ANGST EN TERREUR IN DOEL. Voor Ilse en Erik For Ilse and Erik

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ANGST EN TERREUR IN DOEL. Voor Ilse en Erik For Ilse and Erik"

Transcriptie

1

2 ANGST EN TERREUR IN DOEL Voor Ilse en Erik For Ilse and Erik

3 De voorpagina Doel heeft een belangrijke rol gespeeld bij het onderscheppen van de Duitse V-bommen die vanuit Nederland afgeschoten werden met de bedoeling om de haven van Antwerpen te vernietigen. Het polderdorp heeft daarvoor een zware tol moeten betalen, want niet minder dan 59 V1-bommen en 9 V2 s zijn op het grondgebied gevallen. Er vielen 13 doden en verschillende gewonden. Ook werden 35 huizen geheel of gedeeltelijk vernield. De foto op de voorzijde is een compilatie van Bruno Ndoj waarin we een ronkende V1 met een vuurpluim uit de staart zien naderen. De voorgestelde V1 is een afbeelding van een maquette van 30 cm. De vuurzee is gemaakt tijdens een brandweeroefening. Het dorp is weliswaar niet Doel maar het geeft een impressie van hoe het gelukkig niet is gegaan. De achtergrond bestaat uit een dreigende lucht: iets wat, gezien de aanwezigheid van de kerncentrale, niet echt uitzonderlijk is. Ingeweven een stukje handgeschreven tekst uit de persoonlijke correspondentie van Snip Coleman en de familie De Paepe. Drukkerij Partner Print bvb, Churchilllaan Schoten 2012 De Nul Consulting ISBN Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de rechthebbende(n). All rights reserved. No part of this publication may be reproduced, stored in a retrieval system, or transmitted, in any form or by any means, electronic, mechanical, photocopying, recording, or otherwise, without the prior permission in writing of the authors.

4 Angst en Terreur in Doel Richard De Nul Samenstelling & Onderzoek & Fotografie Layout & Research & Photography

5 Inhoudstabel De Voorpagina 2 Inhoudstabel 5 Voorwoord 6 Doel en zijn Omgeving 8 My 'Little' War 10 Bij Mijn Grootouders in Kieldrecht 10 De Duitsers zijn in Aantocht 11 De Ondergang van het Schip Villes De Bruges 12 Moeilijke Tijden 15 Verhuis naar Doel 16 Uit 'Lessen over Beschutting tegen Luchtaanvallen' 17 Moord op Theofiel De Munck 18 Knorretje Dolf 19 De Duitse Luftwaffe zwakt af 21 Brieven aan het Nageslacht 23 Stilte voor de Storm 23 Spektakel aan de Overzijde 23 Te Gast op de Olifanthoef 24 Een invasie van Duitse Soldaten 24 Doelenaars onder de Tafel 28 Zoektocht naar voedsel 31 De Best Bewaarde 'Duitse' Kogel 32 Op Wacht 37 Het Lindenhof 38 Bezoek van Vluchtelingen 39 Een Hachelijke Onderneming 41 Vrijheidslied 42 Daden van Gastvrijheid 43 Paardenjacht en Huisarrest 45 Dood en Verderf 46 De Ontnuchtering 47 De Intocht van de Britse Bevrijders 47 De hoeve van Emeri Mussche - Meervis 48 De 'Life-Line' te Saeftinghe 52 De Redding van Jerome Brill, radiotelegrafist 57

6 De Heldin van Doel 59 Gebukt onder de Duitse Bezetting 59 De Gestapo en de Weerstand 59 Het Vertrek van de Duitsers 61 Een Onverwachte Duitse Inspectie 61 Eindelijk Rust Les Putains en de Koffer 63 Zoektocht naar de Koffer 65 Vergelding of Dankbaarheid 67 Vluchtende Duitsers 67 En Toen Waren de Duitsers Vertrokken Wilde Bendes naar Doel? 71 En Toen Kwam de Royal Artillerie 73 De Intocht van de Amerikanen 73 Als Bij Donderslag... Een V1-bom te Doel 75 De Schippers van Doel onder Vuur 77 Tijdens de Duitse Bezetting 77 De Schippers van Doel tijdens WO II 78 4 September Na de Bevrijding... Het Gevaar is nog niet Geweken 85 Iets over het 42 ste Searchlight Regiment 86 Sperballonnen - In Het Licht van de Duisternis 88 Het Brits Afweergeschut 91 Mist over De Schelde 92 Het Mysterie uit Goes 93 Het Nonneken 96 De Bevrijding van Doel - Errata 97 Duitsers op de Vlucht 101 Wie was Richard Specht 102 Misvattingen omtrent V1 en V2 107 Onthullingen over een Blindganger 109 Nabeschouwingen 113 De Duitse Bezetting 113 Het Ontstaan van 'Brieven aan het Nageslacht' 114 Toelichting en Duiding bij 'De Heldin van Doel' 115 Eerbetoon aan de Schippers / Schipperslied 118 De Schippersgilde 119 Waarom moest de Stroketen Verdwijnen? 120 Wie was Louis Voet of 'De Krol' 122 Dankbetuigingen 125 Bronnen 126 Herkomst van de Illustraties 127 Gezocht: Held of Heldin van Doel 128 Nawoord en De Achterkant 129

7 Voorwoord Door Louis D.H. Mussche Vertellingen uit onze jeugd begonnen steevast met 'Er was eens...' een openingszin die thans uitermate toepasselijk is bij de verhalen die over Doel handelen. Mijn leefwereld van weleer is inderdaad nagenoeg verdwenen. Een belangrijk deel van de roemrijke geschiedenis van de poldergemeente Doel ligt immers bedolven onder een meterhoge laag zand. Tientallen woningen in het pittoreske dorp, die elkaar eeuwen lang geschraagd hebben, werden verminkt of zijn met de grond gelijk gemaakt. Bulldozers en grijpkranen hebben het symetrisch aangelegd landschap en stratenpatroon uit balans gebracht. De toegang tussen woonkernen en de mensen die er leefden en werkten, werden verbroken. De helden uit mijn jeugd zijn spoorslags uit hun vertrouwde biotoop verdreven. Kortom, de verhalen over Doel missen een happy-end. De bewoning van 'het eiland den Doel' begon zowat 800 jaar geleden. Uit de lezing van historische naslagwerken (zie bronnen) weten wij dat vissers, herders, moerdelvers en dijkenbouwers toen reeds invallen van plunderaars en roversbenden moesten trotseren. De geschiedschrijving over het leven in de Scheldepolders is verder doorspekt met strijdverhalen over troepen die er hun twisten hebben uitgevochten. Enkele vestingen en forten die in de loop der eeuwen langs de vloedlijn van de Schelde gebouwd werden, zijn vandaag nog tastbare getuigen van de belangrijke strategische betekenis van het Scheldebekken. Om het achterland te beschermen of om de tegenstrever van de Schelde weg te houden werd om de haverklap WATER als taktisch wapen gebruikt. In 1944 heeft het moderne Duitse leger eveneens van dit aloude wapen gebruikgemaakt en werd de polder gedurende acht maanden geïnundeerd. Op de schaarse drooggebleven landerijen werden zware boomstammen in de grond gepoot: dit alles om de landing van de geallieerde vliegtuigen te beletten. Gedurende acht maanden hebben de Doelenaren ervaren wat het betekent om midden in een drijfnatte polder te moeten leven. Vele inwoners werden uit hun overstroomde huizen verdreven. Slechts enkele 'gelukkigen' zijn erin geslaagd om op hoger gelegen eilandjes te overleven. De strategische beslissing om de Scheldepolders onder water te zetten, is tijdens de aftocht in september 1944 als een boemerang over de Duitse troepen teruggekeerd. Duizenden vluchtende soldaten zaten op een smalle landstrook langs de Schelde als ratten in een val. In hun pogingen om de rechteroever te bereiken, werden de troepen dag en nacht door de geallieerden aangevallen. De nog levende getuigen die de bezettingsperiode hebben meegemaakt, hebben net zoals ik een respectabele ouderdom bereikt. Voor de geschiedschrijver die de ooggetuigen van Wereldoorlog II zelf aan het woord wil laten, wordt het dus de hoogste tijd om aan de slag te gaan. Richard De Nul heeft dit blijkbaar ingezien en is voor de redactie van dit boek 'Angst en Terreur in Doel' koortsachtig op zoek gegaan naar authenticiteit. In het nawoord van zijn vorig boek 'De Bevrijding van Doel' schrijft de auteur terecht 'dat zoveel nog niet gezegd is: er is nog zoveel informatie...' 6

8 Tijdens zijn zoektocht naar nieuw feitenmateriaal heb ik Richard voor het eerst ontmoet. Onze kennismaking heeft als het ware een lawine van nog meer nieuwe contacten op gang gebracht. De lezing van 'Angst en Terreur in Doel' leert ons dat de septemberdagen 1944 diep in de herinnering van de getuigen, die in het boek aan het woord komen, gegrift staan. In tegenstelling tot de onderdrukking die onze (groot)ouders tijdens de 'Grote Oorlog '14-'18 in het 'étappengebied' hebben ondergaan, is het in Doel gedurende de Tweede Wereldoorlog relatief rustig gebleven. De 18-daagse veldtocht in mei 1940, en vooral de bevrijding van het Scheldebekken in september 1944 maken hierop evenwel een belangrijke uitzondering. Tijdens de septemberdagen van het jaar 1944 werden ongeveer vluchtende soldaten van het 15 de Duitse leger door de geallieerden samengedreven op een smalle landstrook langsheen de Westerschelde in Zeeuws-Vlaanderen en langs de Schelde in de noordwesthoek van Vlaanderen. Het waren deze troepen die chaos, angst en terreur veroorzaakt hebben bij de polderbevolking. Na 14 lange dagen en nachten hield de stroom vluchtende Duitse militairen plotseling op. De Doelenaren kwamen bevreesd uit hun schuilplaatsen en zagen hoe de straten herschapen waren in een inferno. Honderden hongerige paarden doolden in het rond op zoek naar voedsel. De dorpsbewoners waren opgelucht toen de bezetting definitief voorbij was. Van euforie was evenwel geen sprake. Enkel op het gemeentehuis heerste er een uitgelaten stemming. Onbekende gewapende verzetstrijders riepen luid dat hun tijd aangebroken was 'om af te rekenen met de zwarten'. De overheid had nauwelijks de tijd om het rondslingerende legermateriaal op te ruimen, want plots kwamen onbemande vliegende bommen vanuit het noorden, met bestemming Antwerpen, overgevlogen. Om de moorddadige V1 "Vergeltungswaffen" tijdens hun vlucht te onderscheppen, werden de poldergemeenten andermaal bezet, ditmaal door bevriende Britse troepen. Als huldebetoon werd op 20 juni 1948 het Brits Oorlogsmonument opgericht. Het is mijn overtuiging dat de 'Septembergebeurtenissen' in het geheugen van iedere toenmalige polderbewoner gebrand staan. Schippers, burgers en landbouwers hebben elk vanuit hun specifieke leefwereld de aftocht van de Duitse troepen in 1944 beleefd. Helaas waren ons tot voor kort enkel 'flarden' van individuele verhalen bekend. Het is de verdienste van Richard De Nul dat de afzonderlijke belevenissen thans in boekvorm samengebundeld zijn. De belangstellende lezer kan zich voortaan een samenhangend beeld vormen over de dramatische aftocht van het Duitse bezettingsleger en de angst en terreur die de troepen veroorzaakt hebben. Tenslotte, en niet in het minst, geeft dit boeiend historisch naslagwerk een blijvende stem aan het bedreigde Scheldedorpje Doel. 7

9 Vijf Duitse soldaten poseren voor het haventje van Doel in 1940 tijdens hun uitstap. Ze staken de Schelde over vanaf Lillo. Ze behoorden tot het Heeres-Kraftfahr Park 15 in Antwerpen en herstelden de vrachtwagens van het Duitse Leger. De foto onderaan hebben ze genomen vanaf de Schelde. Op het dak van de molen zien we nog de originele koepel. 8

10 De Duitse Luftwaffe zwakt af Vanaf 1943 werd de kwaliteit van het brood erbarmelijk. Het was keihard en nog nauwelijks eetbaar. Tarwe was verkrijgbaar via de 'zwarte markt' en toen vader een kleine handmolen had gekocht, bakten we zelf ons brood. Alle schoolaktiviteiten gingen gewoon door en de meester las regelmatig voor uit een vaderlandslievend boek. Hierdoor werden we allemaal 'echte' patriotten. We kenden een hele reeks moppen en verhaaltjes op de kap van de Duitsers. We beseften heel goed aan wie we deze konden verder vertellen en dat was zeker niet aan onbekenden. Het zou overkomen als een vijandige houding tegenover Duitsland. Tijdens de vakanties brachten we veel tijd door in het kleine haventje van Doel. Er was plaats genoeg om te spelen en er was steeds wel iets spannends te beleven. Het navigatielicht aan de aanlegsteiger was verboden gebied omdat dit een geliefd doelwit was voor gevechtsvliegtuigen. Bij een luchtaanval was ons ook geleerd om niet op de loop te gaan, maar om ons gewoon schuil te houden achter de dijk of een muurtje. Na het luchtgevecht gingen we op zoek naar 'schrapnells'; ze waren zeer gegeerd als aandenken. Toen de Duitse 'Luftwaffe' verzwakte, verminderden ook de luchtaanvallen. De geallieerde legers kregen meer en meer de overhand in de lucht. Tijdens de schoolvakanties mocht ik regelmatig met vader mee gaan vissen op de Binnenschelde. Meermaals zag ik hoe Engelse gevechtsvliegtuigen in duikvlucht over het schip kwamen aanvliegen voor inspectie. Ze vlogen zo laag dat ik het aangezicht van de piloten kon waarnemen. We staken onze armen omhoog en maakten het V-teken. Ze reageerden door twee vingers op te steken en te wuiven met de vleugels van hun vliegtuig, waarna ze verdwenen in de verte. Geen enkele schipper is aangevallen omdat de Engelsen zeer goed wisten hoe belangrijk voeding voor de burgers was. In de oude windmolen van Doel waren 10 tot 20 soldaten van de Wehrmacht ingekwartierd, en op strategische punten rond het dorp hadden ze bunkers en luchtdoelbatterijen, 'flak' geïnstalleerd. Deze soldaten behoorden tot een andere eenheid en soms woonden ze de zondagsdienst bij in de kerk van Doel. Hun wapens lieten ze achter in de inkomhal van de kerk. Wat zou er gebeurd zijn als iemand van het verzet toen op een 'idee' was gekomen? De Duitse soldaten oefenden zeer regelmatig waarbij ze gebruik maakten van 'houten kogels'. Tijdens de oefeningen in de haven verzamelden we achter hen de lege hulzen. We vroegen ons steeds af, waarom de 'Feldwebel' (sergeant) brulde 'neer te liggen', uitgerekend op een plaats waar men in de modder plofte. Misschien was dit hun natuurlijke doen maar wij noemden hen 'Duitse varkens'! Weken gingen voorbij en de luchtgevechten verminderden. De bommenwerpers bleven onverminderd overvliegen en de frequentie ervan vermeerderde aanzienlijk. Er circuleerde een mopje over een Duitse officier. Elke morgen telde hij de vliegtuigen die overvlogen in de richting van Duitsland. Hij noteerde het aantal, en 's avonds telde hij de terugkerende toestellen. Hij noteerde tevreden het aantal 'Abgeschossen' toestellen en riep dan vrolijk 'Zwei, Fünf oder Zehn Abgeschossen'. Op een zekere dag keerden er vijf toestellen meer terug uit de richting van Duitsland. De officier zat met een probleem; hij krabde zich achter de oren en schreef: 'Fünf beigeschossen'. Toen kwam juli Terwijl we aan het spelen waren, stopte er een glanzende, zwarte Duitse limousine (later begrepen we dat het een 'Mercedes' was die gebruikt werd door prominente politiekers en officieren) aan de haven. Vier hogere officieren stapten uit en inspecteerden de kleine haven van Doel. Ze toonden interesse in Lillo, het dorp aan de overzijde van Doel. Na wat discussie en hevig gebarenspel klommen ze terug in hun auto en verdwenen in de richting van waar ze gekomen waren. Het was het begin van de aftocht... 9

11 Een eerste foto toont het oude haventje in het Paardenschor te Doel. Het was enkel toegankelijk bij hoge tij. Vandaag pompt de kerncentrale op deze plaats het koelwater uit de Schelde. Op de foto zien we Leon Van De Velde met zijn verloofde Lucienne Lis. Twintig meter verder naar het punt van het schor zien we hen zitten op de deksteen van de oude sluis in het Paardenschor. In deze deksteen stond ingebeiteld: 'Paardenschor ingedijkt in 1568'. Achter hen bevond zich een kleine waterkom met daarachter de Schelde. Tussen deze waterkom en de Schelde ging men vroeger het riet snijden. Voor hen, niet in beeld, ligt de desolate vlakte van het Paardenschor. De laatste foto geeft een zicht vanop de dijk tussen de Stroketen (links) en het Paardenschor (rechts). De vorige foto's zijn genomen rechts achter het standpunt van de fotograaf. De hoeve van Frans De Paepe ligt een twintigtal meter links achteraan. Het is op deze dijk, weliswaar iets meer naar achteren, dat na de terugtrekking van de Duitsers na de Tweede Wereldoorlog, het Engelse afweergeschut stond opgesteld. We zien Remi De Mulder (echtgenoot van Erna Van De Velde, zuster van Leon) genieten van het landschap. Twintig jaar later zal dit alles verdwenen zijn om plaats te maken voor de kerncentrale... De waterkom Na een ruzie met een Duitse officier heeft Adolf De Paepe (broer van Frans De Paepe) de officier uitgedaagd om het geschil te beslechten in de waterkom. De afrekening leidde ertoe dat er in het water een nieuw gevecht ontstond. Hierbij verloor de Duitser zijn broek en durfde niet meer uit het water komen... Het is een waargebeurd verhaal, maar dateert van een andere oorlog, nl Detail van een door de Duitsers achtergelaten bakelieten radio. 10

12 Een Hachelijke Onderneming Begin september is nog steeds een drukke periode voor de landbouwers. Op de akkers stonden de late aardappelen klaar om geoogst te worden. Papa was bezorgd voor de oogst van het uienzaad dat rijp op zijn akker stond en dat zonder ingrijpen zou verloren gaan. Tijdens het avondmaal werd afgesproken om de volgende dag een poging te wagen om de akkers te bereiken. Deze waren gelegen in de omgeving van de hoeve van oom Emeri Mussche - Meervis aan de Zoetenberm. Ondanks de beschietingen en de ontploffingen van projectielen in de omgeving van de haven waren wij reeds vroeg op stap, want het was ruim drie kwartier lopen. Het eerste gedeelte van het traject verliep probleemloos. Langs de weg stonden tientallen paarden te grazen maar verder bleef het rustig. Ter hoogte van de hoeve van Stefaan Creyne zagen wij voor het eerst gewapende soldaten staan. Papa besloot om toch verder te stappen want terugkeren zou enkel wantrouwen scheppen. Met een bang hart vervolgden wij onze tocht en begroetten we de soldaten met een hoofdbeweging. Op het erf achter de haag stond een vreemdsoortig tuig in schotelvorm opgesteld op het dak van een gesloten vrachtwagen. Slechts maanden later werd ons verteld dat het een nieuwe uitvinding betrof, nl. een radarantenne. Naarmate wij de dijk naderden, werd het drukker. Het 'Lindenhof' lag volledig volgestouwd met legermateriaal en troepen, maar ook deze hindernis konden wij probleemloos voorbijgaan. Beneden de Zoetendijk versnelden wij onze pas tot bij de hoeve van nonkel Emeri Mussche. Onze familie was dolblij ons te zien. Sinds vorige maandagavond hadden zij alle beschikbare plaatsen moeten afstaan aan de militairen. Melk en eieren werden opgeëist of geroofd door de vluchtende en uitgeputte soldaten. Wij spanden het paard voor de driewielkar en reden naar onze akker die bezijden de hoogstamboomgaard gelegen was. De uitgestrekte boomgaard was volgestouwd met legermateriaal. Enkele soldaten verdrongen zich rond de veldkeuken terwijl hun paarden zich tegoed deden aan het malse gras en gretig de bladeren en de appels van de laaghangende takken vraten. Doorheen de boomgaard lag een veldweg langswaar wij onze akker konden bereiken. Wij werden op geen enkel ogenblik door de Duitse soldaten verontrust. Zij liepen apatisch en vaak ongewapend in het rond of lagen uitgestrekt onder de fruitbomen te slapen. Aan de rand van de akker hadden de Duitsers al een gedeelte van onze aardappelen op een slordige wijze gerooid. Wij zouden eerst de rijpe zaadpoppen van de uien oogsten en daarna enkele zakken aardappelen met de riek uitsteken. Tijdens de werkzaamheden bleven wij de boomgaard in het oog houden. Het viel ons op dat de Duitsers zich angstvallig onder de bomen schuilhielden. Het was allerminst een strategische opstelling van vastberaden vechters, maar een ordeloze troep die ongetwijfeld al vele dagen op de vlucht was voor de oprukkende geallieerden. Gedurende enkele uren hadden wij ongestoord kunnen werken en we hadden de grote balen ongedorsen ajuinzaad reeds op de kar geladen. Het paard graasde, aangetuigd met gareel en oogkleppen, maar los van de kar in de grachtkant toen wij vanuit de verte vliegtuiglawaai hoorden. In minder dan geen tijd kwamen vanuit de richting Ouden Doel drie laagvliegende gevechtsvliegtuigen overgevlogen. Vliegensvlug doken wij naast de kar en zagen het verschrikte paard wild om zich heen springen. Aan het ronde embleem op de romp merkten wij dat het Engelse vliegtuigen van de RAF waren. In de boomgaard was het benauwend stil: het was net of de Duitse soldaten van de aardbol verdwenen waren. Na een tiental minuten hernam hetzelfde scenario zich en scheerden de vliegtuigen andermaal laag boven onze hoofden. Er werd andermaal geen schot gelost, noch vanuit de vliegtuigen, noch vanop de grond. Zodra wij het geronk in de verte hoorden verstommen, spanden wij het paard voor de kar en verdwenen richting hoeve. Wat er met de geoogste aardappelen is gebeurd kan ik mij niet meer te herinneren, maar wellicht zijn die toen op het veld achtergebleven. 11

13 Een trouwfoto (1930) van Frans De Paepe en Eulalie Adriaenssens. Samen hebben zij vijf kinderen. Op de foto hieronder zien we van links naar rechts: Emilienne, Omer, Leona, Jerome en Marie- Louise. Tijdens de bezetting van de Duitsers, zullen de neven van Frans, Leon, Dolf en Fons eveneens intrekken op de boerderij. Fons De Paepe, de grootste van het gezelschap, zal de leiding van de boerderij op zich nemen. De boerderij was gelegen aan de linkerzijde van de Molenstraat (nu Scheldemolenstraat) net voor de wijk 'de Stroketen'. Een familiefoto van het gezin De Paepe - Adriaenssens voor het woonhuis van de boerderij. De foto is genomen tijdens de Duitse bezetting. De woning zal kort nadien zwaar beschadigd worden door een V1 inslag, ongeveer 50 meter verderop in de boomgaard. Gelukkig vallen er geen slachtoffers en blijft de woning bewoonbaar. Alle ramen vallen echter aan diggelen. 12

14 De Heldin van Doel Naar een getuigenis van Omer De Paepe. Tekst: Louis D.H. Mussche en Richard De Nul Gebukt onder de Duitse Bezetting Vele maanden voor V-Dag werd de hoeve van Frans De Paepe en Eulalie Adriaensses door de Duitse troepen bezet. Hun overste, een oudere officier, had de opkamer in de woning voor zich opgeëist. Vanaf die dag was het een heen en weer geloop van militairen die het gezinsleven danig verstoorden. Om de rust en de samenhorigheid van het gezin te bewaren, bejegende Eulalie de ongenode gasten met respect. Vrij vlug bleek dit de goede strategie te zijn. Eulalie merkte dat het stroeve masker bij de officier langzaam afviel en er zowaar een gevoelige familieman te voorschijn kwam die nood had aan nestwarmte en geborgenheid. Toen de officier had opgemerkt dat het gezin, elke avond voor het slapengaan, de rozenkrans bad werd het hem droef te moede. Met tranen in de ogen diepte hij s anderendaags zijn eigen rozenkrans uit zijn broekzak te voorschijn en vertrouwde Eulalie toe dat de paternoster zijn sterkste wapen was waarmee hij de gruwelen van de oorlog kon trotseren en waarmee hij dagelijks om vrede bad. De ziekte van haar man Frans, die vaak bedlegerig was, baarde Eulalie grote zorgen. Naast haar bekommernis voor het voortbestaan van de boerderij was zij vooral begaan met de opvoeding van hun vijf jonge kinderen, drie meisjes en twee jongens. Goddank kon zij steunen op de hulp van haar familie en vrienden. Drie neven van Frans namen hun intrek bij het gezin aan de Molenstraat in Doel. De aanwezigheid van Fons, die officieel de plaats van zijn neef innam, stelde geen probleem. De Gestapo en de Weerstand Het verblijf van Leon en Dolf, neven van Frans De Paepe, was evenwel niet zonder gevaar. Beide mannen werden door de bezetter opgeëist om in Duitsland verplicht arbeid te gaan verrichten. Ze hadden alle drie hun woonplaats in St. Paulus verlaten om zich schuil te houden bij hun neef te Doel. Na een jaar werd Leon angstig en meldde zich met een smoes aan bij het arbeidsambt. Hij kreeg de zekerheid dat hij in Dresden zijn vak als bakker verder kon uitvoeren (+ Dresden 15/02/1945). Dolf bleef zich als werkweigeraar schuil houden in het hol van de leeuw midden van de Duitse soldaten die zich op het erf kwamen vestigen. Fons droeg tegenover zijn gastvrije familie een groot geheim met zich. Fons was lid van de weerstandsbeweging AS-GL (*). Hij gedroeg zich als een gewone landarbeider die zijn opdrachten op het veld en op de hoeve plichtsgetrouw uitvoerde. Zijn slaapstee bevond zich in het woonhuis onder de dakpannen. Met de verstekeling Dolf had Fons een geheim fluitsignaal afgesproken waarmee hij verwittigd werd telkens wanneer er gevaar dreigde. Normaal zocht Dolf zijn schuilplaats op in de schuur, maar bij hoge nood dook hij het wagenhok in om zich daar in de houten beerkuip te verschuilen. Te pas en te onpas, zowel bij dag als bij nacht, voerde de Gestapo inspecties uit bij de troepen. Blijkbaar hadden zij het vooral gemunt op de officieren. Zijn kamer werd talloze keren grondig doorzocht en werden er documenten meegenomen. Na dergelijke razia s zakte het humeur bij de troepen tot het nulpunt. Op een gegeven ogenblik vertrouwde de officier aan Eulalie toe dat de speurders zijn paternoster, die naast zijn bed op de grond was gevallen, ontdekt hadden. Hij vreesde voor een strenge ondervraging. Tot zijn verwondering had de Gestapo zijn dierbaar bezit terug op het bed gelegd en zijn de gevreesde sancties uitgebleven. *: AS-AL: Verzamelnaam van verzetsgroepen (Armée Secrète - Geheime Leger). 13

15 Een eerste foto toont de volledige bemanning van een RA artilleriekanon dat opgesteld stond op de Scheldedijk. Ook hier de vertrouwde gezichten van Frans, Eulalie, Marie-Louise en Rozeke. De tweede foto toont de bemanning van het andere kanon. Op deze foto zien we duidelijk aan de schoorsteen dat de manschappen staan opgesteld voor het oude woonhuisje. Dit zal weldra worden afgebroken (1946) om plaats te maken voor een nieuw, moderner en groter exemplaar. We zien nog net aan de rechterkant de Scheldedijk. De soldaat, rechts onderaan, is de allerkleinste van de groep. Het is Barny, de kok die zich onderscheidde door zijn kookkunsten. Men had daarvoor een groot fornuis van het pensionaat laten aanrukken. De man was zo klein van gestalte dat zijn kameraden hem tijdens de landing te Normandië aan land hebben moeten dragen, anders was hij verdronken! Er bestond een goede verstandhouding tussen de Engelse soldaten en het gezin De Paepe. Om de tijd te doden, hielpen ze op de boerderij waarbij ze steeds zeer nauwgezet te werk gingen. De voederbieten werden zo mooi opgestapeld dat er wel tweemaal zoveel biet kon worden gestockeerd. Een grap, een stukje toneel of wat toverkunstjes met muntjes van 25 centiemen bracht steeds hilariteit of leven in de brouwerij. Van drinken hadden ze ook verstand, want op een bepaald moment kwamen ze met hun drieën stomdronken thuis. Eén van hen viel van zattigheid als dood neer in de keuken voor de voeten van Eulalie. Moeder dacht dat hij dood was en wou hem naar buiten dragen. Het was wel schrikken toen hij plots luidruchtig opsprong! Eulalie was boos... 'Ikke komiek...', zei hij... 14

16 Wilde Bendes naar Doel? Verteld door Roger Herman. Tekst: Roger Herman en Richard De Nul De Duitsers waren vertrokken en Doel was bevrijd door de Britse strijdkrachten. Er heerste wanorde, en oude vetes werden afgerekend. Er was niet veel nodig om bestempeld te worden als collaborateur. De weerstand had zich gedurende de bezetting moeten schuilhouden en werd nu zonder enige hierarchie losgelaten op de bevolking. Velen van hen waren totaal onbekenden van het Doeldorp. Een nieuwe dreiging was ontstaan. Het begon allemaal door huizen te beschilderen met zwarte teer. Wie had geen appel of een stuk spek aangeboden aan een arme uitgeputte drommel? Het waren ook maar mensen. Verdiende je daarom gemerkt te worden met een zwarte swastika op uw voorgevel? Anderzijds was het alle dagen feest in Doel. De café's deden gouden zaken en de lokalen van de Parochiekring bulkten uit van plezier en vertier. Volk in overvloed, muziek, dans en natuurlijk de jonge dames en mannen van Doel waren er altijd wel present. Flt/Sgt Thomas Izzard had zowat de lokale leiding van de RAF soldaten. Een gespreksonderwerp was natuurlijk de steeds stijgende dreiging die uitging van de Witte Brigade. Niemand was er gerust op, want men wist dat er in sommige café's in de naburige dorpen opruiende taal werd gesproken. Op een bepaald moment blies Izzard alarm, stopte de muziek en sloot de Parochiale Kring. Hij gebood alle soldaten om onmiddellijk in volle gevechtsuitrusting paraat te staan op de speelplaats van de jongensschool. Vijftien minuten later brak daar de hel los onder het lawaai van de ronkende motoren van moto s en gevechtsvoertuigen. Iedereen stond klaar om gehelmd en gewapend ten strijde te trekken richting molen en Doelse polder. Nadien vertelde Flight Sergeant Izzard aan Roger Herman dat hij wist dat in aanpalende gemeenten allerlei bendes huisden en gebouwen vernielden. 'Dat kan in 'den Doel' niet gebeuren, dat wil ik niet', zei hij. Daarom had hij enkele van zijn soldaten naar Kieldrecht gestuurd om poolshoogte te nemen. Onze Engelse vrienden hadden extra centen meegekregen om het bier wat beter te laten vloeien en om de lippen wat losser te maken. Zo hadden ze vernomen dat er een groep zou worden samengesteld in Stekene om via Prosperpolder sommige inboedels in Doel kort en klein te slaan. Zo hebben ze inderdaad de bende in Prosperpolder tegengehouden en hen duidelijk gemaakt; 'Bekijk ons maar eens, mannen. Hier is geen doorkomen aan: keer maar onmiddellijk terug'. Gelukkig hebben ze dat gedaan en is er geen geweld gebruikt. Doel is opnieuw gespaard gebleven van groot onheil dankzij het kordaat optreden van onze 'Flight Sergeant'. Thomas Izzard heeft wel bekend dat hij een groot risico heeft genomen, beseffende dat hij zich heeft gemengd in een binnenlandse aangelegenheid. 15

17 De Schippers van Doel tijdens W.O. II Naam van het Schip Eigenaar / Schipper Type boot Elisabeth Verhaegen Adolf Binnenschip Lejo Verhaegen Gerard Binnenschip Emelie Van De Vijver Johannes Binnenschip Maria Van De Vijver Engelbert Binnenschip Irene Van Malder Henri Binnenschip Mathilde Dietens Frans Binnenschip Loam Camerman Jozef Spits (38m - 5.5m) Pefra Praet Petrus Stoomsleepboot Quarantaine Staatsboot - Veerboot D2 (Doel 2) Praet Richard Vissersboot Adrienne Cant Philemon Binnenschip Matrozen: Van Der Linden Leon Pefra Cant René Adrienne Van Malder François Irene De Caluwé Prosper Emelie en Maria Een zicht op de haven tijdens de Duitse bezetting. Op de kade bemerken we de magazijntjes van hotel De Graanhandel (pag. 102) en van de Flandria. Op bevel van de Duitsers zijn deze afgebroken. Ze belemmerden het zicht over de Schelde. Naast de aanlegsteiger zien we het schip Mathilde. De foto is gemaakt in 1940 door enkele soldaten van het Heeres-Kraftfahr Park

18 4 September 1944 Door het snel oprukken van het geallieerde leger bleef het schip Johanna, waar Leon Van Der Linden aan boord was, aan wal liggen in de Zuiderdokken te Antwerpen. De schippers hadden s morgens het dwingende bevel van de Duitse overheid gekregen om alle schepen te verlaten. De Duitse bezetters waren gedwongen om zich terug te trekken. Al wat niet kon worden meegenomen of van dienst kon zijn voor de geallieerden moest worden vernietigd. Voor onze schepen betekende dit het tot zinken brengen. Later bleek dat leden van het verzet dit gebeuren hadden kunnen voorkomen. Schipper, Antoine Camerman, raadde Leon aan om met de tram via Lillo, en dan met de veerboot naar Doel, terug huiswaarts te keren. Aangekomen te Lillo was er nergens een veerboot te bespeuren. De overzetdienst was in de voormiddag stopgezet. Er heerste algemene ontreddering en wanneer men hem vertelde dat alle jongens tussen 16 en 35 jaar werden opgeëist, moest hij toch zien om zo snel mogelijk thuis te geraken. Zijn zoektocht naar een roeiboot bleef vruchteloos tot hij een klein houten bootje zag liggen tegen de dijk. Vervolgens ging hij op zoek naar enkele potten of een emmer om het water eruit te scheppen. Toen hij ermee uit de haven wou vertrekken, zag hij nog twee Doelenaars aanlopen. Het waren schipper Tréfon Dietens en schoolmeester Jozef Stuer. Het bootje was overvol, maar er was geen alternatief. Ze moesten naar de overkant. Ze zouden het wel redden. Terwijl ze roeiden in de richting Liefkenshoek kwam bij elke trek aan de riemen het water in het bootje. De twee medereizigers moesten constant het water uithosen. Er vlogen regelmatig jachtvliegtuigen over maar gelukkig lieten ze het trio ongemoeid. Net voor ze de overkant bereikten, brak er een riem en al wrikkend moesten ze verder. De schrik zat er wel in bij de passagiers. Leon herinnert zich nog hoe hij telkens meester Stuer moed moest inspreken: 'Meester, niet bang wezen... we redden het wel'. Het gezelschap landde op een 200 meter bovenwaards de steiger van Liefkenshoek. Nadat ze het bootje zo hoog mogelijk op de dijk hadden getrokken, gingen ze langs de rivierzijde op stap naar hun dorpje Doel. Toen ze hun dorpje naderden, waren ze verrast om zoveel Duitsers te zien. Ze kwamen afgezakt naar de Schelde om te worden overgezet. In het haventje lagen de schippers te wachten op de bevrijding. Niemand had ooit gedacht om zo een toevloed van ontredderde Duitse soldaten te zien. Het Duitse leger had Doel uitgekozen voor hun terugtocht over de Schelde. Via de haventjes van Lillo en Frederick moesten de soldaten en het materiaal ingezet worden om Walcheren te ontzetten. Door de bezetter werden alle schepen en vissersvaartuigen opgeëist en werd de bemanning verplicht om soldaten, materiaal, voorraden en paarden over te varen. Zoals beschreven was het een heksenketel te Doel. De sleepboot van Petrus Josephus Praet ( , broer van Richard Praet) bevond zich in die periode wegens omstandigheden in het haventje van Doel. Wegens de grote diepgang van de sleepboot Pefra kon deze, gehinderd door de plaat van Lillo en het wrak van het gezonken schip 'Ville de Bruges' ter hoogte van deze plaat, slechts ingezet worden met hoogwater. De hoge boeiing liet ook niet toe om zware legeruitrustingen zoals kanonnen en vrachtwagens te verschepen. De vracht beperkte zich alleen tot manschappen en lichte bewapening. 17

19 De doorbraakpoging van de 346 ste Infanterie Divisie liep vast, en er werd beslist om de terugtrekkende kolonnes vanaf Eeklo en Sas van Gent te splitsen. Het zware materiaal zou via Terneuzen en Breskens worden overgezet. Het lichtere materiaal moest overgezet worden via Doel. Hier spreekt men over een voetveer te Doel...(*1). In Terneuzen en Breskens hadden ze veerponten van ton geschikt voor zware vrachtauto's artillerie en tanks. In het kanaal tussen Gent en Terneuzen werd zwaar materiaal met kranen op lichters geladen dat via Terneuzen over de Schelde werd gesleept door sleepboten. Op 9 september waren de overzetdiensten in Terneuzen onder de leiding van de Kriegsmarine Sonderstaf Knuth. De overzet van Doel functioneerde niet meer, en achtergelaten stukken van materiaal lagen her en der verspreid. Naar verluidt zouden ook de burgerlijke vaartuigen onbruikbaar zijn (*). Er moest een alternatief gezocht worden en Majoor Stadelbauer vond een perfecte oplossing te Walsoorden. Overzetboten werden vaarklaar gemaakt. Later bleek het haventje toch onbruikbaar te zijn omdat er mijnversperringen waren aangebracht. De overtocht te Doel verliep zeer moeilijk met tal van slachtoffers met als redenen: gebrekkige overzet, afhankelijkheid van getijden, luchtaanvallen en artilleriegeschut vanuit Antwerpen. Ondanks dit alles lezen we toch dat duizenden soldaten met materiaal werden overgezet. Vooral de 346 ste Duitse Infanterie Divisie artillerie-eenheid werd te Doel overgezet, desondanks de talrijke offers van het overzetpersoneel, zo lezen we... *1 Met het voetveer bedoelde men de 'Quarantaine I' staatsboot. *2 Slechts twee boten waren toen intact, nl. het binnenschip 'Emelie' van Johannes Van De Vijver en de 'Mathilde' van Frans Dietens. Twee andere bootjes waaronder de 'Loam' van Jozef Camerman waren in het riet verstopt aan de Spuikom van de Hedwigepolder. Dit werd vroeger gebruikt als bietenhaventje. Vier andere boten waren moedwillig beschadigd en konden alleen nog maar op sleeptouw worden genomen. 18

20 Vanuit Breskens dirigeerde generaal Schwalbe de, vooral nachtelijke, overtochten van de ontmoedigde troepen. Later zou blijken dat een inschattingsfout van Generaal Montgomery dit huzarenstukje heeft mogelijk gemaakt. Zijn beslissing om een rustpauze in te bouwen, is evenwel te begrijpen. De opmars van zijn troepen was dermate snel verlopen dat de bevoorradingseenheid grote moeite had om gelijke tred te houden met de voorhoede die op 4 september 1944 Antwerpen bevrijd heeft. Dankzij de steun van het verzet kregen de Duitsers geen kans om in de strategische haven grote vernielingen aan te brengen. De geallieerde bevrijders hadden een korte rustpauze meer dan verdiend. Ongetwijfeld hebben de Duitsers de adempauze, die de Britse legerbevelhebber had bevolen, handig uitgebuit om te ontsnappen. En toch... een bedenking... Het is maar zeer de vraag hoe nauwkeurig de Duitse rapporten uiteindelijk zijn. De grote lijnen worden inderdaad bevestigd door verschillende getuigenissen van o.a. de schippers. Details zullen we natuurlijk nooit te weten komen, maar het is mijns inziens toch heel belangrijk om deze informatie mee op te nemen in dit boek. Het grootste vraagteken over het exact aantal Duitsers dat daadwerkelijk is overgezet, zal nooit worden geweten. Een opmerkelijke foto aan het Paardenschor, anno Het landbouwersgezin Mussche - Meervis is aan het werk op hun akker. Achter hen zien we een sperballon liggen en spijtig genoeg niet helemaal in beeld, maar net achter de staart van het paard, een mistkanon. De dreigende wolken zullen weldra (voor enkele jaren) verdwijnen. Oorlog zal het niet meer worden, maar onherroepelijke vernietiging staat eraan te komen... Wat oorlog niet kon, zal de oprukkende industrie dan wel voor elkaar krijgen! Wat er dan nog overblijft in 2012, de gehuchten Oude Doel en Rapenburg zijn gedoemd om ook weldra voorgoed te verdwijnen... 19

STADEN TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

STADEN TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG STADEN TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG Staden voor de oorlog STA_07 De Speyhoek in Staden, voor de oorlog. Iedereen komt naar buiten voor de fotograaf. Moeders met lange rokken en grote schorten, vaders

Nadere informatie

DADIZELE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

DADIZELE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG DADIZELE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG Voor de oorlog DAD_02 Dadizele, voor de oorlog. De kinderen wachten op de tram. Overal in de streek liepen tramlijnen. Maar de tram maakte plaats voor de auto. Ook

Nadere informatie

OEKENE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

OEKENE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG OEKENE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG Voor de oorlog de kerk van Oekene voor de Eerste Wereldoorlog 31 juli 1914: ten oorlog! Op 31 juli 1914 staat het dorp in rep en roer: het is oorlog! Overal wordt

Nadere informatie

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur.

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur. Psalmen Psalm 78 1 Een lied van Asaf. De lessen van het verleden Luister allemaal naar mijn woorden. Luister goed, want ik wil jullie iets leren. 2 Wijze woorden wil ik spreken, wijze woorden over het

Nadere informatie

Wie kreeg van God de ingeving om de Filistijnen een lesje te leren?

Wie kreeg van God de ingeving om de Filistijnen een lesje te leren? Jonathan verslaat met de hulp van God de Filistijnen. Wie kreeg van God de ingeving om de Filistijnen een lesje te leren? 1 Samuel 14:1, eerste deel 1 Op een dag gebeurde het dat Jonathan, de zoon van

Nadere informatie

LICHTERVELDE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

LICHTERVELDE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG LICHTERVELDE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG Voor de oorlog LI_07 Er is veel volk op de dorpsplaats samengekomen en overal hangen vlaggen. Niemand is aan het werken. Het is waarschijnlijk zondag, en mooi

Nadere informatie

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940)

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Adolf Hitler In 1933 kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Hij was de leider van de nazi-partij. Hij zei tegen de mensen: `Ik maak van Duitsland

Nadere informatie

MOORSLEDE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

MOORSLEDE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG MOORSLEDE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG Voor de oorlog MO_03 Moeders met lange rokken en schorten. Meisjes en jongens met zwarte kousen, sommige op klompen. Het lijkt gezellig op straat. Geen auto s...

Nadere informatie

SLYPSKAPELLE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

SLYPSKAPELLE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG SLYPSKAPELLE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG Voor de oorlog MO_03 Moeders met lange rokken en schorten. Meisjes en jongens met zwarte kousen, sommige op klompen. Het lijkt gezellig op straat. Geen auto

Nadere informatie

RUMBEKE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

RUMBEKE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG RUMBEKE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG Voor de oorlog RUM_02 Koetsen en karren over de kasseien van de vooroorlogse Rumbeeksesteenweg. De straat loopt recht op de mooie, fiere kerktoren. 31 juli 1914:

Nadere informatie

Mijn mond zat vol aarde

Mijn mond zat vol aarde Mijn mond zat vol aarde Serie: Verhalen kind in oorlog Tekst: Meike Jongejan Onderzoek: Mariska de Boer en Hans Groeneweg Redactie: Jan van Zijverden Vormgeving: Richard Bos 2015, Fries Verzetsmuseum,

Nadere informatie

Landing Westkapelle 1 november 1944 Locatie: op de zeedijk bij het museum Het Polderhuis

Landing Westkapelle 1 november 1944 Locatie: op de zeedijk bij het museum Het Polderhuis Landing Westkapelle 1 november 1944 Landing van een zgn. LCT (Landing Craft Tank) van de Royal Marines (GB) op het strand van Westkapelle. Op de dijk is de kapotte dijkmolen Prins Hendrik te zien. Datum

Nadere informatie

HOOGLEDE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

HOOGLEDE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG HOOGLEDE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG 31 juli 1914: ten oorlog! Het is oorlog! Het brandweerkorps wordt snel samengeroepen voor het gemeentehuis. De brandweermannen moeten de jongens gaan waarschuwen

Nadere informatie

GITS TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

GITS TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG GITS TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG 31 juli 1914: ten oorlog! Op vrijdag 31 juli 1914 staat Gits in rep en roer: de algemene mobilisatie wordt afgekondigd. Alle jongemannen die in aanmerking komen voor

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

Verhaal: Jozef en Maria

Verhaal: Jozef en Maria Verhaal: Jozef en Maria Er was eens een vrouw, Maria. Maria was een heel gewone jonge vrouw, net zo gewoon als jij en ik. Toch had God haar uitgekozen om iets heel belangrijks te doen. Iets wat de hele

Nadere informatie

Daags nadat Momgomery's troepen over de Rijn waren, stak Church.1i de rivier over in een Amerikaanse stormboot,

Daags nadat Momgomery's troepen over de Rijn waren, stak Church.1i de rivier over in een Amerikaanse stormboot, 23g2.. passeerden vanmiddag veel bommenwerpers en jagers in oostelijke richting. Vanavond naar Simonse geweest. Toen ik terug naar huis ging en nog maar juist de poort uit was, hoorde ik opeens iets, alsof

Nadere informatie

SAMUEL VAN DER MEER. De Ontsnapte Joden

SAMUEL VAN DER MEER. De Ontsnapte Joden SAMUEL VAN DER MEER De Ontsnapte Joden De inval Het is een zonnige dag. Bram en Theo zijn een spelletje aan het spelen, maar ze moeten eigenlijk allang naar bed. Papa zegt tegen Bram: Bram, je moet naar

Nadere informatie

Herdenking 4 mei 2015 Anouchka van Miltenburg, Voorzitter Tweede Kamer der Staten-Generaal

Herdenking 4 mei 2015 Anouchka van Miltenburg, Voorzitter Tweede Kamer der Staten-Generaal Herdenking 4 mei 2015 Anouchka van Miltenburg, Voorzitter Tweede Kamer der Staten-Generaal Vandaag is het precies 70 jaar geleden dat ons land werd bevrijd. Generaties Nederlanders zijn opgegroeid in een

Nadere informatie

IZEGEM TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

IZEGEM TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG IZEGEM TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG 31 juli 1914: ten oorlog! Op 31 juli 1914 staat de stad in rep en roer: het is oorlog! Overal wordt erover gepraat, de mensen staan allemaal op straat. De volgende

Nadere informatie

INGELMUNSTER TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

INGELMUNSTER TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG INGELMUNSTER TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG 31 juli 1914: ten oorlog! Op 31 juli 1914 staat de gemeente in rep en roer: het is oorlog! Overal wordt erover gepraat. De volgende dag al moeten de dienstplichtigen

Nadere informatie

Fototentoonstelling WO I

Fototentoonstelling WO I Fototentoonstelling WO I gewone dieren, bijzondere situaties Ook op de kinderboerderij zijn we de herdenking van WO I niet vergeten. Hoe kan het ook anders, bij ons staat deze in het teken van de dieren.

Nadere informatie

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK 6 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK 6 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK THEMA 4 Eindredactie: Monique Goris Leerlijnen: Hans Bulthuis Auteurs: Katrui ten Barge, Wilfried Dabekaussen, Juul Lelieveld, Frederike

Nadere informatie

Lesbrieven WOI. 100 jaar Groote Oorlog

Lesbrieven WOI. 100 jaar Groote Oorlog Lesbrieven WOI 100 jaar Groote Oorlog De Ginter gemeenten 1 Gistel 2 Oudenburg 3 Ichtegem 4 Torhout 5 Zedelgem 6 Koekelare 7 Kortemark 2 Kortemark tijdens de Eerste Wereldoorlog Kortemark vóór de oorlog

Nadere informatie

100 jaar geleden. t Is Oorlog! Een lesmap voor het vierde, vijfde en zesde leerjaar, door juffrouw Anita en de papa van Anna.

100 jaar geleden. t Is Oorlog! Een lesmap voor het vierde, vijfde en zesde leerjaar, door juffrouw Anita en de papa van Anna. 100 jaar geleden t Is Oorlog! Een lesmap voor het vierde, vijfde en zesde leerjaar, door juffrouw Anita en de papa van Anna. t Is oorlog! Binderveld, Kozen, Nieuwerkerken en Wijer 100 jaar geleden is een

Nadere informatie

1 Vinden de andere flamingo s mij een vreemde vogel? Dat moeten ze dan maar zelf weten. Misschien hebben ze wel gelijk. Het is ook raar, een flamingo die jaloers is op een mens. En ook nog op een paard.

Nadere informatie

Dames en heren, jongens en meisjes,

Dames en heren, jongens en meisjes, SPEECH TER GELEGENHEID VAN DE DODENHERDENKING 4 mei 2008 EN DE HERDENKING VAN DE BEVRIJDING OP 5 MEI 2008 Dames en heren, jongens en meisjes, 4 mei, 8 uur, een moment om stil te zijn. twee minuten stilte.

Nadere informatie

Inleiding Administratieve Organisatie. Opgavenboek

Inleiding Administratieve Organisatie. Opgavenboek Inleiding Administratieve Organisatie Opgavenboek Inleiding Administratieve Organisatie Opgavenboek drs. J.P.M. van der Hoeven Vierde druk Stenfert Kroese, Groningen/Houten Wolters-Noordhoff bv voert

Nadere informatie

De ondergang van de Spaanse Armada een spannend verhaal

De ondergang van de Spaanse Armada een spannend verhaal De ondergang van de Spaanse Armada een spannend verhaal Een volk in opstand, een boze koning, een dappere koningin, een onoverwinnelijke vloot en... een storm. Dit is het spannende verhaal van de Spaanse

Nadere informatie

Bij wie waren David en zijn mannen toen de oorlog tussen de Filistijnen en Israël begon?

Bij wie waren David en zijn mannen toen de oorlog tussen de Filistijnen en Israël begon? David door koning Achis weggestuurd en God geeft David een tik op de vingers. Bij wie waren David en zijn mannen toen de oorlog tussen de Filistijnen en Israël begon? 1 Samuel 29:2 2 De stadsvorsten van

Nadere informatie

Thema: Slag om de Schelde en de invloed op het Nieuwe land.

Thema: Slag om de Schelde en de invloed op het Nieuwe land. Thema: Slag om de Schelde en de invloed op het Nieuwe land. Op 6 juni 1944 is het D Day, dat wordt nog steeds gevierd want het is het begin van de bevrijding van West Europa. Eigenlijk betekent D Day de

Nadere informatie

Teksten van Wereldlichtjesdag 12 december 2015. Gedicht: Kaarsenlicht

Teksten van Wereldlichtjesdag 12 december 2015. Gedicht: Kaarsenlicht Teksten van Wereldlichtjesdag 12 december 2015 Gedicht: Kaarsenlicht Omdat ieder lichtje een verhaal is groter dan alle woorden van missen en dood van liefde levensgroot die we ooit spraken en hoorden

Nadere informatie

Frans Peetermans. Café in, café uit. Een uitgave van de Heemkundige Kring van Gooik

Frans Peetermans. Café in, café uit. Een uitgave van de Heemkundige Kring van Gooik Frans Peetermans Café in, café uit Een uitgave van de Heemkundige Kring van Gooik Café in, café uit De Gooikse en Strijlandse cafés rond 1920 tot vandaag Frans Peetermans Een uitgave van de Heemkundige

Nadere informatie

Er was eens een heel groot bos. Met bomen en bloemen. En heel veel verschillende dieren. Aan de rand van dat bos woonde, in een grot, een draakje. Dat draakje had de mooiste grot van iedereen. Lekker vochtig

Nadere informatie

Originele stereofoto: 'Douamont. Cheveaux morts'

Originele stereofoto: 'Douamont. Cheveaux morts' Originele stereofoto: 'Douamont. Cheveaux morts' In de conflicten voor de Eerste Wereldoorlog speelden paarden een belangrijke rol. De cavalerie was tot dan het speerpunt van de legers. Maar vanaf 1914

Nadere informatie

2 maart 1945. 2 maart 2016. Leerlingen groep 7 en 8 De Meeander Heelweg

2 maart 1945. 2 maart 2016. Leerlingen groep 7 en 8 De Meeander Heelweg 2 maart 1945 2 maart 2016 Leerlingen groep 7 en 8 De Meeander Heelweg Er kwamen 4 Duitsers bij de Bark. Ze slaan piketten, voor het plaatsen van batterijen veldartillerie. Maar op die dag gingen de verzetsgroepen

Nadere informatie

Kastelen in Nederland

Kastelen in Nederland Kastelen in Nederland J In ons land staan veel kastelen. Meer dan honderd. De meeste van die kastelen staan in het water. Bijvoorbeeld midden in een meer of een heel grote vijver. Als er geen water was,

Nadere informatie

EMELGEM TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

EMELGEM TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG EMELGEM TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG 31 juli 1914: ten oorlog! Op 31 juli 1914 staat het dorp in rep en roer: het is oorlog! Iedereen komt op straat en praat erover. De jonge mannen worden opgeroepen

Nadere informatie

Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING. Denken en intuïtie

Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING. Denken en intuïtie Denken en intuïtie Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING Denken en intuïtie Den Haag, 2015 Eerste druk, november 2015 Vormgeving: Ron Goos Omslagontwerp: Ron Goos Eindredactie: Frank Janse Copyright

Nadere informatie

Het was één groot feest!

Het was één groot feest! Het was één groot feest! Serie: Verhalen kind in oorlog Tekst: Meike Jongejan Onderzoek: Mariska de Boer en Hans Groeneweg Redactie: Jan van Zijverden Vormgeving: Richard Bos 2015, Fries Verzetsmuseum,

Nadere informatie

Leerlingen hand-out stadswandeling Amsterdam

Leerlingen hand-out stadswandeling Amsterdam Leerlingen handout stadswandeling Amsterdam Groep 1: de Surp Hoki Armeens Apostolische kerk Adres: Kromboomsloot 22, Amsterdam Namen leerlingen: In deze handout staat alle informatie die je nodig hebt

Nadere informatie

HET DROOMMUSEUM VAN DRE

HET DROOMMUSEUM VAN DRE HET DROOMMUSEUM VAN DRE Beste leerling, Dit werkblad wil je iets langer bij bepaalde zaken in het museum laten stil staan. Dit wil natuurlijk niet zeggen dat je niet mag rondneuzen naar andere objecten,

Nadere informatie

Geschied- en Heemkundige Kring vzw PEPIJN@LANDEN

Geschied- en Heemkundige Kring vzw PEPIJN@LANDEN Geschied- en Heemkundige Kring vzw PEPIJN@LANDEN Secretariaat/Documentatiecentrum: Bezoekerscentrum Rufferdinge Molenberg 4 3400 Landen Tel. 011 88 34 68 Fax 011 83 27 62 info@ghklanden.be www.ghklanden.be

Nadere informatie

Presentatie Kindermonument Groep 8 2013 2014 St. Catharinaschool Vormgeving de kinderen met hulp van meester Roomer

Presentatie Kindermonument Groep 8 2013 2014 St. Catharinaschool Vormgeving de kinderen met hulp van meester Roomer Presentatie Kindermonument Groep 8 2013 2014 St. Catharinaschool Vormgeving de kinderen met hulp van meester Roomer aisha kindsoldaten Kindsoldaten, ik ruik haat. Dat gebeurt, als je kinderen niet spelen

Nadere informatie

Voorwoord. Daarna ging ik praten met Chitra, een Tamilvrouw uit Sri Lanka. Zij zette zich in voor de Tamilstrijd.

Voorwoord. Daarna ging ik praten met Chitra, een Tamilvrouw uit Sri Lanka. Zij zette zich in voor de Tamilstrijd. Voorwoord In dit boek staan interviews van nieuwkomers over hun leven in Nederland. Ik geef al twintig jaar les aan nieuwkomers. Al deze mensen hebben prachtige verhalen te vertellen. Dus wie moest ik

Nadere informatie

Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten

Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten Doortje Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten isbn: 978-90-484-0769-9 nur: 344 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgenomen

Nadere informatie

Dames en heren, Mijn besef van oorlog en vrede. heb ik meegekregen van mijn. vader, die de gastvrijheid van. de Duitse bezetter aan den lijve

Dames en heren, Mijn besef van oorlog en vrede. heb ik meegekregen van mijn. vader, die de gastvrijheid van. de Duitse bezetter aan den lijve Dames en heren, Mijn besef van oorlog en vrede heb ik meegekregen van mijn vader, die de gastvrijheid van de Duitse bezetter aan den lijve heeft mogen ondervinden. Mijn vader heeft in Scheveningen gezeten,

Nadere informatie

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school.

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school. Een Berbers dorp Ik ben geboren en opgegroeid in het noorden van Marokko. In een buitenwijk van de stad Nador. Iedereen kent elkaar en altijd kun je bij de mensen binnenlopen. Als er feest is, viert het

Nadere informatie

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Filips II In 1566, meer dan vierhonderd jaar geleden, zijn veel mensen boos. Er is onrust in de Nederlanden. Er zijn spanningen over het geloof, veel mensen

Nadere informatie

Op de vlucht. Oorlogsverhalen uit Geluwe en Gooik. Frans Peetermans. Een uitgave van de Heemkundige Kring van Gooik

Op de vlucht. Oorlogsverhalen uit Geluwe en Gooik. Frans Peetermans. Een uitgave van de Heemkundige Kring van Gooik Op de vlucht Oorlogsverhalen uit Geluwe en Gooik Frans Peetermans Een uitgave van de Heemkundige Kring van Gooik Op de vlucht - Oorlogsverhalen uit Geluwe en Gooik Frans Peetermans Uitgave van de Heemkundige

Nadere informatie

Echt vrij waren we niet

Echt vrij waren we niet Echt vrij waren we niet Serie: Verhalen kind in oorlog Tekst: Meike Jongejan Onderzoek: Mariska de Boer en Hans Groeneweg Redactie: Jan van Zijverden Vormgeving: Richard Bos 2015, Fries Verzetsmuseum,

Nadere informatie

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek.

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. 19 februari 2015 Goedemiddag, Ik ben heel blij met deze tentoonstelling. Als dochter van een oorlogsvrijwilliger

Nadere informatie

Dagboek Sebastiaan Matte

Dagboek Sebastiaan Matte Vraag 1 van 12 Dagboek Sebastiaan Matte Uit het dagboek van Sebastiaan Matte: "Ik ben vandaag bij een hagenpreek geweest, in de duinen bij Overveen. Wel duizend mensen uit de stad waren bij elkaar gekomen

Nadere informatie

OPDRACHTEN BIJ DE TENTOONSTELLING TEGEN-STRIJD: DE GROOTE OORLOG IN HET LAND VAN DENDERMONDE

OPDRACHTEN BIJ DE TENTOONSTELLING TEGEN-STRIJD: DE GROOTE OORLOG IN HET LAND VAN DENDERMONDE OPDRACHTEN BIJ DE TENTOONSTELLING TEGEN-STRIJD: DE GROOTE OORLOG IN HET LAND VAN DENDERMONDE INLEIDING Op 17 augustus opende de tentoonstelling Tegen-Strijd, de beleving van de Groote Oorlog in het land

Nadere informatie

Voorwoord. Rome en de Romeinen

Voorwoord. Rome en de Romeinen Voorwoord Rome en de Romeinen Dit verhaal speelt in Rome, ongeveer 2000 jaar geleden. Rome was toen een rijke stad, met prachtige gebouwen. Zoals paleizen voor de keizers, voor de Senaat en voor de grote

Nadere informatie

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden zijn ouders hem, maar alle andere konijntjes noemden

Nadere informatie

Het. beste. deel komt nog. Troost in tijden van ziekte en verdriet CORRIE TEN BOOM

Het. beste. deel komt nog. Troost in tijden van ziekte en verdriet CORRIE TEN BOOM Corrie ten Boom Het beste deel komt nog Troost in tijden van ziekte en verdriet CORRIE TEN BOOM Het beste deel komt nog Copyright 2013 Corrie ten Boom Fonds Original Copyright 1977 by Corrie ten Boom

Nadere informatie

Beleef de vrijheid! Opdrachtenboekje

Beleef de vrijheid! Opdrachtenboekje Beleef de vrijheid! In dit museum maak je de aanloop naar de oorlog mee, ervaar je de bezettingstijd, vier je de bevrijding en zie je de wederopbouw van Nederland en Europa. Beleef de vrijheid! Met deze

Nadere informatie

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus.

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 1 Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 2 Het verhaal De Goede Week Trouw, Hoop en Spijt Ik wil jullie vandaag vertellen over de Goede Week. Dat

Nadere informatie

Vraag 1b. Wat was de oorzaak van deze ramp? Vraag 1a. In welke provincie was de Watersnoodramp van 1953? ...

Vraag 1b. Wat was de oorzaak van deze ramp? Vraag 1a. In welke provincie was de Watersnoodramp van 1953? ... Naam: DE WATERSNOOD- RAMP Het is 31 januari 1953. Het stormde vreselijk In Zeeland. Toch waren de meeste mensen gewoon rustig naar bed gegaan. Zij werden in hun slaap overvallen door een zware stormvloed.

Nadere informatie

Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde. Gemeente van Christus

Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde. Gemeente van Christus Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde Gemeente van Christus Het is bijna niet te bevatten: vorig week zondag, om deze tijd, stond ik bij het

Nadere informatie

Het meisje De volgende dag is de soldaat er niet. De negers zijn weer naar het front vertrokken, hoort ze de opgeluchte zuchten in het dorp. De sfeer verandert als blanke soldaten hen aflossen. De mensen

Nadere informatie

Jozua 4, 1-12 20 november 2011 Gedenken overledenen Wehl

Jozua 4, 1-12 20 november 2011 Gedenken overledenen Wehl Jozua 4, 1-12 20 november 2011 Gedenken overledenen Wehl Thema: Er is een steen verlegd. Inleiding op de lezing We lezen vandaag een verhaal; over een doortocht door een ogenschijnlijk onmogelijke situatie.

Nadere informatie

Klein Kontakt. Jarigen. in april zijn:

Klein Kontakt. Jarigen. in april zijn: A Klein Kontakt Het is alweer eind maart wanneer dit Kontakt uitkomt, het voorjaar lijkt begonnen, veel kinderen hebben kweekbakjes met groentes in de vensterbank staan, die straks de tuin in gaan. Over

Nadere informatie

De tijd die ik nooit meer

De tijd die ik nooit meer De tijd die ik nooit meer vergeet Jan Smit uit eigen pen deel 3 De Stiep Educatief De tijd die ik nooit meer vergeet De schrijver die blij is dat hij iets kan lezen en schrijven, vertelt over zijn jeugd.

Nadere informatie

Naam: EEN BRUG TE VER De Slag om Arnhem

Naam: EEN BRUG TE VER De Slag om Arnhem Naam: EEN BRUG TE VER De Slag om Arnhem A Bridge too Far is een film over de meest tragische blunder van de Tweede Wereldoorlog en vertelt heel precies over een groot plan. Dat plan kostte meer Geallieerden

Nadere informatie

Werkblad: Slag om de Schelde en de invloed op het Nieuwe land. 1

Werkblad: Slag om de Schelde en de invloed op het Nieuwe land. 1 Achtergrond informatie voor docenten. D- Day betekend de eerste dag van een grote militaire operatie. In de Tweede Wereldoorlog viel dat op 6 juni 1944. Maar de inval van de Amerikanen in Afghanistan was

Nadere informatie

Architect: gebroeders van der Laan. (Hans van der Laan en Nico van der Laan)

Architect: gebroeders van der Laan. (Hans van der Laan en Nico van der Laan) Opdracht 8: Zoek de achtergronden van een monument Voor dit onderzoek hebben wij gekozen voor de herdenkingskapel st. Jozef. Deze is te vinden in het hortensiapark te Helmond 1. In welke categorie valt

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

SYLLABUS SECURITY AWARENESS WORKSHOP Personeel

SYLLABUS SECURITY AWARENESS WORKSHOP Personeel 3/10/2012 TRIO SMC SYLLABUS SECURITY AWARENESS WORKSHOP Personeel Pagina 1 van 9 Verantwoording 2012 Uniformboard te Vianen en 2012 Trio SMC te Almere. Copyright 2012 voor de cursusinhoud Trio SMC te Almere

Nadere informatie

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie

Gebeden voor jongeren

Gebeden voor jongeren Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 Gebeden voor jongeren... 2 Gebed van het licht... 2 Mijn leven tot een licht... 2 Gebed voor sterke benen... 2 Dankgebed... 3 Gebed van Franciscus... 3 Dankgebed als je

Nadere informatie

In het oude Rome De stad Rome

In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome is héél oud. De stad bestaat al meer dan tweeduizend jaar. Rome was de hoofdstad van het grote Romeinse rijk. De mensen die naar Rome kwamen,

Nadere informatie

Mariekerke tijdens de eerste wereldoorlog

Mariekerke tijdens de eerste wereldoorlog Mariekerke tijdens de eerste wereldoorlog Voor de oorlog Mariekerke is vooral een vissersdorp waar de inwoners hun brood verdienen door op de Schelde te gaan vissen. 4 augustus 1914 : ten oorlog! Mariekerke

Nadere informatie

Canonvensters Michiel de Ruyter

Canonvensters Michiel de Ruyter ARGUS CLOU GESCHIEDENIS LESSUGGESTIE GROEP 8 Canonvensters Michiel de Ruyter Michiel Adriaanszoon de Ruyter werd op 23 maart 1607 geboren in Vlissingen. Zijn ouders waren niet rijk. Michiel was een stout

Nadere informatie

FRANCOIS DE PAUW - DE KICKER Willebroek, 16 december 1925 - Bornem, 6 februari 2015

FRANCOIS DE PAUW - DE KICKER Willebroek, 16 december 1925 - Bornem, 6 februari 2015 FRANCOIS DE PAUW - DE KICKER Willebroek, 16 december 1925 - Bornem, 6 februari 2015 François De Pauw was in zijn leven een harde werker. Hij had een humanistische kijk op het leven en verdedigde sterk

Nadere informatie

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft.

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft. In Kanton, China Op de hoek van twee nauwe straatjes zit een jongen. Het is een scheepsjongen, dat zie je aan zijn kleren. Hij heeft een halflange broek aan, een wijde bloes en blote voeten. Hij leunt

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF. Driebergse Automobiel Club opgericht 15 november 2001

NIEUWSBRIEF. Driebergse Automobiel Club opgericht 15 november 2001 NIEUWSBRIEF Driebergse Automobiel Club opgericht 15 november 2001 In het museum te München staat deze auto, een Tatra, prominent geëtaleerd. Er was geen toelichting bij. Van de toeschouwer werd verwacht

Nadere informatie

Reisverslag Helgoland

Reisverslag Helgoland Reisverslag Helgoland Op donderdagochtend om 4 uur ben ik met een goede vriend vertrokken naar Bremerhaven in Duitsland waar we om half tien de boot moesten hebben naar Helgoland. Doordat we door de Duitse

Nadere informatie

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich 1942-1943 1 Rivka! Het is tijd om te gaan!, roept vader. Rivka is blij. Ze gaat logeren. Ze weet niet bij wie. En ze weet ook niet hoe lang. Maar ze heeft er wel zin in. Vader heeft gezegd: Je gaat in

Nadere informatie

Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag

Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag Elk jaar op de ochtend van 14 augustus is er een korte plechtigheid in de ontvangsthal van de oude Tweede Kamer. Een kleine groep

Nadere informatie

Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING. Hebben en zijn

Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING. Hebben en zijn Hebben en zijn Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING Hebben en zijn Den Haag, 2016 Eerste druk, februari 2016 Vormgeving: Ron Goos Omslagontwerp: Ron Goos Eindredactie: Frank Janse Copyright 2016 Eric

Nadere informatie

Dit boekje is van. Doodgewone Helden

Dit boekje is van. Doodgewone Helden Dit boekje is van Doodgewone Helden Echte helden! Je kent ze misschien wel van tv. Ze kunnen vliegen, ze kunnen mensen redden uit brandende gebouwen en ze vechten tegen slechteriken. Iedereen heeft zo

Nadere informatie

www.queridokinderboeken.nl

www.queridokinderboeken.nl www.queridokinderboeken.nl Copyright 2013 Joke van Leeuwen Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, in enige vorm of op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Onderduiken Mijn spreekbeurt gaat over mensen die in de tweede wereldoorlog zijn ondergedoken. Mijn werkstuk heb ik gemaakt over Anne Frank. Anne Frank is in de tweede wereld oorlog ook ondergedoken. Vandaar

Nadere informatie

Eerste druk, februari 2011 2011 Elisabeth Nymus

Eerste druk, februari 2011 2011 Elisabeth Nymus Seksueel misbruik Eerste druk, februari 2011 2011 Elisabeth Nymus isbn: 978-90-484-1685-1 nur: 248 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave

Nadere informatie

germaans volk), een sterke Franse groepering. Ze verkochten haar aan de Engelsen die haar beschuldigden van ketterij (het niet-geloven van de kerk).

germaans volk), een sterke Franse groepering. Ze verkochten haar aan de Engelsen die haar beschuldigden van ketterij (het niet-geloven van de kerk). Jeanne d'arc Aan het begin van de 15de eeuw slaagden de Fransen er eindelijk in om de Engelsen uit hun land te verdrijven. De strijd begon met een vrouw die later een nationale heldin werd, van de meest

Nadere informatie

Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt.

Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt. Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt. Jij kunt geen mensen haten en doet geen ander zeer misschien ben jij het wapen waarmee ik liefde leer.

Nadere informatie

Het tweede avontuur van Broer Vos en Broer Konijn

Het tweede avontuur van Broer Vos en Broer Konijn Het tweede avontuur van Broer Vos en Broer Konijn Oom Remus bron. Z.n., z.p. ca. 1950 Zie voor verantwoording: http://www.dbnl.org/tekst/remu001twee01_01/colofon.php 2010 dbnl / erven J.C. Harries 2 [Het

Nadere informatie

groetjes Thijs Bezoek kasteeltje Geijsteren.

groetjes Thijs Bezoek kasteeltje Geijsteren. Bezoek kasteeltje Geijsteren. 7 Juni bezocht groep 6 het kasteeltje in Geijsteren. Cynthia Siefers heeft de kinderen rondgeleid. Ze heeft een boek geschreven: een trots kasteel. Ze heeft verteld wat er

Nadere informatie

Foto Adres Gebouw Datum Opmerkingen Hoeve Schelfhout datum onbekend

Foto Adres Gebouw Datum Opmerkingen Hoeve Schelfhout datum onbekend Foto Adres Gebouw Datum Opmerkingen Hoeve Schelfhout datum onbekend De Doelse landbouwer Jerome Schelfhout moest in 2000 al weg voor het Deurganckdok. Zijn hoeve lag aan aan het eind van de Liefkenshoekstraat,

Nadere informatie

Bijbel voor Kinderen. presenteert JONA EN DE GROTE VIS

Bijbel voor Kinderen. presenteert JONA EN DE GROTE VIS Bijbel voor Kinderen presenteert JONA EN DE GROTE VIS Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Jonathan Hay Aangepast door: Mary-Anne S. Vertaald door: Erna van Barneveld Geproduceerd door: Bible

Nadere informatie

KINDEREN VAN HET LICHT

KINDEREN VAN HET LICHT KINDEREN VAN HET LICHT Verteller: Het gebeurde in een donkere nacht, heel lang geleden, dat er herders in het veld waren, die de wacht hielden over hun schapen. Zij stonden net wat met elkaar te praten,

Nadere informatie

Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl

Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Witte en rode rozen Eerste druk, 2014 2014 Lieve De Coninck Corrector: Raf De Coninck Fotograaf: Jeff Thielemans Omslagontwerp: Roger Thielemans Portretfoto: Brigitte Buelens isbn: 9789048432905 nur: 749

Nadere informatie

De Franse keizer Napoleon voerde rond 1800 veel oorlogen in Europa. Hij veroverde verschillende gebieden, zoals Nederland en België. Maar Napoleon leed in 1813 een zware nederlaag in Duitsland. Hij trok

Nadere informatie

Registratie Mondelinge Geschiedenis Het leven van de bevolking tijdens de Tweede Wereldoorlog

Registratie Mondelinge Geschiedenis Het leven van de bevolking tijdens de Tweede Wereldoorlog Registratie Mondelinge Geschiedenis Het leven van de bevolking tijdens de Tweede Wereldoorlog IDENTIFICATIE GEÏNTERVIEWDE PERSOON Algemeen Naam: Adres: Telefoonnummer: E-mail: Bovenstaande gegevens niet

Nadere informatie

Exodus WO II-fietsroute Lingezegen

Exodus WO II-fietsroute Lingezegen Exodus WO II-fietsroute Lingezegen 1 29 28 31 07 02 05 03 2 01 Fietsknooppunt Luisterkei Herdenkingskapel De Heuvel Schuttersput(paneel) Bevrijdingsbrug 1 Exodusmonument De Praets 2 Exodusmonument De Vleugel

Nadere informatie

Verhalen uit een ander rijk

Verhalen uit een ander rijk Verhalen uit een ander rijk Ana-Magdalena Zainea www.anderssamen.nl www.ana-magdalena.nl Titel: Verhalen uit een ander rijk Auteur: Ana-Magdalena Zainea Correctie: Bart Renaer en Dorien Ruben Illustraties

Nadere informatie

De basis van het Boekhouden

De basis van het Boekhouden De basis van het Boekhouden Werkboek Niveau 3 BKB/elementair boekhouden Hans Dijkink de basis van het boekhouden Niveau 3 BKB/elementair boekhouden Werkboek Hans Dijkink Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten

Nadere informatie