Intellectuele Rechten en 3D-Printing

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Intellectuele Rechten en 3D-Printing"

Transcriptie

1 Faculteit Rechtsgeleerdheid Universiteit Gent Academiejaar Intellectuele Rechten en 3D-Printing Een onderzoek naar de impact van 3D-printing voor thuisgebruik op de intellectuele rechten Masterproef van de opleiding Master in de rechten Ingediend door Van Ransbeeck Thierry (studentennr ) Promotor: Prof. Dr. Hendrik Vanhees Commissaris: Mevr. Nathalie Cooreman

2 1

3 A. VOORWOORD... 6 B. INLEIDING Afbakening onderzoeksvraag Methodiek en overzicht Technische begrippen... 9 I. 3D-printers... 9 i. Hoe particulieren toegang krijgen tot 3D-printing II. 3D-scanners C. WAAROM 3D-PRINTING EEN GROTE IMPACT ZAL HEBBEN OP DE INTELLECTUELE RECHTEN Eerste juridische geschillen Precedent: filesharing media D. WAAROM 3D-PRINTING GEEN GROTE INVLOED ZAL HEBBEN OP DE INTELLECTUELE RECHTEN Technische beperkingen en hoge prijs Juridische invloed overschat: weinig fysieke objecten effectief beschermd Vergelijking met muziek en film gaat niet op Te verwachten tegenkanting tegen disruptive technology E. 3D-PRINTING ONDER HET HEERSEND RECHT Inleidend Octrooirecht I. Inleidend relevantie onderzoek II. Het creëren van 3D-modellen i. (Directe) octrooiinbreuk bij het creëren van een CAD-bestand (art. 27, 1, a) Octrooiwet)? ii. Indirecte octrooiinbreuk bij het creëren van een CAD-bestand (art. 27, 2 Octrooiwet)? III. Het (online) delen van 3D-modellen i. Directe octrooiinbreuk bij het delen van een CAD-bestand (art. 27, 1, a) Octrooiwet)? ii. Indirecte octrooiinbreuk bij het delen van een CAD-bestand (art. Art. 27, 2 Octrooiwet)? iii. Nieuwheidsschadelijkheid van een geüpload CAD-bestand - stand van de techniek IV. Het online hosten van 3D-modellen i. Directe octrooiinbreuk host -diensten bij het hosten van CAD-bestanden (art. 27, 1, a) Octrooiwet)? ii. Indirecte octrooiinbreuk host -diensten bij het hosten van CAD-bestanden (art. 27, 2 Octrooiwet)? 28 2

4 iii. Indirecte octrooiinbreuk door peer-to-peer indexeringswebsites (art. 27, 2 Octrooiwet)? V. 3D-printen i. Thuisprinten ii. Printservice a. Directe octrooiinbreuk door printservice (art. 27, 1, a) Octrooiwet)? b. Indirecte octrooiinbreuk door printservice (art. 27, 2 Octrooiwet)? Merkenrecht I. Inleidend relevantie onderzoek II. Het creëren van 3D-modellen i. Het creëren van een 3D-model van een fysiek vormmerk en de de zonder toestemming verboden vormen van gebruik zoals bedoeld in art. 2.20, 1 BVIE a. Art. 2.20, 1, a. BVIE: Identiek teken voor identieke waren of diensten (in het economisch verkeer) 34 b. Art. 2.20, 1, b. BVIE: Identiek of overeenstemmend teken voor dezelfde of soortgelijke waren of diensten, met mogelijk verwarringsgevaar (in het economisch verkeer) c. Art. 2.20, 1, c. BVIE: Identiek of overeenstemmend teken voor niet-soortgelijke waren of diensten, met ongerechtvaardigd voordeel uit of afbreuk aan het onderscheidend vermogen of de reputatie van het merk (in het economisch verkeer) d. Art. 2.20, 1, d. BVIE: Gebruik anders dan ter onderscheiding van waren of diensten, ongerechtvaardigd voordeel uit of afbreuk aan onderscheidend vermogen of de reputatie van het merk 39 ii. CAD-bestanden zelf als merk deponeren? III. Het (online) delen van 3D-modellen IV. Het online hosten van 3D-modellen V. 3D-printen i. Thuisprinten a. Kan het 3D-printen van kopieën van fysieke vormmerken één van de zonder toestemming verboden vormen van gebruik zoals bedoeld in art. 2.20, 1 BVIE uitmaken? Art. 2.20, 1, a. BVIE: Identiek merk voor identieke waren of diensten Art. 2.20, 1, b. BVIE: Identiek of overeenstemmend merk voor dezelfde of soortgelijke waren of diensten, met mogelijk verwarringsgevaar Art. 2.20, 1, c. BVIE: Identiek of overeenstemmend merk voor niet-soortgelijke waren of diensten 43 Art. 2.20, 1, d. BVIE: Gebruik anders dan ter onderscheiding van waren of diensten, ongerechtvaardigd voordeel uit of afbreuk aan onderscheidend vermogen of de reputatie van het merk ii. Printservice a. Aansprakelijkheid printservice voor merkinbreuk? b. Gebruik in het economisch verkeer? Tekeningen- en Modellenrecht I. Inleidend relevantie onderzoek II. Het creëren van 3D-modellen i. Inbreuk op modelrecht (art BVIE)? ii. CAD-bestand zelf een tekening of model? III. Het (online) delen van 3D-modellen i. Inbreuk op art BVIE door het delen van 3D-modellen? ii. Kan een geüpload 3D-model vermijden dat later een gelijk of gelijkaardig model gedeponeerd wordt? IV. Het online hosten van 3D-modellen

5 i. Inbreuk op een modelrecht door het hosten van 3D-modellen (art BVIE)? V. 3D-printen i. Thuisprinten a. Modelinbreuk door het thuisprinten van een kopie van een gedeponeerd model (art BVIE)? 49 ii. Printservice a. Aansprakelijk printservice als tussenpersoon? Auteursrecht I. Inleidend relevantie onderzoek II. Het creëren van 3D-modellen i. Reproductie wanneer op basis van een bestaand fysiek of virtueel object een 3D-model gemaakt wordt (art. 1, 1, eerste lid Auteurswet)? ii. Adaptatie wanneer een werk wordt overgenomen en vervolgens aangepast (art. 1, 1, tweede lid Auteurswet)? iii. Auteursrechtelijke bescherming CAD-bestanden zelf? a. Het 3D-model is niet gebaseerd op een bestaand werk b. Het 3D-model is gebaseerd op een bestaand werk iv. De uitzonderingen op de vermogensrechten a. Reproductie voor privé-gebruik (art. 22, 1, 4 Auteurswet)? Actueel art. 22, 1, 4 Auteurswet Nieuw art. 22, 1, 4 Auteurswet b. Thuiskopie (art. 22, 1, 5 Auteurswet)? c. Opmerking: vergoedingsregeling III. 3D-printen i. Reproductie wanneer op basis van een bestaand fysiek of virtueel object een 3D-print gemaakt wordt (art. 1, 1, eerste lid Auteurswet)? ii. Adaptatie wanneer op basis van een bestaand fysiek of virtueel object een 3D-print gemaakt wordt (art. 1, 1, tweede lid Auteurswet)? iii. Auteursrechtelijke bescherming 3D-prints zelf? a. De 3D-print is niet gebaseerd op een bestaand werk b. De 3D-print is gebaseerd op een bestaand werk iv. De uitzonderingen op de vermogensrechten a. Reproductie voor privé-gebruik (art. 22, 1, 4 Auteurswet)? Actueel art. 22, 1, 4 Auteurswet Nieuw art. 22, 1, 4 Auteurswet b. Thuiskopie (art. 22, 1, 5 Auteurswet)? v. Printservice als tussenpersoon IV. Het (online) delen van 3D-modellen i. Reproductie door het (online) delen van een CAD-bestand (art. 1, 1, eerste lid Auteurswet)? ii. Reproductie voor privé-gebruik (art. 22, 1, 4 Auteurswet)? iii. Thuiskopie (art. 22, 1, 5 Auteurswet)? iv. Distributierecht (Art. 1, 1, vijfde lid Auteurswet)? v. Publiek mededelingsrecht (Art. 1, 1, vierde lid Auteurswet)? vi. Privémededeling in familiekring (art. 22, 1, 3 Auteurswet)? V. Het online hosten van 3D-modellen i. Inbreuk op het reproductierecht door het online hosten van CAD-bestanden door host -diensten (art. 1, 1, eerste lid Auteurswet)? ii. Inbreuk op het reproductierecht door het indexeren van CAD-bestanden door peer-to-peer websites (art. 1, 1, eerste lid Auteurswet)?

6 iii. Inbreuk op het publiek mededelingsrecht door het online hosten van CAD-bestanden door host - diensten (art. 1, 1, vijfde lid Auteurswet)? iv. Inbreuk op het publiek mededelingsrecht door het indexeren van CAD-bestanden door peer-to-peer websites (art. 1, 1, vijfde lid Auteurswet)? F. NOOD AAN NIEUWE WETGEVING? G. HOE RECHTENHOUDERS ZICH KUNNEN BESCHERMEN H. BESLUIT I. BIBLIOGRAFIE Wetgeving I. Internationale wetgeving II. Europese wetgeving III. Benelux wetgeving IV. Belgische wetgeving Rechtspraak I. Europese rechtspraak II. Benelux rechtspraak III. Belgische rechtspraak IV. Overige Rechtsleer I. Boeken II. Tijdschriften III. Internetbronnen Overige I. Boeken II. Tijdschriften... Error! Bookmark not defined. III. Internetbronnen

7 A. Voorwoord Deze masterproef vormt de afronding van mijn studie aan de Ugent. Mijn interesse in het juridische heeft tijdens mijn passage aan de faculteit rechten ups en dows gekend. Het was dan ook een verademing om ze te mogen afronden met een werk omtrent een onderwerp dat mij oprecht boeit. Ik bedank graag professor Vanhees om mij toe te staan de impact van 3D-printing op de intellectuele eigendomsrechten te bespreken. Het was een grote opluchting en stimulans om mijn zelf voorgestelde onderwerp zo enthousiast onthaald te zien. 3D-printing en alles er rondom spreekt al tot mijn verbeelding sinds ik enkele jaren geleden een introductiefilmpje op internet zag. Sindsdien volg ik de razendsnelle ontwikkelingen in deze sector op de voet. Ik hoop oprecht dat dit werk mijn enthousiasme voor deze veelbelovende nieuwe technologie kan overbrengen op de lezer. Graag bedank ik hier mijn familie voor hun steun, zowel bij het maken van dit werk als bij de rest van mijn studies. Daarnaast bedank ik mijn vrienden omdat ze mijn vrije tijd zo geweldig helpen vullen. Ik bedank ook graag mijn vader voor het opsporen van taalfouten in dit werk. 6

8 B. Inleiding 1. Afbakening onderzoeksvraag 3D-printing voor thuisgebruik is een technologie die momenteel erg in the picture staat. In de media verschijnen bijna dagelijks berichten over nieuwe toestellen met steeds meer tot de verbeelding sprekende toepassingen. Investeerders staan in de rij om start-ups te ondersteunen en ook de mainstream consument toont stilaan interesse. Zo haalde het Micro project van M3D, een basis 3Dprinter aan een erg lage prijs (minder dan 200 euro), via crowdfundingplatform Kickstarter recent meer dan 1 miljoen dollar op bij consumenten, terwijl hun oorspronkelijke doelbedrag slechts dollar bedroeg 1. Gezien het hier om relatief nieuwe technologie gaat, is er nog weinig rechtsleer omtrent het onderwerp beschikbaar. De weinige (buitenlandse) beschikbare artikels tonen echter aan dat velen verwachten dat 3D-printing grote implicaties zal hebben voor de intellectuele rechten 2. In dit werk zal onderzocht worden of deze prima facie vaststelling gegrond is. Hoe past de nieuwe technologie binnen het heersend recht? Moeten houders van intellectuele rechten vrezen voor hun inkomsten? Zo ja, hoe kunnen ze zich hier best tegen beschermen? De focus zal hierbij liggen op 3D-printing door particuliere thuisgebruikers. Professioneel 3D-printen is in een groot deel van de industrie namelijk al lange tijd ingeburgerd en wordt daar voornamelijk aangewend voor dezelfde taken als meer traditionele productieprocessen. 3D-printing voor thuisgebruik zal relevanter zijn als onderzoeksvoorwerp omdat het mogelijk een volledig nieuwe mogelijkheid tot inbreuken op de intellectuele rechten biedt. Bij 3D-printing voor thuisgebruik komt ook het ecosysteem er rond kijken. Gebruikers zullen de bestanden die de blauwdruk vormen voor de eigenlijke print delen, vaak via internet. De juridische status van de partijen bij het delen van eventueel inbreukmakende bestanden zal moeten onderzocht worden. 3D-printing kan ook andere juridische vragen oproepen. Zo deed de online beschikbaarheid van een 3D-model voor een functionerend geweer enig stof opwaaien 3. Ook in het kader van de productaansprakelijkheidsregelgeving kunnen interessante vragen gesteld worden 4. Gezien deze masterproef zich focust op de intellectuele rechten, zal het onderzoek zich echter tot deze rechtstak beperken. 2. Methodiek en overzicht 1 S. CURTIS, Micro 3D printer smashes Kickstarter Goal, The Telegraph 8 april 2014, 2 M. DE COCK BUNING en S. KULK, 3D printen: Attack of the Clones of A New Hope?, IER 2013, afl. 36, ; C. LE STANC, Impression en 3D et Propriété Intellectuelle, Propriété Industrielle 2013, afl. 10, 1467; D. MENDIS, The Clone Wars: Episode 1 The Rise of 3D Printing and its Implications for Intellectual Property Law Learning Lessons from the Past?, E.I.P.R. 2013, E.-J. LAUWERS, Juridische uitdagingen van 3D of additive manufacturing, IE Forum 2013, 7

9 Hoewel in dit werk de invloed van 3D-printing op het geheel van de intellectuele rechten zal onderzocht worden, is het niet de bedoeling een volledig overzicht van deze rechtstak te geven. In plaats daarvan zullen specifieke knelpunten binnen de verschillende onderdelen van de rechtstak, waar de specificiteit van 3D-printing een rol kan spelen, onderzocht worden. 3D-printing voor thuisgebruik is een recent gegeven. Hoewel veel waarnemers de technologie een grote toekomst toedichten, is het grote publiek op heden nog niet massaal aan het 3D-printen geslagen. Waarschijnlijk als gevolg hiervan zijn wetgevende initiatieven, rechtspraak en rechtsleer nog zeldzaam. Daarnaast staat 3D-printing technisch nog in de kinderschoenen, waardoor het moeilijk in te schatten is welke toepassingen er in de toekomst mogelijk zullen zijn. Dit alles heeft tot gevolg dat in deze masterproef vaak van hypotheses zal moeten uitgegaan worden. Dit zowel wat betreft de potentiële technische mogelijkheden van 3D-printers, als het succes dat 3D-printing zal hebben als dagelijkse bezigheid, alsook op het vlak van de effectieve toepassing die thuisgebruikers aan de technologie zullen geven. Het vervolg van deze inleiding zal eerst kort de gebruikte technische termen verklaren. Verder in dit werk zal stilgestaan worden bij het juridische belang van 3D-printing, dan wel het gebrek daaraan (hoofdstukken C en D). Onderzocht wordt of de technologie relevant genoeg is om vanuit een juridisch oogpunt onder de loep genomen te worden, of er zich reeds juridische betwistingen hebben voorgedaan en of er precedenten bestaan die toekomstige juridische vraagstukken voorspellen. Daarna zal voor de relevante onderdelen van de intellectuele rechten geanalyseerd worden hoe 3D-printing binnen het heersend wettelijk kader past (hoofdstuk E). Met het oog op het geven van een duidelijk, volledig en overzichtelijk beeld zal steeds de concrete juridische status van alle relevante actoren onderzocht worden, met name: - De persoon die een digitaal 3D-model creëert - De persoon die een 3D-model deelt - De website die een 3D-model online host - De persoon die op basis van een 3D-model een fysiek object print met een 3D-printer Voor deze onderscheiden actoren zal gepoogd worden de relevante juridische vragen te stellen en beantwoorden. Hoofdstuk F analyseert kort of uit het onderzoek van het heersend recht al dan niet noodzaak aan wetgevende maatregelen volgt. In hoofdstuk G zal ten slotte een korte analyse gemaakt worden van de mogelijkheden van rechtenhouders om zich te beschermen tegen eventuele negatieve gevolgen die 3Dprinting op hun vermogen kan hebben. 8

10 3. Technische begrippen I. 3D-printers 3D-printing (ook Rapid Prototyping of Additive Manufacturing genoemd) is een verzamelnaam voor een aantal relatief nieuwe technologieën die met elkaar gemeen hebben dat ze op instructie van een computer objecten creëren door lagen grondstoffen op elkaar te stapelen 5. Het gebruikte proces heeft veel weg van het printproces van de traditionele inkjetprinter voor tweedimensionaal printen die momenteel al in de meeste huiskamers te vinden is. Zoals bij een inkjetprinter bewegen twee computergestuurde motoren een spuitkop van links naar rechts en van voor naar achteren (X- en Y-as). Een 3D-printer beschikt echter ook over een derde motor die het printoppervlak of het platform waarop het object geprint wordt, omhoog of omlaag beweegt (de Z-as) 6. Verschillende types 3D-printer kunnen onderscheiden worden 7 : De eerste 3D-printers, uitgevonden in 1986, waren de stereolithografie (SLA) machines. Deze gebruiken polymeerhars en een infraroodlaser. Een printplatform bevindt zich in een bad vloeibaar polymeer. De computergestuurde laser straalt op bepaalde plaatsen, waar de polymeer zal verharden terwijl alles er rondom vloeibaar blijft. Het printplatform wordt dan een klein beetje naar beneden gelaten, tot net onder het oppervlak van de vloeistof. De laser vuurt opnieuw en zal een nieuw stukje verharden, bovenop wat eerder verhard werd. Een nieuwer type 3D-printer, de lasersinteraar (SLS), gebruikt een gelijkaardig proces met als grote verschil dat niet alleen polymeerhars maar een grote verscheidenheid aan materialen (metalen, keramiek, etc.) kan gebruikt worden. Zowel deze machines als de eerder genoemde SLA-types waren en zijn nog steeds erg duur en ingewikkeld in gebruik waardoor ze voorbehouden blijven voor gespecialiseerde ondernemingen en universiteiten. Voor de particulier zijn deze processen zelfs op lange termijn te weinig toegankelijk. Het proces dat vandaag de dag het meest gebruikt wordt door particulieren is Fused Deposition Modeling (FDM). Deze techniek kan vergeleken worden met een gesofisticeerd lijmpistool. Door een opgewarmde printkop wordt een spoel plastic gespoten. Volgens de computerinstructies beweegt de printkop dan langs de vorm van het te printen object, laag per laag. FDM s zijn relatief goedkoop en sneller en gebruiksvriendelijker dan bijvoorbeeld de SLA- of SLS-machines. Gezien de belangrijkste octrooien op het proces recent verlopen zijn, ziet men momenteel de markt voor deze machines exploderen. Ter volledigheid dient opgemerkt te worden dat er naast de voorgaande types ook systemen bestaan die beide technieken combineren, zoals de ZPrinter 8. 5 H. LIPSON en M. KURMAN, Fabricated The New World of 3D Printing, Indianapolis, John Wiley & Sons Inc., 2013, C. ANDERSON, Makers De Nieuwe Industriële Revolutie, Amsterdam, Nieuw Amsterdam Uitgevers, 2013, M. HATCH, The Maker Movement Manifesto, New York, Mc Graw Hill, 2014, ; C. ANDERSON, Makers De Nieuwe Industriële Revolutie, Amsterdam, Nieuw Amsterdam Uitgevers, 2013,

11 Om een printopdracht te kunnen uitvoeren moet de 3D-printer instructies krijgen van virtuele blauwdruk. Hiervoor dienen Computer Aided Design- of CAD-bestanden. Deze bestanden worden geproduceerd door CAD-programma s, software die het mogelijk maakt virtuele 3D-modellen te creëren. Deze modellen kunnen gezien worden als de plannen die naar de printer moeten worden gestuurd zodat deze weet wat te printen. Zoals andere digitale bestanden kunnen CAD-bestanden makkelijk via internet, een intern netwerk of een extern opslagmedium (bv. een usb-stick) gedeeld worden met andere computergebruikers waar ook ter wereld 9. Deze kunnen de bestanden dan gebruiken om één of meerdere prints te maken, eventueel na het bestand aan te passen aan hun persoonlijke wensen. Een veel voorkomend bestandstype voor CAD-bestanden is.stl. Dit is vergelijkbaar met bijvoorbeeld het.pdf-bestandstype voor tekstverwerking 10. Zowat alle 3D-printers zullen.stl bestanden kunnen lezen. Voornoemde CAD-bestanden kunnen op twee manieren tot stand komen. Enerzijds kan men van nul af aan een 3D-model tekenen in de CAD-software. Tegenwoordig stellen grote bedrijven zoals Autodesk en PTC gratis 3D-designsoftware voor amateurs (zelfs voor kinderen) beschikbaar online 11. Deze vergen enige oefening maar toch moet het voor een groter publiek mogelijk zijn een (eenvoudig) 3D-ontwerp te creëren. Professionele ontwerpers kunnen met meer geavanceerde software de meest complexe objecten creëren. Anderzijds is het ook mogelijk een scan te maken van een bestaand fysiek object met behulp van een 3D-scanner. Meer uitleg hieromtrent is te vinden in hoofdstuk B.3.II. The Economist somt in een artikel aangaande de nieuwe technologie drie grote voordelen van 3Dprinting, vergeleken met traditionele productiemodellen, op 12 : - De snelheid waarmee een product de consument kan bereiken. Een ingewikkeld transport- en distributietraject wordt vervangen door een muisklik; - Het risico dat een product volledig faalt ligt lager, gezien de ontwerper bij klachten onmiddellijk het printplan kan aanpassen aan verzuchtingen van consumenten; - De mogelijkheid producten te creëren waar dit anders niet mogelijk was omdat ze te ingewikkeld waren om machinaal te vervaardigen. Hiernaast valt op te merken dat 3D-printing ook een groenere manier van objecten produceren is waarbij veel minder materiaal verspild wordt. Het opbouwen van voorwerpen creëert namelijk veel minder afval dan het wegsnijden van eenzelfde voorwerp uit een blok materiaal 13. Na de professionele wereld zal nu ook de particulier in zijn woonkamer van de voordelen van 3Dprinting kunnen genieten. Sommigen spreken van een Derde Industriële Revolutie. De Eerste Industriële Revolutie vond plaats toen in de 18 e eeuw in grote getale nieuwe machines werden uitgevonden en als gevolg daarvan fabrieken ontstonden. De Tweede Industriële Revolutie (begin 20 e 9 D. HARRIS BREAN, Asserting Patents to Combat Infringement via 3D Printing: It s no Use, Fordham Intellectual Property, Media and Entertainment Law Journal 2013, afl. 23, C. ANDERSON, Makers De Nieuwe Industriële Revolutie, Amsterdam, Nieuw Amsterdam Uitgevers, 2013, C. ANDERSON, Makers De Nieuwe Industriële Revolutie, Amsterdam, Nieuw Amsterdam Uitgevers, 2013, X, Collaborative manufacturing - All together now, The Economist 2012, 13 D. MENDIS, The Clone Wars: Episode 1 The Rise of 3D Printing and its Implications for Intellectual Property Law Learning Lessons from the Past?, E.I.P.R. 2013,

12 eeuw) deed zich voor bij de uitvinding van het bandwerksysteem, waardoor massaproductie mogelijk werd. De Derde Industriële Revolutie zou dan inhouden dat productie digitaal en persoonlijk wordt 14. Tot op heden was het productieproces vanwege de benodigde deskundigheid, het benodigde materiaal en de kosten om dingen op grote schaal te produceren meestal in handen van grote bedrijven en goed opgeleide professionals. Dit zou dankzij 3D-printing veranderen. Het maken van dingen kan nu ook digitaal: fysieke objecten worden vandaag de dag al ontworpen als digitale tekening 15. Een ontwerp kan met een paar muisklikken aan de eigen wensen aangepast worden. Het digitale karakter van dit nieuwe productieproces betekent dat ook de particulier op zijn eigen thuiscomputer in staat is objecten te creëren en onmiddellijk te printen. Ondernemingen die nu fysieke objecten produceren zullen mogelijk hun inkomsten in de toekomst eerder moeten zoeken in de verkoop van designs, die dan door de consument zelf worden geprint. Dit kan een grote verschuiving veroorzaken in de manier waarop een product bij de consument belandt. 3D-printing schakelt een groot deel van de distributieketen uit 16. Belangrijke potentiële applicaties van thuisprinten zijn onder meer reparatieonderdelen, producten op maat (bijvoorbeeld aangepast aan het eigen lichaam of speciale behoeften) en modeaccessoires 17. Ook bestaat nu de mogelijkheid om een product in een beperkte of zelfs enkelvoudige oplage (zelf) te vervaardigen. Dit alles kan er toe leiden dat een deel van de vervaardiging van gebruiksproducten opnieuw van lageloonlanden naar rijkere landen terugkeert en verdient dus de nodige politieke steun. i. Hoe particulieren toegang krijgen tot 3D-printing Naast de bedrijfswereld, waar men al enkele decennia gebruik maakt van 3D-printing, beginnen nu ook particulieren toegang te krijgen tot de nieuwe technologie. Ze kunnen dit op twee manieren: enerzijds kan de particulier met steeds goedkoper wordende thuisprinters zelf 3D-prints produceren 18, anderzijds bestaan er ondernemingen die op aanvraag de ontwerpen van de consument printen. Wie zelf thuis wil objecten printen, dient eerst over een 3D-model (CAD-bestand) van het desbetreffende object te beschikken. Op heden bestaan er twee manieren om dergelijke bestanden te bemachtigen: Vooreerst kan men het model zelf creëren. Dit kan door van nul af aan het gewenste object uit te tekenen met behulp van 3D-software zoals Google Sketchup of Autodesk 3ds Max. Een tweede manier om een model te creëren is het inscannen met behulp van een 3D-scanner van een bestaand fysiek object (zie verder, onder hoofdstuk B.3.II.). 14 D. MENDIS, The Clone Wars: Episode 1 The Rise of 3D Printing and its Implications for Intellectual Property Law Learning Lessons from the Past?, E.I.P.R. 2013, C. ANDERSON, Makers De Nieuwe Industriële Revolutie, Amsterdam, Nieuw Amsterdam Uitgevers, 2013, L. MEARIAN, Vernietigt 3D-printen het Concept rond Intellectueel Eigendom?, Computerworld 2013, 17 S. BRADSHAW, A. BOWYER en P. HAUFE, The Intellectual Property Implications of Low-cost 3D Printing, ScriptEd 2010, vol. 7, afl. 1, D. DOHERTY, Downloading Infringement: Patent Law as a Roadblock to the 3D Printing Revolution, HVJLT 2012, afl. 26,

13 Daarnaast is het ook mogelijk bestanden te gebruiken die eerder door anderen geproduceerd werden en door hen gedeeld. Naast de mogelijkheid om met behulp van een extern opslagmedium (zoals een usbstick) bestanden met vrienden en kennissen uit te wisselen, zal de particulier (hoofdzakelijk) via internet op zoek gaan naar zijn CAD-bestanden. Op diverse manieren bieden verschillende websites vandaag al dergelijke bestanden online aan 19. Deze websites zijn in twee categorieën onder te verdelen 20 : - Het open model : Al vroeg in de evolutie van het thuisprinten richtten hobbyisten online gemeenschappen op waar ze hun ontwerpen gratis online uitwisselen. Voorbeelden van dit soort gemeenschappen zijn Thingiverse 21 en Treasure Island 22. Ook peer-to-netwerken zoals The Pirate Bay 23 laten gebruikers toe CAD-bestanden gratis wereldwijd ter beschikking te stellen. - Het geldmodel : Websites die 3D-modellen voor een veelvoud aan objecten verkopen. Sommigen ontwerpen deze bestanden allemaal binnenshuis, anderen laten toe dat derden hun website als marktplaats voor hun ontwerpen gebruiken. Een voorbeeld van een website die volgens die model opereert is CGTrader 24. Ter volledigheid dient nog gedacht te worden aan een derde manier om CAD-bestanden te verkrijgen. Naast het gebruiken van eigen gemaakte bestanden en bestanden die door hun ontwerper werden gedeeld, is het niet ondenkbaar dat CAD-bestanden buiten de wil van de ontwerper of producent om gedeeld worden. In de muziek- en filmwereld komt het regelmatig voor dat een werk nog vóór de officiële releasedatum online gedeeld wordt 25. De wijzen waarop een dergelijk lek van mediabestanden ontstaat, kunnen evengoed vóórkomen met betrekking tot 3D-bestanden: hacken van bedrijfsservers, een werknemer van de producent die de bestanden online zet buiten kennis van zijn werknemer, achtergelaten/gestolen laptops van werknemers, De meeste productie in grote ondernemingen gebeurt nu al aan de hand van 3D-bestanden (deze zijn ook bruikbaar voor andere productieprocessen dan 3D-printing). Naast het vermijden van bedrijfsspionage door concurrenten zal men nu dus ook moeten vermijden dat particulieren de 3D-plannen van de onderneming in handen krijgen. Naast het thuisprinten bestaat zoals gezegd ook de mogelijkheid 3D-prints te bestellen bij een professionele printservice. Zij geven hun gebruikers de kans om ofwel te betalen voor geprinte versies van hun zelf geüploade ontwerpen, ofwel prints van ontwerpen van andere gebruikers te kopen. Voorbeelden van dergelijke services zijn Shapeways 26 (een spin-off van het Nederlandse Philips) en het Belgische Materialise 27. Zoals fotomanagementsoftware de keuze geeft om een foto zelf af te drukken of naar een bedrijf te sturen om hem professioneel of op grotere schaal af te printen, bieden bepaalde CAD-programma s de 19 Voor een uitgebreid overzicht, zie: 20 C. FINOCCHIARO, Personal Factory or Catalyst for Piracy? The Hype, Hysteria, and Hard Realities of Consumer 3D-Printing, Cardozo Arts & Entertainment , afl. 31, Een bekend voorbeeld is het nummer van Metallica voor de soundtrack van Mission Impossible II in Het lekken van dit nummer spoorde de band aan in het offensief te gaan tegen peer-to-peerservice Napster - R. LEVINE, Free Ride, Londen, Vintage Books, 2011,

14 gebruiker vandaag al de keuze om een digitaal ontwerp ofwel naar je thuisprinter te sturen, ofwel naar een professionele printservice 28. II. 3D-scanners Ook de term 3D-scanning of reality capture omhelst verscheidene processen. Wat ze gemeen hebben, is het basisprincipe van hun werking: een object wordt gescand zodat een digitale puntenwolk ontstaat die de vorm ervan definieert. Deze puntenwolk kan met CAD-software op het scherm naar wens gemanipuleerd en gewijzigd worden. Professionele modellen tasten een product met laserstralen af en kunnen een nagenoeg perfect model produceren. Voor een veel lagere prijs zijn echter al meer bescheiden oplossingen voorhanden. Een voorbeeld is 123D Catch, dat je toelaat een aantal foto s van een object in te scannen en met behulp van cloud based software om te zetten in een 3D-object dat je vervolgens kan aanpassen en printen 29. De kwaliteit van de scans die de momenteel verkochte amateurscanners produceren, is echter nog veel lager dan deze van professionele modellen. C. Waarom 3D-printing een grote impact zal hebben op de intellectuele rechten Waarheidsgetrouwe kopieën van fysieke objecten, online delen, downloaden, Na een korte introductie tot 3D-printing moet het niet verbazen dat velen zich vragen stellen omtrent de impact van dit alles op de intellectuele rechten. Enkele (zij het voorlopig enkel buitenlandse) cases tonen aan dat deze vragen terecht gesteld worden. In hoofdstuk C.1. worden deze opgelijst. Dit zal ook al een meer specifiek beeld geven van de (mogelijke) knelpunten. Ook de precedenten die al snel voor ogen komen, vooral dat van filesharing, voorspellen een grote invloed van de nieuwe technologie op het intellectuele-rechtenlandschap. Hoofdstuk C.2. vergelijkt 3D-printing met deze eerdere situatie. 1. Eerste juridische geschillen Volgende voorbeelden uit de praktijk tonen aan dat de juridische impact van 3D-printing niet langer louter een hypothese is: 28 C. ANDERSON, Makers De Nieuwe Industriële Revolutie, Amsterdam, Nieuw Amsterdam Uitgevers, 2013, C. ANDERSON, Makers De Nieuwe Industriële Revolutie, Amsterdam, Nieuw Amsterdam Uitgevers, 2013,

3D-printen de technologische mogelijkheden en juridische uitdagingen. 16 maart 2026 3/17/2016

3D-printen de technologische mogelijkheden en juridische uitdagingen. 16 maart 2026 3/17/2016 3D-printen de technologische mogelijkheden en juridische uitdagingen IE Symposium Zeist 16 maart 2016 Marjolein Driessen Legaltree 16 maart 2026 LEGO failliet door 3D-printen De ooit succesvolle Deense

Nadere informatie

3D-printen: een revolutie in het modellenrecht (?)

3D-printen: een revolutie in het modellenrecht (?) 3D-printen: een revolutie in het modellenrecht (?) Marjolein Driessen 1 Inleiding Je eigen Blond-servies, Pandora-sieraden, LEGO-blokjes of IKEA-meubelen driedimensionaal printen. Voor veel mensen klinkt

Nadere informatie

PRINTING ARCHITECTURE INHOUDSOPGAVE. Onderzoek naar het gebruik van 3D-printen binnen de architectuurwereld

PRINTING ARCHITECTURE INHOUDSOPGAVE. Onderzoek naar het gebruik van 3D-printen binnen de architectuurwereld PRINTING ARCHITECTURE INHOUDSOPGAVE Onderzoek naar het gebruik van 3D-printen binnen de architectuurwereld 1. 3D-PRINTEN ALS TOEKOMSTIGE SLEUTEL ELEMENT 2.... 3.... Najib Amali 7X660 Product Presentation

Nadere informatie

3D-printen: een revolutie in het modellenrecht (?)

3D-printen: een revolutie in het modellenrecht (?) Marjolein Driessen Advocaat/partner bij Legaltree in Leiden 3D-printen: een revolutie in het modellenrecht (?) 78 Je eigen Blond-servies, Pandora-sieraden, LEGO-blokjes of IKEA-meubelen driedimensionaal

Nadere informatie

3D PRINTING: De Toekomst

3D PRINTING: De Toekomst 3D PRINTING: De Toekomst 21st eeuw: Revolutie van de technologie! In de 21ste eeuw komen grote wetenschappelijke veranderingen op het gebied van: Communicatie en Internet Micro Electronica Duurzame energie

Nadere informatie

SMART COOPERATION IN INDUSTRIAL 3D PRINTING WWW.3DMAKERSZONE.COM

SMART COOPERATION IN INDUSTRIAL 3D PRINTING WWW.3DMAKERSZONE.COM AMSTERDAM METROPOLITAN AREA SMART COOPERATION IN INDUSTRIAL 3D PRINTING WWW.3DMAKERSZONE.COM WELKOM. BIJ DE 3D MAKERS ZONE METROPOOLREGIO AMSTERDAM: 1 plek alle Additive Manufacturing / 3D-Printing mogelijkheden

Nadere informatie

24-10-2013. Intellectual Property & bedrijfswaarde aeternus college tour bedrijfswaarde AUTEURSRECHT. Intellectuele eigendom: hoofdcategorieën

24-10-2013. Intellectual Property & bedrijfswaarde aeternus college tour bedrijfswaarde AUTEURSRECHT. Intellectuele eigendom: hoofdcategorieën Intellectual Property & bedrijfswaarde aeternus college tour bedrijfswaarde Intellectuele eigendom: hoofdcategorieën 1. Copyright (Auteursrecht e.a.) Intellectuele eigendom 2. Industriële Eigendom Antoon

Nadere informatie

Actualia Bescherming via het modellenrecht van kenmerken die moeilijk in tekeningen te vatten zijn Geert Philipsen

Actualia Bescherming via het modellenrecht van kenmerken die moeilijk in tekeningen te vatten zijn Geert Philipsen Actualia Bescherming via het modellenrecht van kenmerken die moeilijk in tekeningen te vatten zijn Geert Philipsen BMM Voorjaarsvergadering 2012 Inhoud A. Inleiding De definitie van een model B. Actualia

Nadere informatie

3D printen. Door Hans Bellwinkel

3D printen. Door Hans Bellwinkel 3D printen Door Hans Bellwinkel Vanavond 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. HCC Wat is 3D-printen, de geschiedenis? De materialen om te printen Gratis programma s om 3D-objecten te maken De printers Praktische toepassingen

Nadere informatie

waar u bestanden kunt downloaden; welke bestanden veilig en onveilig zijn; hoe u antivirussoftware gebruikt om onveilige bestanden te vinden.

waar u bestanden kunt downloaden; welke bestanden veilig en onveilig zijn; hoe u antivirussoftware gebruikt om onveilige bestanden te vinden. 1 Veilig downloaden Eén van de meest populaire bezigheden op internet is downloaden. Het gaat dan om downloaden van muziek en software, maar ook bijvoorbeeld films en foto s. Zeker sinds de meeste computergebruikers

Nadere informatie

APPS & R E C H T. 2014, Ruby Nefkens en Ilham Keip

APPS & R E C H T. 2014, Ruby Nefkens en Ilham Keip APPS & R E C H T 2014, Ruby Nefkens en Ilham Keip Apps en recht Het tot stand komen van een app begint altijd met een idee. En tijdens de uitwerking van dit idee tot een concrete app komen veel onderwerpen

Nadere informatie

Welkom! Workshop. 3D printen

Welkom! Workshop. 3D printen Welkom! Workshop Agenda: FabLab+ Wat is 3D? 3D printtechnieken Theorie: aan de slag STAP 1: bekom een 3D bestand STAP 2:.STL bestand maken STAP 3: slice en fixup STAP 4: STAP 5: 3D nabewerken Praktijk:

Nadere informatie

Reprinting The Law? Intellectueel eigendom en aansprakelijkheid. Ernst-Jan Louwers @EJLouwers

Reprinting The Law? Intellectueel eigendom en aansprakelijkheid. Ernst-Jan Louwers @EJLouwers Reprinting The Law? Intellectueel eigendom en aansprakelijkheid Ernst-Jan Louwers @EJLouwers Inleiding 3D-printing EZ-ECP Den Haag, 19 mei 2016 Wie zijn wij? Eindhoven The Hague Nichekantoor Ervaren en

Nadere informatie

Koninginnegracht 19, Den Haag Kanaalpad 69, Apeldoorn 070-3105600. patents@vriesendorp.nl www.vriesendorp.nl

Koninginnegracht 19, Den Haag Kanaalpad 69, Apeldoorn 070-3105600. patents@vriesendorp.nl www.vriesendorp.nl 1 Het ontwerpen en op de markt brengen van producten in een veelheid van vormen en verschijningen is een wezenlijk kenmerk van onze economie. De ontwikkeling en realisering van een nieuwe uitvoering van

Nadere informatie

VEILIGHEID EN AUTEURSRECHT een handleiding voor overheid en bedrijven

VEILIGHEID EN AUTEURSRECHT een handleiding voor overheid en bedrijven VEILIGHEID EN AUTEURSRECHT een handleiding voor overheid en bedrijven INTRODUCTIE Mensen die muziek maken zijn, net als in iedere andere bedrijfstak, afhankelijk van een redelijke vergoeding voor hun creativiteit

Nadere informatie

BRÜYLANT BRUSSEL-BRUXELLES 0 0 8

BRÜYLANT BRUSSEL-BRUXELLES 0 0 8 KATHOLIEKE UNIVERSITEIT LEUVEN (KULEUVEN) KATHOLIEKE UNIVERSITEIT BRUSSEL (HUB) CENTRUM VOOR INTELLECTUELE RECHTEN CENTRE FOR INTELLECTUAL PROPERTY RIGHTS CENTRE DE RECHERCHE EN PROPRIÉTÉ INTELLECTUELLE

Nadere informatie

Aangenaam. Sharinne Ibrahim Floor de Roos. Handelsrecht (Intellectuele eigendom en ICT-recht, Contracten) Vestiging Venlo en Eindhoven

Aangenaam. Sharinne Ibrahim Floor de Roos. Handelsrecht (Intellectuele eigendom en ICT-recht, Contracten) Vestiging Venlo en Eindhoven Aangenaam Sharinne Ibrahim Floor de Roos Handelsrecht (Intellectuele eigendom en ICT-recht, Contracten) Vestiging Venlo en Eindhoven 1 Intellectuele eigendom Handelsnaamrecht * Merkenrecht * Auteursrecht

Nadere informatie

1/ Wie zijn wij? 2/ Onze website

1/ Wie zijn wij? 2/ Onze website dejuristen IP and ICT Law Belliardstraat 2 B- 1000 Brussel Belgium Phone +32 (0) 2 540 20 66 Fax +32(0) 9 296 13 41 www.dejuristen.be contact@dejuristen.be DISCLAIMER Het gebruik van onze website gaat

Nadere informatie

Software en continuïteit

Software en continuïteit Software en continuïteit Jaarvergadering Orde van Advocaten 25 september 2009 Presentatie van de Vereniging Informaticarecht Advocaten (VIRA) Polo G. van der Putt, voorzitter VIRA Agenda VIRA Wat is (de

Nadere informatie

Muziek downloaden MP3 WMA Liedjes of albums? Collectie Waar?

Muziek downloaden MP3 WMA Liedjes of albums? Collectie Waar? Muziek downloaden Muziek downloaden kan op verschillende manieren en bij verschillende diensten. Op deze pagina leggen we uit wat de mogelijkheden zijn. Formaten Verschillende download diensten bieden

Nadere informatie

3D-scannen, -frezen en printen: in de restauratie, ook in de bouw?

3D-scannen, -frezen en printen: in de restauratie, ook in de bouw? 3D-scannen, -frezen en printen: in de restauratie, ook in de bouw? Michael de Bouw Laboratorium Renovatie WTCB 25/11/2015 - Pagina 1 Additive manufacturing / 3d-printing Laagsgewijs produceren Gekend voor

Nadere informatie

Team IE & ICT. www.dehaanlaw.nl

Team IE & ICT. www.dehaanlaw.nl Team IE & ICT www.dehaanlaw.nl De Haan team intellectuele eigendom, internet, E-commerce en ICT-recht Intellectuele eigendom, internet, E-commerce en ICT-recht zijn verwante rechtsgebieden met een heel

Nadere informatie

Nieuwsflits praktijkgroep Technologie, Media en Entertainment

Nieuwsflits praktijkgroep Technologie, Media en Entertainment Nieuwsflits praktijkgroep Technologie, Media en Entertainment Geachte heer, mevrouw, Hierbij ontvangt u de 3 e nieuwsflits van onze praktijkgroep Technologie, Media en Entertainment. Met deze digitale

Nadere informatie

GEBRUIKERSVOORWAARDEN

GEBRUIKERSVOORWAARDEN GEBRUIKERSVOORWAARDEN Definities Gebruiker: geregistreerde gebruikers van de website [ondertitel.com] Bezoeker: niet geregistreerde personen die de website [ondertitel.com] bezoeken Gebruik: handelingen

Nadere informatie

Ondernemen met IP in de praktijk

Ondernemen met IP in de praktijk Ondernemen met IP in de praktijk Inhoud Wat is IE? Hoe werkt IE? o c t rooien m e rk e n m o d e llen a d v o c a t uu r Waarom IE beschermen? Alternatieven voor het beschermen van IE? Welke verschillende

Nadere informatie

My design in the cloud

My design in the cloud My design in the cloud Een onderzoek naar de juridische implicaties van de massale verspreiding van digitale design objecten Masterscriptie Informatierecht Universiteit van Amsterdam Naam: Max Croes Begeleidster:

Nadere informatie

3D printen. Ilse Scheys Leuven 28/4/2015

3D printen. Ilse Scheys Leuven 28/4/2015 3D printen Ilse Scheys Leuven 28/4/2015 Deel I: Wat is 3D printen? Technieken, Toepassingsgebieden, Evolutie Deel II: Gevolgen van 3D printen op de economie, sociaal model, milieu Deel III: Ik wil ook

Nadere informatie

Valorisatie van software

Valorisatie van software Valorisatie van software TTP breakout sessie 16 december 2013 Mirko Lukács UtrechtVC/Holdings mirko.lukacs@ utrechtholdings.nl Agenda 13.30 Softwarevormen, IP en valorisatie Mirko Lukács (UU) 14.00 Software

Nadere informatie

Seminar Rapid Engineering

Seminar Rapid Engineering Seminar Rapid Engineering Rapid Prototyping & Manufacturing en Reverse Engineering Uw toekomst is nu! Donderdag 22 mei 2008 3D-Lab XIOS Hogeschool Limburg, Universitaire Campus Agoralaan gebouw H, 3590

Nadere informatie

Haal het beste uit uw gegevens met geïntegreerde Business Intelligence

Haal het beste uit uw gegevens met geïntegreerde Business Intelligence Exact Insights powered by QlikView Haal het beste uit uw gegevens met geïntegreerde Business Intelligence Met Exact Insights zet u grote hoeveelheden data moeiteloos om in organisatiebrede KPI s en trends.

Nadere informatie

Cloud Computing. Definitie. Cloud Computing

Cloud Computing. Definitie. Cloud Computing Cloud Computing Definitie In de recente literatuur rond Cloud Computing zijn enorm veel definities te vinden die het begrip allemaal op een verschillende manier omschrijven. Door deze diversiteit zijn

Nadere informatie

Verkenning Next DLO VU. Overzicht Alternatieve Systemen

Verkenning Next DLO VU. Overzicht Alternatieve Systemen Verkenning Next DLO VU Overzicht Alternatieve Systemen Onderwijscentrum VU Amsterdam 8 oktober 2009 2009 Vrije Universiteit, Amsterdam Overzicht Alternatieve Systemen 2 Auteur Opdrachtgever Status Versie

Nadere informatie

Materialise levert al wat nodig is om in 3D te printen, behalve de prin

Materialise levert al wat nodig is om in 3D te printen, behalve de prin Materialise levert al wat nodig is om in 3D te printen, behalve de prin Interview met Peter Leys, uitvoerend voorzitter Victor Dubois Journalist vfb M Materialise levert alles wat je nodig hebt om in 3D

Nadere informatie

Recht week 1 15-4-2013

Recht week 1 15-4-2013 Recht week 1 15-4-2013 Intellectueel eigendomsrecht * Uitsluitend recht van de mens op de producten van zijn denkarbeid * Geestelijk eigendom (want gaat over wat je denkt, eigenaar van eigen ideen) * een

Nadere informatie

Bureau M.F.J Bockstael - 2016. Het auteursrecht is het recht dat een auteur heeft op zijn werk. De auteur beschikt over twee soorten rechten:

Bureau M.F.J Bockstael - 2016. Het auteursrecht is het recht dat een auteur heeft op zijn werk. De auteur beschikt over twee soorten rechten: Het auteursrecht is het recht dat een auteur heeft op zijn werk. De auteur beschikt over twee soorten rechten: - vermogensrechten - morele rechten De vermogensrechten (economische rechten) geven de auteur

Nadere informatie

GEBRUIKSVOORWAARDEN LEES DEZE GEBRUIKSVOORWAARDEN AANDACHTIG DOOR VOORDAT U DE WEBSITE GEBRUIKT.

GEBRUIKSVOORWAARDEN LEES DEZE GEBRUIKSVOORWAARDEN AANDACHTIG DOOR VOORDAT U DE WEBSITE GEBRUIKT. GEBRUIKSVOORWAARDEN LEES DEZE GEBRUIKSVOORWAARDEN AANDACHTIG DOOR VOORDAT U DE WEBSITE GEBRUIKT. HIERIN WORDEN DE VOORWAARDEN BESCHREVEN VOOR HET GEBRUIK VAN DEZE WEBSITE. Algemeen Deze website (exclusief

Nadere informatie

Algemene Gebruiksvoorwaarden

Algemene Gebruiksvoorwaarden Algemene Gebruiksvoorwaarden 1. Algemeen Deze Algemene Gebruiksvoorwaarden (verder AV ) zijn van toepassing op ieder gebruik van de website www.planidoo.be en al haar sub-sites (hierna Website ), inclusief

Nadere informatie

Hulp voor uitvinders. Bescherm uw ideeën Patentgeschiedenis Vooraf de aanvraag Is het een creatieve uitvinding? Verkrijgen van een patent

Hulp voor uitvinders. Bescherm uw ideeën Patentgeschiedenis Vooraf de aanvraag Is het een creatieve uitvinding? Verkrijgen van een patent Hulp voor uitvinders Pag. 1 Pag. 2 Pag. 3 Pag. 4 Pag. 5 Bescherm uw ideeën Patentgeschiedenis Vooraf de aanvraag Is het een creatieve uitvinding? Verkrijgen van een patent Bescherm uw ideeën Wanneer u

Nadere informatie

[TITLE IN CAPS, VERDANA, 32]

[TITLE IN CAPS, VERDANA, 32] [TITLE IN CAPS, VERDANA, 32] DEBAT I Handhaving van een standaardessentiëel octrooi: FRANDlicentie of verbod? Zeist, 14 maart 2012 INLEIDING Op diverse terreinen worden standaards gebruikt om uniforme

Nadere informatie

Workshop Octrooien, uitvindingen, merken en modellen 23 november 2011 HAVO/VWO-4

Workshop Octrooien, uitvindingen, merken en modellen 23 november 2011 HAVO/VWO-4 Workshop Octrooien, uitvindingen, merken en modellen 23 november 2011 HAVO/VWO-4 Evenement Op 23 november brachten 18 leerlingen van 1 school uit de regio een bezoek aan De High Tech Campus en kregen de

Nadere informatie

Onderzoeken die ook laten zien dat het substituut-effect van illegaal aanbod vele malen groter is dan het promotioneel effect.

Onderzoeken die ook laten zien dat het substituut-effect van illegaal aanbod vele malen groter is dan het promotioneel effect. Onderzoek: waarom file-sharing leidt tot minder verkopen Verschillende onafhankelijke onderzoeken tonen aan dat file-sharing een hoofdrol speelt in de wereldwijde daling van muziekverkopen. Vooral de verkoop

Nadere informatie

Algemene gebruiksvoorwaarden

Algemene gebruiksvoorwaarden Algemene gebruiksvoorwaarden De Juvederm website is eigendom van Allergan Limited ('Allergan'), en is uitsluitend bestemd voor inwoners van Nederland en België. De op deze site verstrekte informatie is

Nadere informatie

ICT Recht. Ban Illegale Games & Software. Pascal de Bruijn

ICT Recht. Ban Illegale Games & Software. Pascal de Bruijn ICT Recht Ban Illegale Games & Software Inhoudsopgave Inleiding...3 De regels...4 Je mag geen kopie voor jezelf maken...4 Verspreiden van illegale games en software is illegaal...4 Downloaden is ook kopieren...5

Nadere informatie

CAG/13/12.12/DOC.104 bijlage 1

CAG/13/12.12/DOC.104 bijlage 1 Modellicenties voor open data Versie 1.1 CAG/13/12.12/DOC.104 bijlage 1 Licentiemodellen open data v1.1 2 Inleiding In deze nota worden een aantal modellicenties voorgesteld voor het ter beschikking stellen

Nadere informatie

Publicatie Bescherming van het intellectueel eigendom als ondernemer met een modemerk

Publicatie Bescherming van het intellectueel eigendom als ondernemer met een modemerk Publicatie Bescherming van het intellectueel eigendom als ondernemer met een modemerk Hoe kan een Nederlandse startende ondernemer met een modelabel zijn intellectuele eigendom zo goed mogelijk beschermen?

Nadere informatie

GALBA, Jürgen co-founder www.inventorwizard.be /.nl

GALBA, Jürgen co-founder www.inventorwizard.be /.nl GALBA, Jürgen co-founder www.inventorwizard.be /.nl Bookmark: http://www.robohand.net/ Een van de lastigste aspecten van het integreren van elektronica in natuurlijk weefsel is de vele weefsels en

Nadere informatie

1. AANVAARDING VAN DE ALGEMENE VOORWAARDEN

1. AANVAARDING VAN DE ALGEMENE VOORWAARDEN Welkom bij de applicatie e-coupons van Beneficio by Edenred Belgium 1. AANVAARDING VAN DE ALGEMENE VOORWAARDEN GELIEVE DE GEBRUIKSVOORWAARDEN VAN DEZE APPLICATIE AANDACHTIG TE LEZEN We vragen u deze Algemene

Nadere informatie

Een i-depot is een dienst die door het BBIE wordt aangeboden om aan documenten een vaste datum te verlenen.

Een i-depot is een dienst die door het BBIE wordt aangeboden om aan documenten een vaste datum te verlenen. i-depot 1. Wat is een I-depot? Een i-depot is een dienst die door het BBIE wordt aangeboden om aan documenten een vaste datum te verlenen. Een i-depot is geen intellectueel eigendomsrecht, maar een hulpmiddel

Nadere informatie

Presentatie 3D Metaal Printen Techniek, (on)mogelijkheden en toepassingen

Presentatie 3D Metaal Printen Techniek, (on)mogelijkheden en toepassingen Presentatie 3D Metaal Printen Techniek, (on)mogelijkheden en toepassingen Hans Derks, Product verantwoordelijke 3D Metaal Printers bij CNC Consult & Automation/Brilliant Technology CNC-Consult: Service

Nadere informatie

Van mijn kleur moet je afblijven!?

Van mijn kleur moet je afblijven!? Van mijn kleur moet je afblijven!? Studiedag kleur & communicatie ICC Gent 14 maart 2008 Wat te verwachten? Wat te verwachten? Korte schets van beschermingsmogelijkheden Heel wat voorbeelden Mijn visie

Nadere informatie

* onderscheid: Korte duur (< > merken) vermogen)

* onderscheid: Korte duur (< > merken) vermogen) * Kenmerken Intellectuele rechten 1) monopolierechten 2) aan iedereen tegenstelbaar (ongeacht goede trouw) 3) begrensde rechten (duur, territorialiteit, voorwaarden) 4) voorwerp: creatie van de geest 5)

Nadere informatie

AUKE HYLARIDES. Senior Product Marketing Manager Exact Software 2015 EXACT INTERNET OF THINGS - AIM ROADSHOW

AUKE HYLARIDES. Senior Product Marketing Manager Exact Software 2015 EXACT INTERNET OF THINGS - AIM ROADSHOW AUKE HYLARIDES Senior Product Marketing Manager Exact Software Exciting times In 2020, het aantal mobiele gebruikers richting 6 miljard; Internet gebruikers richting 4.7 miljard² Effect van IoT op de wereld

Nadere informatie

Beschermen van ideeën, innovatie en design: uw toolbox

Beschermen van ideeën, innovatie en design: uw toolbox Arnhem, 10 oktober 2011 Beschermen van ideeën, innovatie en design: uw toolbox Marijke Van kan Partner / Merken- en modellengemachtigde AOMB octrooi- en merkenbureau Agenda Beschermen van ideeën, innovatie

Nadere informatie

BESCHIKKING M (2006) 6

BESCHIKKING M (2006) 6 BESCHIKKING van het Comité van Ministers van de Benelux Economische Unie houdende wijziging van het Benelux-verdrag inzake de intellectuele eigendom (merken en tekeningen of modellen), ondertekend te Den

Nadere informatie

Ideeën vastleggen. Succesvol ondernemen begint met registreren

Ideeën vastleggen. Succesvol ondernemen begint met registreren Ideeën vastleggen Succesvol ondernemen begint met registreren Een goed idee ontstaat vaak spontaan op het moment dat u dit het minst verwacht. In de kroeg, onder de douche, tijdens het koken of op de fiets.

Nadere informatie

Ideeën. Startersgids 7

Ideeën. Startersgids 7 01 Ideeën beschermen Startersgids 7 Indien uw ondernemingsproject gebaseerd is op een nieuwe uitvinding, een origineel concept of een vernieuwende creatie, dan doet u er misschien goed aan na te gaan hoe

Nadere informatie

Ringtone van PC naar mobiel

Ringtone van PC naar mobiel 1 Copyright MAGIX is een gedeponeerd handelsmerk van MAGIX AG. Deze documentatie is auteursrechtelijk beschermd. Alle rechten, in het bijzonder het recht op vermenigvuldiging en verspreiding alsook de

Nadere informatie

Deze vraag kan, wanneer ze zo algemeen wordt gesteld, niet met ja of neen worden beantwoord.

Deze vraag kan, wanneer ze zo algemeen wordt gesteld, niet met ja of neen worden beantwoord. Illegale software 1. Wat is illegale software? 1.1 Mag ik downloaden en installeren zonder betalen? Mag je een programma downloaden van het internet, zonder hiervoor te betalen, dit installeren op jouw

Nadere informatie

Solution Dag 2015. refresh-it. Printing. Frits de Boer Frenk Tames 1 12.06.2015

Solution Dag 2015. refresh-it. Printing. Frits de Boer Frenk Tames 1 12.06.2015 Solution Dag 2015. refresh-it Printing Frits de Boer Frenk Tames 1 12.06.2015 Agenda. 1. Welkom Frits de Boer 2. Samsung Printing Frenk Tames 3. Rondleiding Tonerfabriek ARP Supplies 2 12.06.2015 Solution

Nadere informatie

Product ontwerpen en 3D printen

Product ontwerpen en 3D printen Profielvak Dienstverlening en Producten Product ontwerpen en 3D printen Serienummer: Licentie: Voor het activeren van de licentie kijk op pagina 5 van dit werkboek. Te activeren tot: COLOFON Uitgeverij:

Nadere informatie

23.06.2011. Borrel Lawton Brands. - Juridische bescherming van teksten, ontwerpen, logo s en merknamen. - Achtergrond en doel bijeenkomst

23.06.2011. Borrel Lawton Brands. - Juridische bescherming van teksten, ontwerpen, logo s en merknamen. - Achtergrond en doel bijeenkomst 23.06.2011 Borrel Lawton Brands - Juridische bescherming van teksten, ontwerpen, logo s en merknamen - Achtergrond en doel bijeenkomst bpriem@lawtonbrands.com / itenoever@lawtonbrands.com Agenda 15.30

Nadere informatie

Auteursrecht. VVA/VMC bij KNAW, 22 februari 2011 Dirk Visser

Auteursrecht. VVA/VMC bij KNAW, 22 februari 2011 Dirk Visser Auteursrecht VVA/VMC bij KNAW, 22 februari 2011 Dirk Visser President van de KNAW Robbert Dijkgraaf over ACTA: Dergelijke wetten maken het erg eenvoudig om onwelgevallige websites te blokkeren, waarbij

Nadere informatie

gebruikersvoorwaarden

gebruikersvoorwaarden Gebruikersvoorwaarden van Aristoco International BVBA, fabrikant van Cubigo en MaxxGemak, leverancier van Cubigo NL Toestemming Als bezoeker of lid van Cubigo ga je akkoord met de onderstaande bepalingen

Nadere informatie

Dohmen advocaten: designers en techneuten die advocaat geworden zijn

Dohmen advocaten: designers en techneuten die advocaat geworden zijn Dohmen advocaten: designers en techneuten die advocaat geworden zijn IE in de LED-wereld praktijkvoorbeelden, tips & trucs Hub Dohmen twitter: http://twitter.com/hdohmen LinkedIn: http://nl.linkedin.com/in/hubdohmen

Nadere informatie

Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world

Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world HOE GAAT HET NU? We zetten allemaal verschillende methoden in om vraagstukken op te lossen, oplossingen te ontwerpen

Nadere informatie

HANDLEIDING VOOR HET MAKEN VAN EEN.STL. Voor 3D printen. Bij problemen: raadpleeg je docent!

HANDLEIDING VOOR HET MAKEN VAN EEN.STL. Voor 3D printen. Bij problemen: raadpleeg je docent! HANDLEIDING VOOR HET MAKEN VAN EEN.STL Voor 3D printen Bij problemen: raadpleeg je docent! Aanmaken van.stl bestanden vanuit verschillende soorten 3D tekensoftware Autodesk Inventor 1. Klik op de Inventor

Nadere informatie

Bijlage 1. Specificaties Leesvormen I. Gesproken Documenten I.1 Productbeschrijving Gesproken documenten Gesproken Documenten zijn documenten die zijn omgewerkt naar een gesproken vorm door voorlezing

Nadere informatie

Wat gaan wij en U doen vandaag

Wat gaan wij en U doen vandaag Wat gaan wij en U doen vandaag Agenda: Teqnow 3D print workshop Voorstelronde Korte presentatie met uitleg over FFF & SLA Model behandeling envisiontec Magics Presentatie & aansluitend workshop Job genereren

Nadere informatie

De wereld van 3D-printen

De wereld van 3D-printen De wereld van 3D-printen Willem Vermeend DE WERELD VAN 3D-PRINTEN Op weg naar een nieuwe industriële revolutie? Einstein Books, Den Haag 2013 Dit boek is de papieren versie van het digitale website boek

Nadere informatie

Inhoud in vogelvlucht

Inhoud in vogelvlucht Inhoud in vogelvlucht Inleiding... 1 Deel I: Aan de slag met 3D-printen... 5 Hoofdstuk 1: 3D-printen als moderne fabricagemethode...7 Hoofdstuk 2: De verschillende methoden voor 3D-printen...19 Hoofdstuk

Nadere informatie

Inhoud. Het belang van intellectueel eigendom. Wat is intellectueel eigendom? Contactgegevens

Inhoud. Het belang van intellectueel eigendom. Wat is intellectueel eigendom? Contactgegevens Een introductie Inhoud Het belang van intellectueel eigendom Wat is intellectueel eigendom? Contactgegevens Het belang van eigen IE andermans IE Het belang van eigen IE (1) Verwerven van een monopolie

Nadere informatie

meest gestelde vragen over Auteursrecht De Gier Stam &

meest gestelde vragen over Auteursrecht De Gier Stam & meest gestelde vragen over Auteursrecht De Gier Stam & De 10 meest gestelde vragen over Auteursrechten De Gier Stam & Colofon De Gier Stam & Advocaten Lucasbolwerk 6 Postbus 815 3500 AV UTRECHT t: (030)

Nadere informatie

@Bavariababe: Zo, nu eerst een Twitter account

@Bavariababe: Zo, nu eerst een Twitter account Dinsdag 26 juli 2011 - IEF 10001 @Bavariababe: Zo, nu eerst een Twitter account S. Hagen, E. Swart, @ Bavariababe: Zo, nu eerst een Twitter account, IEF 10001. Met dank aan Steffen Hagen en Ewoud Swart,

Nadere informatie

TEKENINGEN- EN MODELLENRECHT

TEKENINGEN- EN MODELLENRECHT TEKENINGEN- EN MODELLENRECHT Hendrik Vanhees U.Antwerpen/U.Gent 1 BESCHERMINGS- MOGELIJKHEDEN - Beneluxmodel - Gemeenschapsmodel (niet-ingeschreven en/of ingeschreven) 2 HET BENELUXMODEL Bronnen - Benelux-Verdrag

Nadere informatie

5. Auteursrecht op internet: waarom moeilijk doen als het makkelijk kan? Een pleidooi voor collectief beheer 1

5. Auteursrecht op internet: waarom moeilijk doen als het makkelijk kan? Een pleidooi voor collectief beheer 1 5. Auteursrecht op internet: waarom moeilijk doen als het makkelijk kan? Een pleidooi voor collectief beheer 1 Erwin Angad-Gaur E r worden, zowel nationaal als internationaal, veel discussies gevoerd over

Nadere informatie

De derde industriële revolutie is de redding van de Nederlandse Economie

De derde industriële revolutie is de redding van de Nederlandse Economie is de redding van de Nederlandse Economie 3D printing als voorbeeld van een nieuw industrieel paradigma Managing Director Industrial Innovation 2 Hier de RTL video over 3D-printen invoegen 3 De vraag Een

Nadere informatie

Smart Factory: Voordelen communicatieve infrastructuur

Smart Factory: Voordelen communicatieve infrastructuur Smart Factory: Voordelen communicatieve infrastructuur Wereldwijde veranderingen vereisen nieuwe manieren van denken en doen op het gebied van wereldwijde megatrends Demografische veranderingen Globale

Nadere informatie

Hoe bescherm ik mijn naam en product?

Hoe bescherm ik mijn naam en product? 3 Hoe bescherm ik mijn naam en product? Over auteursrechten, merkbescherming, registratie van uw domeinnaam en patenten MICHIEL VERHAMME TIMOTHY VAN DE GEHUCHTE 4 Hebt u nog vragen, neem dan contact op

Nadere informatie

Samenwerken & Intellectueel Eigendom

Samenwerken & Intellectueel Eigendom Samenwerken & Intellectueel Eigendom 15 mei 2012 Mecc Maastricht René Janssen octrooiadviseur regio Limburg NL Octrooicentrum (locatie Syntens-Roermond) NL Octrooicentrum Octrooiverlening Nederland (uitvoering

Nadere informatie

MICROSOFT EDGE INTERNET

MICROSOFT EDGE INTERNET MICROSOFT EDGE INTERNET 2015 Computertraining voor 50-plussers PC50plus computertrainingen Eikbosserweg 52 1214AK Hilversum tel: 035 6213701 info@pc50plus.nl www.pc50plus.nl Microsoft Edge Internet COMPUTERTRAINING

Nadere informatie

Algemene voorwaarden. 1. Reikwijdte van onze service

Algemene voorwaarden. 1. Reikwijdte van onze service Algemene voorwaarden Deze algemene voorwaarden die van tijd tot tijd zullen worden aangepast hebben betrekking op alle diensten die direct of indirect (via onze distributeurs) online, per e-mail of per

Nadere informatie

SintLucas-lab. SintLucas- lab; laboratorium voor digitaal produceren in 2D en 3D

SintLucas-lab. SintLucas- lab; laboratorium voor digitaal produceren in 2D en 3D SintLucas-lab SintLucas- lab is een werkplaats om te experimenteren en te produceren met Moderne digitale technieken. Denk hierbij aan 3D printen en lasersnijden. Ook testen we hier nieuwe lesmethoden

Nadere informatie

Waarom is Click to Call de ontbrekende link voor online succes

Waarom is Click to Call de ontbrekende link voor online succes Waarom is Click to Call de ontbrekende link voor online succes Oktober 2013 ONDERWERPEN Managementsamenvatting 2 Introductie 3 Online blijft 4 Waarom is Click-to-Call vandaag de dag relevant? De nieuwe

Nadere informatie

Hoe kunt u profiteren van de cloud? Whitepaper

Hoe kunt u profiteren van de cloud? Whitepaper Hoe kunt u profiteren van de cloud? Whitepaper Auteur: Roy Scholten Datum: woensdag 16 september, 2015 Versie: 1.1 Hoe u kunt profiteren van de Cloud Met de komst van moderne technieken en de opmars van

Nadere informatie

Basis handleiding 3D printen

Basis handleiding 3D printen 1 Basis handleiding 3D printen Snelstart Uitpakken van de printer 3D printen 2 Haal de printer en de losse onderdelen uit de doos. Draai het plateau omhoog. Verwijder de verpakking van de controller. Hang

Nadere informatie

Online afdrukken 4.0. Uitgave 1

Online afdrukken 4.0. Uitgave 1 Online afdrukken 4.0 Uitgave 1 2008 Nokia. Alle rechten voorbehouden. Nokia, Nokia Connecting People en Nseries zijn handelsmerken of gedeponeerde handelsmerken van Nokia Corporation. Nokia tune is een

Nadere informatie

Bepalen toekomstige computertechnologie

Bepalen toekomstige computertechnologie Eén van de onmenselijke kanten van de computer is dat hij, eenmaal goed geprogrammeerd en goed werkend, zo volslagen eerlijk is (Isaac Asimov) Hoofdstuk 26 Bepalen toekomstige V1.1 / 01 september 2015

Nadere informatie

Atos en Cassidy Silbernagel winnaars Design for Additive Manufacturing Challenge 2016

Atos en Cassidy Silbernagel winnaars Design for Additive Manufacturing Challenge 2016 Persbericht Atos en Cassidy Silbernagel winnaars Design for Additive Manufacturing Challenge 2016 Additive World Awards uitgereikt tijdens 4 de Additive World Conference Op woensdag 23 maart heeft Jury

Nadere informatie

TEST STARTENDE ONDERNEMERS ALLES VAN WAARDE IS WEERLOOS (Lucebert), bescherming en bewaking van het Intellectuele Eigendom

TEST STARTENDE ONDERNEMERS ALLES VAN WAARDE IS WEERLOOS (Lucebert), bescherming en bewaking van het Intellectuele Eigendom Beste ondernemer, TEST STARTENDE ONDERNEMERS Een ieder die een project of een eigen bedrijf start, moet zich voorbereiden door zoveel mogelijk te ontdekken over de situatie waarin men zich waarschijnlijk

Nadere informatie

NIEUWSFLASH 20-06- 12

NIEUWSFLASH 20-06- 12 NIEUWSFLASH 20-06- 12 NR 44-B Voor KAMMENSTRAAT en OMGEVING (Kammenstraat-Hondsberg-Hemelrijkweg-Lazaret-Schuurblok-Kloosterstraat-Grensstraat-Handelsstraat-Hemelrijklaan- Statievelden) Noodnummer: 101

Nadere informatie

INNOVATIEVE PROCESSEN in de voertuigindustrie in Vlaanderen

INNOVATIEVE PROCESSEN in de voertuigindustrie in Vlaanderen INNOVATIEVE PROCESSEN in de voertuigindustrie in Vlaanderen Prof.dr.ir.. Hendrik Van Landeghem Onderzoekscentrum voor In-Plant Logistics (AoG) Lean Enterprise Research Center Vakgroep Industrieel Beheer

Nadere informatie

Inhoud. Recht en Informatica HC4: Waarom bescherming IE? Octrooi: object. Octrooi: verkrijging. Octrooi: omvang

Inhoud. Recht en Informatica HC4: Waarom bescherming IE? Octrooi: object. Octrooi: verkrijging. Octrooi: omvang Recht en Informatica HC4: Intellectuele eigendom (1): Octrooi, Auteursrecht Octrooi (patent) Op software? Auteursrecht Algemeen Internet Software Inhoud Henry Prakken 11 mei 2015 1 2 Waarom bescherming

Nadere informatie

MotionSystem. 20% meer omzet door uw bezoekers als potentiële klanten te zien

MotionSystem. 20% meer omzet door uw bezoekers als potentiële klanten te zien 20% meer omzet door uw bezoekers als potentiële klanten te zien Motionsystem verzorgt uw in de meeste gevallen 20% minder werkarbeid Winkelwagentje delen U en uw klanten hebben de mogelijkheid om het winkelwagentje

Nadere informatie

BACK TO BASICS OCTROOIRECHT ERIC DE GRYSE

BACK TO BASICS OCTROOIRECHT ERIC DE GRYSE BACK TO BASICS OCTROOIRECHT ERIC DE GRYSE eric.degryse@simontbraun.eu I. OCTROOIWETGEVING : België Wetboek van economisch recht, 19 April 2014, Boek XI, "Intellectuele eigendom, titel 1, Uitvindingsoctrooien

Nadere informatie

De nieuwe bepalingen in de Handelspraktijkenwet

De nieuwe bepalingen in de Handelspraktijkenwet COLLECTIE BEDRIJFSRECHT De nieuwe bepalingen in de Handelspraktijkenwet Annick De Boeck (ed.) Yves Montangie (ed.) Bart R. Goossens Marie-Christine Janssens Reinhard Steennot VANDEN BROELE INHOUDSTAFEL

Nadere informatie

Mededingingsrecht bij licentiecontracten: a devil in disguise or a girl s next best FRAND? Joost Fanoy BK seminar 3 oktober 2013

Mededingingsrecht bij licentiecontracten: a devil in disguise or a girl s next best FRAND? Joost Fanoy BK seminar 3 oktober 2013 Mededingingsrecht bij licentiecontracten: a devil in disguise or a girl s next best FRAND? Joost Fanoy BK seminar 3 oktober 2013 Programma Inleiding mededingingsrecht Groepsvrijstellingverordening Technologieoverdracht

Nadere informatie

MAKING A DIFFERENCE / A DIFFERENCE IN MAKING

MAKING A DIFFERENCE / A DIFFERENCE IN MAKING MAKING A DIFFERENCE / A DIFFERENCE IN MAKING De tentoonstelling onderzoekt de toegevoegde waarde van 3D-printing een baanbrekende productietechnologie die de volgende decennia een grote impact zal hebben

Nadere informatie

André Kamps & Jan-Willem Oordt De IT-Jurist bv 23 september 2014

André Kamps & Jan-Willem Oordt De IT-Jurist bv 23 september 2014 André Kamps & Jan-Willem Oordt De IT-Jurist bv 23 september 2014 Werkzaamheden IT-jurist Een greep uit de IT-juridische werkzaamheden: Advisering leveranciers en afnemers van IT Contracten voor continuïteitsregelingen

Nadere informatie

Algemene Voorwaarden voor de dienstverlening van Your Perfect Body Plan, gevestigd te Helmond.

Algemene Voorwaarden voor de dienstverlening van Your Perfect Body Plan, gevestigd te Helmond. Algemene Voorwaarden voor de dienstverlening van Your Perfect Body Plan, gevestigd te Helmond. 1. Definities - Your Perfect Body Plan: Your Perfect Body Plan gevestigd op de Kromme Steenweg 25 te Helmond.

Nadere informatie