Milieuanalyse: PaperWise als papier voor het tijdschrift Petrochem

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Milieuanalyse: PaperWise als papier voor het tijdschrift Petrochem"

Transcriptie

1 Milieuanalyse: PaperWise als papier voor het tijdschrift Petrochem

2 Milieuanalyse: PaperWise als papier voor het tijdschrift Petrochem Delft, CE Delft, september 2015 Deze notitie is opgesteld door: M.M. (Marijn) Bijleveld CE Delft Committed to the Environment CE Delft draagt met onafhankelijk onderzoek en advies bij aan een duurzame samenleving. Wij zijn toonaangevend op het gebied van energie, transport en grondstoffen. Met onze kennis van techniek, beleid en economie helpen we overheden, NGO s en bedrijven structurele veranderingen te realiseren. Al 35 jaar werken betrokken en kundige medewerkers bij CE Delft om dit waar te maken D CE_Delft_2.D79.3_Milieuanalyse_PaperWise_voor_Petrochem

3 1 Petrochem: verandering van papiersoort 1.1 Inleiding Uitgever Industrielinqs wil verkennen hoe de milieu-impact van het tijdschrift Petrochem verandert als er een andere papiersoort wordt uitgekozen. De papiersoort die Industrielinqs op het oog heeft is papier van PaperWise. Dit papier wordt in India geproduceerd uit het landbouwafval (bladeren en stengels) van suikerriet en eucalyptushout. Het papier kan op dezelfde manier en bij dezelfde drukker worden bedrukt als het huidige papier. In dit rapport geeft CE Delft de resultaten weer van de analyse naar milieukundige verschillen tussen het tijdschrift Petrochem met de huidige papiersoort (Tom & Otto Lumisilk van Antalis) en met papier van PaperWise. 1.2 Tijdschriftketen In de analyse onderscheiden we een aantal stappen in de tijdschriftketen. In de tabel hieronder staat aangegeven welke stappen dat zijn en wat er onder de stappen valt. Tabel 1 Ketenstappen en omschrijving Fase in de keten Papier Drukkerij Uitgeverij Transport Afdanking van het tijdschrift na gebruik Omschrijving Pulp- en papierproductie: - Gebruik van grondstoffen, water en energiedragers - Verwerking van afval en afvalwaterzuivering - Directe emissies naar lucht Drukken en binden: - Gebruik van energie, inkt en chemicaliën - Uitval door testdruks, snijverliezen. Verwerking van het uitgevallen papier - Gebruik van drukplaten Energiegebruik per uitgave Vervoersmiddel en afstand van papier naar drukker, grondstoffen en drukplaten naar drukker, distributie van het tijdschrift naar de lezer Deels recycling, deels verbranding Voor de analyse is gebruik gemaakt van gegevens die CE Delft inventariseerde in het eerdere project Duurzaam Tijdschrift 1. In dit project werden gegevens geïnventariseerd van de papiersoort Tom&Otto Lumisilk van Antalis, transport, de drukkerij waar ook Petrochem wordt gedrukt, van de uitgeverij en van afvalverwerking na afdanking van het tijdschrift. In deze beknopte notitie herhalen we niet alle achterliggende geïnventariseerde gegevens en bronnen voor milieu-informatie. Zie hiervoor het rapport van het project Duurzaam Tijdschrift 1 : Verduurzaming in de tijdschriftketen Case: Tijdschrift Duurzaam Geproduceerd, een zoektocht naar verduurzaming (beschikbaar bij Industrielinqs en CE Delft) D CE_Delft_2.D79.3_Milieuanalyse_PaperWise_voor_Petrochem

4 1.3 Specifieke gegevens Petrochem In deze paragraaf geven we informatie weer die specifiek is voor het tijdschrift Petrochem en de papiersoorten Tom&Otto Lumisilk en PaperWise. De oplage Het huidige tijdschrift Petrochem wordt uitgebracht in een oplage van 4800 stuks 1, heeft meestal 60 of 68 pagina s en een gelijmde rug. De cover is van 150 grams papier en het binnenwerk van 100 grams papier. In de analyse gaan we uit van een omvang van 60 pagina s. Dat betekent 4 zijden cover (2 x A4) en 56 zijden binnenwerk (28 x A4) binnenwerk. Als het tijdschrift gedrukt wordt op PaperWise papier zal voor de cover 245 grams papier worden gebruikt en voor het binnenwerk 80 gram. Papiergebruik Tabel 2 Gegevens Petrochem met Tom&Otto Lumisilk Aspect Papiersoort Hoeveelheid/ Eigenschap Tom & Otto Lumisilk Aandeel gerecyclede vezel 0% Cover Binnenwerk Binding Cover: 2 A4 Binnenwerk: 28 A4 Gewicht van het papier voor 1 tijdschrift Verlies door testdruks, inschiet en snijafval (berekend o.b.v. gegevens drukkerij) Totale hoeveelheid benodigd papier per tijdschrift Totale hoeveelheid benodigd papier per oplage Verwerking van papierresten 150 grams Gewicht per A4: 9,4 g 100 grams Gewicht per A4: 6,3 g Gelijmd 18,75 g 175 g 193,8 g 31% 253,8 g 1218 kg Recycling Tabel 3 Gegevens Petrochem met PaperWise Aspect Papiersoort Hoeveelheid/ Eigenschap PaperWise Aandeel gerecyclede vezel 100% D CE_Delft_2.D79.3_Milieuanalyse_PaperWise_voor_Petrochem

5 Cover Binnenwerk Binding Cover: 2 A4 Binnenwerk: 28 A4 Gewicht van het papier voor 1 tijdschrift Verlies door testdruks, inschiet en snijafval (berekend obv gegevens drukkerij) Totale hoeveelheid benodigd papier per tijdschrift Totale hoeveelheid benodigd papier per oplage Verwerking van papierresten 245 grams Gewicht per A4: 5,0g 80 grams Gewicht per A4: 5,0g Gelijmd 30,6 g 140 g 170,6 g 31% 223,5 g 1073 kg Recycling Milieu-informatie van de papiersoorten De milieu-impact van het papier Tom&Otto Lumisilk is berekend met behulp van de Paper Profile en de Carbon Footprint van dit papier, aangeleverd door de producent, en met de Ecoinvent proceskaart Paper, woodfree, coated, at integrated mill/rer ). Deze proceskaart is als basis genomen en aangepast met de specifieke gegevens van Tom&Otto Lumisilk. Zo kan een range aan milieueffecten worden berekend. Voor PaperWise werd in 2014 levenscyclusanalyse uitgevoerd. De (vertrouwelijke) resultaten van deze milieuanalyse heeft CE Delft verkregen en mogen gebruikt worden voor de analyse van Petrochem. Drukplaten Er is 22,4 kg aan drukplaten nodig. Dit is als volgt berekend: - Een drukplaat bevat 8 pagina s. Per 8 pagina s is dus een drukplaat nodig. - Er wordt in 4 kleuren gedrukt en voor elke kleur is een drukplaat nodig - Voor 60 bladzijden zijn dus 64/8 * 4 = 32 drukplaten nodig. - Een drukplaat weegt 700 g/plaat, dus 32*0,7 = 22,4 kg. Het gebruik van drukplaten is gelijk voor beide tijdschriften, maar wordt wel berekend, om een compleet beeld van de milieu-impact van de tijdschriften te geven. Recycling van het tijdschrift Na afloop wordt papier door het grootste deel van de consumenten weer ingeleverd voor recycling: 85% van het papier wordt gerecycled. Dit percentage is ook in deze analyse aangehouden. Beide papiersoorten kunnen op dezelfde manier worden gerecycled, zoals ook wordt aangegeven in het LCA-rapport van PaperWise-papier. Bij recycling is energie en hulpstoffen nodig voor het ontinkten en verpulpen (milieu-impact), maar de recycling bespaart de productie van pulp voor karton (milieuwinst). Of er een netto milieu-impact of milieuwinst optreedt verschilt per milieueffect. Zo is er een netto impact voor klimaat, maar een winst voor landgebruik D CE_Delft_2.D79.3_Milieuanalyse_PaperWise_voor_Petrochem

6 1.4 Analysemethode: ReCiPe De milieuanalyse wordt uitgevoerd met de analysemethode ReCiPe (spreek uit: recept, op zijn Engels). Met deze methode worden 18 milieueffecten berekend, die vervolgens kunnen worden gewogen tot 1 milieu-indicator. De LCA van PaperWise is ook uitgevoerd met de ReCiPe-methode. De resultaten van de twee tijdschriftvarianten kan zo optimaal worden vergeleken. Toelichting op de methode en weging De ReCiPe-methode biedt drie niveaus van impactanalyse (zie ook Tabel 4). 1. Midpointniveau ofwel milieueffectniveau. Dit niveau is een directe vertaalslag is van stof/emissie naar milieueffect. Het midpointniveau geeft inzicht in de afzonderlijke milieueffecten en kenmerkt zich door een hoog niveau van transparantie. Het gevolg van deze score, de daadwerkelijke milieuschade, is er echter niet aan af te zien. Hiervoor zijn de drie endpoints (niveau 2) geschikter. 2. Endpointniveau. Op dit niveau worden de milieueffecten genormaliseerd en omgerekend naar schade. Zo heeft bijvoorbeeld een score voor ecotoxiciteit gevolgen voor hoeveelheid dier- en plantensoorten (afname daarvan). Er worden drie schadecategorieën onderscheiden: schade aan menselijke gezondheid (uitgedrukt in DALY s: disability adjusted lifeyears); schade aan ecosystemen (uitgedrukt in verlies van soorten per jaar); schade aan grondstofbeschikbaarheid (monetair uitgedrukt ($)). 3. Een enkele eindindicator: de ReCiPe single score. Elke schadecategorie krijgt een waarderings-factor; zo wordt een gewogen eindscore verkregen. In deze studie wordt gebruik gemaakt van normalisatie op Europees niveau en weging op gemiddeld hiërarchisch perspectief ( Europe, H/A ) D CE_Delft_2.D79.3_Milieuanalyse_PaperWise_voor_Petrochem

7 Tabel 4 Schematisch overzicht van de relatie tussen Midpoints, Endpoints en de enkele indicator LCI resultaat Lange lijst van emissies en stoffen: Ruwe grondstoffen Landgebruik CO 2 VOS P SO 2 NO x CFC Cd DDT, etc. Humane toxiciteit DALY Ioniserende straling DALY Smogvorming DALY Fijnstofvorming DALY Klimaatimpact Human Health: DALY Ecosystems: species*yr Verzuring, bodem species*yr Ecotoxiciteit, bodem species*yr Landgebruik, urbaan species*yr Landgebruik, agrarisch species*yr Ecotoxiciteit, species*yr zoutwater Vermesting, zoetwater species*yr Ecotoxiciteit, species*yr zoetwater menselijke indicator, gezondheid verkregen door (DALY) weging van de drie endpoints (Pt) Schade aan ecosystemen (species*yr) Midpoint Milieueffecten (niveau 1) Omrekening naar Endpoint Schadecategorieën (niveau 2) Single Score Enkele indicator (niveau 3) Ozonlaagaantasting DALY Schade aan Enkele Uitputting, mineralen/metalen Uitputting, fossiel $ $ Schade aan grondstofbeschikbaarheid ($) Vermesting, zoutwater Water, depletie D CE_Delft_2.D79.3_Milieuanalyse_PaperWise_voor_Petrochem

8 Gew ogen milieuscore (Pt) per tijdschrift 2 Resultaten 2.1 Conclusie op hoofdlijnen De eindconclusie van de vergelijking is: Op basis van de gewogen milieuscore ReCiPe Single Score, heeft Petrochem gedrukt op PaperWise papier duidelijk de laagste milieuscore. De gewogen milieuscore is 40% lager dan die van de huidige variant, gedrukt op Tom&Ottopapier. PaperWise is in andere gramsgewichten beschikbaar: er wordt 245 grams papier voor de cover gebruikt en 80 grams voor het binnenwerk. Als we ter eerlijke vergelijking ook uitgaan van Tom&Otto-papier, dan is het milieuvoordeel van PaperWise 33%. Als we kijken naar individuele milieueffecten, dan verschilt het resultaat. PaperWise papier scoort beter ten opzichte van het huidige tijdschrift (met 150/100 grams papier) op 13 van de 18 berekende milieueffecten. Als 245/80 grams Tom&Otto-papier wordt gekozen is dit 11 van de 18 milieueffecten. Figuur 1 Gewogen milieuscore van drie Petrochem-varianten, uitgesplitst per levenscyclusfase 0,09 0,08 0,07 0,06 0,05 0,04 0,03 0,02 0,01 0 Gewogen milieuscore van 1 tijdschrift Petrochem Vergelijking tussen twee papiersoorten Bijdrage per levenscyclusfase verschil: 0,029 Pt per tijdschrift; 40% -0,01 150/100 grams Paperwise, Papierproductie Drukkerij Uitgeverij Transport (*) Afdanking door lezer Totaal (*) Transport van India naar Nederland is bij PaperWise-resultaten inbegrepen in de papierproductie. De klimaatimpact van PaperWise en Antalis met zelfde gramsgewicht (beide ) is vergelijkbaar. 2.2 Milieuresultaten voor diverse milieueffecten In Figuur 2 is voor zeven milieueffecten aangegeven hoe het resultaat van Petrochem op basis van PaperWise zich verhoudt tot het resultaat de huidige versie. De resultaten van de huidige versie zijn hier op 100% gesteld D CE_Delft_2.D79.3_Milieuanalyse_PaperWise_voor_Petrochem

9 Figuur 2 Resultaat voor div. milieueffecten: Petrochem op basis van PaperWise t.o.v. huidig (150/100 grams) 200% 180% 160% 140% 120% 100% 80% 60% 40% 20% 0% Score op diverse milieueffecten van Petrochem gedrukt op Paperwise-papier tov het huidige papier Impact van huidige tijdschrift is gesteld op 100% Te zien is dat voor een aantal milieueffecten PaperWise beter scoort, maar op een aantal slechter. Hier tonen we 7 milieueffecten; PaperWise scoort beter op 13 van de 18 berekende milieueffecten. Om echt te kunnen bepalen of PaperWise nu beter of slechter scoort, is weging van milieuresultaten nodig. Hierbij wordt gekeken wat de daadwerkelijke schade is die volgt uit de diverse impacts. Meer uitleg over de aanpak van de weging staat in paragraaf 1.4. De resultaten van de weging volgen in paragraaf 2.3. In deze paragraaf, 2.2, gaan we eerst dieper in op de details van de resultaten van de afzonderlijke milieueffecten. Het is lastig om te zeggen waarom de milieuresultaten voor Petrochem op basis PaperWise hoger of lager zijn dan de huidige variant, omdat we de achtergronden bij de resultaten niet precies kennen. We kunnen bijvoorbeeld geen antwoord geven op de vraag waarom het gebruik van fossiele bronnen lager is bij PaperWise. Wel hebben we vermoedens hoe de productiestappen de impacts beïnvloedt. De verschillen zullen vooral voortkomen uit verschil in teelt van het basismateriaal. PaperWise wordt gemaakt van het afvalmateriaal van suikerriet en eucalyptushout. Het afvalmateriaal heeft relatief lage milieu-impacts. Het grootste deel van de impacts voor teelt wordt toegerekend aan het suikerriet zelf; het suikerriet is immers het product waarvoor wordt geteeld en wat de hoogste economische waarde heeft. We vermoeden dat de lagere scores voor klimaatimpact hierdoor komen. De hogere score voor fijnstof lijkt, volgens de LCA van PaperWise, voort te komen uit de productie van (pulp uit) eucalyptushout D CE_Delft_2.D79.3_Milieuanalyse_PaperWise_voor_Petrochem

10 Klimaatimpact (kg CO2-eq) per tijdschrift Gewicht van het papier Wat zeker ook meespeelt in de resultaten is dat het papier van PaperWise in andere gramsgewichten beschikbaar is. Als Petrochem overstapt naar PaperWise dan wordt voor de cover 245 grams papier gebruikt en voor het binnenwerk 80 grams. Belangrijk voor de milieuanalyse is dat we voor een eerlijke vergelijking ook moeten kijken naar verandering van het gramsgewicht van het huidige papier (van Antalis) naar 245 grams en 80 grams. Dat is nu 150 grams cover en 100 grams binnenwerk. Als Tom&Otto-papier wordt gekozen dan heeft PaperWise een betere score op 11 van de 18 milieueffecten. Resultaten voor klimaatimpact en landgebruik in detail Als we kijken naar de klimaatimpact in detail (Figuur 3), dan zien we dat de lagere score van PaperWise vooral komt door het lagere gewicht: de klimaatimpact bij de drukker en door afdanking zijn lager dan bij het huidige tijdschrift. Dit komt puur door het lagere gewicht. De klimaatimpact voor papierproductie verschilt niet zoveel met het huidige tijdschrift. Daarbij moet gezegd worden dat de huidige papiersoort juist is verkozen onder andere door zijn lage CO 2 -footprint. Als Petrochem zou worden gedrukt op Tom&Otto-papier, dan is de klimaatimpact ongeveer gelijk aan het tijdschrift op basis van PaperWise. Figuur 3 Klimaatimpact van drie varianten van Petrochem Klimaatimpact van Petrochem Vergelijking tussen twee papiersoorten 0,6 0,5 0,4 0,3 0,2 0,1 Afdanking door lezer Transport (*) Uitgeverij Drukkerij Papierproductie Totaal 0 150/100 grams Paperwise, (*) Transport van India naar Nederland is bij PaperWise-resultaten inbegrepen in de papierproductie. Landgebruik is een belangrijk milieueffect wanneer het gaat om biotische materialen. Het resultaat voor landgebruik staat echter niet in Figuur 2. Dat komt omdat de resultaten voor landgebruik negatief zijn, zie Figuur 4 (het zwarte stipje), wat het lastig maakt om goed percentueel te vergelijken. De negatieve impact voor landgebruik kan als volgt worden verklaard: Voor de productie van het hout en het suikerrietafval is uiteraard land nodig. Door recycling na afdanking wordt het maken van nieuw karton vermeden en D CE_Delft_2.D79.3_Milieuanalyse_PaperWise_voor_Petrochem

11 Landgebruik (m2) per tijdschrift dus ook het bijbehorende landgebruik. Als we rekenen met de gemiddelde kartonproductie, levert dit een netto winst op, wat betreft landgebruik. Wat interessanter is om te zien, is dat voor papierproductie van PaperWise minder land nodig is dan voor het huidige tijdschrift. Dit komt door het gebruik van het suikerrietafval, dat een klein aandeel van het landgebruik krijgt toegerekend 2. Figuur 4 Landgebruik van drie varianten van Petrochem Landgebruik Vergelijking tussen twee papiersoorten 1,5 1 0,5 0-0,5-1 Afdanking door lezer Transport (*) Uitgeverij Drukkerij Papierproductie Totaal -1,5 150/100 grams Paperwise, (*) Transport van India naar Nederland is bij PaperWise-resultaten inbegrepen in de papierproductie. De onderstaande figuur toont dezelfde resultaten als Figuur 2, maar dan uitgesplitst naar fase in de tijdschriftketen. Dit ter extra informatie. 2 Voor de productie van suikerriet is wel land nodig, maar het landgebruik wordt vooral toegerekend aan het suikerriet zelf D CE_Delft_2.D79.3_Milieuanalyse_PaperWise_voor_Petrochem

12 Figuur 5 Resultaat voor div. milieueffecten: Petrochem op basis van PaperWise t.o.v. huidig; uitgesplitst Score op diverse milieueffecten van Petrochem gedrukt op Paperwise-papier tov het huidige papier 250% 200% 150% Impact van huidige tijdschrift is gesteld op 100% 100% 50% 0% -50% Papierproductie Drukkerij Uitgeverij Transport (*) Afdanking door lezer (*) Transport van India naar Nederland is bij PaperWise-resultaten inbegrepen in de papierproductie. Het transport omvat hier slechts de distributie van het tijdschrift en transport van inkt en hulpmiddelen voor het drukken. 2.3 Gewogen milieuresultaten Figuur 6 en Figuur 7 tonen de gewogen milieuscore (ReCiPe single score) van 3 varianten Petrochem. Ze tonen dezelfde resultaten, maar op een andere manier uitgesplitst. In Figuur 6 zijn de resultaten uitgesplitst per fase in de tijdschriftketen; in Figuur 7 zijn de resultaten uitgesplitst naar de bijdrage van de diverse milieueffecten aan de gewogen score. De gewogen score is duidelijk in het voordeel van PaperWise: 40% lager dan de score van het huidige tijdschift. Als Tom&Otto papier wordt gekozen, in plaats van 150/100 grams, dan daalt het verschil naar 33%. In Figuur 6 is te zien dat het verschil vooral zit in de papierproductie 3. In Figuur 7 is te zien dat de lagere score voor PaperWise vooral komt door lagere scores voor landgebruik, verandering van landgebruik en uitputting van fossiele grondstoffen. De hogere scores, zoals voor fijnstofvorming, hebben blijkbaar minder gewicht dan de lagere scores voor landgebruik en fossiele grondstoffen. Net als bij de milieueffecten kunnen we de milieuverschillen echter niet precies verklaren. 3 Voor PaperWise-variant: papierproductie inclusief transport van India naar Nederland D CE_Delft_2.D79.3_Milieuanalyse_PaperWise_voor_Petrochem

13 Gew ogen milieuscore (Pt) per tijdschrift Figuur 6 Gewogen milieuscore van drie Petrochem-varianten, uitgesplitst per levenscyclusfase 0,09 0,08 0,07 0,06 0,05 0,04 0,03 0,02 0,01 0 Gewogen milieuscore van 1 tijdschrift Petrochem Vergelijking tussen twee papiersoorten Bijdrage per levenscyclusfase verschil: 0,029 Pt per tijdschrift; 40% -0,01 150/100 grams Paperwise, Papierproductie Drukkerij Uitgeverij Transport (*) Afdanking door lezer Totaal (*) Transport van India naar Nederland is bij PaperWise-resultaten inbegrepen in de papierproductie D CE_Delft_2.D79.3_Milieuanalyse_PaperWise_voor_Petrochem

14 Gew ogen milieuscore (Pt) per tijdschrift Figuur 7 Gewogen milieuscore van drie Petrochem-varianten, bijdrage per milieueffect Gewogen milieuscore van 1 tijdschrift Petrochem Vergelijking tussen twee papiersoorten Bijdrage per milieueffect 0,09 0,08 0,07 0,06 0,05 0,04 verschil: 0,029 Pt per tijdschrift; 40% 0,03 0,02 0,01 0-0,01-0,02-0,03 150/100 grams Paperwise, Natural land transformation Pt Climate change Human Health Pt Human toxicity Pt Agricultural land occupation Pt Total Pt Fossil depletion Pt Climate change Ecosystems Pt Particulate matter formation Pt Overig Pt Conclusie Als over de hele linie van milieueffecten wordt gekeken biedt PaperWise een milieuvoordeel boven de huidige papiersoort. Ook als een lager gramsgewicht van het huidige Tom&Otto-papier wordt gebruikt. Voor individuele milieueffecten kan het verschilt het, welke variant beter scoort. Zo is er praktisch geen verschil in klimaatimpact tussen de papiersoorten bij gelijk gewicht van het tijdschrift D CE_Delft_2.D79.3_Milieuanalyse_PaperWise_voor_Petrochem

Milieueffecten van veranderingen bij Op Pad en SNP Reismagazine

Milieueffecten van veranderingen bij Op Pad en SNP Reismagazine Milieueffecten van veranderingen bij Op Pad en SNP Reismagazine Milieueffecten van veranderingen bij Op Pad en SNP Reismagazine Delft, CE Delft, februari 2016 Publicatienummer: 16.2D79.13 Deze notitie

Nadere informatie

Masterclass LCA. Wat kan je met LCA-studies in afvalland? Geert Bergsma

Masterclass LCA. Wat kan je met LCA-studies in afvalland? Geert Bergsma Masterclass LCA Wat kan je met LCA-studies in afvalland? Geert Bergsma CE Delft sinds 1978 Onafhankelijk onderzoek en advies Milieu, economie, techniek en beleid Energie, transport, afval, biomassa, voedsel,

Nadere informatie

Aluminium, LCA en EPD

Aluminium, LCA en EPD Symposium Duurzaam Aluminium 5 februari 2015 Aluminium, LCA en EPD Harry van Ewijk IVAM UvA BV www.ivam.uva.nl IVAM UvA BV Opgericht in 1993 vanuit de Vakgroep Milieukunde UvA is enige aandeelhouder 15

Nadere informatie

Relevantie van (carbon) footprinting voor telers. Jasper Scholten 23 juni 2011

Relevantie van (carbon) footprinting voor telers. Jasper Scholten 23 juni 2011 Relevantie van (carbon) footprinting voor telers Jasper Scholten 23 juni 2011 Inhoud 1. Blonk Milieu Advies 2. Levenscyclusanalyse (LCA) 3. Carbon Footprinting 4. Footprint van brouwgerst 5. Footprint

Nadere informatie

Tabel 1 Basisprofiel standaard geleiderails

Tabel 1 Basisprofiel standaard geleiderails Memo Aan: Kenmerk: Betreft: Van: Delft, 8 mei 2014 Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, Verzinkerij Van Aert LCA-resultaten van s Basisprofielen van de standaard s en de verzinkte s en vergelijking

Nadere informatie

Samenvatting Duurzaamheid van het afvalwater transport systeem; LCA methodiek toegepast op verschillende diameters en materialen

Samenvatting Duurzaamheid van het afvalwater transport systeem; LCA methodiek toegepast op verschillende diameters en materialen Samenvatting Duurzaamheid van het afvalwater transport systeem; LCA methodiek toegepast op verschillende diameters en materialen Inleiding De complexiteit van ons afvalwatersysteem is, naast de lange levensduur,

Nadere informatie

Levenscyclusanalyse van grassportvelden. 22 november Jasper Scholten

Levenscyclusanalyse van grassportvelden. 22 november Jasper Scholten Levenscyclusanalyse van grassportvelden 22 november 2012 Jasper Scholten Inhoud 1. Introductie Blonk Consultants 2. De levenscyclusanalyse (LCA) in 4 stappen 3. Resultaten 4. Advisering over duurzaam sportveldonderhoud

Nadere informatie

De Ecolizer 2.0. Een instrument voor introductie van ecodesign

De Ecolizer 2.0. Een instrument voor introductie van ecodesign De Ecolizer 2.0 Een instrument voor introductie van ecodesign Ecolizer 2.0 Inhoud OVAM & ecodesign Ecolizer historiek Ecolizer 2.0 Toekomst OVAM Ecodesign Award Pro in samenwerking met Winnaars OVAM Ecodesign

Nadere informatie

Verduurzaming in de tijdschriftketen - Case: Tijdschrift Duurzaam Geproduceerd. Een zoektocht naar verduurzaming

Verduurzaming in de tijdschriftketen - Case: Tijdschrift Duurzaam Geproduceerd. Een zoektocht naar verduurzaming Verduurzaming in de tijdschriftketen - Case: Tijdschrift Duurzaam Geproduceerd Een zoektocht naar verduurzaming Rapport Delft, januari 2015 Opgesteld door: M.M. (Marijn) Bijleveld Colofon Bibliotheekgegevens

Nadere informatie

LCA Quickscan: koffiebekers voor eenmalig gebruik

LCA Quickscan: koffiebekers voor eenmalig gebruik LCA Quickscan: koffiebekers voor eenmalig gebruik Partners for Innovation BV Siem Haffmans i.s.m. IVAM UvA BV Research and Consultancy on Sustainability Bart Krutwagen / Niels Jonkers 31 maart 2011 1.

Nadere informatie

Milieubeoordeling houten bruggen Diana de Graaf

Milieubeoordeling houten bruggen Diana de Graaf Milieubeoordeling houten bruggen Diana de Graaf Vergelijkende milieustudie bruggen Onderzoek Brede studie met meerdere sectoren Specificatie, berekeningsmethode, data Niet-materiaal gebonden specificaties

Nadere informatie

Vergelijking milieuaspecten LED-lichtbakken

Vergelijking milieuaspecten LED-lichtbakken Vergelijking milieuaspecten LED-lichtbakken Monitoring 2015 (meting 4 van 5) Datum: 5 juni 2015 Versie: 1.1 In opdracht van: Uitgevoerd door: Terry Heemskerk Vakgroep Lichtreclame, Uneto-VNI Laura Golsteijn

Nadere informatie

Verbranden in Nederland of storten in Groot-Brittannië. Milieukundige analyse van de verwerking van Brits huishoudelijk afval in Nederland

Verbranden in Nederland of storten in Groot-Brittannië. Milieukundige analyse van de verwerking van Brits huishoudelijk afval in Nederland Verbranden in Nederland of storten in Groot-Brittannië Milieukundige analyse van de verwerking van Brits huishoudelijk afval in Nederland Rapport Delft, februari 2012 Opgesteld door: M.E. (Marieke) Head

Nadere informatie

LCA-resultaten van geleiderails

LCA-resultaten van geleiderails LCA-resultaten van s Vanuit de opzet van een nieuw Landelijk Afvalbeheerplan (LAP2) is gekeken of er door ketensamenwerking mogelijkheden kunnen worden gevonden om de milieudruk van materialen in de afvalfase

Nadere informatie

Voorbij energiebesparing: milieueffecten van energiebesparende maatregelen

Voorbij energiebesparing: milieueffecten van energiebesparende maatregelen Voorbij energiebesparing: milieueffecten van energiebesparende maatregelen 9 Oktober 28 Laure Itard 1 november 28 1 Renovatie van een rijtjehuis gebouwd in de periode 1966-1976 1 november 28 2 1. Isolatie

Nadere informatie

GER-waarden en milieu-impact scores hulpstoffen voor de afvalwaterzuivering. Heleen Pinkse

GER-waarden en milieu-impact scores hulpstoffen voor de afvalwaterzuivering. Heleen Pinkse GER-waarden en milieu-impact scores hulpstoffen voor de afvalwaterzuivering Heleen Pinkse Aanleiding Energiefabriek: Door toepassen van chemicaliën kan energiegebruik van de zuivering verminderen, maar..

Nadere informatie

Milieuprofiel van gebouwelementen details per variant. 8. Raam

Milieuprofiel van gebouwelementen details per variant. 8. Raam Milieuprofiel van gebouwelementen details per variant 8. Raam Domentbeschrijving 1. Titel publicatie Milieuprofiel van gebouwelementen, details per variant: raam 2. Verantwoordelijke uitgever Danny Wille,

Nadere informatie

Vergelijking milieuaspecten LEDlichtbakken

Vergelijking milieuaspecten LEDlichtbakken Vergelijking milieuaspecten LEDlichtbakken Nulmeting Datum: 22 november 2012 Versie: Eindrapport Project nummer: C423 In opdracht van: Uitgevoerd door: Vakgroep Lichtreclame, Uneto-VNI Jorrit Leijting,

Nadere informatie

Het verschil tussen de huidige situatie en de situatie 10 jaar geleden

Het verschil tussen de huidige situatie en de situatie 10 jaar geleden Klimaatimpact van de 0,5 liter PET-fles Het verschil tussen de huidige situatie en de situatie 10 jaar geleden Openbare notitie Delft, april 2011 Opgesteld door: M.M. (Marijn) Bijleveld G.C. (Geert) Bergsma

Nadere informatie

Om te bepalen of een verf duurzaam is dient er, naar de mening van de VVVF, sprake te zijn van een integrale aanpak.

Om te bepalen of een verf duurzaam is dient er, naar de mening van de VVVF, sprake te zijn van een integrale aanpak. BEOORDELINGSMODEL DUURZAAM ONDERHOUD Integrale benadering Om te bepalen of een verf duurzaam is dient er, naar de mening van de VVVF, sprake te zijn van een integrale aanpak. Een integrale aanpak zou zich

Nadere informatie

Ecodesign. Leen Van Aken. Groep Design & Technologie

Ecodesign. Leen Van Aken. Groep Design & Technologie Ecodesign Leen Van Aken Groep Design & Technologie Wat is ecodesign? Eco - design Ecologisch > esthetisch, ergonomisch, economisch, functioneel, Levenscyclus > ontwerp, productie, distributie, gebruik

Nadere informatie

Schaduwprijzen chloriden en bromiden

Schaduwprijzen chloriden en bromiden Schaduwprijzen chloriden en bromiden Rapport Delft, december 2012 Opgesteld door: CE Delft Colofon Bibliotheekgegevens rapport: CE Delft Schaduwprijzen chloriden en bromiden Delft, CE Delft, december 2012

Nadere informatie

Management samenvatting

Management samenvatting Management samenvatting Onderzoek naar de milieu-impact van natuurlijk grassportvelden Dit rapport beschrijft de milieu-impact van natuurlijke grassportvelden en de mogelijkheden om deze milieu-impact

Nadere informatie

Vergelijking milieuaspecten led-lichtbakken

Vergelijking milieuaspecten led-lichtbakken VAKGROEP LICHTRECLAME Vergelijking milieuaspecten led-lichtbakken Monitoring 2015 (meting 5 van 5) De techniek waarop Nederland draait 1 Opdrachtgever Terry Heemskerk Vakgroep Lichtreclame, UNETO-VNI Auteur(s)

Nadere informatie

Milieuprofiel van gebouwelementen details per variant. 10. Binnenschrijnwerk

Milieuprofiel van gebouwelementen details per variant. 10. Binnenschrijnwerk Milieuprofiel van gebouwelementen details per variant 1. Binnenschrijnwerk Domentbeschrijving 1. Titel publicatie Milieuprofiel van gebouwelementen, details per variant: binnenschrijnwerkerij 2. Verantwoordelijke

Nadere informatie

Vergelijking milieuaspecten led-letter reclameverlichting

Vergelijking milieuaspecten led-letter reclameverlichting VAKGROEP LICHTRECLAME Vergelijking milieuaspecten led-letter reclameverlichting Monitoring 2015 (meting 5 van 5) De techniek waarop Nederland draait 1 Opdrachtgever Terry Heemskerk Vakgroep Lichtreclame,

Nadere informatie

TKI-KIEM WP1 - Methode voor integrale Energie- en Milieuprestatie. Erik Alsema, David Anink, W/E adviseurs 1 april 2015

TKI-KIEM WP1 - Methode voor integrale Energie- en Milieuprestatie. Erik Alsema, David Anink, W/E adviseurs 1 april 2015 TKI-KIEM WP1 - Methode voor integrale Energie- en Milieuprestatie Erik Alsema, David Anink, W/E adviseurs 1 april 2015 Doel Ontwikkeling van integrale methodiek om de milieueffecten als gevolg van energiegebruik

Nadere informatie

Meten is weten in de Nederlandse bouw

Meten is weten in de Nederlandse bouw Meten is weten in de Nederlandse bouw Milieu-impacts van Nederlandse bouw- en sloopactiviteiten in 2010 Rapport Delft, versie voorjaar 2015 Uitgevoerd door: CE Delft In opdracht van: Bouwend Nederland

Nadere informatie

Milieu-informatie textiel

Milieu-informatie textiel Milieu-informatie textiel Bibliotheekgegevens rapport: Milieu-informatie textiel CE Delft, augustus 2015 Het rapport is geschreven door: M.M. (Marijn) Bijleveld G.C. (Geert) Bergsma Delft, 31 augustus

Nadere informatie

Milieucijfers SuperWijzer

Milieucijfers SuperWijzer Milieucijfers SuperWijzer Achtergrond onderzoek Geert Bergsma en Marieke Head Ketenanalysegroep CE Delft Doelstelling onderzoek CE Delft Wat is de milieubelasting van verschillende eiwitproducten te koop

Nadere informatie

Screening LCA van e-waste recycling in Nederland

Screening LCA van e-waste recycling in Nederland Screening LCA van e-waste recycling in Nederland 2009-2012 Datum: 9 april 2013 Versie: Eindrapport Project nummer: CL1006b In opdracht van: Uitgevoerd door: Hendrik Bijker, Wecycle Jorrit Leijting, PRé

Nadere informatie

MILIEUPROFIELEN VAN SCHEEPSBRANDSTOFFEN IN DE NATIONALE MILIEUDATABASE. Suzanne de Vos-Effting

MILIEUPROFIELEN VAN SCHEEPSBRANDSTOFFEN IN DE NATIONALE MILIEUDATABASE. Suzanne de Vos-Effting MILIEUPROFIELEN VAN SCHEEPSBRANDSTOFFEN IN DE NATIONALE MILIEUDATABASE Suzanne de Vos-Effting OPZET PRESENTATIE Motivatie RWS milieuprofielen scheepsbrandstof Aanpak berekening Resultaten Gebruik milieuprofielen

Nadere informatie

Vergelijking milieuaspecten LED reclame verlichting

Vergelijking milieuaspecten LED reclame verlichting Vergelijking milieuaspecten LED reclame verlichting Eindrapport Datum: 30 juni 2011 Projectnummer: 307 In opdracht van: Vakgroep Lichtreclame, Uneto-VNI Uitgevoerd door: Hoofd auteur: PRé Consultants B.V.

Nadere informatie

LCA-quickscan vergelijking onkruidbestrijdingsmethoden

LCA-quickscan vergelijking onkruidbestrijdingsmethoden LCA-quickscan vergelijking onkruidbestrijdingsmethoden In opdracht van Plant Research International Wageningen UR Eindrapport Niels Jonkers Amsterdam, 31 juli 2012 IVAM research and consultancy on sustainability

Nadere informatie

Duurzaamheid bouwwerken - Nieuwe Nederlandse en Europese normen en regelgeving

Duurzaamheid bouwwerken - Nieuwe Nederlandse en Europese normen en regelgeving Duurzaamheid bouwwerken - Nieuwe Nederlandse en Europese normen en regelgeving Agnes Schuurmans Voorzitter NEN 351 281 (CEN TC350) Rockwool International 1 Bouwbesluit - 1 april 2012 Milieuparagraaf Artikel

Nadere informatie

transport grondstoffen verpakking water energie MANAGEMENT SUMMARY

transport grondstoffen verpakking water energie MANAGEMENT SUMMARY MANAGEMENT SUMMARY Aanleiding: De keuze voor het werken met disposable en versus de wasbare microvezel doeken in de professionele schoonmaak wordt vaak op basis van meerdere factoren gemaakt. Een van de

Nadere informatie

Ten behoeve van prioritaire stromen ketengericht afvalbeleid

Ten behoeve van prioritaire stromen ketengericht afvalbeleid Milieuanalyses textiel Ten behoeve van prioritaire stromen ketengericht afvalbeleid Rapport Delft, maart 2010 Opgesteld door: G.J. (Gerdien) van de Vreede M.N. (Maartje) Sevenster Colofon Bibliotheekgegevens

Nadere informatie

WK 2020 Praktijkprogramma Woningcorporaties Programma en Voor een goed begrip Masterclass Duurzaam Onderhouden en Renoveren

WK 2020 Praktijkprogramma Woningcorporaties Programma en Voor een goed begrip Masterclass Duurzaam Onderhouden en Renoveren WK 2020 Praktijkprogramma Woningcorporaties Programma en Voor een goed begrip Masterclass Duurzaam Onderhouden en Renoveren Ad Straub Delft University of Technology Challenge the future Programma 9.45

Nadere informatie

Nederland importland. Landgebruik en emissies van grondstofstromen

Nederland importland. Landgebruik en emissies van grondstofstromen Nederland importland Landgebruik en emissies van grondstofstromen Vraagstelling en invulling Welke materiaalstromen naar en via Nederland veroorzaken wereldwijd de grootste milieudruk? Klimaat, toxische

Nadere informatie

Onkruidbeheer op verhardingen in Lelystad. Kosten en milieueffecten van verschillende onkruidbestrijdingstechnieken

Onkruidbeheer op verhardingen in Lelystad. Kosten en milieueffecten van verschillende onkruidbestrijdingstechnieken Onkruidbeheer op verhardingen in Lelystad Kosten en milieueffecten van verschillende onkruidbestrijdingstechnieken Plant Research International, Wageningen oktober 2013 2013 Wageningen, Stichting Dienst

Nadere informatie

Een tool in ontwikkeling op basis van de MMG berekeningswijze

Een tool in ontwikkeling op basis van de MMG berekeningswijze Een tool in ontwikkeling op basis van de MMG berekeningswijze Seminaries Duurzaam Bouwen, Leefmilieu Brussel 29 januari 2016 Evi Rossi, AMB, dienst Databeheer & Statistiek Roos Servaes, AMB, dienst Beleidsinnovatie

Nadere informatie

Duurzaam inkopen bij Rijkswaterstaat

Duurzaam inkopen bij Rijkswaterstaat Duurzaam inkopen bij Duurzaamheid bij aanleg en onderhoud van wegen, vaarwegen en waterwerken Edwin van der Wel, Sr. Adviseur Duurzaamheid en Energie, GPO Inhoud Programma duurzaam inkopen GWW Doelstellingen

Nadere informatie

Milieuprofiel van gebouwelementen details per variant. 1. Vloer op volle grond

Milieuprofiel van gebouwelementen details per variant. 1. Vloer op volle grond Milieuprofiel van gebouwelementen details per variant 1. Vloer op volle grond Domentbeschrijving geïntegreerde milieubeoordeling details van per materialengebruik variant: vloer op in volle gebouwen grond

Nadere informatie

Een duurzaam bestaan voor de woning

Een duurzaam bestaan voor de woning Een duurzaam bestaan voor de woning Over de milieueffecten van het onderhouden, aanpassen en bewonen van woningen Arjen Meijer en Ad Straub, Onderzoeksinstituut OTB 3-11-2011 Delft University of Technology

Nadere informatie

Communicatie kracht van Papier Gert Rieder. milieu consultant Antalis

Communicatie kracht van Papier Gert Rieder. milieu consultant Antalis Communicatie kracht van Papier Gert Rieder milieu consultant Antalis Welke communicatie variabelen staan ons bij papier ter beschikking? Touch Kleur Vorm Afmeting Design Afwerking Signaalfunctie Invloed

Nadere informatie

Definitie. Wat is Duurzaamheid?

Definitie. Wat is Duurzaamheid? Duurzaamheid Definitie Wat is Duurzaamheid? Waarom is duurzaamheid belangrijk? Bevolkingsgroei 7naar 9Miljard Waarom is duurzaamheid belangrijk? Grondstofschaarste Waarom is duurzaamheid belangrijk? Ontbossing

Nadere informatie

Verantwoorde keuze van bestratingsproducten

Verantwoorde keuze van bestratingsproducten Verantwoorde keuze van bestratingsproducten Bij de keuze van producten voor bestratingen gelden verschillende afwegingsfactoren. De impact van een bepaalde keuze op het milieu is daar één van, een factor

Nadere informatie

Milieuanalyses PVC. Ten behoeve van prioritaire stromen ketengericht afvalbeleid. Eindrapport. Harry van Ewijk. Amsterdam, 21 april 2010

Milieuanalyses PVC. Ten behoeve van prioritaire stromen ketengericht afvalbeleid. Eindrapport. Harry van Ewijk. Amsterdam, 21 april 2010 Milieuanalyses PVC Ten behoeve van prioritaire stromen ketengericht afvalbeleid Eindrapport Harry van Ewijk Amsterdam, 21 april 2010 IVAM research and consultancy on sustainability Plantage Muidergracht

Nadere informatie

Vergelijking milieuaspecten LED-reclameverlichting. Eindrapport onderzoek 2010-2011

Vergelijking milieuaspecten LED-reclameverlichting. Eindrapport onderzoek 2010-2011 Vergelijking milieuaspecten LED-reclameverlichting Eindrapport onderzoek 2010-2011 1 Coverbeeld: Kunstwerk Het geheim van de Nano Marijke de Goey, Delft 2009 2uneto-vni is de ondernemersorganisatie voor

Nadere informatie

Duurzaamheid van daksystemen:

Duurzaamheid van daksystemen: Duurzaamheid van daksystemen: Levenscyclusanalyse van isolatiematerialen, dakbedekking en warmteverliezen door het dak Arjen Meijer en Antonio Contarini Naast het bouwen van nieuwe gebouwen op duurzame

Nadere informatie

Environmental Profile of Building Element details per variant. 9. Trap

Environmental Profile of Building Element details per variant. 9. Trap Environmental Profile of Building Element details per variant 9. Trap Domentbeschrijving 1. Titel publicatie Milieuprofiel van gebouwelementen, details per variant: trap 2. Verantwoordelijke uitgever Danny

Nadere informatie

CO2 impact kringloopbedrijven

CO2 impact kringloopbedrijven CO2 impact kringloopbedrijven CO2 besparing gerealiseerd in 2014 door Stichting Aktief Dhr. G. Berndsen Gildenstraat 43 7005 bl Doetinchem Tel. 0314330980 g.berndsen@aktief-groep.nl Samenvatting Met 1

Nadere informatie

LCA van de verwerking van voedselresten van huishoudens

LCA van de verwerking van voedselresten van huishoudens LCA van de verwerking van voedselresten van huishoudens Vergelijking van verschillende routes: restafvalroute, GFT-route, waterketen en nieuwe waterketen 2 Januari 2015 2.C29.1 LCA van de verwerking van

Nadere informatie

Duurzame oplossing door houtreparatie!

Duurzame oplossing door houtreparatie! Duurzame oplossing door houtreparatie! Het systeem om meerpalen te repareren in plaats van vervanging door nieuwe palen, is niet alleen goedkoper maar blijkt ook minder belastend te zijn voor het milieu.

Nadere informatie

Factsheet Vergelijking Kledingmaterialen November 2015

Factsheet Vergelijking Kledingmaterialen November 2015 Factsheet Vergelijking Kledingmaterialen November 2015 1. Fashion in Nederland In Nederland geven we circa 1.700 euro per huishouden uit aan kleding. Dat is ongeveer 5% van ons inkomen. i Door de steeds

Nadere informatie

Het printerloos kantoor. Een studie naar het gebruik van e-readers ter vervanging van geprint papier

Het printerloos kantoor. Een studie naar het gebruik van e-readers ter vervanging van geprint papier Het printerloos kantoor Een studie naar het gebruik van e-readers ter vervanging van geprint papier Colofon Bibliotheekgegevens rapport: M.M. (Marijn) Bijleveld, M.N. (Maartje) Sevenster Het printerloos

Nadere informatie

LCA Studie Levens Cyclus Analyse van enkele tropische houtsoorten ten behoeve van damwanden

LCA Studie Levens Cyclus Analyse van enkele tropische houtsoorten ten behoeve van damwanden LCA Studie Levens Cyclus Analyse van enkele tropische houtsoorten ten behoeve van damwanden Management samenvatting Inleiding Damwanden zijn een belangrijke markt voor duurzaam geproduceerd tropisch hout,

Nadere informatie

Wat kan je met LCA studies?

Wat kan je met LCA studies? Wat kan je met LCA studies? Verbetermogelijkheden van een keten/product inventariseren Verschillende producten/ketens milieukundig vergelijken Beleidsopties vergelijken en optimaliseren Tot op zekere hoogte

Nadere informatie

Levenscyclusanalyse (LCA) Product carbon footprint (PCF)

Levenscyclusanalyse (LCA) Product carbon footprint (PCF) 10/05/2011 Levenscyclusanalyse (LCA) Product carbon footprint (PCF) VITO An Vercalsteren Inhoud» Wat is een LCA algemene principes» Hoe is een LCA opgebouwd relatie met ISO Globale opbouw en aanpak Fase

Nadere informatie

Emissiekentallen elektriciteit. Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies

Emissiekentallen elektriciteit. Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies Emissiekentallen elektriciteit Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies Notitie: Delft, januari 2015 Opgesteld door: M.B.J. (Matthijs) Otten M.R. (Maarten) Afman 2 Januari

Nadere informatie

Milieuanalyses Voedsel en Voedselverliezen. Ten behoeve van prioritaire stromen ketengericht afvalbeleid

Milieuanalyses Voedsel en Voedselverliezen. Ten behoeve van prioritaire stromen ketengericht afvalbeleid Milieuanalyses Voedsel en Voedselverliezen Ten behoeve van prioritaire stromen ketengericht afvalbeleid Rapport Delft, januari 2010 Opgesteld door: M.N. (Maartje) Sevenster (CE Delft), H. (Hans) Blonk

Nadere informatie

LCA: recycling van kunststof verpakkingsafval uit huishoudens

LCA: recycling van kunststof verpakkingsafval uit huishoudens LCA: recycling van kunststof verpakkingsafval uit huishoudens Eindrapport Delft, november 2011 Opgesteld door: G.C. (Geert) Bergsma M.M. (Marijn) Bijleveld M.B.J. (Matthijs) Otten B.T.J.M. (Bart) Krutwagen

Nadere informatie

Vermeden broeikaseffect door recycling van e-waste

Vermeden broeikaseffect door recycling van e-waste Vermeden broeikaseffect door recycling van e-waste 29-214 Datum: 27 juli 215 Versie: 1.1 In opdracht van: Opgesteld door: Hendrik Bijker Wecycle Laura Golsteijn Marisa Vieira Dit rapport is geschreven

Nadere informatie

EPS. milieurelevante productinformatie INVOERDATA VOOR BEREKENING VAN HET MILIEUVOORDEEL LOGISCH PROCES: EEN BETER MILIEU MET EPS.

EPS. milieurelevante productinformatie INVOERDATA VOOR BEREKENING VAN HET MILIEUVOORDEEL LOGISCH PROCES: EEN BETER MILIEU MET EPS. EPS milieurelevante productinformatie INVOERDATA VOOR BEREKENING VAN HET MILIEUVOORDEEL LOGISCH PROCES: EEN BETER MILIEU MET EPS. D e milieubelasting van een bouwwerk moet worden getoetst aan de eisen

Nadere informatie

Advies. Advies verhardingskeuze fietspad (asfalt - beton) Vraagstelling. Advies

Advies. Advies verhardingskeuze fietspad (asfalt - beton) Vraagstelling. Advies Advies nummer 02 aan Bart Kramer van Manfred Vriezekolk datum 21 februari 2011 project Herinrichting Ceintuurbaan projectnummer 237426 betreft Advies verhardingskeuze fietspad (asfalt beton) Advies verhardingskeuze

Nadere informatie

Inhoud. Duurzaamheidsanalyse. Hoe. Voorbeelden Oefenen. Hoe groen is groen? Duurzaamheidsanalyse. Belang voor duurzame ontwikkeling

Inhoud. Duurzaamheidsanalyse. Hoe. Voorbeelden Oefenen. Hoe groen is groen? Duurzaamheidsanalyse. Belang voor duurzame ontwikkeling Hoe groen is groen? Duurzaamheidsanalyse voor duurzame ontwikkeling Themadag leren voor duurzame ontwikkeling, 12 mei 2016 STOAS Vilentum, Wageningen Dr ir Jerke W. de Vries Inhoud Duurzaamheidsanalyse

Nadere informatie

Roadshow Rochdale 24 November 2011

Roadshow Rochdale 24 November 2011 WK 2020 Praktijkprogramma Woningcorporaties Roadshow Rochdale 24 November 2011 Delft University of Technology Challenge the future Roadshow Rochdale 1 Programma WK2020 Henk Visscher 2 Koppeling aan natuurlijk

Nadere informatie

WP4: Verbeterde schattingsmethode materiaalhoeveelheden in constructies! 1 april 2015, TKI KIEM!

WP4: Verbeterde schattingsmethode materiaalhoeveelheden in constructies! 1 april 2015, TKI KIEM! WP4: Verbeterde schattingsmethode materiaalhoeveelheden in constructies 1 april 2015, TKI KIEM WP4 - Verbeterde schattingsmethode materiaalhoeveelheden Projectpartners IMd Raadgevende Ingenieurs, Rotterdam

Nadere informatie

Review CO 2 -studie ZOAB Rasenberg

Review CO 2 -studie ZOAB Rasenberg Review CO 2 -studie ZOAB Rasenberg Notitie Delft, maart 2011 Opgesteld door: M.N. (Maartje) Sevenster M.E. (Marieke) Head 2 Maart 2011 2.403.1 Review CO 2 -studie ZOAB Rasenberg 1 Inleiding Binnen de prestatieladder

Nadere informatie

Wat redt een Plastic Hero? De milieuvoordelen van kunststof recycling vertaald voor de consument

Wat redt een Plastic Hero? De milieuvoordelen van kunststof recycling vertaald voor de consument Wat redt een Plastic Hero? De milieuvoordelen van kunststof recycling vertaald voor de consument Wat redt een Plastic Hero? De milieuvoordelen van kunststof recycling vertaald voor de consument Delft,

Nadere informatie

Achtergrond herziening Schaduwprijzen Milieubarometer 2011

Achtergrond herziening Schaduwprijzen Milieubarometer 2011 Achtergrond herziening Schaduwprijzen Milieubarometer 2011 Notitie Delft, december 2010 Opgesteld door: M.H. (Marisa) Korteland 2 December 2010 7.788.1 Achtergrond herziening Schaduwprijzen Milieubarometer

Nadere informatie

Vermeden CO 2 emissies door recycling van e-waste

Vermeden CO 2 emissies door recycling van e-waste Vermeden CO 2 emissies door recycling van e-waste Monitoring 2013 Datum: 6-5-2014 Versie: Eindrapport Project nummer: CL1039 In opdracht van: Hendrik Bijker, Wecycle. Uitgevoerd door: Jorrit Leijting,

Nadere informatie

Nulmeting peulvruchten

Nulmeting peulvruchten Nulmeting peulvruchten Inzicht in de milieueffecten van peulvruchten Roline Broekema, 24 januari 212 31 1 212 1 31 1 212 1 Doel In kaart brengen van de milieueffecten van verschillende producten van peulvruchten

Nadere informatie

Milieu-impact van betongebruik in de Nederlandse bouw. Status quo en toetsing van verbeteropties. Rapport Delft, april 2013

Milieu-impact van betongebruik in de Nederlandse bouw. Status quo en toetsing van verbeteropties. Rapport Delft, april 2013 Milieu-impact van betongebruik in de Nederlandse bouw Status quo en toetsing van verbeteropties Rapport Delft, april 2013 Opgesteld door: M.M. (Marijn) Bijleveld G.C. (Geert) Bergsma M. (Marit) van Lieshout

Nadere informatie

Eindrapport (2 e versie) VERTROUWELIJK

Eindrapport (2 e versie) VERTROUWELIJK VOORWOORD Het uitgangspunt van deze studie was het verkrijgen van inzicht in de milieu-impact van een composiet brug, met verschillende grondstoffen. Daarnaast is er ook gekeken naar de verhouding tot

Nadere informatie

Milieuscore monoverbranding van zuiveringsslib. Detailanalyse SNB-monoverbranding, effect fosfaathergebruik

Milieuscore monoverbranding van zuiveringsslib. Detailanalyse SNB-monoverbranding, effect fosfaathergebruik Milieuscore monoverbranding van zuiveringsslib Detailanalyse SNB-monoverbranding, effect fosfaathergebruik Rapport Delft, mei 2013 Opgesteld door: M.R. (Maarten) Afman (CE Delft) L. (Leon) Korving (Aiforo)

Nadere informatie

dr. ir. Ralph Hamerlinck en ir. Jan-Pieter den Hollander Inleiding ontwikkelingen duurzaam bouwen en Webtools voor duurzaamheid

dr. ir. Ralph Hamerlinck en ir. Jan-Pieter den Hollander Inleiding ontwikkelingen duurzaam bouwen en Webtools voor duurzaamheid Seminar duurzaam bouwen met staal dr. ir. Ralph Hamerlinck en ir. Jan-Pieter den Hollander Inleiding ontwikkelingen duurzaam bouwen en Webtools voor duurzaamheid Inhoud Inleiding ontwikkelingen duurzaam

Nadere informatie

Levenscyclusanalyse Droogvergister HarvestaGG. Publieksversie

Levenscyclusanalyse Droogvergister HarvestaGG. Publieksversie Levenscyclusanalyse Droogvergister HarvestaGG Publieksversie Publieksversie Levenscyclusanalyse Droogvergister HarvestaGG E.V. Elferink D.D.J. Keuper H. Kloen CLM Onderzoek en Advies BV Culemborg, juli

Nadere informatie

DoorTAStend, LCA studie van draagtassen

DoorTAStend, LCA studie van draagtassen TNO-rapport TNO 2014 R10949 DoorTAStend, LCA studie van draagtassen Earth, Life and Social Sciences Princetonlaan 6 3584 CB Utrecht Postbus 80015 3508 TA Utrecht www.tno.nl T +31 88 866 42 56 infodesk@tno.nl

Nadere informatie

Eindrapport (2 e versie) VERTROUWELIJK

Eindrapport (2 e versie) VERTROUWELIJK LCA COMPOSIETBRUG Eindrapport (2 e versie) VERTROUWELIJK Betrokkenen: Ben Drogt Koos van Baarzel Henk Bosch Simon de Jong Jan Peeters Diana de Graaf (projectleider) Lieke van Rossum Mireille Reijme Jacqueline

Nadere informatie

Rekenvoorbeeld 1: CE Delft. dunnere folie voor koffiepads. CE Delft. Notitie. Delft, april milieu, en technolog. Oude Delft 180 Oude Delft 180

Rekenvoorbeeld 1: CE Delft. dunnere folie voor koffiepads. CE Delft. Notitie. Delft, april milieu, en technolog. Oude Delft 180 Oude Delft 180 Op CE Delft CE lossingen Delft voor Oplossingen milieu, econom voor ie milieu, en technolog economie ie en technologie Oude Delft 180 Oude Delft 180 2611 HH Delft 2611 HH Delft tel: tel: 015 015 2 150

Nadere informatie

Milieu-impact van betongebruik in de Nederlandse bouw. Status quo en toetsing van verbeteropties. Rapport Delft, april 2013

Milieu-impact van betongebruik in de Nederlandse bouw. Status quo en toetsing van verbeteropties. Rapport Delft, april 2013 Milieu-impact van betongebruik in de Nederlandse bouw Status quo en toetsing van verbeteropties Rapport Delft, april 2013 Opgesteld door: M.M. (Marijn) Bijleveld G.C. (Geert) Bergsma M. (Marit) van Lieshout

Nadere informatie

Huishoudelijke voedselresten in de afvalwaterketen

Huishoudelijke voedselresten in de afvalwaterketen Huishoudelijke voedselresten in de afvalwaterketen 2015 07 Huishoudelijke voedselresten in de afvalwaterketen Levenscyclusanalyse van de verwerking van groente- en fruitafval en afvalwater Ten geleide

Nadere informatie

Milieuprofiel van gebouwelementen details per variant. 5. Verdiepingsvloer

Milieuprofiel van gebouwelementen details per variant. 5. Verdiepingsvloer Milieuprofiel van gebouwelementen details per variant 5. Verdiepingsvloer Domentbeschrijving 1. Titel publicatie Milieuprofiel van gebouwelementen, details per variant: verdiepingsvloer 2. Verantwoordelijke

Nadere informatie

Energiebesparing koffieverpakkingen

Energiebesparing koffieverpakkingen Op CE Delft CE lossingen Delft voor Oplossingen milieu, econom voor ie milieu, en technolog economie ie en technologie Oude Delft 180 Oude Delft 180 2611 HH Delft 2611 HH Delft tel: tel: 015 015 2 150

Nadere informatie

Wat doen productie en import met beschikbaar zoetwater in de wereld?

Wat doen productie en import met beschikbaar zoetwater in de wereld? Wat doen productie en import met beschikbaar zoetwater in de wereld? Anne Hollander (RIVM), Mark Huijbregts (Radboud Universiteit Nijmegen), Michiel Zijp (RIVM), Francesca Verones (Department of Energy

Nadere informatie

Aluminium en duurzaamheid

Aluminium en duurzaamheid Aluminium en duurzaamheid samenvatting van het rapport Duurzaamheidsaspecten van aluminium geschreven in opdracht van het Aluminium Centrum. Niels Jonkers, Lieke Dreijerink Amsterdam, april 2011 IVAM research

Nadere informatie

Milieu Impact van Lampen. Laboratorium voor Lichttechnologie KaHo Sint-Lieven Gebroeders Desmetstraat 1 B-9000 Gent 09 265 87 13

Milieu Impact van Lampen. Laboratorium voor Lichttechnologie KaHo Sint-Lieven Gebroeders Desmetstraat 1 B-9000 Gent 09 265 87 13 Laboratorium voor Lichttechnologie KaHo Sint-Lieven Gebroeders Desmetstraat 1 B-9000 Gent 09 265 87 13 Oktober 5,2009 Inhoudstafel INLEIDING.4 1. METHODIEK EN BRONNEN.5 1.1. METHODIEK... 5 1.2. ONDERSTELLINGEN...

Nadere informatie

Geokunststoffen en de reductie van de CO2 footprint

Geokunststoffen en de reductie van de CO2 footprint Geokunststoffen en de reductie van de CO2 footprint M. Nods Nods Consultancy www.nods-consultancy.com m.nods@nods-consultancy.com Principes circulaire economie 2 NGO: algemene introductie 1 De Life Cycle

Nadere informatie

HANDLEIDING BIJ HET AANVRAGEN VAN EEN SELECTIEBONUS VOOR DUURZAME ONTWIKKELING (DO)

HANDLEIDING BIJ HET AANVRAGEN VAN EEN SELECTIEBONUS VOOR DUURZAME ONTWIKKELING (DO) VERSIE 3.0 JANUARI 20 HANDLEIDING BIJ HET AANVRAGEN VAN EEN SELECTIEBONUS VOOR DUURZAME ONTWIKKELING (DO) KONING ALBERT II - LAAN 35 BUS 16 1030 BRUSSEL - BELGIE TEL +32 (0)2 432 42 82 www.iwt.be EMAIL

Nadere informatie

Een weloverwogen fietspad is van beton

Een weloverwogen fietspad is van beton Duurzaam bouwen met beton Referentieprojecten infrastructuur Een weloverwogen fietspad is van beton Het AfwegingsModel Wegen (AMW) voor verhardingsconstructies, ontwikkeld door CROW, kan door alle disciplines

Nadere informatie

Duurzame innovatie met de natuur als mentor - de circulaire economie in de praktijk - Rijks Innovatie Lab 2013

Duurzame innovatie met de natuur als mentor - de circulaire economie in de praktijk - Rijks Innovatie Lab 2013 Duurzame innovatie met de natuur als mentor - de circulaire economie in de praktijk - Rijks Innovatie Lab 2013 Introductie van het bedrijf Uitvinder van de Heuga tapijttegel Omzet $ 1 miljard 3500 medewerkers

Nadere informatie

HET GROENSTE PAPIER TER WERELD spaart bomen spaart energie spaart water

HET GROENSTE PAPIER TER WERELD spaart bomen spaart energie spaart water HET GROENSTE PAPIER TER WERELD spaart bomen spaart energie spaart water 100%eco & NORTH RIVER ÉCHT DUURZAAM PRODUCEREN 100%eco 100% betrouwbaar - 100% transparant Ons doel is een kleurrijk voetspoor op

Nadere informatie

FAQ KB EPD Scope van het KB? Zijn er overgangsmaatregelen voorzien? Hoe moet een fabrikant een LCA of levenscyclusanalyse uitvoeren?

FAQ KB EPD Scope van het KB? Zijn er overgangsmaatregelen voorzien? Hoe moet een fabrikant een LCA of levenscyclusanalyse uitvoeren? FAQ KB EPD Scope van het KB? De wetgeving geldt voor alle milieuboodschappen die op het bouwproduct worden aangebracht, maar niet voor reclamefolders en -panelen. Zijn er overgangsmaatregelen voorzien?

Nadere informatie

Fire Seminar 2015 Kingspan Group Tiel DUURZAAM BOUWEN. Hoe doen we dat ook alweer? Gert Jan van Beijnum

Fire Seminar 2015 Kingspan Group Tiel DUURZAAM BOUWEN. Hoe doen we dat ook alweer? Gert Jan van Beijnum Fire Seminar 2015 Kingspan Group Tiel DUURZAAM BOUWEN Hoe doen we dat ook alweer? Gert Jan van Beijnum 1 1 Relevantie voor de bouwsector Bouwactiviteiten en gebouwen hebben een aanzienlijk aandeel in milieulast

Nadere informatie

Eiwitten in veevoer: wereldwijd versus regionaal

Eiwitten in veevoer: wereldwijd versus regionaal Eiwitten in veevoer: wereldwijd versus regionaal Milieu-impact van Zuid-Amerikaans sojameel in vergelijking met Europees sojameel Amsterdam, 29 september 2015 Versie: 1.2 Auteurs: Sander Hegger Mart Bles

Nadere informatie

MILIEUEFFECTRAPPORT LANDELIJK AFVALBEHEERSPLAN. Achtergronddocument A2 LCA; methodiek en uitwerking in het LAP

MILIEUEFFECTRAPPORT LANDELIJK AFVALBEHEERSPLAN. Achtergronddocument A2 LCA; methodiek en uitwerking in het LAP MILIEUEFFECTRAPPORT LANDELIJK AFVALBEHEERSPLAN Achtergronddocument A2 LCA; methodiek en uitwerking in het LAP Afval Overleg Orgaan 2002 INHOUDSOPGAVE. INLEIDING 3. Doel en reikwijdte van dit achtergronddocument

Nadere informatie

Inzicht in de Carbon Footprint van GKB Groep B.V. CO2 Prestatieladder niveau 4 over het jaar 2012 en 2013

Inzicht in de Carbon Footprint van GKB Groep B.V. CO2 Prestatieladder niveau 4 over het jaar 2012 en 2013 Inzicht in de Carbon Footprint van GKB Groep B.V. CO2 Prestatieladder niveau 4 over het jaar 2012 en 2013 Datum: 28 maart 2014 Pagina 1 van 8 GKB Groep. CO2 emissie inventaris Inhoudsopgave 1 Over G.K.B.

Nadere informatie

Milieuprofiel van gebouwelementen details per variant. 6. Plat dak

Milieuprofiel van gebouwelementen details per variant. 6. Plat dak Milieuprofiel van gebouwelementen details per variant 6. Plat dak Domentbeschrijving 1. Titel publicatie Milieuprofiel van gebouwelementen, details per variant: 2. Verantwoordelijke uitgever Danny Wille,

Nadere informatie

Opleiding Duurzaam Gebouw :

Opleiding Duurzaam Gebouw : Opleiding Duurzaam Gebouw : Duurzaam Bouwen Van A tot Z Leefmilieu Brussel Milieu-impactevaluaties in de gebouwde omgeving Milieugerelateerde materiaalprestatie van gebouwelementen Deel 2 Damien TRIGAUX

Nadere informatie