanpak Hoek van Holland/Van Rijckevorsel n.a.v. rapportage inspectie kwaliteit VVE.

Plan van aanpak Hoek van Holland/Van Rijckevorsel n.a.v. rapportage inspectie kwaliteit VVE. De aanpak op schoolniveau: Indicator Doel Actie/middel Tijdpad Wie Resultaat Professionalisering Tussenevaluatie /borging Condities Scholing VVE. Ouders De leerkrachten van de vroegschoolse zijn VVE-geschoold.

Nadere informatie

Lezen met begrip: de sleutel tot schoolsucces

Lezen met begrip: de sleutel tot schoolsucces Lezen met begrip: de sleutel tot schoolsucces Mariët Förrer is Senior consultant CPS onderwijsontwikkeling en advies te Amersfoort. E-mail: m.förrer@cps.nl Dit artikel verkent, vanuit het perspectief van

Nadere informatie

Zaakvakwoorden consolideren met speels gemak.

Zaakvakwoorden consolideren met speels gemak. Philip Oldenbeuving meertaal Zaakvakwoorden consolideren met speels gemak. Effectief aan de slag met woordenschatuitbreiding in de bovenbouw. De laatste jaren groeit het besef binnen het onderwijs, dat

Nadere informatie

Woordenschat Een vak apart?

Woordenschat Een vak apart? Woordenschat Een vak apart? Learning words Inside & out Tessa de With Enschede Woensdag 28 oktober 2009 3 Het voorbeeld van de muis Een model van het leren lezen Begrijpend luisteren Woordenschat Technisch

Nadere informatie

op (afnemende) sturing Een interventie gericht op docenten bij het opleiden en begeleiden van studenten naar zelfstandig beroepsbeoefenaars.

op (afnemende) sturing Een interventie gericht op docenten bij het opleiden en begeleiden van studenten naar zelfstandig beroepsbeoefenaars. op (afnemende) sturing Een interventie gericht op docenten bij het opleiden en begeleiden van studenten naar zelfstandig beroepsbeoefenaars. Auteur: Anneke Lucassen Zelfevaluatie begeleiden bij zelfstandig

Nadere informatie

Beoordelingsinstrument Digitale Leermiddelen Taalonderwijs

Beoordelingsinstrument Digitale Leermiddelen Taalonderwijs kennisnet.nl Beoordelingsinstrument Digitale Leermiddelen Taalonderwijs Op de volgende pagina s treft u het beoordelingsinstrument Digitale Leermiddelen Taalonderwijs. Het instrument is ingedeeld in acht

Nadere informatie

Tentoonstelling Beeldende Kunst Middeleeuwen

Tentoonstelling Beeldende Kunst Middeleeuwen Tentoonstelling Beeldende Kunst Middeleeuwen De Middeleeuwen kennen verschillende stijlen en uitingsvormen van religieuze thema s Om de leerlingen hier een goed inzicht in te geven en zelf mee aan te slag

Nadere informatie

EEN GOEDE WOORDENSCHAT: DE BASIS VOOR EEN GOEDE SCHOOLLOOPBAAN

EEN GOEDE WOORDENSCHAT: DE BASIS VOOR EEN GOEDE SCHOOLLOOPBAAN EEN GOEDE WOORDENSCHAT: DE BASIS VOOR EEN GOEDE SCHOOLLOOPBAAN Leren als een op taal gebaseerde activiteit is sterk afhankelijk van woordkennis. Lezers begrijpen niet wat ze lezen als ze de betekenis van

Nadere informatie

KWALITEITSKAART. Begrijpend luisteren. De doorgaande didactische lijn begrijpend luisteren/lezen in groep 1-8

KWALITEITSKAART. Begrijpend luisteren. De doorgaande didactische lijn begrijpend luisteren/lezen in groep 1-8 KWALITEITSKAART Opbrengstgericht werken in de kleuterperiode PO Onder begrijpend luisteren bij kleuters verstaan we het luisteren naar een voorgelezen verhaal of andere tekst. Het is het equivalent van

Nadere informatie

Al doende leren Een module voor trainers

Al doende leren Een module voor trainers Al doende leren Een module voor trainers Bijlagen: Powerpoint Een module voor trainers Handouts: Stappenplan internetgebruik (De Strategiekaart) Print van Powerpoint prestaties geld Parktijkopdrachten

Nadere informatie

Les 1 Kikker en de Vreemdeling

Les 1 Kikker en de Vreemdeling Les 1 Kikker en de Vreemdeling Benodigdheden: - Kikker en de Vreemdeling voorleesboek - Kaartje met groene en rode stip - Rode en groene kaartjes Algemene beschrijving: Deze les is een inleiding op de

Nadere informatie

Startpunt. Handleiding voor het bijbelonderwijs op de basisschool. Wat is Startpunt?

Startpunt. Handleiding voor het bijbelonderwijs op de basisschool. Wat is Startpunt? Startpunt Handleiding voor het bijbelonderwijs op de basisschool Wat is Startpunt? Startpunt is een handleiding voor leerkrachten op de basisschool, voortgekomen uit de praktijk van de basisschool. Veel

Nadere informatie

Er kan pas over Coöperatief Leren gesproken worden als er gewerkt wordt volgens een aantal basisprincipes kortweg GIPS genoemd.

Er kan pas over Coöperatief Leren gesproken worden als er gewerkt wordt volgens een aantal basisprincipes kortweg GIPS genoemd. Op onze school werken we al nu alweer enkele jaren met Coöperatief Leren volgens Kagan & Kagan. Het is ons antwoord op de vraag vorm en inhoud te geven aan het NIEUWE LEREN. We doen dit in alle groepen

Nadere informatie

KWALITEITSKAART. Semantiseren. Taal / lezen / rekenen. 1. Voorbewerken 2. Semantiseren 3. Consolideren 4. Controleren

KWALITEITSKAART. Semantiseren. Taal / lezen / rekenen. 1. Voorbewerken 2. Semantiseren 3. Consolideren 4. Controleren ALITEITSKAART Taal / lezen / rekenen PO 1. Voorbewerken 2. 3. Consolideren. Controleren is de tweede stap de viertakt waarbij het verduidelijken betekenissen centraal staat. Als kind woord leert moet het

Nadere informatie

Stappenplan Dyslexietraject

Stappenplan Dyslexietraject Stappenplan Dyslexietraject Een leerling komt in aanmerking voor dyslexie-onderzoek wanneer: Criterium van de achterstand: er sprake is van een significante achterstand op het gebied van lezen en/of spelling

Nadere informatie

Ronde 3. Op Woordenjacht: creatief en effectief werken aan woordenschatuitbreiding. 1. Inleiding

Ronde 3. Op Woordenjacht: creatief en effectief werken aan woordenschatuitbreiding. 1. Inleiding Ronde 3 Barbara van der Linden Fontys Fydes Contact: b.vanderlinden@fontys.nl Op Woordenjacht: creatief en effectief werken aan woordenschatuitbreiding 1. Inleiding Kinderen zijn echte woordenkrachtpatsers.

Nadere informatie

Woordenschatonderwijs in Amsterdam

Woordenschatonderwijs in Amsterdam Woordenschatonderwijs in Amsterdam Een inventarisatie van de stand van zaken in het basisonderwijs Annefieke Bonants Studentnummer: 1254412 Email: abonants@hotmail.com Begeleider: Prof. Dr. F. Kuiken Tweede

Nadere informatie

3 Associëren Waar denken we aan bij het woord.? Zo snel mogelijk associaties noemen.

3 Associëren Waar denken we aan bij het woord.? Zo snel mogelijk associaties noemen. Woordspelletjes voor kleuters Om de woordenschatontwikkeling te stimuleren, is het belangrijk dat de nieuwsgierigheid van de leerlingen geprikkeld wordt. Dit moet op een speelse, prikkelende en uitdagende

Nadere informatie

Didactische verantwoording. Allemaal taal. Taal en communicatie voor pedagogisch medewerkers in de kinderopvang en op de peuterspeelzaal

Didactische verantwoording. Allemaal taal. Taal en communicatie voor pedagogisch medewerkers in de kinderopvang en op de peuterspeelzaal Didactische verantwoording Allemaal taal Taal en communicatie voor pedagogisch medewerkers in de kinderopvang en op de peuterspeelzaal Jenny van der Ende Taalondersteuning bij kinderen Naast behoefte aan

Nadere informatie

1. Ik zorg voor een inspirerende leeromgeving waarin de leerlingen zelfstandig leren

1. Ik zorg voor een inspirerende leeromgeving waarin de leerlingen zelfstandig leren Stellingen visie 1. Ik zorg voor een inspirerende leeromgeving waarin de leerlingen zelfstandig leren 2. Ik heb voldoende vertrouwen in mijn leerlingen om ze op afstand te coachen en begeleiden 3. Ik houd

Nadere informatie

Nationaal congres Taal en Lezen. 15 oktober 2015 Woordenschat in de bovenbouw WWW.CPS.NL

Nationaal congres Taal en Lezen. 15 oktober 2015 Woordenschat in de bovenbouw WWW.CPS.NL Nationaal congres Taal en Lezen 15 oktober 2015 Woordenschat in de bovenbouw WWW.CPS.NL Contactgegevens Tseard Veenstra t.veenstra@cps.nl 06 55168626 (G)een vak apart De reiger in de klas Ooit was men

Nadere informatie

Muiswerk Strategisch Lezen is gericht op het aanleren van deelvaardigheden die nodig zijn voor een strategische leesaanpak.

Muiswerk Strategisch Lezen is gericht op het aanleren van deelvaardigheden die nodig zijn voor een strategische leesaanpak. Strategisch Lezen Muiswerk Strategisch Lezen is gericht op het aanleren van deelvaardigheden die nodig zijn voor een strategische leesaanpak. Doelgroepen Strategisch Lezen Muiswerk Strategisch Lezen is

Nadere informatie

Effectief leesonderwijs

Effectief leesonderwijs Effectief leesonderwijs Het CPS heeft in de afgelopen jaren een aantal projecten op het gebied van lezen ontwikkeld en uitgevoerd. Deze projecten zijn in te zetten in de schakelklassen en met name bij

Nadere informatie

Overzicht. Onderzoekstaal. TOHBO Inholland. Taalbeleid Inholland 5-3-2013

Overzicht. Onderzoekstaal. TOHBO Inholland. Taalbeleid Inholland 5-3-2013 Overzicht Onderzoekstaal Dorian de Haan Lectoraat Ontwikkelingsgericht Onderwijs Studiedag Domein Onderwijs, leren en levensbeschouwing 12 april 2012 Taal: Taalbeleid Inholland Onderzoek: Onderzoek Domein

Nadere informatie

Piramide. Dé educatieve methode voor alle jonge kinderen

Piramide. Dé educatieve methode voor alle jonge kinderen Voor- en vroegschoolse educatie Piramide Piramide Dé educatieve methode voor alle jonge kinderen Geeft jonge kinderen de kans zich optimaal te ontwikkelen Biedt houvast en ruimte voor pedagogisch medewerkers,

Nadere informatie

Zomerscholen. Kees Broekhof Sardes

Zomerscholen. Kees Broekhof Sardes Zomerscholen Kees Broekhof Sardes Agenda Kader: bestuursafspraken Doelgroepen Doelen en ambities Kwaliteit Kwantiteit Ervaringen in Utrecht en elders Bestuursafspraken zomerschool Doelgroepen: kinderen

Nadere informatie

Overzicht competenties Schrijven

Overzicht competenties Schrijven Overzicht competenties Schrijven Inleiding De insteek bij alle hbo-opleidingen is om in de komende jaren een competentiegerichte aanpak te gaan hanteren. De bedoeling daarbij is om onder andere de student

Nadere informatie

Groetjes Marjan de Vos

Groetjes Marjan de Vos Thema Trouwen! In groep drie heb ik pas geleden het thema trouwen behandeld, omdat de klassenassistente ging trouwen! De kinderen vonden het helemaal geweldig! Aan de hand van woordenschatonderwijs heb

Nadere informatie

De bibliotheek op school als instrument voor optimale ontwikkelkansen voor kinderen. Samen sterk met

De bibliotheek op school als instrument voor optimale ontwikkelkansen voor kinderen. Samen sterk met De bibliotheek op school als instrument voor optimale ontwikkelkansen voor kinderen. Samen sterk met Waarom? Het leven van Lisa Wist u dat? 1,5 miljoen volwassen Nederlanders zijn laaggeletterd zijn? Dat

Nadere informatie

vastleggen: van grafisch naar traditioneel

vastleggen: van grafisch naar traditioneel 1 Hoe werk je met grafische notatie in de onderbouw en hoe kom je tot traditionele notatie? Een uitleg met praktijkvoorbeelden van eenvoudig naar complex. Vastleggen: van grafisch naar traditioneel Hans

Nadere informatie

KWALITEITSKAART. Woordenschatverwerving: De bodem onder woordenschatdidactiek

KWALITEITSKAART. Woordenschatverwerving: De bodem onder woordenschatdidactiek KWALITEITSKAART Woordenschat PO Woordenschatverwerving: De bodem onder woordenschatdidactiek Ontwikkeling van de woordenschat als onderdeel van de vroege taalontwikkeling In de paper Effectief leesonderwijs

Nadere informatie

Beschrijving van de gegevens: hoeveel scholen en hoeveel leerlingen deden mee?

Beschrijving van de gegevens: hoeveel scholen en hoeveel leerlingen deden mee? Technische rapportage Leesmotivatie scholen van schoolbestuur Surplus Noord-Holland Afstudeerkring Begrijpend lezen 2011-2012, Inholland, Pabo-Alkmaar Marianne Boogaard en Yvonne van Rijk (Lectoraat Ontwikkelingsgericht

Nadere informatie

in de klas Opzet lesbrief

in de klas Opzet lesbrief in de klas lesbrief Opzet lesbrief De lesbrief Alleen op de wereld sluit aan bij de voorstelling van Maas theater en dans en nummer #92 van het BoekieBoekietijdschrift. Alle lessen zijn ook geschikt voor

Nadere informatie

Activerende didactiek

Activerende didactiek Activerende didactiek De verantwoording voor de lessenserie De activerende didactiek zorgt ervoor dat leerlingen actiever en zelfstandiger bezig zijn met leren, het laat leerlingen effectiever leren. De

Nadere informatie

Informatie. vakgebieden. Groep 6

Informatie. vakgebieden. Groep 6 Informatie vakgebieden Groep 6 Taal Gehanteerde methode: Taal in beeld - Spelling in beeld Uitgever: Zwijsen Taal in beeld is een taalmethode voor groep 4 tot en met 8 van het basisonderwijs. De methode

Nadere informatie

Taalmozaïek in 20 vragen

Taalmozaïek in 20 vragen Taalmozaïek in 20 vragen 1. Taalonderwijs aan jonge kinderen? Is dat nodig? Kinderen leren taal toch vanzelf? Kinderen hebben een aangeboren vermogen om taal te leren. Maar taal zelf is niet aangeboren.

Nadere informatie

Ontwikkelingsgericht onderwijs

Ontwikkelingsgericht onderwijs Ontwikkelingsgericht onderwijs Leren op de John F. Kennedyschool De basisschool van onze zoon, de John F. Kennedyschool te Zutphen, is dit schooljaar begonnen met een nieuwe manier van werken. Ze zijn

Nadere informatie

Gesprekken om te leren!

Gesprekken om te leren! 26 Tijdschrift Taal, jaargang 4, nummer 7 Gesprekken om te leren! Auteur: Gerri Koster In Ontwikkelingsgericht Onderwijs (OGO) is interactie de basis voor het werken aan thema s. Gesprekken zorgen voor

Nadere informatie

Logopedie op SBO de Evenaar

Logopedie op SBO de Evenaar Logopedie op SBO de Evenaar Schooljaar 2010-2011 Presentatie van: Corine Brouwer en Olga van Schaik Inhoud De visie afgezet tegen de behandelcriteria voor logopedie Verdeling logopedie schooljaar 2010-2011

Nadere informatie

Informatie. vakgebieden. Groep 4

Informatie. vakgebieden. Groep 4 Informatie vakgebieden Groep 4 Taal Gehanteerde methode: Taal in beeld - Spelling in beeld Uitgever: Zwijsen Taal in beeld is een taalmethode voor groep 4 tot en met 8 van het basisonderwijs. De methode

Nadere informatie

RONDE 1: INBREKEN IN DE KLAS Didactische praktijken ter ondersteuning van gelijke onderwijskansen in het KLEUTERONDERWIJS

RONDE 1: INBREKEN IN DE KLAS Didactische praktijken ter ondersteuning van gelijke onderwijskansen in het KLEUTERONDERWIJS CONFERENTIE STEUNPUNT GOK: De lat hoog voor iedereen!, Leuven 18 september STROOM KRACHTIGE LEEROMGEVINGEN RONDE 1: INBREKEN IN DE KLAS Didactische praktijken ter ondersteuning van gelijke onderwijskansen

Nadere informatie

H u i s w e r k b e l e i d

H u i s w e r k b e l e i d H u i s w e r k b e l e i d Voor maken. sommige een Voor kinderen aantal anderen kinderen een is complexe het levert huiswerk huiswerk taak echter waarbij geen een zij problemen bron een beroep van op,

Nadere informatie

Opdracht didactisch Stripverhaal

Opdracht didactisch Stripverhaal Opdracht didactisch Stripverhaal Door Priscilla de Kock, Joey Larioza en Wesley van Vliet A. Inleiding B. Beginsituatie voorkennis C. Doelstelling D. Lesplannen A. Inleiding Deze lessenserie is bedoeld

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 9. 5 Planning 83 5.1 Leerdoelen en persoonlijke doelen 84 5.2 Het ontwerpen van het leerproces 87 5.3 Planning in de tijd 89

Inhoud. Inleiding 9. 5 Planning 83 5.1 Leerdoelen en persoonlijke doelen 84 5.2 Het ontwerpen van het leerproces 87 5.3 Planning in de tijd 89 Inhoud Inleiding 9 1 Zelfsturend leren 13 1.1 Zelfsturing 13 1.2 Leren 16 1.3 Leeractiviteiten 19 1.4 Sturingsactiviteiten 22 1.5 Aspecten van zelfsturing 25 1.6 Leerproces vastleggen 30 2 Oriëntatie op

Nadere informatie

Docentenhandleiding PO Schoolkamp

Docentenhandleiding PO Schoolkamp Docentenhandleiding PO Schoolkamp Inhoudsopgave 1 Inleiding... 1 2 Wat maakt deze opdracht 21 e eeuws?... 1 2.1 Lesdoelstellingen... 2 2.2 Leerdoelen... 2 3 Opzet van de opdracht... 2 3.1 Indeling van

Nadere informatie

Onderzoek Zuid-Afrika

Onderzoek Zuid-Afrika Onderzoek Zuid-Afrika Tweede taalverwerving en tweede taalonderwijs Engels als tweede taal in het basisonderwijs Naam: Kimberly Vermeulen Studentnummer: S1077859 Klas: PLV3B Minor: Internationalisering

Nadere informatie

Vincent-stripverhaal MAKEN VOELEN SAMENWERKEN KIJKEN. Expertisecentrum Kunsttheorie Primair Onderwijs www.expertisecentrum-kunsttheorie-po.

Vincent-stripverhaal MAKEN VOELEN SAMENWERKEN KIJKEN. Expertisecentrum Kunsttheorie Primair Onderwijs www.expertisecentrum-kunsttheorie-po. Vincent-stripverhaal Expertisecentrum Kunsttheorie Primair Onderwijs Vincent-stripverhaal Een opdracht voor groep 5 of 6 gericht op inleven en maken. Leerlingen maken samen een stripverhaal, gebaseerd

Nadere informatie

KWALITEITSKAART. Controleren. Taal / lezen / rekenen

KWALITEITSKAART. Controleren. Taal / lezen / rekenen KWALITEITSKAART Taal / lezen / rekenen PO 1. voorbewerken 2. semantiseren 3. consolideren 4. controleren In het woordenboek is de betekenis van controleren onder andere ingevuld als checken en toetsen.

Nadere informatie

Leer- en Ontwikkelingsspel

Leer- en Ontwikkelingsspel SPEELWIJZE LEER- EN ONTWIKKELINGSSPEL - Bladzijde 1 / 13 SPEELWIJZE Leer- en Ontwikkelingsspel Leren en ontwikkelen spelen een belangrijke rol in onze samenleving. Veranderingen op allerlei gebied volgen

Nadere informatie

De overigen gebruiken de TAK toets (2 x per jaar, Deventer 3x) en Ordenen van Cito, in Apeldoorn en Deventer ook Taal voor Kleuters (2x per jaar).

De overigen gebruiken de TAK toets (2 x per jaar, Deventer 3x) en Ordenen van Cito, in Apeldoorn en Deventer ook Taal voor Kleuters (2x per jaar). Impressie bijeenkomst schakelkring 27 mei 2009 De derde schakelkringbijeenkomst vond plaats op 27 mei 2009 in Utrecht. Deze middag is begeleid door Paul Kooiman, Karin Vaessen en Kees Broekhof van Sardes

Nadere informatie

Activiteiten voor jonge kinderen Activiteiten voor jonge leerlingen zouden moeten voldoen aan de volgende kenmerken:

Activiteiten voor jonge kinderen Activiteiten voor jonge leerlingen zouden moeten voldoen aan de volgende kenmerken: BEWEGINGSONDERWIJS IN HET SPEEllOKAAL Gelukkig gaan steeds meer pedagogisch ingestelde vakspecialisten werken ten behoeve van het onderwijs in de onderbouw van de basisschool. "'t Web" is er in geslaagd

Nadere informatie

De Voorleesvogel voor ouders en kleuters. Draaiboek voor de leerkracht

De Voorleesvogel voor ouders en kleuters. Draaiboek voor de leerkracht De Voorleesvogel voor ouders en kleuters Draaiboek voor de leerkracht 1 Openbare Bibliotheek Amsterdam Team Educatie 020-5230786 / 780 g.vanderbijl@oba.nl 2 Inhoud In het kort... 4 Een planning... 6 1.

Nadere informatie

Opleiding docent rekenen MBO. Groep Nova College 6 november 2014 Derde bijeenkomst

Opleiding docent rekenen MBO. Groep Nova College 6 november 2014 Derde bijeenkomst Opleiding docent rekenen MBO Groep Nova College 6 november 2014 Derde bijeenkomst Inhoud 1. Introductie 2. Verhoudingen en procenten 3. Portfolio 4. Lunch 5. Onderzoek 6. Ontwikkelingen in rekenonderwijs

Nadere informatie

Kinderen leren schrijven. www.taalvorming.nl

Kinderen leren schrijven. www.taalvorming.nl Kinderen leren schrijven www.taalvorming.nl Uitgangspunten van taalvorming Taalvorming is een lang bestaande werkwijze die je ook kunt zien als schrijfdidactiek werken vanuit eigen ervaringen samenhang

Nadere informatie

Planmatig samenwerken met ouders

Planmatig samenwerken met ouders Ouderparticipatie Team Planmatig samenwerken met ouders Samen vooruit! Tamara Wally Tamara Wally (MSc.) is werkzaam bij de CED- Groep. Ze werkte mee aan de publicatie Samen vooruit, over planmatig werken

Nadere informatie

1 Introductie. We wensen je veel plezier met deze kaarten! Pieternel Dijkstra en Petra Bunnik

1 Introductie. We wensen je veel plezier met deze kaarten! Pieternel Dijkstra en Petra Bunnik 1 Introductie Leerlingen hebben recht op onderwijs dat bij hen past en dat hun individuele capaciteiten laat opbloeien. Deze kaarten helpen leerkrachten en docenten, intern begeleiders, remedial teachers,

Nadere informatie