Show it! Invulling duurzaamheid Wageningen UR DATUM. Facilitair Bedrijf. 13 november Veiligheid & Milieu 1.0.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Show it! Invulling duurzaamheid Wageningen UR 2013 + 2014 DATUM. Facilitair Bedrijf. 13 november 2012. Veiligheid & Milieu 1.0."

Transcriptie

1 Show it! Facilitair Bedrijf Invulling duurzaamheid Wageningen UR DATUM 13 november 2012 AUTEUR Veiligheid & Milieu VERSIE 1.0 STATUS definitief Wageningen UR (Wageningen University, Van Hall Larenstein University of Applied Sciences and various research institutes) is specialised in the domain of healthy food and living environment.

2

3 Wageningen UR (University & Research centre) For quality of life Inhoudsopgave 1 Aanleiding 5 2 Stand van zaken eind Resultaten bedrijfsvoering eind Resultaten voorgestelde activiteiten door PwC Duurzaamheid Wageningen UR 7 3 Invulling duurzaamheid Vervolg op Show it! Randvoorwaarden 10 Bijlage 1. Voorstel voorlichting en communicatie 11

4

5 Wageningen UR (University & Research centre) For quality of life 1 Aanleiding Duurzaamheid/Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) is een belangrijke pijler in het primaire proces van onderzoek en onderwijs. Dit komt tot uitdrukking in de missie van Wageningen UR 'To explore the potential of nature to improve the quality of life, alsook de ambitie van Wageningen UR. De ambitie is om in 2020 op het domein Gezonde Voeding en Leefomgeving hét kennisinstituut in Europa en wereldwijd een vooraanstaand partner te zijn 1. Kortom, Wageningen UR staat voor duurzaamheid. Maar hoe duurzaam is Wageningen UR nu eigenlijk echt in haar primaire proces en bedrijfsvoering? Uit onderzoek van PricewaterhouseCoopers (PwC) in 2008 bleek dat duurzaamheid binnen Wageningen UR zeker aanwezig is, maar binnen het primaire proces van onderwijs en onderzoek verder ontwikkeld bleek dan binnen de bedrijfsvoering 2. Vervolgens is Wageningen UR aan de slag gegaan om te komen tot een meer duurzame bedrijfsvoering. Zo heeft de Concernraad/Raad van Bestuur (RvB) in 2009 de duurzaamheidsambitie uitgesproken om voor de bedrijfsvoering van Wageningen UR het niveau Voorlopen te willen bereiken 3. Dat betekent onder meer dat Wageningen UR duurzaamheid integraal oppakt door het toepassen van proven technology en dit uitdraagt naar buiten. Na vaststelling van het ambitieniveau is een plan van aanpak (PvA) Versneld naar een duurzamer bedrijfsvoering opgesteld 4. In dit plan is beschreven wat op korte en op lange termijn nodig is om dit ambitieniveau te bereiken. Zo ligt de focus op de korte termijn op het realiseren van verschillende acties. Deze acties zijn geformuleerd binnen de domeinen bouwen en energie, inkoop, mobiliteit, catering, afval, onderwijs en onderzoek en duurzame medewerker. Op de lange termijn ligt de nadruk op het borgen van deze acties door het veranderen van de organisatie en de houding van de medewerkers, alsook op het proces dat daarvoor nodig is. De periode heeft in het teken gestaan van het uitvoeren van het plan van aanpak. Nu, eind 2012 is het zaak om kritisch naar duurzaamheid binnen Wageningen UR te kijken en te bepalen hoe we Wageningen UR haar duurzame karakter kunnen behouden én ook laten zien. 1 Strategisch Plan Wageningen UR, Wageningen UR, 2011, 49p. 2 Duurzaamheidsscan 2008 Wageningen Universiteit en Researchcentrum, PriceWaterhouseCoopers, 2008, 30p. 3 Notitie Duurzaamheid Wageningen UR, Wageningen UR, 2009, 28p. 4 Versneld naar een duurzamer Bedrijfsvoering, Wageningen UR, 2010, 16p.

6 2 Stand van zaken eind Resultaten bedrijfsvoering eind 2012 In het plan van aanpak Versneld naar een duurzamer bedrijfsvoering zijn randvoorwaarden voor borging in de bedrijfsvoering benoemd. Deze randvoorwaarden en de resultaten die zijn bereikt zijn verwoord in tabel 1. Tabel 1. De geformuleerde randvoorwaarden voor borging van duurzaamheid in het plan van aanpak Versneld naar een duurzamer bedrijfsvoering en de bereikte resultaten in Randvoorwaarden voor borging Duurzaamheid zit in de haarvaten van hoog tot laag- van de organisatie en is een geïntegreerd onderdeel van het bedrijfsvoeringproces. Status eind 2012* Uitleg +/- De organisatie is duidelijk, de bekendheid blijft achter, daarom zit duurzaamheid nog niet in de haarvaten Verslaglegging over duurzaamheid. +/- Start is gemaakt in 2012 met een eerste Duidelijkheid over mogelijke financiering van activiteiten. Grotere samenhang tussen onderwijs, onderzoek en bedrijfsvoering. Plan voor interne en externe communicatie. * +: geborgd; +/-: gedeeltelijk geborgd; - : niet geborgd. + duurzaamheidsverslag Vervolgstappen zullen leiden tot geïntegreerde verslaglegging van onderzoek, onderwijs en bedrijfsvoering (door integratie met het jaarverslag). +/- Green Office Wageningen is gestart. Eenzelfde succes als Green Office Maastricht ligt voor de hand, mits GOW een duidelijk positie binnen Wageningen UR krijgt. + Duidelijk plan voor Na 2012 is een andere fase en vraagt een andere opzet. Uit tabel 1 volgt dat in grote stappen zijn gezet. Echter, twee jaar bleek te kort om duurzaamheid te verankeren/in de haarvaten te krijgen. Aan de randvoorwaarden is dus niet volledig voldaan en daardoor is er nog geen sprake van goede borging. Zeker gezien de geformuleerde ambitie voorlopen is stilstaan achteruitgang. Een grote inzet is reeds gepleegd, en de verwachting is dat slechts een duwtje in de rug nodig is om de verankering wel voor elkaar te krijgen. Voorlichting/communicatie heeft hier een duidelijke rol in. 2.2 Resultaten voorgestelde activiteiten door PwC Naar aanleiding van de duurzaamheidsscan stelde PwC een viertal activiteiten m.b.t. de bedrijfsvoering voor om op eenzelfde niveau te komen als het primaire proces. Deze activiteiten en de behaalde resultaten zijn verwoord in tabel 2. 6 van 13

7 Wageningen UR (University & Research centre) For quality of life Tabel 2. De voorgestelde activiteiten nav duurzaamheidsscan door PwC in 2008 en de behaalde resultaten eind Activiteiten voor bedrijfsvoering Het vaststellen van een visie, strategie en doelstellingen voor duurzaamheid door de RvB. Samenstellen van een duurzaamheidswerkgroep met leden uit Science Groups, maar ook uit de staf- en lijnafdelingen. Beschrijving van verantwoordelijkheden voor duurzaamheid zowel horizontaal als verticaal 1. Vaststellen uitvoeringsplan met activiteiten vastgesteld op niveau wie, wat en wanneer. Status eind 2012* Uitleg + Ambitie voorlopen en plan van aanpak Versneld naar een duurzamer bedrijfsvoering is geformuleerd met belanghebbenden en stakeholders. + De Taskforce en Stuurgroep zijn zodanig ingericht dat alle belanghebbenden rondom de bedrijfsvoering zijn vertegenwoordigd. + Duidelijke verantwoordelijkheden bij Facilitair Bedrijf (in overleg met C-HRM) en bij de organisatieonderdelen (onder meer KAM). + Versneld naar een duurzamer bedrijfsvoering. 1 Horizontaal: wat wordt aangestuurd door het Facilitair Bedrijf, en waarvoor zijn de Science Groups zelf verantwoordelijk; Verticaal: voor alle lagen binnen de organisatie, van RvB tot uitvoerende medewerkers. 2 +: uitgevoerd; +/-: gedeeltelijk uitgevoerd; - : niet uitgevoerd Uit tabel 2 blijkt dat alle voorgestelde activiteiten om te komen tot eenzelfde niveau als het primaire proces zijn uitgevoerd. 2.3 Duurzaamheid Wageningen UR Een duurzame bedrijfsvoering is slechts een gedeelte van een duurzaam Wageningen UR. De core business is het primaire proces: onderwijs en onderzoek. De invloedsuitoefening via het primaire proces en daarmee op de maatschappij is heel groot. Eind 2012 concluderen en de Taskforce en Stuurgroep duurzame bedrijfsvoering ten aanzien van een duurzaam Wageningen UR het volgende: - Verslaglegging over duurzaamheid is alleen compleet als integratie van onderwijs, onderzoek en bedrijfsvoering bij de verslaglegging plaatsvindt; - meer en meer worden organisaties vergeleken op gebied van duurzaamheid. Zo hebben andere universiteiten in Nederland duurzaamheid als focus, terwijl Wageningen UR duurzaamheid als basis heeft. Deze basis moet eenduidig, transparant en bekend zijn voor stakeholders. Voldoet Wageningen UR hier niet aan dan zal duurzaamheid tegen Wageningen UR gaan werken door bijvoorbeeld laag te scoren bij benchmarks, gunning van projecten en wellicht bij de keuze van studenten voor Wageningen UR. - Duurzaamheid/MVO criteria worden: o gehanteerd als gunningscriteria voor projecten; o gehanteerd als basiseis voor voorinschrijving bij projecten. NB1: Binnen verschillende organisatieonderdelen van Wageningen UR wordt de vraag om duidelijkheid over MVO van Wageningen UR steeds groter. Zo worden bij ESG ca. 25% meer opdrachten gegund door het hebben van de ISO zelfverklaring. Potentiele opdrachtgevers voor Imares, ASG en Wageningen International vragen naar een Wageningen UR verklaring op gebied van MVO. NB2: In de Aanbestedingwet 2012 die in 2013 van kracht wordt, is vastgelegd dat overheden duidelijke eisen moeten stellen ten aanzien van MVO.

8 3 Invulling duurzaamheid Vervolg op Wageningen UR volgt als besturingsmodel de cirkel van Deming. De cirkel van Deming beschrijft de vier activiteiten die op alle verbeteringen in organisaties van toepassing zijn. De vier activiteiten zorgen voor een betere kwaliteit. Het cyclische karakter garandeert dat de kwaliteitsverbetering continu onder de aandacht is. De indeling komt voort uit het wetenschappelijke proces zoals dat door Francis Bacon (Novum Organum, 1620) werd geformuleerd: hypothese experiment evaluatie. De vier activiteiten van Deming zijn: PLAN: Kijk naar huidige werkzaamheden en ontwerp een plan voor de verbetering van deze werkzaamheden. Stel voor deze verbetering doelstellingen vast. DO : Voer de geplande verbetering uit in een gecontroleerde proefopstelling. CHECK: Meet het resultaat van de verbetering en vergelijk deze met de oorspronkelijke situatie en toets deze aan de vastgestelde doelstellingen. ACT: Bijstellen aan de hand van de gevonden resultaten bij CHECK. Kern van deze visie is dat elke medewerker aan een (productie-)proces op deze manier in staat is om zijn eigen werkwijze te beoordelen en te verbeteren. De handelingen van de medewerker vormen namelijk een eigen deelproces van het hoger gelegen proces. Management dient de analyse te doen over de hoger gelegen processen, de directie voor de primaire bedrijfsprocessen. In 2008 werd door PwC de CHECK gedaan op de mate van duurzaamheid van Wageningen UR. Fase was de ACT fase het formuleren van de ambitie en PvA voor de bedrijfsvoering, de zgn. PLAN fase. In werd het PvA uitgevoerd, de zgn. DO fase. Hoofdstuk 2 is de CHECK fase om in de PDCA cyclus om te komen tot een duurzamer bedrijfsvoering. De resultaten eind 2012 geven aanleiding om de PDCA cyclus naar een duurzamer bedrijfsvoering af te sluiten en de regie bij het Facilitair Bedrijf (FB) neer te leggen. Daarnaast is het nodig om eenduidig en transparant te communiceren over: - de bedrijfsvoering; - duurzaam Wageningen UR, dus inclusief het primaire proces onderwijs en onderzoek. Insteek van het communiceren van duurzaamheid in is Show it! 3.2 Show it! Invulling duurzaamheid Wageningen UR is weergegeven in tabel 3. Bij de invulling is onderscheid gemaakt tussen een duurzame bedrijfsvoering en duurzaam Wageningen UR. De invulling bij de duurzame bedrijfsvoering geeft weer een nieuwe impuls aan invulling van de ambitie voorlopen, en geeft met het formuleren van Kritische Prestatie Indicatoren (KPIs), het verbinden van bedrijfsvoering aan onderwijs en onderzoek dat extra duwtje in de rug om duurzaamheid in de bedrijfsvoering te kunnen borgen. Het laten zien van een duurzame bedrijfsvoering draagt bij om dit ook voor de toekomst te borgen. De invulling kijkt naar zowel onderwijs, onderzoek als naar de bedrijfsvoering. Onderwijs en onderzoek hebben duurzaamheid als basis. Deze basis zal bij de invulling duurzaamheid worden verbonden aan de duurzame bedrijfsvoering. 8 van 13

9 Wageningen UR (University & Research centre) For quality of life Tabel 3. Invulling duurzaamheid Wageningen UR Doelstelling Activiteiten Resultaten duurzame bedrijfsvoering Resultaten duurzaam Wageningen UR Laat zien waar de Wageningen UR voor staat en wat we doen = Show it! 1. Invullen ambitie voorlopen 2013: Herijking van de ambitie voorlopen + formulering en uitvoering van acties en KPIs op gebied van bouwen, energie, afval, catering, medewerker, inkoop en mobiliteit opnieuw Duurzaamheid is duidelijk aandachtspunt binnen Strategisch Plan (NB: binnen Strategisch Plan is dit ook het geval) ambitie invullen, en verwoorden in acties en vervolgens in meetbare KPI(s). 2014: Rapportage en beoordeling in voor- en najaar over acties en KPIs in MT FB (in de lijn). 2. Verbinden onderwijs, onderzoek en bedrijfsvoering De nieuwe generatie (studenten) hebben als Green Office Wageningen (GOW) een intermediaire functie. In 2013 staat De Duurzaamheidsgroep 1 toetst halfjaarlijks de ingeslagen weg en de voortgang omtrent duurzaamheid/mvo: het opstarten van GOW centraal. Binnen het opstarten ligt de - 5 KPI s duurzaamheid Wageningen UR 2, focus op het verwerven van een positie binnen de organisatie. - stakeholdersdialoog, In 2014 worden resultaten bereikt zoals verwoord in jaarplan - dilemma s/uitdagingen, aandachtspunten voor verslaglegging, - evt. assurance verslaglegging 3. Duurzaamheid/MVO is geïntegreerd in het jaarverslag volgens People, Planet en Profit (2013) en GRI-4 (2014). 3. Creëren bewustwording, duurzaamheid zit in de haarvaten De peilstok voor duurzame bedrijfsvoering is de CO 2 footprint. Over 2013 zal deze opnieuw worden uitgevoerd ivm verwachte veranderingen tov 2011 door de in gebruikname van het Opstellen gefundeerde ISO zelfverklaring of vergelijkbaar instrument passend bij de wensen en eisen opdrachtgevers en bij Wageningen UR. nieuwe onderwijsgebouw Orion en andere vastgoedontwikkelingen. Voorlichting en communicatie 4 door - informeren van medewerkers en studenten door interne campagne duurzame bedrijfsvoering en de landelijk Wageningen UR is éénduidig en transparant over duurzaamheid/mvo van Wageningen UR op internet en communicatie-uitingen. georganiseerde Dag van de Duurzaamheid; - betrekken van toekomstige eindgebruikers bij plannen en ontwikkelingen met sessies van actie/kpi-houders en medewerkers. 1 De leden van de Duurzaamheidsgroep zijn directeur FB (voorzitter), directeur Corporate Human Resource, directeur Corporate Communications & Marketing, een vertegenwoordiger namens de directeuren bedrijfsvoering, een business developer, directeur Education, Research & Innovation, vertegenwoordiging van de Studentenraad en beleidsmedewerker duurzaamheid (secretaris). De voorzitter van de Duurzaamheidsgroep legt verantwoording af aan de RvB/ Concernraad. 2 De 5 KPI s worden door Duurzaamheidsgroep geformuleerd en als (meetbare) managementinformatie toegevoegd aan kwartaalrapportage zodat RvB MVO bespreekbaar kan maken bij de kwartaalgesprekken met het management. 3 Bij het opstellen van Duurzaamheid Wageningen UR is de afweging gemaakt om assurance nog niet mee te nemen bij duurzaam Wageningen UR. De verwachting is dat de inzet van Wageningen UR niet opweegt tegen de impact en het resultaat van assurance van het geïntegreerde jaarverslag. 4 Voorlichting en communicatie is gericht op het bevorderen van bewustzijn en duurzaam gedrag van medewerkers en studenten ( zie bijlage 1).

10 3.3 Randvoorwaarden Randvoorwaarden voor de invulling duurzaamheid Wageningen UR zijn: - Eindverantwoordelijkheid ligt bij Raad van Bestuur / Concernraad; - regie onder verantwoordelijkheid van directeur FB; - het nemen van eigen verantwoordelijkheid mbt duurzame bedrijfsvoering; - medewerking Duurzaamheidsgroep - functioneren GOW, inclusief reële ophanging binnen Wageningen UR; per jaar voor out-of-pocket kosten. 10 van 13

11 Wageningen UR (University & Research centre) For quality of life Bijlage 1. Voorstel voorlichting en communicatie Werken aan een meer duurzame bedrijfsvoering is geen project maar een traject. Gedragsverandering richt zich op meer duurzaam gedrag van medewerkers in hun dagelijks werk en het hiervoor creëren van mogelijkheden (gelegenheid), door sleutelspelers, die dit gedrag mogelijk maken. Voorgesteld wordt om het bewustzijn en duurzaam gedrag van medewerkers te stimuleren via twee sporen: a) Het stelselmatig informeren van medewerkers en studenten, en b) Het betrekken van toekomstige eindgebruikers bij plannen en ontwikkelingen. Ad a. Het stelselmatig informeren medewerkers en studenten; Initiatieven, ontwikkelingen, resultaten ( best practices) worden gevolgd en stelselmatig onder de aandacht gebracht van medewerkers en studenten. Voorstel is om hiertoe interne campagne duurzame bedrijfsvoering op te stellen. In dit plan worden acties geformuleerd bijvoorbeeld: iedere 2 e en 4 e donderdag van de maand een bericht op Intranet, iedere maand een discussie/poll rond een duurzaam onderwerp op Yammer (aankondigen via Intranet), duurzaamheidssite Intranet up to date houden, organisatie van zaken in Week van de Duurzaamheid/special duurzaamheid. Beleidsmedewerker Duurzaamheid heeft overzicht over acties, initiatieven en zorgt met ondersteuning van CS (advies en uitvoering) voor een actieve informatiestroom. Bronnen zijn o.a. duurzame ontwikkelingen bij de verschillende kenniseenheden, de 30 acties zoals geformuleerd binnen de domeinen Bouwen & Energie, afval, Mobiliteit, etc. Ook Green Office Wageningen, besluitvorming RvB en initiatieven bij vergelijkbare (kennis)instellingen kunnen input vormen voor berichtgeving. Aandachtspunten: - Stimuleren van interactie en discussie (om mensen gelegenheid te geven om zich te betrekken op de zaak) - Zorg in boodschappen voor antwoorden op: Waarom doen we dit -> consequente verbinding van beoogde verandering en strategische doelstelling Wageningen UR van meer duurzame bedrijfsvoering. Hoe gaan we dit doen -> uitleg aanpak en of en hoe medewerkers kunnen meehelpen/interactie). Wat gaat dit oplossen, beter maken (voor jou, voor ons). Ad b. Het betrekken van toekomstige eindgebruikers bij plannen en ontwikkelingen; Medewerkers en studenten gedragen zich duurzaam omdat het kan. Duurzaam gedrag is dan vanzelfsprekend ; niet omdat het moet maar omdat het het dagelijks werk eenvoudiger, makkelijker, goedkoper maakt ( Don t make me think ). Voorbeelden: dubbelzijdig printen; automatische aan/uit lichtschakelaars-. Hier zijn sleutelspelers als leidende coalitie aan zet bestaande uit projectleiders/medewerkers in het facilitaire proces/communicatie/hr en ER&I), die rechtstreeks invloed hebben op werkprocessen die medewerkers en studenten betreffen. Zij zorgen voor gelegenheid voor medewerkers en studenten om zich duurzaam te gedragen. Gewenst gedrag kan zo zonder moeizame overtuiging gericht op draagvlak- gerealiseerd worden. Belangrijke voorwaarde is wel dat de wensen/behoeften van gebruikers centraal staan bij het ontwikkelen van nieuwe werkprocessen- en systemen. Weerstand voorkomen doe je vooraf en niet achteraf. Het is daarom verstandig om toekomstige gebruikers op tijd te betrekken bij nieuwe voorstellen (zie bij Betrekken).

12 Toelichting bij betrekken van medewerkers en studenten bij voorstellen duurzame bedrijfsvoering: Het actief betrekken van medewerkers en studenten bij voorstellen en ontwikkelingen rond duurzame bedrijfsvoering heeft voordelen: - Kennis en ideeën uit eigen huis worden gebruikt bij het zoeken en vinden van innovatieve oplossingen in de eigen bedrijfsvoering. Voor het primaire proces van wetenschap liggen hier ook kansen om interdisciplinair werken te bevorderen die de kwaliteit van onderzoek sterk kunnen bevorderden. - De betrokkenheid van kritische medewerkers en studenten vooraf vergroot de slagingskans en acceptatie van nieuwe maatregelen. Bij implementatie van nieuwe processen en systemen in de communicatie meegenomen worden dat medewerkers en studenten hebben meegedacht over de oplossingen. Binnen een dertigtal projecten worden momenteel voorbereidingen getroffen voor nieuwe en meer duurzame werkprocessen en systemen die medewerkers en studenten gelegenheid gaan bieden voor meer duurzaam gedrag. Zoals eerder gesteld is het verstandig om wensen en behoeften van toekomstige gebruikers in een vroeg stadium te betrekken bij nieuwe voorstellen. Voorstel is om een sessie te organiseren met projectleiders en medewerkers die op dit moment werken aan meer duurzame systemen en werkprocessen. In deze sessie komen volgende zaken aan bod: Maak duidelijk dat het welslagen van een project afhankelijk is van de manier waarop de wensen en behoeften van toekomstige eindgebruikers worden betrokken tijdens het project. Dat het welslagen van de verandering afhangt van de manier waarop zij binnen het project sturen op motivatie, gelegenheid én capaciteit (Triade Poisz, zie onderstaand kader). En antwoord kunnen geven op de vragen zoals omschreven onder 1b (Waarom dit project, Hoe gaan we het doen, Wat gaat dit oplossen voor jou c.q. ons). Ook rekening houdend met multiculturele aspecten in internationale werkomgeving van Wageningen UR. Maak duidelijk dat zij voor organisatie van interactie met toekomstige eindgebruikers en organisatie van draagvlak vooraf ondersteuning kunnen krijgen van communicatieprofessionals. Maak duidelijk dat zij tijdens project gebruik kunnen maken van bestaande Klankbordgroep Duurzaamheid. Wellicht kan men gebruik maken van de bestaande klankbordgroep duurzaamheid van medewerkers en studenten die zich nu regelmatig buigt over vraagstukken rond Inkoop. Maak duidelijk dat zij gebruik kunnen maken van GOW: Projectleiders wijzen op de mogelijkheid om gebruik te maken van het GOW; een intermediaire functie waarmee de samenhang tussen onderzoek, onderwijs en bedrijfsvoering wordt gestimuleerd (o.a. stages voor studenten, onderzoeksopdrachten, ideeënloket). 12 van 13

13 Wageningen UR (University & Research centre) For quality of life Toelichting Triademodel Poisz Een succesvolle aanpak van gedragsverandering houdt in dat er gelijktijdig gewerkt moet worden aan drie factoren uit het triademodel van Poisz. nl:. Motivatie: Wetenschappers en studenten zijn als uiteindelijke afnemers van diensten, gezien hun inhoudelijke drijfveren, in potentie, gemotiveerd om zich in houding en gedrag meer duurzaam te gedragen. Anders gezegd: gebruik te maken van de gelegenheid die de organisatie hen biedt voor meer duurzaam gedrag. Die motivatie wordt versterkt als zij op verschillende manieren betrokken worden vanuit hun wetenschappelijke kennis bij dilemma s en het bedenken van mogelijke oplossingen. Anders gezegd: maak gebruik van de duurzame kennis, ideeën en kritische blik van wetenschappers en studenten bij het realiseren van de eigen bedrijfsvoering. Een ander aspect bij implementatie van maatregelen is dat rekening wordt gehouden met het simpele feit dat ook voor wetenschappers niets menselijks vreemd is. Uiteindelijk wil met gemakkelijk gefaciliteerd wil worden ( Don t make me think ) De zelfreferentiele oriëntatie van deze spelers vraagt bovendien om het consequent benadrukken en uitdragen van de sense of urgency en het beargumenteren van gemaakte keuzes, ( de ideale oplossing bestaat niet ). Zo wordt betekenis gegeven geven aan de nieuwe werkwijzen in de bredere context van duurzaamheid (o.a. Practice what you preach). Bij gelegenheid: Een belemmerende factor bij het creëren van betrokkenheid van wetenschappers en studenten is tijd. En tijd is ook voor deze groep inmiddels geld. Binnen de deelprojecten de kunst om soms omniet gebruik kunnen worden gemaakt kennis en soms moet inbreng (bijvoorbeeld literatuuronderzoek of maken van proefopstelling door studenten) betaald worden. Ook rekening houden met internationale spelers die weinig of geen ideeën hebben wat de eigen rol bij duurzaamheid. Bij capaciteit moet bijvoorbeeld rekening gehouden worden met de verschillende culturele achtergronden van wetenschappers en studenten; zo is scheiding van afval of het regelen van een verwarming met een thermostaat lang niet voor iedereen vanzelfsprekend. Hier moet bij de implementatie van diensten of maatregelen rekening gehouden worden. T. Poisz, Professor economische psychologie, Universiteit Tilburg

Energie, Afval, Geluid, Diversiteit, Duurzame Inzetbaarheid

Energie, Afval, Geluid, Diversiteit, Duurzame Inzetbaarheid DUURZAAM ONDERNEMEN bij NS Strategie Mobiliteit per trein heeft een duurzaam karakter en daarmee NS ook. Door het reizen van deur tot deur voor onze klanten zo aantrekkelijk mogelijk te maken draagt NS

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

Duurzame campus. Wat maakt Wageningen Campus duurzaam? NDDHO 20 mei 2016, Erna Maters & Joke Luttik

Duurzame campus. Wat maakt Wageningen Campus duurzaam? NDDHO 20 mei 2016, Erna Maters & Joke Luttik Duurzame campus Wat maakt Wageningen Campus duurzaam? Tips and tricks voor het verduurzamen van een universiteitsterrein NDDHO 20 mei 2016, Erna Maters & Joke Luttik Inhoud Wat maakt de campus duurzaam?

Nadere informatie

Borging kwaliteit en functioneren examencommissies

Borging kwaliteit en functioneren examencommissies Borging kwaliteit en functioneren examencommissies Wageningen University 20 mei 2015, Prof. Dr. Martin Kropff Rapport Verdere Versterking Aanleidingen voor mijn verhaal:! Rapport onderwijsinspectie Vraag:

Nadere informatie

energiemanagement & kwaliteitsmanagement

energiemanagement & kwaliteitsmanagement Energiemanagement Programma & managementsysteem Het beschrijven van het energiemanagement en kwaliteitsmanagementplan (zoals vermeld in de norm, voor ons managementsysteem). 1 Inleiding Maatschappelijk

Nadere informatie

De nieuwe ISO-normen: meer dan KAM-management alleen!

De nieuwe ISO-normen: meer dan KAM-management alleen! De nieuwe ISO-normen: meer dan KAM- alleen! Dick Hortensius Senior consultant Managementsystemen NEN Milieu & Maatschappij dick.hortensius@nen.nl 1 Wat kunt u verwachten? Ontwikkelingen systeemnormen Plug-in

Nadere informatie

Communicatieplan m.b.t. CO2

Communicatieplan m.b.t. CO2 Communicatieplan m.b.t. CO2 Opgesteld door : H. van Roode en Y. van der Vlies Datum : 20 februari 2014 Goedgekeurd door : H. van Roode Datum: 20 februari 2014 Blad 2 van 11 Inhoudsopgave Inleiding... 3

Nadere informatie

Communicatieplan 2014-2015. CO2-prestatieladder Certificering. Inzake 20 Tinten Groen. Continuering 2013-2014. Datum : September 2015

Communicatieplan 2014-2015. CO2-prestatieladder Certificering. Inzake 20 Tinten Groen. Continuering 2013-2014. Datum : September 2015 plan 2014-2015 Inzake 20 Tinten Groen CO2-prestatieladder Certificering Continuering 2013-2014 Datum : September 2015 plan Cor Millenaar B.V. / G-center B.V. 2014 2015 September 2015 pag. 1 INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

CO₂ Prestatieladder - Communicatieplan

CO₂ Prestatieladder - Communicatieplan 2015 CO₂ Prestatieladder - Communicatieplan Goedgekeurd door: H. van Wijk Auteurs: Y. van der Vlies & L. van Wijk Bedrijf: H. van Wijk transport- en Handtekening: aannemersbedrijf & H. van Wijk bestrating

Nadere informatie

Energiemanagement Actieplan

Energiemanagement Actieplan 1 van 8 Energiemanagement Actieplan Datum 18 04 2013 Rapportnr Opgesteld door Gedistribueerd aan A. van de Wetering & H. Buuts 1x Directie 1x KAM Coördinator 1x Handboek CO₂ Prestatieladder 1 2 van 8 INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

Merken Wageningen UR en richtlijnen voor gebruik

Merken Wageningen UR en richtlijnen voor gebruik Merken Wageningen UR en richtlijnen voor gebruik Corporate Communicatie, mei 2013 Wageningen UR voert een strikt merkenbeleid. Dat is nodig, want daarmee kan de organisatie bouwen aan een grotere bekendheid

Nadere informatie

Hoezo dé nieuwe ISO-normen?

Hoezo dé nieuwe ISO-normen? De nieuwe ISO-normen Dick Hortensius Senior consultant Managementsystemen NEN Milieu & Maatschappij dick.hortensius@nen.nl 1 Hoezo dé nieuwe ISO-normen? 2 1 De cijfers voor Nederland (eind 2013) Norm Aantal

Nadere informatie

Aann.bedrijf H.van Haarst B.V. Kanaalstraat 329 Enschede

Aann.bedrijf H.van Haarst B.V. Kanaalstraat 329 Enschede Communicatieplan CO 2 -reductie Aann.bedrijf Kanaalstraat 329 Enschede Het vermenigvuldigen van deze documentatie en/of verstekken van gegevens aan derden in welke vorm dan ook is te allen tijde verboden,

Nadere informatie

Bureau Waardenburg B.V. Communicatieplan Bijlage C Bij Energiemanagement actieplan

Bureau Waardenburg B.V. Communicatieplan Bijlage C Bij Energiemanagement actieplan Bureau Communicatieplan Bijlage C Bij Energiemanagement actieplan CULEMBORG, DECEMBER 2014, VERSIE 1 BUREAU WAARDENBURG B.V. Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Belanghebbenden (stakeholders) 3 2.1 Interne doelgroepen

Nadere informatie

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Balanced Scorecard Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3 2 DE

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Visie en Beleid (samenvatting) MVO loont! Duurzaamheid is onontbeerlijk om onze planeet en maatschappij voor nu en op langere termijn leefbaar te houden. Maatschappelijk

Nadere informatie

MASTERCLASS. Haal meer uit uw MVO. communicatie en zelfverklaring. 2 keer eerder met succes uitgevoerd.

MASTERCLASS. Haal meer uit uw MVO. communicatie en zelfverklaring. 2 keer eerder met succes uitgevoerd. MASTERCLASS Haal meer uit uw MVO communicatie en zelfverklaring 2 keer eerder met succes uitgevoerd. DOEL EN AMBITIE Deze masterclass vergroot uw inzichten in de communicatie- en businesskansen van MVO.

Nadere informatie

Communicatieplan. Conform 3.C.2. 23 juni 2015. Voorbij Prefab. Voorbij Prefab Siciliëweg 61 1045 AX Amsterdam Nederland

Communicatieplan. Conform 3.C.2. 23 juni 2015. Voorbij Prefab. Voorbij Prefab Siciliëweg 61 1045 AX Amsterdam Nederland Conform 3.C.2 23 juni 2015 Voorbij Prefab Voorbij Prefab Siciliëweg 61 1045 AX Amsterdam Nederland INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING COMMUNICATIE... 3 1.1 Interne communicatie... 3 1.2 Externe communicatie...

Nadere informatie

Beleidsplan MVO 2015-2017

Beleidsplan MVO 2015-2017 Beleidsplan MVO 2015-2017 CB Concreet Duurzaam April 2015 Inleiding Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) speelt een belangrijke rol binnen de prestatie- en groeistrategie van Cementbouw. Als een

Nadere informatie

Energiemanagement Actieplan

Energiemanagement Actieplan 1 van 8 Energiemanagement Actieplan Datum Rapportnr Opgesteld door Gedistribueerd aan A. van de Wetering & H. Buuts 1x Directie 1x KAM Coördinator 1x Handboek CO₂ Prestatieladder 1 2 van 8 INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder

Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder Communicatieplan, 22 Augustus 2014 1 Voorwoord Duurzaamheid is geen trend, het is de toekomst. Het is niet meer weg te denken

Nadere informatie

Waar start je als ondernemer met duurzaamheid

Waar start je als ondernemer met duurzaamheid Waar start je als ondernemer met duurzaamheid www.will2sustain.com SPELREGELS PARTICIPATIEF INTERACTIEF MOBIELTJES GEBRUIK MAKEN VAN KENNIS IN DE GROEP CONCREET TOEPASSEN GEBRUIK MAKEND VAN VRAGEN EN

Nadere informatie

MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring

MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring 1 Waarom MVO? Moeten: Horen: Lonen: gedrag af MVO handelen wordt afgedwongen MVO handelen o.b.v. vrijwilligheid (morele motivatie) De markt beloont MVO en straft

Nadere informatie

Duurzaam contractmanagement

Duurzaam contractmanagement Duurzaam contractmanagement Samenvatting Hoe wordt de duurzaamheid van de ingekochte producten en diensten ondergebracht in facilitaire contracten en wat betekent dat voor het contractmanagement? Inleiding

Nadere informatie

Communicatieplan. Conform 3.C.2. Juli 2013. BW Groep b.v. Waaronder de werkmaatschappijen;

Communicatieplan. Conform 3.C.2. Juli 2013. BW Groep b.v. Waaronder de werkmaatschappijen; Conform 3.C.2 2012 Juli 2013 BW Groep b.v. Waaronder de werkmaatschappijen; de Waard Grondverzet b.v. de Waard Transport & Overslag b.v. Baardmeesweg 20 Professor Zernikestraat 18 3899 XS ZEEWOLDE 8606

Nadere informatie

Communicatieplan. Conform 2.C.1, 2.C.2, 2.C.3 en 3.C.2. Gedocumenteerd intern en extern communicatieplan van. Henzen Wegenbouw B.V.

Communicatieplan. Conform 2.C.1, 2.C.2, 2.C.3 en 3.C.2. Gedocumenteerd intern en extern communicatieplan van. Henzen Wegenbouw B.V. Communicatieplan Conform 2.C.1, 2.C.2, 2.C.3 en 3.C.2 Gedocumenteerd intern en extern communicatieplan van Henzen Wegenbouw B.V. Auteur(s): Dhr. P. Henzen, (Directie) Mevr. H. Nawijn (CO 2-functionaris)

Nadere informatie

Communicatieplan CO2-prestatieladder

Communicatieplan CO2-prestatieladder Communicatieplan CO2-prestatieladder Onderdeel van het Duurzaamheidsplan Opdrachtgever: Domein: Alle Versie : 1.1 Status : definitief Datum : 8 december 2015 Opgesteld door : Monique van der Velden Documenthistorie

Nadere informatie

Communicatieplan. CO2-prestatieladder.

Communicatieplan. CO2-prestatieladder. Communicatieplan. CO2-prestatieladder. Communicatieplan m.b.t. CO 2 prestatieladder 2015-2016 Alphabet Nederland B.V. Creatie datum : 12 februari 2015 Laatst gewijzigd : 12 februari 2015 Stuknummer : 20150212.00

Nadere informatie

Handleiding Kwaliteitszorg Medische Vervolgopleidingen

Handleiding Kwaliteitszorg Medische Vervolgopleidingen Handleiding Kwaliteitszorg Medische Vervolgopleidingen Martini Ziekenhuis Groningen/Van Swieten Instituut Ziekenhuisgroep Twente locatie Almelo en Hengelo/ZGT Academie 2013 1 Inleiding Ter bewaking van

Nadere informatie

Duurzaam ondernemen Musea

Duurzaam ondernemen Musea Duurzaam ondernemen Musea Kunst voor bedrijfsvoering Rob van Tilburg Mei 2012 DHV 2012 All rights reserved Alleen voor intern gebruik Welkom en agenda Definitie en duiding duurzaam ondernemen Omgang bedrijven

Nadere informatie

Duurzaamheidsdialoog. Strategisch richten en inrichten van duurzaamheid

Duurzaamheidsdialoog. Strategisch richten en inrichten van duurzaamheid Duurzaamheidsdialoog Strategisch richten en inrichten van duurzaamheid Duurzaamheid U kunt waarschijnlijk bijna alle woorden relateren aan uw organisatie. Maar welke zijn echt relevant en significant?

Nadere informatie

Change. Making Change Happen!

Change. Making Change Happen! Change MANaGEMENT Making Change Happen! 2 Uw organisatie verandert. Vaak onder druk van de markt, aandeelhouders of belanghebbenden. Maar soms gewoon omdat u zelf gelooft dat het beter kan. Het merendeel

Nadere informatie

Beschrijving Energie Management Systeem

Beschrijving Energie Management Systeem Beschrijving Energie Management Systeem 11 maart 2014 Dit document beschrijft het Energie Management Systeem en het reductieplan voor realisatie van de energiereductie doelstellingen van Bepacom B.V. StenVi

Nadere informatie

VOORSTEL AB AGENDAPUNT :

VOORSTEL AB AGENDAPUNT : VOORSTEL AB AGENDAPUNT : PORTEFEUILLEHOUDER : F.K.L. Spijkervet AB CATEGORIE : B-STUK (Beleidsstuk) VERGADERING D.D. : 26 november 2013 NUMMER : WM/MIW/RGo/7977 OPSTELLER : R. Gort, 0522-276805 FUNCTIE

Nadere informatie

Van. Communicatie Uitgaande van deze context zal communicatie zich bij Heijmans in 2011 richten op:

Van. Communicatie Uitgaande van deze context zal communicatie zich bij Heijmans in 2011 richten op: Memo Datum 20 december 2010 Onderwerp Communicatieplan Infra 2011 Van Marc Lucassen Telefoon +31 73 543 53 14 Fax +31 73 543 59 01 E-mail mlucassen@heijmans.nl Aan Vooraf Het afgelopen jaar was voor Heijmans

Nadere informatie

datum status naam Functie paraaf 15 maart 2013 gecontroleerd G.T. Plaggenmars KAM-coördinator

datum status naam Functie paraaf 15 maart 2013 gecontroleerd G.T. Plaggenmars KAM-coördinator projectnaam CO 2-prestatieladder Van Spijker Infrabouw B.V. projectonderdeel T.b.v. het CO 2 beleid status Definitief datum 15 maart 2013 P. Mastebroekweg 4 7942 JZ Meppel Postbus 247 7940 AE Meppel T

Nadere informatie

Communicatieplan Milieu & Duurzaamheid, september 2014 1. Inhoudsopgave

Communicatieplan Milieu & Duurzaamheid, september 2014 1. Inhoudsopgave Communicatieplan Milieu & Duurzaamheid, september 2014 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2 2. Communicatiedoelstellingen 3 3. Doelgroepen 4 3.1 Stakeholdersanalyse 4 3.2 Doelgroepen intern 4 3.3 Doelgroepen

Nadere informatie

Practice what you preach

Practice what you preach Beste lezer, In deze nieuwsbrief staat het volgende centraal: Wat leeft er onder de medewerkers van VHL Leeuwarden & Velp als het om duurzaamheid gaat. Daarnaast is de huidige stand van zaken omtrent zonnepanelen

Nadere informatie

Asset Management is duurzaam. 20 april 2011 ir. Nico J. Groen Managing Director Traduco

Asset Management is duurzaam. 20 april 2011 ir. Nico J. Groen Managing Director Traduco Asset Management is duurzaam 20 april 2011 ir. Nico J. Groen Managing Director Traduco Traduco bedrijfsvestigingen Traduco vestiging noordwest Heerhugowaard Traduco vestiging oost i/o Traduco vestiging

Nadere informatie

Duurzaam Ondernemen en DGMR. 1. Inleiding. 1.1 Algemene missie DGMR. Betreft : Beleidsvisie Datum : 10 december 2012

Duurzaam Ondernemen en DGMR. 1. Inleiding. 1.1 Algemene missie DGMR. Betreft : Beleidsvisie Datum : 10 december 2012 Duurzaam Ondernemen en DGMR Betreft : Beleidsvisie Datum : 10 december 2012 1. Inleiding Deze DuOn-beleidsvisie is het overkoepelende document voor het beleid en de initiatieven van DGMR op het gebied

Nadere informatie

Energiemanagementplan Carbon Footprint

Energiemanagementplan Carbon Footprint Energiemanagementplan Carbon Footprint Rapportnummer : Energiemanagementplan (2011.001) Versie : 1.0 Datum vrijgave : 14 juli 2011 Klaver Infratechniek B.V. Pagina 1 van 10 Energiemanagementplan (2011.001)

Nadere informatie

MVO-PROFIEL Bedrijf X

MVO-PROFIEL Bedrijf X MVO-PROFIEL Bedrijf X 2008 BouwMVO De in deze uitgave vermelde gegevens zijn strikt vertrouwelijk en alle hierop betrekking hebbende auteursrechten, databankrechten en overige (intellectuele) eigendomsrechten

Nadere informatie

Stappenplan certificering van de MVO Prestatieladder en de CO 2 -Prestatieladder. Datum: 18-08-2011 Versie: 02

Stappenplan certificering van de MVO Prestatieladder en de CO 2 -Prestatieladder. Datum: 18-08-2011 Versie: 02 Stappenplan certificering van de MVO Prestatieladder en de CO 2 -Prestatieladder Datum: 18-08-2011 Versie: 02 Opgesteld door: ing. N.G. van Moerkerk Inhoudsopgave Opbouw niveaus van de MVO Prestatieladder

Nadere informatie

NIMA/SMA SALES EXAMEN B1.2 28 JANUARI 2014. b. Noem vier onderdelen van het accountplan voor Novi food die bijzondere aandacht vragen.

NIMA/SMA SALES EXAMEN B1.2 28 JANUARI 2014. b. Noem vier onderdelen van het accountplan voor Novi food die bijzondere aandacht vragen. NIMA/SMA SALES EXAMEN B1.2 28 JANUARI 2014 Antworden DEEL ACCOUNTMANAGEMENT DEEL ACCOUNTMANAGEMENT Totaal 55 punten Vraag 9 (15 punten) a. Noem twee functies van een accountplan. b. Noem vier onderdelen

Nadere informatie

Communicatieplan Breur IJzerhandel

Communicatieplan Breur IJzerhandel Communicatieplan Breur IJzerhandel 4 Oktober 2014 4 OKT 2014 Communicatieplan Breur IJzerhandel 1. Voorwoord Duurzaamheid is geen trend, het is de toekomst. Het is niet meer weg te denken uit onze dagelijkse

Nadere informatie

Kwaliteitszorg heeft tot doel om de medewerkers en de leiding van een organisatie bewust te maken van resultaatgericht werken.

Kwaliteitszorg heeft tot doel om de medewerkers en de leiding van een organisatie bewust te maken van resultaatgericht werken. Kwaliteitszorg Inleiding: Kwaliteitszorg heeft tot doel om de medewerkers en de leiding van een organisatie bewust te maken van resultaatgericht werken. In de organisatie moet men met elkaar de vraag (durven)

Nadere informatie

Startnotitie Interactieve Beleidsvorming

Startnotitie Interactieve Beleidsvorming Startnotitie Interactieve Beleidsvorming Status: concept Bestuurlijk opdrachtgever: Drs J.F.N. Cornelisse Ambtelijk opdrachtgever: Drs H.J. Beumer Ambtelijk opdrachtnemer: Drs M.M.H. de Boer Datum 17-03-2010

Nadere informatie

Kwaliteitshandboek v1.0 CO 2 -Prestatieladder Roelofs

Kwaliteitshandboek v1.0 CO 2 -Prestatieladder Roelofs Kwaliteitshandboek v1.0 CO 2 -Prestatieladder Roelofs Datum: Januari 2013 Bezoekadres Dorpsstraat 20 7683 BJ Den Ham Postadres Postbus 12 7683 ZG Den Ham T +31 (0) 546 67 88 88 F +31 (0) 546 67 28 25 E

Nadere informatie

Beschrijving energiemanagement systeem Siemens Nederland N.V.

Beschrijving energiemanagement systeem Siemens Nederland N.V. Beschrijving energiemanagement systeem Siemens Nederland N.V. V1.2 / 17 juni 2013 Country Cross-sector SNL Management Office Deze handleiding beschrijft het energiemanagementsysteem en het actieplan voor

Nadere informatie

Certificeren Waardevol?? KVGM B.V.

Certificeren Waardevol?? KVGM B.V. Certificeren Waardevol?? KVGM Improvement Solutions: + Specialisten in verbetermanagement + 20 jaar ervaring + 6 deskundige, gedreven en pragmatische professionals + Praktische aanpak waarbij de klantorganisatie

Nadere informatie

Onderwijs en Kennisoverdracht

Onderwijs en Kennisoverdracht Onderwijs en Kennisoverdracht Ontwikkelingen in de duurzame landbouw in Suriname Prof. Tiny van Boekel, Decaan voor Onderwijs/Vice-rector, Wageningen University & Research Centre, NL Inhoud lezing Ontwikkelingen

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord ondernemen

Maatschappelijk verantwoord ondernemen Maatschappelijk verantwoord ondernemen Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) wint aan terrein in het bedrijfsleven en in de samenleving als geheel. Het verwachtingspatroon

Nadere informatie

Vario Grass B.V. Communicatieplan. Masters in Green. CO2-Prestatieladder Eis: 2.C.1, 2.C.2, 2.C.3 en 3.C.2. Koningslinde 5b 7131 MP, Lichtenvoorde

Vario Grass B.V. Communicatieplan. Masters in Green. CO2-Prestatieladder Eis: 2.C.1, 2.C.2, 2.C.3 en 3.C.2. Koningslinde 5b 7131 MP, Lichtenvoorde Communicatieplan CO2-Prestatieladder Eis: 2.C.1, 2.C.2, 2.C.3 en 3.C.2 Vario Grass Masters in Green Organisatie: Adres: Opgesteld door: Vario Grass B.V. Koningslinde 5b 7131 MP, Lichtenvoorde Jasper Eppingbroek

Nadere informatie

Communicatieplan EMS (Energie Management Systeem)

Communicatieplan EMS (Energie Management Systeem) plan EMS (Energie Management Systeem) CO 2 -Prestatieladder Agmi Group september 2012 (mei 2013 aangepast) Inhoudsopgave 1. Inleiding... 4 1.1 Rapportage & reductiedoelstelling... 4 1.2... 4 2. - Interne

Nadere informatie

Verbeterplan visitatie 2011-2014

Verbeterplan visitatie 2011-2014 Verbeterplan visitatie 2011-2014 Managementafspraken 2011 Hoofddoelen volgend uit visitatieonderzoek 2010 Zes perspectieven en acht hoofddoelen klanten 1. Professionele klanten: Habion onderhoudt voldoende

Nadere informatie

Energie Management Actieplan

Energie Management Actieplan Energie Management Actieplan Rijssen, Juli 2013 Auteur: L.J. Hoff Geaccodeerd door: M. Nijkamp Directeur Inhoudsopgave 1. Inleiding Pagina 3 2. Beleid CO₂ reductie Pagina 4 3. Borging CO₂ prestatieladder

Nadere informatie

inspireren en innoveren in MVO

inspireren en innoveren in MVO inspireren en innoveren in MVO Inleiding Gert Van Eeckhout Beleidsondersteuner MVO - Departement WSE Wat is MVO? Waarom MVO? Beleidslijnen Vlaamse overheid MVO? een proces waarbij ondernemingen vrijwillig

Nadere informatie

Communicatieplan CO 2

Communicatieplan CO 2 1. Inleiding Naast het hebben van een CO 2 -beleid en (reductie)doelstellingen op dit gebied, is het van belang om te communiceren over dit beleid. Open en transparante kan bijdragen in het bewust maken

Nadere informatie

Communicatieplan. Conform 2.C.1, 2.C.2, 2.C.3 en 3.C.2. Firma W. Zwaan en Zonen. Gedocumenteerd intern en extern communicatieplan van

Communicatieplan. Conform 2.C.1, 2.C.2, 2.C.3 en 3.C.2. Firma W. Zwaan en Zonen. Gedocumenteerd intern en extern communicatieplan van Communicatieplan Conform 2.C.1, 2.C.2, 2.C.3 en 3.C.2 Gedocumenteerd intern en extern communicatieplan van Firma W. Zwaan en Zonen Auteur(s): G. Zwaan, directie & CO 2-functionaris M. de Lange, extern

Nadere informatie

ORGANISEREN BINNEN FM

ORGANISEREN BINNEN FM Marjon Klootwijk KWALITEITSDOCUMENTEN ORGANISEREN BINNEN FM De hoeveelheid documenten neemt alsmaar toe en het overzicht in het aantal en soorten documenten verdwijnt geleidelijk. De relaties of de interdependentie

Nadere informatie

3.C.1. en 3.C.2 Communicatieplan

3.C.1. en 3.C.2 Communicatieplan 3.C.1. en 3.C.2 Communicatieplan Struijk Groep Autorisatie Nummer/versie Datum Opsteller Goedgekeurd directie 01 8 februari 2016 Naam: E. Struijk, F. van Doorn Naam: A. Struijk Datum: 8 februari 2016 Datum:

Nadere informatie

Opzet werksessies Energiebesparing in de Zorg

Opzet werksessies Energiebesparing in de Zorg Opzet werksessies Energiebesparing in de Zorg Uitgangspunten: 6 sessies gedurende een jaar. De werksessies zullen in overleg bij de deelnemende organisaties plaatsvinden. Doel van de werksessies is het

Nadere informatie

Communicatieplan. Pagina 1 van 5. Inleiding

Communicatieplan. Pagina 1 van 5. Inleiding Pagina 1 van 5 Communicatieplan Datum : 1 maart 2011 Inleiding Van Wijnen Holding N.V. streeft altijd naar een zo transparant mogelijke communicatie met al haar in- en externe doelgroepen. Dat doen wij

Nadere informatie

(Energie) management-actieplan

(Energie) management-actieplan (Energie) management-actieplan Eis 3.B.2 Barendrecht, Oktober 2013 Auteur: Sabine Droog Geaccordeerd door: Leo Droog Directeur Edwin Oudshoorn Bedrijfsleider/ MVO Verantwoordelijk Inhoud 1. Inleiding 3

Nadere informatie

Review CO2 reductiesysteem 2014-1 ste half jaar 2015. Conform niveau 5 op de CO2-prestatieladder 2.2

Review CO2 reductiesysteem 2014-1 ste half jaar 2015. Conform niveau 5 op de CO2-prestatieladder 2.2 Review CO2 reductiesysteem 2014-1 ste half jaar 2015 Conform niveau 5 op de CO2-prestatieladder 2.2 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Management review - invalshoek A: Inzicht 4 2.1. Footprint berekening 4

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren als een regio

Nadere informatie

DATUM ONS KENMERK BEHANDELD DOOR 22 januari 2015 1400334664 B.J. van Oosten - Bronsgeest

DATUM ONS KENMERK BEHANDELD DOOR 22 januari 2015 1400334664 B.J. van Oosten - Bronsgeest POSTADRES Postbus 20 7500 AA Enschede BEZOEKADRES Hengelosestraat 51 Aan de Gemeenteraad TELEFOON 14 0 53 DATUM ONS KENMERK BEHANDELD DOOR 22 januari 2015 1400334664 B.J. van Oosten - Bronsgeest UW BRIEF

Nadere informatie

Beter worden door te leren van vergelijken in blended leertrajecten

Beter worden door te leren van vergelijken in blended leertrajecten Beter worden door te leren van vergelijken in blended leertrajecten Stichting Benchmark GGZ Rembrandtlaan 46 3723 BK Bilthoven T +31 (0) 30 229 90 90 W www.sbggz.nl Inhoudsopgave 1 Het speelveld in beeld...

Nadere informatie

Communicatieplan. Conform 2.C.1, 2.C.2, 2.C.3 en 3.C.2. Keiser Verkeerstechniek B.V. Gedocumenteerd intern en extern communicatieplan van

Communicatieplan. Conform 2.C.1, 2.C.2, 2.C.3 en 3.C.2. Keiser Verkeerstechniek B.V. Gedocumenteerd intern en extern communicatieplan van Communicatieplan Conform 2.C.1, 2.C.2, 2.C.3 en 3.C.2 Gedocumenteerd intern en extern communicatieplan van Keiser Verkeerstechniek B.V. Auteur(s): Marko Keiser (Directeur Keiser Verkeerstechniek B.V.)

Nadere informatie

Communicatieplan INHOUDSOPGAVE. 1 Communicatieplan. 1.1. Interne communicatie. Eis: 3.C.2

Communicatieplan INHOUDSOPGAVE. 1 Communicatieplan. 1.1. Interne communicatie. Eis: 3.C.2 tieplan INHOUDSOPGAVE 1 tieplan 1.1. Interne communicatie 1.1.1. Interne doelgroep 1.1.2. Interne communicatie 1.2. Externe communicatie 1.2.1. Externe doelgroep 1.2.2. Externe communicatie 1.3. tiemiddel

Nadere informatie

Communicatieplan INHOUDSOPGAVE. 1 Communicatieplan. 1.1. Interne communicatie. Eis: 3.C.2

Communicatieplan INHOUDSOPGAVE. 1 Communicatieplan. 1.1. Interne communicatie. Eis: 3.C.2 Communicatieplan INHOUDSOPGAVE 1 Communicatieplan 1.1. Interne communicatie 1.1.1. Interne doelgroep 1.1.2. Interne communicatie 1.2. e communicatie 1.2.1. e doelgroep 1.2.2. e communicatie 1.3. Communicatiemiddel

Nadere informatie

Het PMO van PostNL IT

Het PMO van PostNL IT Het PMO van PostNL IT WIN PMO Congres Blik op een kleurrijk PMO Alex Palma, manager IT Projecten 13-03-2014 Wat willen we jullie vertellen? Positionering van projectenorganisatie Waarom een PSO? Implementatiestrategie

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Vóór dat u beleid ontwikkelt is het van belang om de vraag: Waaròm zou ik MVO beleid ontwikkelen? te beantwoorden. Het antwoord op deze vraag bepaalt hóe u het MVO

Nadere informatie

Communicatieplan m.b.t. CO2

Communicatieplan m.b.t. CO2 m.b.t. CO2 Opgesteld door: Janneke Out en Bernard Rodenburg Opgesteld d.d. 16 december 2013 Inhoudsopgave 1. Interne communicatie... 4 1.1 Doelstellingen en doelgroepen... 4 1.2 Plan van Aanpak... 4 1.3

Nadere informatie

FUNCTIEDOCUMENT. Sector : Management Datum : december 2011 Functie : Manager Functienummer : 1.1

FUNCTIEDOCUMENT. Sector : Management Datum : december 2011 Functie : Manager Functienummer : 1.1 FUNCTIEDOCUMENT RWS Sector : Management Datum : december 2011 Functie : Manager Functienummer : 1.1 CONTEXT RWS heeft vier afdelingen (Strategie & Beleid, Klant, Vastgoed en Bedrijfsvoering). Deze afdelingen

Nadere informatie

Communicatieplan. Conform 2.C.1, 2.C.2, 2.C.3 en 3.C.2. PUK Benelux B.V. Gedocumenteerd intern en extern communicatieplan van

Communicatieplan. Conform 2.C.1, 2.C.2, 2.C.3 en 3.C.2. PUK Benelux B.V. Gedocumenteerd intern en extern communicatieplan van Communicatieplan Conform 2.C.1, 2.C.2, 2.C.3 en 3.C.2 Gedocumenteerd intern en extern communicatieplan van PUK Benelux B.V. Auteur(s): Mevr. Giezen-van Laarhoven, CO 2-functionaris Dhr. D. Slothouber,

Nadere informatie

Dragon1 EA Tool. Business case webbased EA tool. Een webbased EA tool geschikt voor elke architectuurmethode!

Dragon1 EA Tool. Business case webbased EA tool. Een webbased EA tool geschikt voor elke architectuurmethode! Dragon1 EA Tool Business case webbased EA tool Een webbased EA tool geschikt voor elke architectuurmethode! uw organisatie, datum, versie #.#, documentstatus eigenaar/budgetverantwoordelijke: Kies op deze

Nadere informatie

BentVoorbeeld. Proces en informatie onderzoek DECLA. consultancy. Versie : 1.0 Datum : 3 juli 2013 Auteur : D.W.F.

BentVoorbeeld. Proces en informatie onderzoek DECLA. consultancy. Versie : 1.0 Datum : 3 juli 2013 Auteur : D.W.F. BentVoorbeeld Proces en informatie onderzoek DECLA consultancy Versie : 1.0 Datum : 3 juli 2013 Auteur : D.W.F. Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 2 INTRODUCTIE... 4 3 OPDRACHTOMSCHRIJVING EN SCOPE... 5 4

Nadere informatie

Communicatieplan. Gebr. Janssen Beheer BV Hagelkruisstraat 6 5835 BD Beugen. Conform 3.C.2. 05 Mei 2015

Communicatieplan. Gebr. Janssen Beheer BV Hagelkruisstraat 6 5835 BD Beugen. Conform 3.C.2. 05 Mei 2015 Conform 3.C.2 05 Mei 2015 Gebr. Janssen Beheer BV Hagelkruisstraat 6 5835 BD Beugen INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING COMMUNICATIE... 3 1.1 Interne communicatie... 3 1.2 Externe communicatie... 4 2 DOELSTELLINGEN

Nadere informatie

Aanvullende informatie over elke mindset krijgt u door te klikken op de vlakken in de roadmap.

Aanvullende informatie over elke mindset krijgt u door te klikken op de vlakken in de roadmap. Wij stellen u graag de nieuwste versie van de Talent Management Roadmap voor. Twee mindsets rond duurzaam HR werden toegevoegd: - Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen - Business Model Aanvullende informatie

Nadere informatie

Managementsamenvatting

Managementsamenvatting Managementsamenvatting Erasmus Universiteit Rotterdam: CSR paper De route naar Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen in algemene ziekenhuizen. De strategische verankering van MVO in de dagelijkse activiteiten

Nadere informatie

Milieumeerjarenplan 2012-2014

Milieumeerjarenplan 2012-2014 Milieumeerjarenplan 2012-2014 Facilitair Bedrijf Uitgangspunten milieu ten behoeve van bedrijfsvoering Wageningen UR DATUM 1 februari 2012 AUTEUR Fennet van de Wetering VERSIE 1.0 STATUS definitief Wageningen

Nadere informatie

Resultaat break-out sessies. 2 september: toekomst van ISO 26000

Resultaat break-out sessies. 2 september: toekomst van ISO 26000 Resultaat break-out sessies 2 september: toekomst van ISO 26000 1 Inhoud A. Integratie groep 1 B. Integratie groep 2 C Erkenning D. Branchespecifiek E: MVO en innovatie 2 De vragen per focusgebied 1. Wat

Nadere informatie

Startnotitie Visie winkelcentra Heemstede (eerste fase)

Startnotitie Visie winkelcentra Heemstede (eerste fase) Startnotitie Visie winkelcentra Heemstede (eerste fase) 1. Inleiding In het collegeakkoord voor de periode 2014-2018 is als één van de doelstellingen geformuleerd: Het college zet zich in voor een florerende

Nadere informatie

6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN

6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN 6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN INLEIDING Het Nieuwe Werken is in de afgelopen jaren op vele plekken geïntroduceerd om slimmer om te gaan met de beschikbare middelen binnen organisaties

Nadere informatie

WAARDEN BEWUST ONDERNEMEN

WAARDEN BEWUST ONDERNEMEN WAARDEN BEWUST ONDERNEMEN EEN NIEUW SOORT ONDERNEMERSCHAP RESULTAAT KOERS VISIE PERSOONLIJK LEIDERSCHAP MEERWAARDE & RENDEMENT WAARDEN BEWUST WAARDEN BEWUST ONDERNEMEN ANNO 2013 Waarden Bewust Ondernemen

Nadere informatie

Whitepaper implementatie workflow in een organisatie

Whitepaper implementatie workflow in een organisatie Whitepaper implementatie workflow in een organisatie Auteur: Remy Stibbe Website: http://www.stibbe.org Datum: 01 mei 2010 Versie: 1.0 Whitepaper implementatie workflow in een organisatie 1 Inhoudsopgave

Nadere informatie

CO2 prestatieladder. Belanghebbenden en communicatieplan 2015

CO2 prestatieladder. Belanghebbenden en communicatieplan 2015 CO2 prestatieladder Belanghebbenden en communicatieplan 2015 Wijzigingsblad Versie Datum Auteur Wijzigingen 0.1 28-02-2011 Marije de Vreeze Opzet structuur 0.2 02-03-2012 Marije de Vreeze Consistentie

Nadere informatie

5 CRUCIALE COMPETENTIES VOOR EEN DUURZAAM HRM/L&D DIMITRI MAENHOUDT

5 CRUCIALE COMPETENTIES VOOR EEN DUURZAAM HRM/L&D DIMITRI MAENHOUDT 5 CRUCIALE COMPETENTIES VOOR EEN DUURZAAM HRM/L&D DIMITRI MAENHOUDT WAT BETEKENT DUURZAAM? Duurzaam betekent aansluiten op de behoeften van het heden zonder het vermogen van toekomstige generaties om in

Nadere informatie

Energie Management Actieplan

Energie Management Actieplan Tijssens Electrotechniek B.V. De Boelakkers 25 5591 RA Heeze Energie Management Actieplan 2015 Status: definitief versie 1.0 Datum: november 2015 Datum gewijzigd: n.v.t. Auteur: U.Dorstijn Pagina 1 Inhoud

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Van verbruik naar gebruik Pagina 1 van 5 Inleiding: Voor u ligt het MVO beleid van ABIRD Industrial Rental Services. Maatschappelijk Verantwoord en Duurzaam

Nadere informatie

Jansen Venneboer te Wijhe. Ondernemende partner in techniek. Jaar 2014. CO2-prestatieladder communicatieplan

Jansen Venneboer te Wijhe. Ondernemende partner in techniek. Jaar 2014. CO2-prestatieladder communicatieplan Jansen Venneboer te Wijhe Ondernemende partner in techniek CO2-prestatieladder communicatieplan Jaar 2014 Auteur: A.T. Buitenhuis Eindverantwoordelijke: A.T. Buitenhuis Jansen Venneboer Datum: april 2014

Nadere informatie

Communicatieplan Energie- & CO 2 beleid Heras

Communicatieplan Energie- & CO 2 beleid Heras Communicatieplan Energie- & CO 2 beleid Heras 15 Mei 2012 Communicatieplan Energie- & CO 2 beleid Heras Inhoud: 1. Inleiding 1.1 Ambitie 1.2 Aansluiting op de marktontwikkelingen 1.3 Doelstellingen en

Nadere informatie